Một bài viết hiểu rõ số phận và cuộc cách mạng của danh tính số
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Một bài viết hiểu rõ số phận và cuộc cách mạng của danh tính số
Danh tính số là một trong những ứng dụng quan trọng trong lĩnh vực blockchain, mang tiềm năng lớn và triển vọng phát triển rộng mở.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Kyle Liu, Giám đốc đầu tư tại Bing Ventures
Hiện tại vẫn chưa thể xác định lĩnh vực dọc nào của mạng xã hội Web3 sẽ cất cánh, tuy nhiên ngay cả các sản phẩm mạng xã hội Web3 chủ đạo cũng đang thiếu đà tăng trưởng so với đối tác Web2. Dù vậy, có lý do để tin rằng về lâu dài, mạng xã hội Web3 sẽ vượt trội hơn Web2. Lý do rất đơn giản: trong khi các ứng dụng Web2 tự tích lũy dữ liệu, chúng tạo ra hiệu ứng mạng tuyệt vời. Khi các sản phẩm Web2 tích lũy dữ liệu một cách biệt lập, thì các ứng dụng Web3 lại sử dụng và đóng góp vào một sổ cái dữ liệu chung, nhờ đó đạt được hiệu ứng mạng ở cấp độ hệ sinh thái thay vì ở cấp độ ứng dụng như Web2. Chúng ta sẽ sớm chứng kiến tổ hợp giao thức và ứng dụng phù hợp nào có thể hiện thực hóa tầm nhìn này.
Những khó khăn hiện tại của các giải pháp định danh số
Vấn đề bảo mật và bảo vệ quyền riêng tư
Định danh số thường yêu cầu lưu trữ và xử lý dữ liệu trên nhiều nút, do đó tồn tại rủi ro về lỗ hổng bảo mật và rò rỉ dữ liệu. Ngoài ra, định danh số còn phải giải quyết bài toán đảm bảo an toàn xác thực danh tính người dùng, ngăn chặn các cuộc tấn công độc hại, mã hóa dữ liệu và kiểm soát truy cập. Hơn nữa, bảo vệ quyền riêng tư cũng là vấn đề quan trọng, bởi những dự án này thường cần thu thập và xử lý thông tin cá nhân của người dùng.
Thời gian xây dựng uy tín cho người dùng còn ngắn
Việc xây dựng định danh số đòi hỏi đánh giá hành vi của người dùng trên blockchain để hình thành đánh giá uy tín tương ứng. Tuy nhiên, việc đánh giá này cần thời gian dài để tích lũy tín dụng, do đó hệ thống tín dụng trên chuỗi gần như không phát huy tác dụng đối với người dùng mới hoặc người dùng mới tham gia một lĩnh vực cụ thể.
Dữ liệu phức tạp và khó phân loại
Trên chuỗi, mỗi giây đều ghi nhận lượng lớn các thao tác. Làm sao hệ thống định danh có thể phân loại các hành động này — như giao dịch, mint NFT, tương tác với DApp bên thứ ba — rồi hiển thị dưới địa chỉ hoặc tên miền tương ứng với từng định danh, là một quá trình vô cùng phức tạp.
Các hệ thống uy tín không tương thích lẫn nhau
Ngày càng nhiều hệ sinh thái hình thành xung quanh các blockchain công cộng, nhưng khả năng tương tác giữa các blockchain này lại cực kỳ hạn chế. Việc xây dựng hệ thống uy tín riêng cho một hệ sinh thái đơn lẻ dễ dàng hơn nhiều so với việc xây dựng hệ thống uy tín toàn bộ thế giới tiền mã hóa. Do đó, nâng cao khả năng liên vận giữa các hệ sinh thái blockchain là một trọng tâm cần giải quyết trong tương lai.
Thiếu khả năng mở rộng
Do định danh số thường yêu cầu lưu trữ và xử lý dữ liệu trên nhiều nút, nên khi số lượng người dùng và khối lượng dữ liệu tăng lên, hệ thống có thể trở nên chậm chạp hoặc mất ổn định. Ngoài ra, còn cần giải quyết các vấn đề như quản lý lượng dữ liệu lớn, đảm bảo tính nhất quán dữ liệu và truy cập dữ liệu hiệu quả.
Xây dựng hệ thống xác thực định danh phi tập trung mới
Trong thị trường tiền mã hóa hiện nay, các dự án xây dựng giải pháp định danh có thể chia thành một vài nhóm chính dựa theo trường hợp sử dụng và phương pháp triển khai: 1) Gắn thẻ dữ liệu/hành vi; 2) Xếp hạng tín dụng DeFi; 3) Huy hiệu/chứng nhận; 4) Chứng minh ẩn danh; 5) Hồ sơ định danh. Bài viết này sẽ phân tích triển vọng của mảng này thông qua các xu hướng phát triển chuyên sâu.
Xu hướng chuẩn hóa: mô-đun hóa + khả năng tương tác
Khi bước vào Web3, điểm tranh luận chính xoay quanh quyền sở hữu định danh và khả năng tương tác. Trong Web2 truyền thống, khả năng tương tác chủ yếu đạt được thông qua quản lý định danh liên kết (federated identity management), nơi thông tin được liên kết giữa các hệ thống quản lý định danh khác nhau, cùng với hệ thống đăng nhập đơn (SSO). Vấn đề nằm ở chỗ: dữ liệu định danh do các tổ chức, công ty và nhà cung cấp dịch vụ nắm giữ, chứ không thuộc về cá nhân sở hữu nó hay kiểm soát việc truy cập. Trong khi đó, các giải pháp định danh Web3 lấy mô hình sở hữu trung tâm người dùng làm nền tảng.
Sismo
Sismo là một giao thức chứng minh mô-đun trên Polygon, tập trung vào tính phi tập trung, riêng tư và khả năng sử dụng, phát hành bằng chứng dưới dạng huy hiệu không thể chuyển nhượng. Đặc điểm nổi bật là sử dụng bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) để cấp huy hiệu cho các tài khoản khác của người dùng (như ENS, Twitter hay GitHub), giúp xây dựng hồ sơ Ethereum, đồng thời cho phép người dùng tổng hợp uy tín vào hồ sơ công khai mà vẫn bảo mật.
Sismo cho phép người dùng yêu cầu xác thực ZK và sử dụng SDK của Sismo. Hiện tại, các nhà phát triển có thể dùng xác thực từ Sismo để khóa nhóm người dùng nhất định. Dự án hiện đang ở giai đoạn Alpha. Các trường hợp sử dụng bao gồm: chứng minh ẩn danh việc sở hữu NFT mà không tiết lộ sở hữu BAYC nào hay tài khoản Ethereum nào (cùng lịch sử đầy đủ) để xác minh quyền sở hữu, từ đó truy cập cộng đồng holder thông qua huy hiệu ZK. Trong DeFi, huy hiệu ZK có thể giúp vay vốn với lãi suất tốt hơn mà không cần tiết lộ dữ liệu giao dịch cụ thể.
Spruce
Spruce là một công ty chuyên về xác thực định danh số, hướng tới thúc đẩy xác thực số trong khi bảo vệ quyền riêng tư người dùng, đồng thời tìm cách thiết lập lại mối quan hệ đáng tin cậy giữa doanh nghiệp và chính phủ. Spruce kết nối với các thiết bị định danh và dữ liệu hiện có trong môi trường doanh nghiệp như máy chủ định danh, API tài nguyên nội bộ, hệ thống quản lý khóa, ERP và dịch vụ đám mây.
Quỹ Ethereum và Dịch vụ Tên Ethereum (ENS) đã công bố hỗ trợ hệ thống đăng nhập an toàn bằng Ethereum do Spruce đề xuất, cho phép người dùng sử dụng định danh mã hóa (ví dụ như địa chỉ ví Ethereum) để đăng nhập. Nhờ hệ thống của Spruce, người dùng có thể xác minh danh tính bằng định danh mã hóa mà không cần cung cấp dữ liệu cá nhân cho bên thứ ba.
Tăng cường trải nghiệm người dùng: quản trị phi tập trung + bảo vệ riêng tư
So với Web2, việc cải thiện trải nghiệm người dùng trong các dự án định danh số phi tập trung còn quan trọng hơn. Bởi trong Web2, xác thực và lưu trữ dữ liệu là tập trung, nghĩa là thông tin cá nhân và dữ liệu người dùng được lưu trên máy chủ trung tâm, dễ bị tin tặc tấn công và lạm dụng. Trong khi đó, các dự án định danh số phi tập trung sử dụng cơ chế xác thực và lưu trữ phi tập trung, tức là dữ liệu cá nhân được lưu trên mạng phân tán, an toàn và riêng tư hơn.
BrightID
BrightID là một nền tảng mạng xã hội ẩn danh phi tập trung, nhằm giải quyết vấn đề duy nhất của định danh thông qua việc xây dựng và phân tích sơ đồ xã hội. Người dùng có thể dùng BrightID để chứng minh tính duy nhất của định danh mình trước các ứng dụng, mà không cần dùng nhiều tài khoản. Đồng thời, các ứng dụng cũng không cần thu thập thông tin định danh cá nhân hay hợp tác với tổ chức tập trung, từ đó phần nào bảo vệ quyền riêng tư cho người dùng.
BrightID sử dụng phương thức mã hóa P2P để gửi mọi thông tin cá nhân của người dùng, bao gồm văn bản, ảnh,… tránh lưu dữ liệu trên mạng. Token chính thức của nền tảng là BRIGHT, với nguồn cung tối đa 100 triệu, ban đầu phát hành 25 triệu, và BrightDAO bổ sung tối đa 10 triệu mỗi năm. Các trường hợp sử dụng cụ thể của Bright Token gồm: đào thanh khoản, quản trị và bỏ phiếu, thưởng cho hacker săn lỗi, và phần thưởng faucet thử nghiệm.
FaceDAO
FaceDAO là một mạng xã hội ẩn danh được xây dựng trên blockchain phi tập trung, sử dụng nhận diện khuôn mặt như ngưỡng đăng nhập để bảo vệ quyền riêng tư người dùng. Nền tảng dùng khóa riêng và DID làm phương tiện lưu trữ dữ liệu, giúp người dùng có toàn quyền kiểm soát dữ liệu của mình. Để khuyến khích người dùng đóng góp vào sự phát triển hệ sinh thái, FaceDAO phát thưởng token, đồng thời vận hành theo mô hình tự trị phi tập trung (DAO), cho phép người dùng tham gia vào các quyết định quản trị nền tảng.
Chỉ trong chưa đầy ba tháng thành lập, FaceDAO đã có hơn 500.000 thành viên cộng đồng thật. Theo số liệu chính thức, ba quốc gia có số lượng người dùng đông nhất trên FaceDAO lần lượt là Indonesia, Bangladesh và Ấn Độ, chiếm tới 80% tổng người dùng nền tảng. Đồng thời, lượng lớn người dùng từ các nước đang phát triển như Nigeria, Việt Nam, Philippines cũng đang đổ xô tham gia FaceDAO.
Hướng phát triển tương lai của hệ thống định danh Web3
Sơ đồ định danh trên chuỗi rõ ràng và toàn diện
Một trong những trọng tâm của Web3 là mạng xã hội phi tập trung, hệ thống định danh giúp người dùng xây dựng hồ sơ cá nhân toàn diện hơn, sơ đồ xã hội trên chuỗi cũng rõ ràng và dễ thấy hơn. Người dùng có thể thể hiện năng lực, lòng trung thành với NFT, giao thức, hệ sinh thái… thông qua các xác thực, từ đó thể hiện uy tín của mình trong toàn bộ sơ đồ xã hội, đồng thời hỗ trợ cho các hoạt động khác.
Mức độ bảo vệ riêng tư cao hơn
Uy tín trên chuỗi được xây dựng dựa trên độ tin cậy, nhưng cũng có người dùng không muốn phơi bày mọi dữ liệu hành vi của mình. Vì vậy, song song với việc xây dựng uy tín, cần tính đến yếu tố bảo vệ riêng tư. Điều này đòi hỏi các phương thức xác thực linh hoạt và an toàn hơn, đồng thời cung cấp cho người dùng cách quản lý và kiểm soát dữ liệu tốt hơn.
Các giải pháp giúp hiện thực hóa xác thực định danh phi tập trung
Hiện tại, các dự án định danh số còn đơn lẻ, chưa hình thành kiến trúc cơ bản, mà chỉ được xây dựng theo nhu cầu thị trường cụ thể. Với sự phát triển tiếp theo của DID và sự đồng thuận về uy tín trên chuỗi, có thể tin rằng trong tương lai sẽ xuất hiện hệ thống uy tín trên chuỗi trưởng thành. Tuy nhiên, hiện chưa thấy ứng dụng "bom tấn" nào xuất hiện, con đường dẫn đến việc áp dụng quy mô lớn vẫn chưa rõ ràng.
Tuy vậy, chúng ta hoàn toàn có thể đưa ra kết luận về các dự án định danh số hiện nay: định danh số Web3 hiện vẫn chưa thể cạnh tranh trực tiếp với Web2 về trải nghiệm người dùng. Thay vì cạnh tranh trực diện với các ứng dụng Web2, hãy tận dụng hệ sinh thái độc đáo của Web3 trong các lĩnh vực dọc như DeFi, NFT,... để cung cấp cho người dùng các công cụ tiện ích sáng tạo và độc đáo — đây là chiến lược khôn ngoan. Chúng tôi cho rằng các dự án sau đây xứng đáng được chú ý:
-
Khả năng di chuyển tài khoản mượt mà. Danh tính trực tuyến của một người không nên thuộc về các công ty không chịu trách nhiệm với người dùng. Người dùng có thể dễ dàng chuyển tài khoản từ nhà cung cấp này sang nhà cung cấp khác mà không mất dữ liệu hay sơ đồ xã hội.
-
Khả năng tương tác mạnh mẽ. Thế giới cần một thị trường dịch vụ liên kết và đa dạng để đảm bảo cạnh tranh lành mạnh. Khả năng tương tác cần cảm giác như bản chất thứ hai của Web. Các khung tương tác khác nhau phục vụ nhu cầu khác nhau, nhưng bản chất của chúng phải giúp người dùng thu được lợi ích nhiều hơn.
-
Mạng riêng tư an toàn. Từ những cơn sốt mạng xã hội ẩn danh trên Internet truyền thống có thể thấy nhu cầu về riêng tư rất lớn, nhưng thực tế cũng chứng minh đất đai Web2 khó nuôi dưỡng những "cây đại thụ" trong lĩnh vực này. May mắn thay, Web3 mang đến một cánh đồng thử nghiệm hoàn toàn mới.
Tóm lại, hệ thống định danh số phi tập trung trong tương lai sẽ phát triển theo hướng ngày càng chuẩn hóa, khả năng tương tác cao, bảo vệ riêng tư tốt, trải nghiệm người dùng vượt trội và cơ chế quản trị dân chủ, minh bạch. Định danh số Web3 hiện vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, chưa đạt được thành tựu rực rỡ nào, nhưng nếu đi sâu thiết kế mô hình "người xác thực", khai thác giá trị của "nền kinh tế bằng chứng", tích hợp các yếu tố như mạng xã hội, ví, đầu tư hay thậm chí là tình báo để cùng xây dựng và chia sẻ — liệu những mô hình "phép thuật" này có thể trở thành điểm đột phá? Hãy cùng chờ xem.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Bing Ventures
