Người sáng lập Bitizen: Vitalik là một lập trình viên thiên tài xuất sắc, nhưng cũng có thể là một quản lý sản phẩm tồi tệ
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Người sáng lập Bitizen: Vitalik là một lập trình viên thiên tài xuất sắc, nhưng cũng có thể là một quản lý sản phẩm tồi tệ
Tại sao Vitalik và cộng đồng Ethereum lại dường như có thái độ thù địch sâu sắc với công nghệ MPC đến vậy?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Winson
Gần đây, đồng sáng lập Ethereum Vitalik một lần nữa đăng bình luận tiêu cực về các giải pháp ví dựa trên công nghệ MPC (Tính toán Đa phương) trên Twitter như hình dưới đây:
Nguyên văn trên Twitter:
https://twitter.com/VitalikButerin/status/1674032447531495426
Đây không phải là lần đầu tiên Vitalik chỉ trích ví MPC. Ngay từ tháng 5 năm 2022, Vitalik đã từng bày tỏ quan điểm tương tự, thậm chí còn dùng biểu tượng cảm xúc giận dữ để thể hiện sự bực tức:
Nguyên văn trên Twitter:
https://twitter.com/VitalikButerin/status/1527359917161517071
Như chúng ta đều biết, Vitalik luôn là một định hướng công nghệ then chốt trong lĩnh vực Web3. Những bài viết kỹ thuật chất lượng cao từ blog cá nhân và Twitter của anh ấy thực tế đã dẫn dắt rất nhiều xu hướng phát triển công nghệ. Có người còn nói rằng: "Một bài blog của Vitalik có thể tạo ra hàng loạt startup". Những đánh giá này đủ để chứng minh tài năng vượt trội và thành tựu xuất sắc của Vitalik. Tuy nhiên, quan điểm của anh ấy về công nghệ MPC lại lệch xa thực tế, mang tính thiên vị rõ rệt và thậm chí còn thể hiện cảm xúc "giận dữ", điều này thật sự khiến người ta không thể đồng tình.
Tính đến thời điểm viết bài, đã có vài người bạn gửi cho tôi nội dung tweet của Vitalik và đặt câu hỏi về vấn đề này. Cảm giác đầu tiên của tôi là: ảnh hưởng của một KOL nếu được dùng vào việc tiêu cực thì sức phá hoại cũng rất đáng kể. Vitalik luôn mang thái độ thù địch sâu sắc và định kiến mạnh mẽ đối với công nghệ MPC, cho rằng đây là hướng đi sai lầm. Anh ấy không ngừng quảng bá mã hóa hợp đồng thông minh SCA (còn gọi là AA - Trừu tượng Tài khoản) nhằm thay thế EOA, tích cực chỉ trích những điểm yếu của EOA và nêu bật ưu điểm của SCA(AA), nhưng lại cố ý phớt lờ những ưu điểm của EOA và khuyết điểm của SCA(AA). Những quan điểm mang tính thiên vị rõ ràng này, nhờ vào tầm ảnh hưởng của Vitalik, đã tạo nên định hướng dư luận mạnh mẽ, thậm chí trở thành "chân lý chính trị" đương thời.
Làm rõ bản chất: MPC vốn là một công nghệ quản lý khóa (Key Management). Ý nghĩa cốt lõi khi áp dụng vào ví Web3 là “sử dụng công nghệ tính toán riêng tư để loại bỏ 'thực thể' khóa riêng”, do đó giải quyết được vấn đề điểm lỗi đơn lẻ của khóa riêng mà vẫn giữ nguyên chức năng ký kết gốc, vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối vừa mang lại nhiều đặc tính linh hoạt và hữu ích khác. Có thể nói, nếu vận dụng đúng cách, MPC là giải pháp thay thế hoàn hảo duy nhất cho khóa riêng, không gì sánh bằng.
Trong hệ sinh thái Web3, vốn tồn tại hai loại ví: EOA do khóa riêng kiểm soát và SCA(AA) do Khóa ký (Signing Key(s)) kiểm soát. Trong đó, EOA là loại ví phổ biến và quen thuộc nhất với người dùng hàng ngày; còn SCA(AA) thì ít phổ biến hơn, và nhiều người còn lạ lẫm với Signing Key của nó. Thậm chí, nhiều bài viết thiếu chuyên môn khi quảng bá ưu điểm của SCA(AA) còn tuyên bố rằng "ví SCA(AA) không có khóa riêng". Đây là cách diễn đạt sai lầm. SCA(AA) chỉ đơn thuần có cơ chế kiểm soát đa dạng và phong phú hơn, nhưng bất kể cơ chế nào cuối cùng vẫn cần một thứ tương đương hoặc đóng vai trò như khóa riêng — thứ này trong SCA(AA) được gọi là Signing Key, bạn có thể coi đó chính là khóa riêng của SCA(AA).
Như đã nói ở trên, bản chất công nghệ MPC là “dùng tính toán riêng tư để loại bỏ thực thể khóa riêng và mang lại nhiều lợi ích hơn”. Rõ ràng, MPC có thể được kết hợp với EOA để thay thế khóa riêng EOA, cũng có thể kết hợp với SCA(AA) để thay thế Signing Key của SCA(AA). Các kết hợp này đều có thể nâng cao đáng kể mức độ an toàn và dễ sử dụng của cả hai loại ví. Như vậy, MPC và SCA(AA) không hề đối lập hay cạnh tranh, mà ngược lại có thể kết hợp hoàn hảo. Mối quan hệ cạnh tranh thực sự nằm giữa EOA và SCA(AA). Việc Vitalik và cộng đồng Ethereum luôn muốn làm là dùng SCA(AA) để thay thế và loại bỏ EOA — vốn hoàn toàn không liên quan gì đến công nghệ MPC. Nhưng tại sao Vitalik và cộng đồng Ethereum lại thể hiện sự thù địch sâu sắc với công nghệ MPC đến vậy?
Có thể vì những lý do sau:
1. Không hiểu MPC nhưng cứ phán bừa
Hiện tại, phần lớn các ví MPC trên thị trường đều là sự kết hợp giữa MPC và EOA, còn chưa có nhiều ví MPC+SCA(AA). Điều này khiến những người hiểu nông cạn về MPC dễ dàng nhầm lẫn một cách sai lệch rằng “ví MPC” đồng nghĩa với “ví EOA”. Sau đó xảy ra bi kịch kỳ lạ: vì họ ghét EOA và quyết tâm loại bỏ EOA, nên khi gán ghép MPC với EOA, họ liền “ghét lây sang” MPC. Bản chất đây là kiểu “không hiểu nhưng vẫn phán”, và đáng tiếc là không ít người như vậy, thậm chí nhiều nhà phát triển trong cộng đồng Ethereum cũng thuộc nhóm này.
2. Cho rằng MPC làm phân tán sự đồng thuận về lộ trình kỹ thuật của cộng đồng Ethereum
Việc kết hợp MPC với EOA không chỉ giải quyết hoàn hảo nhiều nhược điểm vốn có của ví EOA dựa trên thực thể khóa riêng (như loại bỏ rủi ro điểm lỗi đơn lẻ, mất mát và rò rỉ khóa riêng và cụm từ khôi phục, khắc phục khó khăn khi sử dụng cụm từ khôi phục…), mà thậm chí còn giúp ví EOA vốn dĩ kém hiệu quả nay sở hữu nhiều ưu điểm thường được quảng bá cho SCA(AA): MPC+EOA thực tế cũng có thể thực hiện “đa ký”, có thể đổi khóa (tức re-sharing mà Vitalik nhắc đến trên Twitter), có thể triển khai xác thực đa yếu tố MFA, kiểm soát chi tiêu và quyền hạn ví một cách tinh vi, thậm chí còn có thể thực hiện khôi phục xã hội (social recovery) ngoài chuỗi (off-chain)... Những tính năng này trước đây được cho là chỉ có ở giải pháp SCA(AA), nhưng nay MPC+EOA không chỉ đạt được mà còn vượt trội hơn — ví dụ như trải nghiệm tốt hơn, không tốn phí Gas cho người dùng. Những lợi ích to lớn từ việc kết hợp MPC với EOA khiến ngay lập tức các điểm yếu của EOA và ưu điểm của SCA(AA) mà Vitalik và cộng đồng Ethereum tích cực tuyên truyền trở nên mờ nhạt. Trước kia, EOA bị SCA(AA) áp đảo hoàn toàn, cộng đồng có thể nghiêng hẳn về SCA(AA). Nhưng giờ EOA được MPC hỗ trợ, cục diện đã thay đổi căn bản. Điều này làm suy yếu đáng kể ý chí và sự đồng thuận của cộng đồng về việc thay thế EOA bằng SCA(AA), phân tán nguồn lực và sự chú ý của thị trường. Do đó, những người ủng hộ cuồng nhiệt SCA(AA) bắt đầu căm ghét hoặc chế giễu công nghệ MPC. Lời chỉ trích tiêu cực của thần tượng tinh thần Vitalik càng làm sâu sắc thêm sự đối lập này.
3. Lợi ích cá nhân chi phối nhận thức
Mục tiêu của Vitalik và cộng đồng Ethereum là tối đa hóa tỷ lệ áp dụng Ethereum, do đó họ mong muốn mọi giải pháp đều phải nằm trên chuỗi (on-chain). Họ tin rằng chỉ có giải pháp on-chain mới thực sự phi tập trung và an toàn, còn mọi giải pháp off-chain đều bị gắn mác “tập trung” và “không an toàn”. Từ góc nhìn này, EOA và cả EOA kết hợp MPC đều phải “chết”, vì chúng đều nằm off-chain, đều “không an toàn” và “thiếu phi tập trung”. Mọi người dùng đều phải chuyển sang ví SCA(AA) chạy trên chuỗi. Đây là thành kiến triệt để.
Nhiều người trong cộng đồng Ethereum đứng đầu là Vitalik là những chủ nghĩa tối đa Ethereum. Họ biến một cuộc thảo luận trung lập, đơn giản giữa các giải pháp kỹ thuật thành cuộc đối đầu ý thức hệ kiểu “có bạn không có tôi”, thậm chí chỉ trích vì mục đích chỉ trích, khiến Vitalik dần trở nên vô lý và nói sai sự thật.
“Ví EOA dựa trên MPC có lỗi cơ bản vì không thể thu hồi khóa riêng”, “người nắm giữ cũ vẫn có thể khôi phục khóa riêng”, “ví hợp đồng thông minh là lựa chọn duy nhất” — những phát biểu này gần như cố ý và ác ý dắt dẫn dư luận.
Loại phát biểu này khởi đầu bằng một giả định lớn: khóa riêng phải có khả năng thu hồi thì mới giải quyết được vấn đề mất hoặc rò rỉ khóa riêng. Dựa trên tiền đề này, họ chỉ trích các giải pháp không thể thu hồi khóa riêng. Nhìn thì có vẻ đúng, thực chất là đánh tráo khái niệm. Bởi MPC giải quyết vấn đề khóa riêng ở một tầng cao hơn: không có khóa riêng. Ví MPC có thể hoạt động suốt vòng đời mà hoàn toàn không tồn tại khóa riêng, do đó loại bỏ tận gốc nguy cơ mất hoặc rò rỉ khóa riêng. Chỉ khi có khóa riêng thì mới lo lắng về vấn đề khóa riêng, mới cần khả năng “thu hồi khóa riêng”. Còn ví MPC vốn chẳng có vấn đề khóa riêng, thì cần gì “thu hồi khóa riêng”? Về việc “người nắm giữ cũ vẫn có thể khôi phục khóa riêng”, điều này gần như mang tính công kích ác ý, vì ví MPC hoàn toàn có thể phòng vệ hiệu quả trước các cuộc tấn công cấu kết bằng nhiều biện pháp. Hơn nữa, rủi ro cấu kết này cũng tồn tại ở ví SCA(AA), ví dụ như các “người bảo vệ ví” (Guardians) cũng có thể cấu kết để tấn công tài sản người dùng. Vitalik trước là chỉ trích MPC vì thiếu một khả năng vốn dĩ MPC không cần, rồi lại dùng một rủi ro tồn tại ở cả SCA(AA) (và đều có thể giải quyết) để quy chụp, hoàn toàn lạc đề. Nhưng điều này lại gây ấn tượng sai lệch cho người dùng không am hiểu rằng MPC có lỗi kỹ thuật và không an toàn. Có thể thấy định kiến và ác ý này sâu sắc đến mức nào.
Công nghệ là trung lập, không có công nghệ nào hoàn hảo giải quyết mọi vấn đề. Nhà phát triển không nên bị giới hạn bởi định kiến và ý thức hệ, càng không nên từ bỏ nghiên cứu độc lập và tư duy độc lập để mù quáng sùng bái các ngôi sao công nghệ. Ngôi sao cũng là con người, cũng có vùng mù kiến thức và định kiến vì lợi ích cá nhân. Nhà phát triển nên lấy nhu cầu người dùng và bối cảnh ứng dụng làm trung tâm, sử dụng công nghệ phù hợp nhất để đưa ra giải pháp sản phẩm hiệu quả, nghiên cứu sâu về công nghệ, mở rộng kho tàng kiến thức, linh hoạt kết hợp và áp dụng công nghệ đúng chỗ. Bất kỳ công nghệ nào mang lại lợi ích cho người dùng đều là tốt và nên được sử dụng. Nhưng thực tế hiện nay, nhiều nhà phát triển thiếu học vấn, nghiên cứu công nghệ hời hợt, sử dụng sai hoặc không tốt công nghệ nhưng lại đổ lỗi cho bản thân công nghệ, thiếu tư duy độc lập, mù quáng sùng bái ngôi sao công nghệ, vô lý bài xích công nghệ A và cường điệu công nghệ B — hành vi ngu ngốc và đáng cười này khá phổ biến trong cộng đồng Ethereum hiện nay, thậm chí xuất hiện trong phát biểu của cả những nhà phát triển ví hợp đồng thông minh nổi tiếng, thật đáng tiếc.
Khi thiết kế sản phẩm Bitizen, chúng tôi đã khảo sát kỹ lưỡng và tận dụng nhiều công nghệ khác nhau, kết hợp linh hoạt để đáp ứng tối đa nhu cầu người dùng. Trong Bitizen, chúng tôi phát huy tối đa ưu điểm của công nghệ MPC và tích hợp hoàn hảo với cả EOA và SCA(AA), hỗ trợ đồng thời MPC + EOA và MPC + SCA(AA), giúp mỗi loại ví phát huy tối đa ưu điểm và giảm thiểu tối đa nhược điểm dưới sự hỗ trợ của MPC.
Trong giải pháp MPC + EOA của Bitizen, người dùng không còn lo ngại về rủi ro an toàn của khóa riêng/cụm từ khôi phục EOA, có thể thụ hưởng mức độ an toàn vượt xa ví phần cứng và ví đa ký một cách vô hình, cực kỳ đơn giản và miễn phí, đồng thời tiếp tục tận hưởng ưu điểm của ví EOA: tạo ví miễn phí, phí Gas thấp và tương thích hoàn hảo với hệ sinh thái. Trong giải pháp MPC + SCA(AA) của Bitizen, ngoài thừa hưởng mức độ an toàn đỉnh cao từ MPC + EOA, bạn cũng có thể tận hưởng các ưu điểm như giao dịch theo lô, thanh toán Gas linh hoạt của ví SCA(AA). Tất nhiên, mỗi giải pháp đều có nhược điểm riêng: MPC + EOA không hỗ trợ giao dịch theo lô và thanh toán Gas linh hoạt; MPC + SCA(AA) tuy có ưu điểm độc đáo nhưng lại gặp vấn đề phí Gas cao hơn và tương thích hệ sinh thái nghiêm trọng — ví dụ nhiều ứng dụng dApp hoàn toàn không tương thích với ví SCA(AA). Người dùng có thể tự do lựa chọn giải pháp phù hợp theo nhu cầu thực tế, chứ không bị ràng buộc bởi định kiến.
Nhân tiện nói thêm, cơ chế khôi phục xã hội (Social Recovery) trên chuỗi mà Vitalik thiết kế cho SCA(AA) theo chúng tôi đánh giá là đắt đỏ và khó dùng, thực sự tồi tệ. Đây là phương án sao lưu/phục hồi ví kém thân thiện với người dùng hơn cả cụm từ khôi phục, nhưng lại được Vitalik và nhiều nhà phát triển ví SCA(AA) ca ngợi là giải pháp tốt nhất. Chúng tôi đến nay vẫn khó tin rằng có quá nhiều nhà phát triển ví SCA(AA) lại đồng thời đưa hai từ khóa “Onboarding the next billion users to Web3” và “Social Recovery” lên trang chủ sản phẩm của mình, dường như chưa từng nhận ra mâu thuẫn không thể hòa giải giữa hai điều này. Trong giải pháp MPC + SCA(AA), Bitizen hoàn toàn loại bỏ khôi phục xã hội trên chuỗi, thay vào đó thiết kế cơ chế phục hồi ngoài chuỗi không tốn Gas, bao gồm cả phục hồi tự động và phục hồi xã hội ngoài chuỗi, về độ an toàn, tính dễ dùng và khả năng chống kiểm duyệt đều vượt trội so với mọi giải pháp khác.
Tóm lại, trong quá trình thực tiễn chọn lựa công nghệ, Bitizen không bao giờ thổi phồng hay hạ bệ bất kỳ công nghệ nào một cách cảm tính. Chúng tôi không vì thành tựu vĩ đại của Vitalik mà mù quáng ủng hộ các chủ trương kỹ thuật hay thiết kế sản phẩm của anh ấy, tất nhiên cũng sẽ không vì những chỉ trích sai lệch của anh ấy đối với MPC mà giảm đánh giá tích cực về những thành tựu của anh. Bitizen không đại diện cho công nghệ MPC, cũng không phải là người cổ vũ vô điều kiện cho MPC. Chúng tôi tin rằng chỉ khi có tinh thần nghiên cứu trung lập, độc lập, sâu sắc với công nghệ và danh nhân, cùng thái độ thực tế, tôn trọng người dùng, mới có thể tạo ra giá trị thực sự có lợi cho ngành và cộng đồng.
Cuối cùng, xin phép đưa ra một đánh giá cá nhân về Vitalik: Vitalik là một lập trình viên thiên tài với thành tựu xuất chúng, nhưng cũng là một quản lý sản phẩm cực kỳ tồi.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Winson@BitizenWallet
