Bitcoin và Ethereum: Hai con đường, một khu vườn
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bitcoin và Ethereum: Hai con đường, một khu vườn
Không cần tin cậy là điều quý giá, quyền riêng tư là điều quý giá.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: hua
Bitcoin sử dụng cơ chế đồng thuận PoW, Ethereum sử dụng cơ chế đồng thuận PoS; Bitcoin dùng mô hình UTXO, Ethereum dùng mô hình số dư tài khoản. Đây dường như là điểm khác biệt lớn nhất giữa Bitcoin và Ethereum; nhưng có lẽ điều khiến Bitcoin và Ethereum ngày càng xa cách không chỉ nằm ở sự khác nhau về "cấu trúc thực thể" này, mà còn nằm ở sự khác biệt về "quan niệm phi thực thể".
Điều sau mới chính là chủ đề của bài viết này.
Phát triển trong điều kiện giới hạn vs. Phát triển không có giới hạn
Sự phát triển của Bitcoin chịu hai giới hạn, giới hạn đầu tiên là dung lượng khối nhỏ, giới hạn thứ hai là duy trì tính riêng tư. Khi một nhà phát triển đưa ra đề xuất, bất kể mục đích của đề xuất đó là gì, anh ta đều phải cân nhắc: giải pháp này có làm lãng phí không gian khối hay không, có phá vỡ tính riêng tư hay không. Nói cách khác, anh ta cần thiết kế và đạt được mục tiêu trong khuôn khổ hai ràng buộc này.
Ethereum thì ngược lại, nó hướng đến mục tiêu. Để đạt được mục tiêu, những yếu tố khác có thể nhượng bộ. Việc đánh đổi của Ethereum chỉ nằm ở việc đâu là mục tiêu quan trọng, đâu là mục tiêu ít quan trọng hơn.
Có giới hạn hay không có giới hạn là hai phương thức phát triển hoàn toàn khác nhau. Nếu so sánh Bitcoin và Ethereum như hai viên kim cương thô quý hiếm, cách tiếp cận của Bitcoin giống như điêu khắc trên viên đá nguyên bản mà vẫn giữ đặc điểm vốn có của nó, trong khi cách của Ethereum là điêu khắc theo nhu cầu thị trường.
Sự khác biệt này sẽ tạo ra những sản phẩm khác nhau. Cái nào tốt hơn? Điều này tùy quan điểm mỗi người. Nhưng đối với một hệ sinh thái, sự khác biệt này có thể là điều may mắn, giúp chúng ta vừa có thể tận hưởng sự phồn hoa hiện tại, vừa kỳ vọng vào một tương lai tươi sáng.
Cơ sở hạ tầng công cộng vs. Ngành công nghiệp tư nhân
Vào năm 2020, trên Ethereum có hai hướng ứng dụng mật mã học rất đáng chú ý: một là bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof), hai là vô trạng thái (statelessness). Hướng thứ nhất hỗ trợ phát triển theo chiều dọc cho Layer 2, hướng thứ hai hỗ trợ phát triển theo chiều ngang cho Layer 1. Theo tôi, cả hai đều là nền tảng công nghệ then chốt để mở rộng quy mô Ethereum.
Cả hai lĩnh vực này đều khó, đòi hỏi chuyên gia giỏi cùng nguồn vốn và thời gian lớn. Tuy nhiên, ứng dụng của bằng chứng không kiến thức có thể trở thành ngành công nghiệp tư nhân, các dự án xây dựng từ nó có thể gọi vốn; trong khi ứng dụng của vô trạng thái lại mang tính chất cơ sở hạ tầng công cộng, nghiên cứu nó không mang lại lợi ích tiền bạc trực tiếp.
Thời gian trôi đến năm 2023. Trên Ethereum, các dự án liên quan bằng chứng không kiến thức nhiều vô số kể, ai cũng đang nói về nó; còn vô trạng thái thì bị bỏ quên, tiến triển cực kỳ chậm. Dù hướng đầu tiên khởi động sớm hơn, nhưng sự chênh lệch quá lớn về hiện trạng giữa hai hướng vẫn khiến người ta phải thán phục.
Trên Ethereum, các ngành công nghiệp tư nhân phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là trong những lĩnh vực hot; tuy nhiên, việc xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng vẫn tiếp diễn nhưng các quyết định ở đây đầy rẫy yếu tố chính trị và vụ lợi. (Ghi chú: Vụ lợi ở đây không nhất thiết chỉ về tiền bạc, mà ám chỉ những việc dễ thực hiện, hiệu quả nhanh nhưng tác động tiêu cực chưa được đánh giá kỹ lưỡng).
Bitcoin lại hiện ra dưới một diện mạo khác biệt. Thứ nhất, trên Bitcoin, bằng chứng không kiến thức và vô trạng thái không bị đối xử thiên vị, thậm chí lĩnh vực vô trạng thái còn được khai thác sâu hơn; thứ hai, bằng chứng không kiến thức được áp dụng trong nhiều lĩnh vực rộng rãi hơn, không chỉ bó hẹp trong những hướng có thể gọi vốn. Trên Bitcoin, việc xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng được thúc đẩy ổn định và liên tục, công nghệ mật mã được sử dụng như một công cụ chứ không phải mục đích.
Đôi khi người ta ví các blockchain như những con đường. Nếu theo phép ẩn dụ này, tình hình hiện tại là: Ethereum giao việc xây dựng đường xá cho các nhà phát triển tư nhân, những nhà phát triển này xây dựng con đường hoặc cơ sở hạ tầng riêng để mở rộng hệ thống đường, thu lợi từ phí sử dụng của người dùng; mục đích chính của việc xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng trên Ethereum là hỗ trợ và phối hợp với các dự án của nhà phát triển tư nhân, nhằm giúp họ kết nối hiệu quả vào hệ thống chính và vận hành trơn tru.
Trên Bitcoin, phần lớn các dự án là thiết kế và xây dựng hệ thống chính; ngay cả các nhà phát triển tư nhân cũng thường tập trung vào những công trình có thể trở thành cơ sở hạ tầng công cộng.
Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt lớn như vậy bao gồm cả yếu tố kỹ thuật — về cách mở rộng, Bitcoin và Ethereum chọn các hướng công nghệ khác nhau: hướng chính của Ethereum là dạng chuỗi, nó cần phát triển các chuỗi phụ để tăng năng lực xử lý; hướng chính của Bitcoin là dạng mạng lưới, việc mở rộng nút trong tương lai không phải là vấn đề lớn, trọng tâm nằm ở khả năng mà mô hình UTXO kết hợp cấu trúc dạng mạng lưới có thể đạt được.
Cũng bao gồm cả yếu tố văn hóa. Trên Bitcoin, điều quan trọng nhất là “Bitcoin”, điều này phần nào kìm hãm sự tham gia của các ngành công nghiệp tư nhân; trên Ethereum, điều quan trọng nhất là “kiếm lời”, điều này phần nào làm ảnh hưởng đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng. Văn hóa cộng đồng khác nhau dẫn đến lựa chọn khác nhau của nhà phát triển, cũng như thái độ khác nhau của người dùng và nhà đầu tư, và hai yếu tố sau lại phản tác động lên văn hóa cộng đồng, làm tăng cường thêm xu hướng hiện tại.
Với cá nhân tôi, khi nhìn vào các dự án trên Bitcoin, dù là cơ sở hạ tầng hay ứng dụng, điều đầu tiên tôi suy nghĩ là liệu nó “gây hại” hay “tăng cường” cho Bitcoin; nếu câu trả lời là cái trước, tôi gần như ngừng tìm hiểu sâu hơn. Trong khi đó, cũng chính tôi, khi nhìn vào các dự án trên Ethereum, lại suy nghĩ xem dự án đó có đáng để bỏ thời gian và tiền bạc vào hay không, nói cách khác, liệu nó có mang lại lợi ích cho ví tiền của tôi hay không.
Sự tham gia của khu vực tư nhân là động lực thúc đẩy ngành phát triển, sự vững chắc của cơ sở hạ tầng công cộng là nền tảng tồn tại của ngành; nhưng tôi cũng không thể ngây thơ tuyên bố mong muốn cả hai yếu tố này được cân bằng, rồi dùng điều đó làm kết luận cho phần này. Bởi vì có những mặt trận cần kiên trì bảo vệ, và có những mặt trận một khi đã sa chân thì sẽ càng lúc càng sa sâu.
Loại bỏ sự tin cậy (de-trust) vs. Phi tập trung
Phần mở đầu của whitepaper Bitcoin viết rằng: “Mặc dù hệ thống hoạt động khá tốt trong hầu hết các giao dịch, nó vẫn mắc phải những điểm yếu vốn có của mô hình dựa trên niềm tin”.
Phần kết luận viết: “Chúng tôi đã đề xuất một hệ thống giao dịch điện tử mà không cần dựa vào niềm tin”.
Từ đầu đến cuối, Bitcoin phản đối mô hình dựa trên niềm tin, xây dựng một hệ thống không cần dựa vào niềm tin. Trong whitepaper của nó, khái niệm phi tập trung chưa từng được thảo luận; mặc dù có nhắc đến các bên quyền lực tập trung, nhưng chỉ dùng để minh họa — các bên quyền lực tập trung là đối tượng tin cậy phổ biến nhất trong mô hình tin cậy.
Xét đến Ethereum. Tựa đề whitepaper Ethereum là “Một nền tảng Hợp đồng Thông minh và Ứng dụng Phi tập trung Thế hệ Mới”. “Phi tập trung” là từ khóa xuất hiện dày đặc trong whitepaper Ethereum; không chỉ mục tiêu của nó là đa dạng hóa các hệ thống phi tập trung, mà Bitcoin trong mắt nó cũng được coi là một hệ thống phi tập trung, chứ không phải hệ thống loại bỏ sự tin cậy.
Loại bỏ sự tin cậy và phi tập trung là hai khái niệm khác nhau, dù biểu hiện bề ngoài có phần tương đồng. Có nhiều cách để đạt được việc loại bỏ sự tin cậy, trong đó có cơ chế đồng thuận phi tập trung; nhưng không phải mọi cơ chế đồng thuận phi tập trung đều có thể đạt được việc loại bỏ sự tin cậy — điều này liên quan đến cơ chế đồng thuận, các bên tham gia đồng thuận và nhiều yếu tố khác. Thậm chí có thể nói, tập trung không thể loại bỏ sự tin cậy, nhưng cũng chỉ có rất ít hệ thống phi tập trung thực sự đạt được điều đó.
Sự khác biệt về quan điểm này giữa Bitcoin và Ethereum cũng dẫn đến những lộ trình phát triển khác nhau. Trên Bitcoin, việc giải quyết vấn đề thường hướng đến mật mã học, bởi các bằng chứng dựa trên mật mã là phương pháp tối ưu để loại bỏ sự tin cậy, vì nó chỉ phụ thuộc vào các giả định an toàn; trên Ethereum, việc giải quyết vấn đề thường hướng đến cơ chế đồng thuận, bởi đồng thuận có thể nhanh chóng và đơn giản đạt được tính phi tập trung.
Do đó, khi nhìn vào Bitcoin, ta thấy một chữ ký bình thường, nhưng đằng sau chữ ký ấy là tất cả nỗ lực và bí ẩn; khi nhìn vào Ethereum, ta thấy một cỗ máy khổng lồ chồng chất lớp đồng thuận này đến lớp đồng thuận khác, mỗi lớp đều là một “mật mã làm giàu”.
Kết luận
Tôi muốn kết thúc bài viết bằng một đoạn trích từ tác phẩm “花径分岔的花园” (Khu vườn những con đường rẽ lối): bài viết này không nhằm phân cao thấp giữa Bitcoin và Ethereum, với tư cách là một thành viên trong ngành, tôi đương nhiên hy vọng cả hai đều thành công. Nếu có chút tư tâm, thì tư tâm ấy là: xin đừng cố gắng biến Bitcoin thành một Ethereum khác, sự không cần tin cậy là quý giá, quyền riêng tư là quý giá.
“Ông ta đọc chậm rãi và chính xác hai cách viết khác nhau của cùng một chương. Một là: một đạo quân vượt qua núi hoang để tiến vào chiến đấu, cuộc hành quân gian khổ trên núi khiến họ coi nhẹ mạng sống, do đó dễ dàng giành chiến thắng; hai là: cùng đạo quân ấy đi xuyên qua một cung điện đang tổ chức tiệc tùng, cuộc chiến hân hoan như một phần tiếp nối bữa tiệc, và họ cũng giành được chiến thắng.”
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
