Giải mã định giá giao dịch L2 dưới góc nhìn thuật toán: Doanh thu, phí và tác động của giao thức
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giải mã định giá giao dịch L2 dưới góc nhìn thuật toán: Doanh thu, phí và tác động của giao thức
Bước đầu tiên để token L2 tích lũy giá trị là phân cấp bộ sắp xếp (sequencer), điều này không dễ dàng, nhưng cho phép người nắm giữ token L2 tham gia vào giá trị được tạo ra thông qua quá trình xây dựng và đề xuất.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: 0xMlze, Salve Boccaccio & 0xMunehisa
Dịch: TechFlow
Giải pháp lớp thứ hai
Hiện tại, mạng chính Ethereum xử lý trung bình 12 giao dịch mỗi giây. Trong các thời điểm cao điểm về hoạt động mạng, chi phí giao dịch đã tăng đến mức mà phần lớn người dùng không thể chấp nhận được. Vấn đề mở rộng này bắt nguồn từ việc mỗi nút trong mạng đều phải lưu trữ và xác thực mọi giao dịch xảy ra trên mạng.
Để giải quyết vấn đề này và mở rộng quy mô Ethereum, các giải pháp lớp thứ hai (L2) đã được phát minh. Lớp thứ hai là một chuỗi khối độc lập, mở rộng Ethereum và kế thừa các đảm bảo an toàn của Ethereum. Về bản chất, lớp thứ hai là một chuỗi khối riêng biệt, nơi người dùng thực hiện giao dịch bên ngoài chuỗi chính (Ethereum). Mỗi giải pháp L2 có những đảm bảo an toàn và sự đánh đổi riêng. Trên Ethereum, dạng mở rộng phổ biến nhất hiện nay là Rollup (Arbitrum, Optimism, zkSync).
Rollup
Rollup là giải pháp L2 xử lý các giao dịch trước khi gửi chúng trở lại L1. Một giao dịch tiêu chuẩn trên Ethereum thường chiếm 156 byte, trong đó phần chữ ký chiếm nhiều dữ liệu nhất. Do đó, Rollup xử lý nhiều giao dịch trong môi trường thực thi L2, sau đó đóng gói chúng thành một giao dịch duy nhất để gửi lên L1 nhằm xác minh trạng thái thông thường. Việc đóng gói nhiều giao dịch vào một giúp giảm phí Gas cho mỗi giao dịch, vì phí Gas được chia sẻ giữa nhiều giao dịch thay vì chỉ một. Tuy nhiên, không phải tất cả các Rollup đều giống nhau, có nhiều loại Rollup khác nhau:
-
Rollup hợp đồng thông minh: Optimistic Rollup (Arbitrum, Optimism), Zero-Knowledge Rollup (zkEVM của Matic, zkSync, Scroll);
-
Celestiums;
-
Enshrined Rollups;
-
Sovereign Rollups.
Rollup hợp đồng thông minh
Rollup hợp đồng thông minh là nơi người dùng gửi tiền vào hợp đồng thông minh Rollup trên L1, sau đó hợp đồng này quản lý các giao dịch và thay đổi trạng thái.
Một thành phần quan trọng của Rollup và blockchain là cây Merkle. Cây Merkle là cấu trúc dữ liệu lưu trữ trạng thái tài sản của mọi người và các giao dịch diễn ra, cho phép L1 xác minh trạng thái trên L2 mà không cần tải toàn bộ trạng thái. Nói đơn giản, người dùng tương tác và giao dịch trên L2 (từ đó thay đổi trạng thái), L2 định kỳ gửi gốc Merkle của trạng thái lên L1 để L1 có thể xác minh trạng thái chuỗi.
Ngoài việc đăng gốc Merkle lên L1, L2 còn phải công bố đủ dữ liệu thay đổi cây Merkle để người dùng có thể tái tạo hoàn chỉnh cây Merkle. Nếu vì lý do nào đó L2 ngừng hoạt động mà không cung cấp dữ liệu này, người dùng sẽ bị mắc kẹt trên L2. Do đó, hợp đồng thông minh L1 có "chức năng khẩn cấp", cho phép người dùng rút tiền khỏi Rollup khi L2 ngừng hoạt động.
L1 cần một loại bằng chứng nào đó để đảm bảo rằng gốc Merkle do L2 gửi là hợp lệ — đây chính là điểm khác biệt giữa hai loại Rollup hợp đồng thông minh chính. Hai loại bằng chứng chính được sử dụng là bằng chứng gian lận (fraud proof) và bằng chứng kiến thức không (zero-knowledge proof).
Optimistic Rollup
Các Optimistic Rollup như Arbitrum và Optimism sử dụng bằng chứng gian lận để hoàn tất xác nhận trạng thái. Cách thức hoạt động của bằng chứng gian lận như sau:
-
Các nút L2 đăng gốc Merkle cùng với một khoản ký quỹ nhỏ lên hợp đồng thông minh L1.
-
Hợp đồng thông minh L1 mặc định tin tưởng nút L2 — điều này giải thích cho cụm từ “Optimistic” (tối ưu): L1 mang tư duy tích cực đối với các cập nhật từ L2.
-
Tuy nhiên, trạng thái này sẽ không được xác nhận vĩnh viễn trong vòng 7 ngày.
-
Trong khoảng thời gian 7 ngày này, bất kỳ ai cũng có thể nộp bằng chứng rằng gốc Merkle đã nộp là gian lận, dẫn đến việc hủy bỏ cập nhật và phạt nút L2, đồng thời chuyển khoản ký quỹ cho người báo cáo.
-
Người báo cáo có thể chứng minh tính gian lận bằng cách xác minh tất cả các giao dịch trong thay đổi gốc trạng thái và kiểm tra xem chữ ký trên từng giao dịch có hợp lệ hay không. Điều này khả thi vì nút L2 đã công bố gốc Merkle và đủ dữ liệu thay đổi Merkle để tái tạo cây Merkle.
-
Nếu không có phản đối nào trong suốt giai đoạn tranh chấp kéo dài 7 ngày, cập nhật sẽ được xác nhận cuối cùng và coi là bất biến.
ZK Rollup
ZK Rollup sử dụng bằng chứng kiến thức không (zero-knowledge proof). Cách thức hoạt động như sau:
-
Nút lớp 2 đăng gốc Merkle cùng với bằng chứng lên hợp đồng thông minh L1, bằng chứng này xác nhận rằng L2 đã xử lý đúng các giao dịch và tạo ra một gốc Merkle mới.
-
Nếu nút L2 cố gắng đăng một cập nhật gian lận, họ sẽ không thể tạo ra bằng chứng ZK hợp lệ, do đó hợp đồng thông minh L1 sẽ không chấp nhận gốc Merkle mới.
-
Ngay sau khi bằng chứng ZK được xác minh, cập nhật trạng thái sẽ hoàn tất ngay lập tức.
Bộ sắp xếp (Sequencer)
Bộ sắp xếp là cơ chế L2 thu thập và đăng các giao dịch trở lại chuỗi cơ sở Ethereum. Trong trạng thái tập trung hiện tại, chúng hoạt động như sau:
-
Người dùng gửi giao dịch trên L2 — DeFi, NFT, gửi/nhận tiền, v.v.
-
Các giao dịch này được thu thập bởi bộ sắp xếp tập trung.
-
Sau đó, bộ sắp xếp (trình xây dựng khối) sắp xếp các giao dịch này (dữ liệu gọi hàm / chênh lệch trạng thái) theo thứ tự thành một khối hoặc một lô giao dịch.
-
Hiện tại, các bộ sắp xếp L2 sử dụng phương pháp sắp xếp FIFO (vào trước ra trước).
-
Sau đó, bộ sắp xếp gửi lô giao dịch này trở lại mạng chính Ethereum để đưa vào một khối.
Trong trạng thái hiện tại, bộ sắp xếp của Rollup là tập trung và được kiểm soát bởi một thực thể duy nhất (Offchain Labs đối với Arbitrum và Optimism PBC đối với Optimism). Sự tập trung này tạo ra điểm lỗi đơn lẻ cho Rollup và có thể gây ra vấn đề về độ sẵn sàng hoạt động (cũng như thiếu khả năng chống kiểm duyệt) — nếu bộ sắp xếp gặp sự cố, L2 sẽ không thể hoạt động bình thường.
Ví dụ, vào đầu tháng 6, bộ sắp xếp của Arbitrum gặp một lỗi khiến lô giao dịch bị rollback trên chuỗi, dẫn đến mất phí Gas cho lô giao dịch đó. Trong một khoảng thời gian ngắn, người gửi lô giao dịch hết Gas và không thể gửi giao dịch đúng cách lên Ethereum.
Phí Gas L2
Bây giờ hãy xem xét cách hai loại Rollup hợp đồng thông minh chính này tính toán phí Gas mà người dùng phải trả, cũng như ảnh hưởng đến bộ sắp xếp tập trung.
Trên Arbitrum và Optimism, người dùng phải trả hai loại phí khi thực hiện giao dịch:
-
Phí Gas L2 / phí thực thi;
-
Phí dữ liệu gọi hàm L1 / phí an toàn.
Phí Gas L2 / phí thực thi
Phí Gas L2 tương tự như phí Gas trên Ethereum. Mỗi giao dịch trên L2 yêu cầu thanh toán một khoản phí Gas/thực thi, bằng lượng Gas sử dụng nhân với giá Gas hiện tại đính kèm giao dịch.
Phí dữ liệu gọi hàm L1 / phí an toàn
Phí dữ liệu gọi hàm L1 là chi phí để đăng giao dịch trở lại Ethereum. Phí này tồn tại vì bộ sắp xếp hoặc người gửi lô giao dịch phải trả phí Gas L1 để đăng dữ liệu giao dịch lên Ethereum.
Mô hình doanh thu của bộ sắp xếp
Ở dạng hiện tại, Rollup tối ưu (ORU) tạo ra doanh thu thông qua hoạt động của một bộ sắp xếp tập trung duy nhất. Trong tương lai, dự kiến ORU sẽ đạt được sự phi tập trung, từ đó mở ra các dòng doanh thu khác như MEV (tối đa hóa giá trị Ethereum) hoặc yêu cầu các nhà vận hành bộ sắp xếp đặt cược token gốc/chia sẻ doanh thu.
Nhưng hiện tại, ở mức đơn giản nhất, ta có thể hiểu rằng bộ sắp xếp thu phí giao dịch L2 từ người dùng ORU (doanh thu bộ sắp xếp), đồng thời phải trả phí Gas L1 để gửi dữ liệu giao dịch L2 của người dùng dưới dạng lô lên mạng Ethereum (chi phí 1), và chi phí vận hành bộ sắp xếp (chi phí 2).
Chi tiết hơn nữa, ta có thể tách riêng doanh thu và chi phí thành các thành phần cụ thể. Mặc dù các ORU khác nhau (ví dụ: Arbitrum, Optimism) không có công thức định giá hoàn toàn giống nhau, nhưng chúng đều tuân theo một khung tổng quát:
Doanh thu (Phí Gas L2)
Fees = L1_gas_price_estimate * (L1_calldata_size + L1_buffer) + L2_gas_price * L2_gas_used
Chi phí
Costs = L1_actual_gas_price * L1_calldata_size + Sequencer_operational_costs
Định giá phí L2
Trong tất cả các ORU, giá phí L2 là hàm số của quy mô tính toán L1, chi phí tính toán L1, quy mô tính toán L2 và chi phí tính toán L2.
Vì tất cả các bộ sắp xếp L2 đều phát sinh chi phí khi đăng lô/chứng minh lên mạng chính L1, nên việc truyền động lực chi phí thanh toán trên mạng chính sang người dùng là hợp lý khi thực hiện giao dịch L2.
Arbitrum và Optimism định giá phí L2 theo cách khác nhau. Một điểm khác biệt rất quan trọng giữa hai bên là cách họ tính toán chi phí tính toán L1. Arbitrum sử dụng một oracles định giá tính toán L1, nghĩa là mà không cần biểu quyết quản trị, oracle sẽ định giá tính toán L1 theo cách giống như trước EIP-4844. Tuy nhiên, tính toán L1 của Optimism bao gồm một biến overhead (hệ số) động có thể được đội ngũ Optimism điều chỉnh để điều chỉnh chi phí tính toán L1.
Arbitrum
Việc định giá phí L2 của Arbitrum triển khai khái niệm "phí Gas hai chiều", trong đó giới hạn Gas là hàm số của đơn vị Gas sử dụng trên L2, đơn vị Gas sử dụng trên L1 và giá Gas L1 ước tính.
Từ đó ta có thể rút ra các kết luận sau:
-
Giới hạn Gas L2 giảm khi giá Gas L2 tăng.
-
Giới hạn Gas L2 tăng khi tính toán L2, giá Gas L1 và tính toán L1 tăng.
Optimism
Tương tự Arbitrum, phí giao dịch của Optimism cũng tính đến chi phí tính toán L1 và L2. Optimism gọi đây là phí thực thi L2 và phí dữ liệu/an toàn L1.
Lưu ý:
-
Biến dynamic_overhead do đội ngũ Optimism thiết lập nhằm đảm bảo bộ sắp xếp của họ được bồi thường đầy đủ khi gửi lô giao dịch trở lại mạng L1, để trang trải chi phí Gas phát sinh.
-
Hiện tại nó được đặt ở mức 0,684, cho thấy bộ sắp xếp đang trợ cấp chi phí Gas.
-
Xét về lịch sử, giá trị này chủ yếu được đặt trên 1, cho thấy bộ sắp xếp đang thu thêm phí để duy trì quỹ dự phòng Gas thanh toán L1.
Quản lý động phí quản lý / hệ số phí L1 theo thời gian
EIP-4844
Hiện tại, Rollup tối ưu (Optimistic Rollup) có chi phí thấp về thực thi và lưu trữ trên L2, nhưng việc đăng dữ liệu lên L1 để đáp ứng yêu cầu khả dụng dữ liệu vẫn còn đắt đỏ đối với người dùng.
Dữ liệu được đăng lên L1 Ethereum thông qua opcode calldata, do đó cả Arbitrum và Optimism đều áp dụng các thuật toán nén dữ liệu như Zlib và brotli. Chi phí đăng dữ liệu này rất cao và chiếm tới 80–90% phí giao dịch mà người dùng L2 phải trả.
Tuy nhiên, từ tháng 10 năm 2023 đến tháng 2 năm 2024, đề xuất cải tiến Ethereum nổi bật (EIP-4844, Proto-danksharding) dự kiến sẽ ra mắt. EIP-4844 đề xuất bổ sung một loại giao dịch mới cho Ethereum, cho phép chấp nhận "khối dữ liệu". Những "khối dữ liệu" này sẽ bị xóa hoặc cắt tỉa sau khoảng hai tuần, thay vì lưu trữ vĩnh viễn như calldata hiện tại. Kích thước khối dữ liệu được thiết kế đủ nhỏ để giảm gánh nặng lưu trữ trên chuỗi chính.
Phí giao dịch cao trên Ethereum L1 (L1) là chi phí chính mà L2 Rollup phải chịu khi đăng lô và chứng minh. Tác động của EIP-4844 là làm giảm đáng kể chi phí L1, đồng thời vẫn giữ dữ liệu lô khả dụng đủ lâu để có thể gửi bất kỳ bằng chứng gian lận nào. Các ước tính hiện tại cho thấy mức tiết kiệm chi phí này dao động từ 10 đến 100 lần so với chi phí đăng lô L1 hiện tại.
Tổng quan cấp cao về tác động đến doanh thu bộ sắp xếp
Trước khi đi sâu vào những thay đổi mà chúng tôi dự đoán sẽ xảy ra trên Arbitrum và Optimism, điều quan trọng là phải lưu ý đến sự khác biệt giữa Arbitrum và Optimism về định giá tính toán L1 (như đã giải thích trong phần định giá phí L2 trước đó). Với oracle định giá L1 của Arbitrum, hiện tại ta biết rằng gần như chắc chắn 100% chi phí sẽ được chuyển cho người dùng (trừ khi có biểu quyết quản trị). Điều này không đúng với Optimism, vì họ vẫn kiểm soát biến overhead động.
Bảng dưới đây cung cấp cái nhìn tổng quan về các kết quả có thể xảy ra sau EIP-4844.
Arbitrum
Xét theo tình hình tài chính hiện tại của Arbitrum như phần trên, chúng tôi phân tích các thay đổi có thể xảy ra đối với định giá Arbitrum dưới một số giả định. Vì chi phí dự kiến sẽ giảm mạnh sau EIP-4844, người ta kỳ vọng lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận sẽ tăng nếu doanh thu giữ nguyên.
Dựa trên điều này, chúng tôi xây dựng một bảng hiển thị các kết quả có thể xảy ra, bao gồm các tổ hợp khác nhau về phần trăm tiết kiệm được chuyển cho người dùng (trục Y) và hệ số giảm chi phí EIP-4844 (trục X, số càng lớn = tiết kiệm phí càng nhiều).
Chúng tôi đánh dấu vùng có khả năng xảy ra cao nhất sau EIP-4844 bằng bóng mờ.
Nếu 100% khoản tiết kiệm được chuyển cho người dùng, ta có thể giả định rằng việc tiết kiệm chi phí này có thể làm tăng số lượng giao dịch trên Arbitrum (loại dApp mới, nhiều người dùng hơn).
Với một vài giả định:
-
Giữ nguyên P/E hiện tại;
-
Giả định chi phí giảm 10 lần;
-
Số lượng giao dịch tăng do tiết kiệm phí.
Chúng tôi có thể tính toán tác động của những thay đổi này đến giá ARB và OP. Ví dụ, nếu khối lượng giao dịch tăng 40% và chỉ 90% khoản tiết kiệm phí được chuyển cho người dùng, thì giá ARB sẽ là 2,10 USD.
Optimism
Thực hiện tính toán tương tự đối với Optimism, chúng tôi thu được kết quả sau.
Kinh tế học và định giá token L2
Hiện tại, giá trị tích lũy duy nhất của Arbitrum và Optimism là quyền quản trị — đây là chức năng duy nhất của ARB và OP. Tuy nhiên, giá trị tích lũy của ARB và OP có thể đến từ hai nguồn khác: phí giao dịch và MEV.
Ở trạng thái hiện tại, hai giải pháp L2 này phụ thuộc nặng nề vào bộ sắp xếp tập trung của họ, và toàn bộ lợi nhuận từ việc xây dựng và đề xuất khối tập trung đều chảy về Quỹ Arbitrum và Quỹ Optimism. Tuy nhiên, cả hai giải pháp này đã cam kết hướng tới cơ chế bộ sắp xếp phi tập trung, nơi các quỹ không còn là thực thể duy nhất xây dựng và đề xuất khối L2. Bước đầu tiên để token L2 tích lũy giá trị là phi tập trung hóa bộ sắp xếp — điều này không dễ dàng, nhưng nó cho phép người nắm giữ token L2 tham gia vào giá trị được tạo ra thông qua quá trình xây dựng và đề xuất.
Việc phi tập trung hóa bộ sắp xếp có thể được thực hiện thông qua cơ chế PoS, nơi người dùng đặt cược token gốc L2. Nếu người đặt cược không thực hiện nhiệm vụ hoặc hành xử ác ý, họ sẽ bị phạt slash. Người đặt cược có thể nhận một phần phí giao dịch dưới dạng token gốc, MEV (trong thế giới hậu FIFO) hoặc phần thưởng đặt cược.
Tầm quan trọng của việc phi tập trung hóa bộ sắp xếp nằm ở chỗ, bộ sắp xếp tập trung có thể dẫn đến việc kiểm duyệt giao dịch người dùng, thu phí quá cao hoặc tạo ra MEV có hại, gây ảnh hưởng xấu đến người dùng.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@asxn_r
