Giải thích chi tiết MEV: Quy luật rừng rậm tối tăm của blockchain
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giải thích chi tiết MEV: Quy luật rừng rậm tối tăm của blockchain
Đối mặt với khu rừng tối tăm của blockchain, chúng ta nên có thái độ và hành động như thế nào?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Viện nghiên cứu GoPlus
Hãy tưởng tượng bạn đang gọi món tại một nhà hàng đông khách, nhân viên phục vụ lần lượt chuyển đơn đặt hàng tới đầu bếp theo thứ tự nhận được. Bỗng nhiên, một thực khách đề nghị trả thêm phí để được ưu tiên xử lý đơn hàng, giúp món ăn được phục vụ nhanh hơn. Tình huống này không chỉ phổ biến ở nhà hàng mà còn tồn tại song song trong thế giới blockchain — đó chính là khái niệm có tên Giá trị Khai thác Tối đa (Maximal Extractable Value, MEV).
Trong "rừng tối" kỹ thuật số này, thợ đào và trình xác thực giống như nhân viên phục vụ nói trên, khi họ xử lý giao dịch blockchain đều có thể thu lợi. Khi người dùng gửi giao dịch vào blockchain, thông tin giao dịch sẽ không lập tức được ghi vào khối mà tạm thời nằm trong một nhóm giao dịch chờ xử lý công khai (mempool), tương tự như đơn đặt món chờ được nấu trong bếp nhà hàng. Tuy nhiên, bất kỳ ai cũng có thể xem thông tin giao dịch trong nhóm này, y hệt như những thực khách khác có thể thấy đầu bếp đang bận rộn.
Trong môi trường như vậy, khái niệm MEV ra đời. Cũng giống như thực khách sẵn sàng trả thêm tiền để được ưu tiên phục vụ, thợ đào hoặc trình xác thực có thể kiếm lợi bằng cách bao gồm, loại bỏ hoặc sắp xếp lại thứ tự các giao dịch nhằm khai thác giá trị vượt quá phần thưởng khối tiêu chuẩn và phí gas. Đơn giản hơn, MEV là sự định lượng giá trị của quyền ưu tiên xử lý giao dịch.
Tình trạng này phản ánh một vấn đề lớn hơn: Trong thế giới blockchain kiểu "rừng tối", luôn tồn tại mối căng thẳng cố hữu giữa tính minh bạch công khai và sự công bằng trong giao dịch. Dù có độ minh bạch cao, nhưng công bằng và công chính trong giao dịch có thể bị phá vỡ. Trước "rừng tối blockchain" như vậy, chúng ta nên có biện pháp và thái độ gì?
Lịch sử phát triển của MEV: Từ PoW đến PoS
MEV là khái niệm về việc thợ đào hoặc trình xác thực thu lợi trong giai đoạn xử lý giao dịch blockchain. MEV trước đây từng được gọi là Giá trị Khai thác của Thợ đào (Miner Extractable Value), chỉ giá trị tối đa có thể khai thác từ việc sản xuất khối vượt quá phần thưởng khối tiêu chuẩn và phí gas bằng cách bao gồm, loại bỏ hoặc sắp xếp lại thứ tự giao dịch nhằm tối đa hóa lợi nhuận.
Năm 2019, Phil Daian, Tyler Kell và những người khác lần đầu đưa ra khái niệm MEV trong bài báo khoa học “Flash Boys 2.0: Frontrunning, Transaction Reordering, and Consensus Instability in Decentralized Exchanges”. Bài viết mô tả cách thợ đào có thể tái sắp xếp giao dịch để tối đa hóa lợi nhuận hoặc chèn giao dịch mới nhằm chạy trước người dùng, từ đó trích xuất thêm giá trị từ quá trình sắp xếp giao dịch. Thuật ngữ “Giá trị Khai thác Tối đa” (MEV) sau đó được Dan Robinson đặt ra lần đầu tiên trong bài blog “MEV is the new DeFi primitive”.
Khái niệm MEV ban đầu gắn liền với mạng lưới Ethereum sử dụng cơ chế đồng thuận Proof-of-Work (PoW). Trong cơ chế này, khi người dùng gửi giao dịch vào blockchain, thông tin chưa được ghi ngay vào khối mà tạm thời nằm trong nhóm giao dịch chờ xử lý công khai mà ai cũng có thể xem. Tháng 8 năm 2020, Dan Robinson và Georgios Konstantopoulos ví nhóm giao dịch (mempool) của Ethereum như “rừng tối”, vì nếu người khác nhìn thấy thứ tự giao dịch thì có thể tận dụng điều đó. Chính lúc này, khái niệm MEV bắt đầu thu hút sự chú ý rộng rãi.
Tháng 9 năm 2022, Ethereum hoàn tất quá trình chuyển đổi từ cơ chế đồng thuận Proof-of-Work (PoW) sang Proof-of-Stake (PoS). Sự chuyển đổi này khiến người sản xuất khối không còn chỉ là thợ đào, mà còn bao gồm cả trình xác thực, bộ sắp xếp (sequencer)... Ngoài ra, các robot chiến lược tập trung vào giao dịch DeFi và các bên tham gia mạng lưới khác (gọi là searcher - người tìm kiếm) cũng tham gia vào quá trình khai thác MEV. Do đó, MEV không còn là đặc quyền riêng của người sản xuất khối, mà là giá trị bất kỳ ai có khả năng ảnh hưởng đến việc thực thi giao dịch đều có thể thu được. Khái niệm MEV tiếp tục phát triển và mở rộng cùng với tiến bộ công nghệ blockchain và ứng dụng DeFi. Một số nhà nghiên cứu và thực tiễn đã bắt đầu thảo luận về cách phân loại, đo lường, phân bổ và quản lý MEV, đồng thời tìm cách giảm thiểu tác động tiêu cực của MEV đối với an toàn và công bằng của blockchain.
Tuy nhiên, cần rõ ràng rằng, dù là ai quyết định chọn giao dịch nào và theo thứ tự nào, mục đích cuối cùng đều là tối đa hóa lợi nhuận. Vì vậy, trong bối cảnh Proof-of-Stake (PoS), ngày càng nhiều bên tham gia khai thác MEV, và mục tiêu của tất cả đều giống nhau — làm đầy túi tiền của mình.
Nguyên lý MEV
MEV bắt nguồn từ đặc điểm của giao dịch blockchain: Giao dịch không được thực hiện theo cách nguyên tử (atomic), mà được xử lý theo từng "khối" (batch). Thứ tự giao dịch trong một khối có thể ảnh hưởng đến kết quả và lợi nhuận của một số giao dịch nhất định, đặc biệt là những giao dịch liên quan đến ứng dụng tài chính phi tập trung (DeFi).
Ví dụ, giả sử Alice muốn mua 10 ETH bằng USDC trên một sàn giao dịch phi tập trung (DEX) như Uniswap. Cô gửi một giao dịch với số lượng USDC nhất định và mức ETH tối thiểu mong muốn. Tuy nhiên, trước khi giao dịch được xác nhận và ghi vào khối, Bob nhìn thấy giao dịch của cô trong nhóm giao dịch chờ xử lý công khai (gọi là mempool) và quyết định chạy trước. Anh gửi một giao dịch với mức phí gas cao hơn Alice, đề nghị mua 10 ETH với giá cao hơn một chút. Nhờ đó, giao dịch của anh được ưu tiên ghi vào khối trước, giúp anh nhận được tỷ giá tốt hơn. Sau đó, Bob bán 10 ETH vừa mua được bằng USDC trên một DEX khác, hưởng chênh lệch giá. Khoản lợi nhuận này chính là MEV của Bob, nhưng đi kèm với việc Alice nhận được ít ETH hơn dự kiến.
Trong ví dụ này, Bob là một "searcher" — một thực thể độc lập chạy các thuật toán phức tạp để tìm kiếm cơ hội MEV sinh lời và gửi giao dịch nhằm tận dụng cơ hội đó. Searcher có thể là cá nhân, robot, quỹ phòng hộ hoặc tổ chức khác. Họ cạnh tranh để giành MEV và sẵn sàng trả phí gas cao để tăng xác suất giao dịch của mình được đưa vào khối.
Tuy nhiên, không chỉ riêng searcher mới có thể khai thác MEV. Người sản xuất khối, như thợ đào trong Proof-of-Work (PoW) hay trình xác thực trong Proof-of-Stake (PoS), có quyền quyết định cuối cùng về việc chọn giao dịch nào và theo thứ tự nào. Vì vậy, họ có thể tự khai thác MEV hoặc hợp tác với searcher. Ví dụ, một thợ đào có thể chèn giao dịch của riêng mình vào khối để chạy trước giao dịch của Alice, hoặc chấp nhận hối lộ từ Bob để đặt giao dịch của Bob lên trước. Một cách khác, thợ đào có thể thuê ngoài việc tìm kiếm cơ hội MEV cho các dịch vụ bên thứ ba như Flashbots, cung cấp nền tảng minh bạch và không cần cấp phép để searcher và thợ đào thương lượng và thực hiện chiến lược khai thác MEV.
Các bên tham gia chính trong MEV
Các chiến lược MEV phổ biến
MEV là một vấn đề quan trọng và phức tạp, ảnh hưởng đến an toàn và công bằng của blockchain và các ứng dụng tài chính phi tập trung (DeFi). Một mặt, MEV cung cấp nguồn thu nhập bổ sung cho người sản xuất khối, giúp bảo vệ mạng lưới và thúc đẩy động lực tham gia. Mặt khác, MEV cũng gây ra nhiều vấn đề như tắc nghẽn mạng, tăng phí gas, hiện tượng bất công và bất ổn đồng thuận. Việc hiểu rõ MEV là rất quan trọng để thiết kế và cải thiện các giao thức blockchain và các ứng dụng khác nhau.
MEV bao gồm nhiều yếu tố như phí giao dịch, lợi nhuận từ khoản vay chớp nhoáng (flash loan), thao túng thứ tự giao dịch... Dựa trên phương pháp và mục đích khai thác khác nhau, MEV được chia thành vài loại. Mỗi loại MEV ảnh hưởng khác nhau đến mạng lưới blockchain. Hãy cùng xem xét một số dạng MEV phổ biến.
1. Tấn công Sandwich (Sandwich)
Tấn công sandwich nghĩa là "kẹp" giao dịch của nạn nhân giữa hai giao dịch do searcher/kẻ tấn công khởi tạo, dẫn đến thiệt hại ngầm cho người dùng và mang lại lợi ích cho kẻ tấn công.
Tấn công sandwich là một chiến lược giao dịch mang tính cướp bóc điển hình, trong đó kẻ tấn công đặt giao dịch của nạn nhân giữa hai giao dịch độc hại — một trước và một sau. Trong cuộc tấn công này, kẻ tấn công độc hại trước tiên quét nhóm giao dịch chờ xử lý (mempool) để tìm thấy một người dùng (nạn nhân) đang cố gắng trao đổi tài sản X lấy tài sản Y. Sau đó, kẻ tấn công mua tài sản Y với giá thấp. Giao dịch này có thể được thực hiện sớm hơn giao dịch của nạn nhân. Nếu giao dịch này hoàn tất trước khi giao dịch của nạn nhân thực hiện xong, giá tài sản Y sẽ tăng tương ứng. Khi giao dịch của nạn nhân được thực thi, họ sẽ nhận được ít tài sản Y hơn so với kỳ vọng do giá đã tăng. Cuối cùng, kẻ tấn công bán tài sản Y với giá cao hơn giá mua ban đầu, thu lợi từ mức giá bị thao túng, qua đó "kẹp chặt" giao dịch của nạn nhân. Chuỗi tấn công này giúp kẻ tấn công kiếm lời bằng cách chạy trước và bám đuôi, tạo ra sự tăng giá nhân tạo.
Đáng chú ý, trên blockchain, thợ đào sẽ sắp xếp giao dịch trong mempool theo mức phí gas, rồi lựa chọn giao dịch theo thứ tự từ cao đến thấp khi tạo khối. Do đó, chỉ cần kẻ tấn công đặt mức phí gas cho giao dịch chạy trước cao hơn một chút so với nạn nhân, và đặt mức phí gas cho giao dịch bám đuôi thấp hơn, là có thể thực hiện thành công tấn công sandwich.
Nguồn: Impact and User Perception of Sandwich Attacks in the DeFi
Ví dụ, như hình minh họa, kẻ tấn công dùng lệnh mua USDT để chạy trước giao dịch của nạn nhân và dùng lệnh bán để bám đuôi. Cụ thể, giao dịch của nạn nhân cố gắng dùng 20 ETH mua USDT trên thị trường. Nếu không có kẻ tấn công, người giao dịch sẽ nhận được 500.000 USDT. Tuy nhiên, kẻ tấn công ở bước ①-② dùng 5 ETH đổi trước 14.286 USDT, kẹp giao dịch nạn nhân vào giữa. Vì mỗi giao dịch sẽ làm thay đổi dự trữ trong nhóm thanh khoản. Ban đầu, tỷ giá ETH/USDT là 1/3.000. Sau giao dịch đầu của kẻ tấn công, tỷ giá ETH/USDT trở thành 1/2.721. Do đó, ở bước ③-④, nạn nhân chỉ có thể dùng 20 ETH đổi được 45.714 USDT, mất mát 4.286 USDT. Sau giao dịch nạn nhân, tỷ giá ETH/USDT trong nhóm thanh khoản xuống còn 1/1.920. Cuối cùng, ở bước ⑤-⑥, kẻ tấn công dùng toàn bộ 14.286 USDT sở hữu để đổi lấy 7 ETH, thu lời 2 ETH.
2. Arbitrage (Khai thác chênh lệch giá)
Arbitrage là hành vi mua và bán cùng một tài sản trên hai hoặc nhiều thị trường khác nhau đồng thời để tận dụng chênh lệch giá hoặc mất cân bằng thị trường nhằm kiếm lời. Các arbitrageur mua bán cùng một tài sản trên hai hoặc nhiều thị trường để hưởng chênh lệch giá. Ví dụ, nếu một cổ phiếu có giá thấp hơn trên thị trường A so với thị trường B, arbitrageur có thể mua cổ phiếu ở thị trường A và bán ở thị trường B để kiếm lời.
Trong DeFi, arbitrage cũng là chiến lược phổ biến, khi các arbitrageur nhanh chóng mua bán tài sản trên các nền tảng DeFi, sàn giao dịch hoặc thị trường khác nhau để kiếm lời. Khi giá một tài sản không nhất quán giữa các sàn giao dịch, cơ hội arbitrage lập tức xuất hiện. Nếu một token có giá thấp hơn trên sàn A so với sàn B, arbitrageur có thể mua token trên sàn A và bán trên sàn B để hưởng chênh lệch.
Hình dưới đây minh họa đơn giản về arbitrage.
Nguồn: Arbitrage Involving 3 Tokens Among 3 Trading Venues
Alice bán 284.427,34 $USDC để mua 100 $WETH tại nhóm thanh khoản LP1 trên Uniswap với tỷ giá 1 $WETH đổi 2.844,27 $USDC.
Alice bán 100 $WETH để mua 2.082.721,43 $X2Y2 tại nhóm thanh khoản LP2 khác trên Uniswap với tỷ giá 1 $WETH đổi 20.827,21 $X2Y2.
Tại nhóm thanh khoản LP3 khác, Alice dùng 2.082.721,43 $X2Y2 để đổi lấy 303.670,11 $USDC.
Doanh thu từ phiên arbitrage này của Alice là 19.242,77 $USDC. Chi phí là phí gas cho ba giao dịch, giả sử là 0,05 $WETH, tương đương 150 USD theo giá thị trường. Giả sử tỷ giá USDC và USD là 1:1. Lợi nhuận cuối cùng của Alice là 19.092,77 USD.
3. Thanh lý (Liquidation)
Thanh lý là quá trình xảy ra khi giá trị tài sản đảm bảo của người vay không đủ để bù đắp giá trị khoản vay/nợ. Khi giá tài sản đảm bảo giảm mạnh (tức là xuống dưới ngưỡng thanh lý), quá trình thanh lý có thể diễn ra. Trên blockchain không cần cho phép, người dùng được phép dùng tài sản kỹ thuật số gửi vào làm tài sản đảm bảo để vay. Nếu thị trường biến động khiến giá tài sản đảm bảo giảm xuống dưới một mức nhất định, vị thế đó sẽ bị thanh lý. Hợp đồng thông minh liên quan thường trả thưởng hoặc phí cho giao dịch kích hoạt thanh lý.
Điều này tạo ra cơ hội MEV: Bất kỳ searcher hoặc người sản xuất khối nào chạy robot tìm kiếm giao dịch kiểu này đều có thể chèn giao dịch thanh lý của riêng mình vào khối trước người khác để thu lợi từ phần thưởng.
Hình dưới đây minh họa quy trình thanh lý.
Nguồn: Giao dịch thanh lý liên quan đến Aave V2
Giao dịch này liên quan đến Aave V2, ta có thể thấy tất cả các khoản chuyển tiền trong giao thức Aave đều được gom lại.
Để thực hiện thanh lý, người thanh lý phải trả nợ giúp người vay. Ở bước sáu, người thanh lý đã trả nợ 6.299 BUSD giúp người vay.
Ở bước hai, ta thấy 6.299 BUSD nợ ảo đã bị hủy, có thể coi đây là chứng từ nợ (IOU) của người vay trong Aave.
Đổi lại, người thanh lý nhận được tài sản đảm bảo của người vay, tức là 4,1587 WETH. Tương ứng, một lượng aWETH tương đương, tức là giấy chứng nhận tài sản đảm bảo, đã bị hủy từ tài khoản người vay ở bước năm.
Quy trình này là chiến lược thanh lý điển hình của Aave (và nhiều giao thức DeFi khác), nhằm đảm bảo an toàn và ổn định cho giao thức. Khi giá trị tài sản đảm bảo của người vay giảm đến mức không thể bù đắp nợ, người thanh lý sẽ can thiệp, trả nợ giúp người vay và nhận tài sản đảm bảo làm bồi thường.
Trong trường hợp này, ứng dụng MEV giúp người thanh lý thực hiện thao tác với giá tối ưu trên chuỗi công cộng, đạt lợi nhuận tối đa. Người thanh lý có thể tối ưu chiến lược giao dịch để tận dụng cơ hội thanh lý nợ mà không lo nhiều về phí giao dịch hay trượt giá. Đồng thời, vì nợ đã được thanh lý, an toàn và ổn định của giao thức được duy trì, và tài sản đảm bảo còn dư có thể được trả lại ví người vay.
4. Chạy trước (Front-running)
Chạy trước (front-running) là hành vi đưa một giao dịch vào hàng đợi giao dịch sau khi biết trước thông tin giao dịch trong tương lai. Trên blockchain, tình trạng này thường xảy ra khi thợ đào nắm được thông tin về các giao dịch đang chờ xử lý. Thợ đào sẽ thực hiện các giao dịch mà họ cho là có lợi nhuận dựa trên các giao dịch chờ xử lý này. Ví dụ, robot có thể đặt mức phí gas cao hơn giao dịch đang chờ để đẩy nhanh tốc độ xử lý, dẫn đến hiện tượng chạy trước.
Searcher và người sản xuất khối có thể tận dụng khả năng sắp xếp giao dịch trong khối để chạy trước các đơn mua lớn vẫn đang chờ trong nhóm giao dịch. Khi một giao dịch mua tương tự được đặt trước đơn mua lớn để hưởng tỷ giá tốt hơn, MEV xuất hiện.
5. Bám đuôi (Back-running)
Người gửi giao dịch muốn giao dịch của họ được thực hiện ngay sau một giao dịch mục tiêu chưa được xác nhận — đây là back-running. Ví dụ, một robot bám đuôi muốn theo sau một token mới phát hành sẽ giám sát nhóm giao dịch (mempool) Ethereum để tìm các cặp giao dịch mới được tạo trên Uniswap. Khi tìm thấy một cặp mới, robot sẽ lập tức gửi giao dịch mua ngay sau khi thanh khoản ban đầu được cung cấp. Robot sẽ mua càng nhiều token càng tốt (không phải toàn bộ, vì cần chừa lại cho người khác mua). Sau đó, robot chờ các nhà giao dịch khác mua token trên Uniswap, đẩy giá lên, rồi bán lại với giá cao hơn. Mấu chốt của chiến lược này là trở thành người đầu tiên mua, nhưng chỉ sau khi token được phát hành.
6. Tấn công Cướp thời gian (Time-bandit attack)
Mục tiêu chính của tấn công cướp thời gian là thu lợi cao hơn phần thưởng khối bình thường bằng cách tổ chức lại các khối trong quá khứ. Chiến lược này thường áp dụng khi giá trị MEV (ví dụ cơ hội arbitrage) trong một khối cao hơn đáng kể so với phần thưởng khối tiêu chuẩn.
Trong mạng blockchain, thông thường khi một khối đã được khai thác và thêm vào chuỗi, nó được coi là không thể thay đổi. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nếu một thợ đào có đủ sức mạnh băm (hash power), họ có thể chọn khai thác lại một số khối đã được khai thác trước đó để chiếm MEV trong các khối đó. Đây là bản chất cơ bản của tấn công cướp thời gian.
Ví dụ, giả sử có hai thợ đào: A và B. Thợ đào A đã khai thác được ba khối, trong đó khối đầu tiên chứa một cơ hội arbitrage trị giá 10.000 USD. Trong khi đó, phần thưởng mỗi khối chỉ là 100 USD. Trong trường hợp này, thợ đào B có thể chọn khai thác lại cả ba khối này, sửa đổi các giao dịch ban đầu để chiếm cơ hội arbitrage trị giá 10.000 USD.
Tấn công cướp thời gian là một chiến lược MEV khá phức tạp và rủi ro cao, đòi hỏi thợ đào phải có lượng hash power khổng lồ và khả năng dự đoán, tìm chính xác các khối chứa MEV lớn. Tuy nhiên, nếu thực hiện thành công, nó có thể mang lại lợi nhuận vượt xa phần thưởng khối, và với những thợ đào có khả năng và sẵn sàng chấp nhận rủi ro, đây có thể là một chiến lược đáng thử.
7. Robot săn mồi (Snipping bots)
Robot săn mồi là các chương trình tự động chạy trên Ethereum và các mạng blockchain tương thích EVM (Máy ảo Ethereum), tìm kiếm cơ hội lợi nhuận tiềm năng trong nhóm giao dịch chưa xác nhận (mempool) để thu MEV. Những robot này chuyên theo dõi các giao dịch có thể mang lại lợi nhuận lớn như arbitrage khoản vay chớp nhoáng, phát hành token mới, lệnh giới hạn giá, v.v.
Nguyên lý hoạt động của robot săn mồi dựa trên tính công khai và độ trễ của blockchain. Khi phát hiện giao dịch sinh lời, chúng sẽ gửi một giao dịch với phí cao hơn càng nhanh càng tốt, nhằm được đóng gói vào khối trước hoặc sau giao dịch mục tiêu, thực hiện "tấn công chạy trước" hoặc "tấn công sandwich". Nếu thành công, robot săn mồi sẽ chiếm một phần lợi nhuận từ giao dịch mục tiêu.
Việc xây dựng robot săn mồi thường yêu cầu dùng các ngôn ngữ lập trình như Python, JavaScript để viết hợp đồng thông minh và kịch bản, hoặc tận dụng các dự án mã nguồn mở hoặc nền tảng như Flashbots, Pancake Sniper Bot, v.v. Cần lưu ý rằng, dù tiềm năng lợi nhuận của robot săn mồi có thể rất cao, đây cũng là chiến lược rủi ro. Nếu thuật toán hoặc thực thi sai, có thể dẫn đến thất bại hoặc thua lỗ giao dịch. Robot săn mồi cũng ảnh hưởng nhất định đến an toàn và công bằng của blockchain. Bởi vì chúng có thể trả phí cao hơn để ưu tiên giao dịch, điều này có thể buộc người dùng thông thường phải trả phí cao hơn để giao dịch của họ được xử lý.
8. Gas golfing (Tối ưu phí gas)
Mục đích của gas golfing là thực hiện giao dịch hiệu quả, giảm thiểu phí gas đến mức tối đa. Gas golfing giúp tăng lợi thế cạnh tranh cho searcher (bên tham gia độc lập tìm kiếm và thực hiện cơ hội MEV sinh lời), vì nó cho phép họ đặt mức phí gas cao hơn trong khi giữ tổng phí gas không đổi (Phí gas = Giá gas × Gas sử dụng). Như vậy, xác suất giao dịch của họ được trình xác thực (node chịu trách nhiệm đóng gói và sắp xếp giao dịch) đưa vào khối sẽ cao hơn, từ đó thu lợi MEV.
Ví dụ, giả sử có một cơ hội MEV arbitrage DEX giúp searcher kiếm 100 USD lợi nhuận, nhưng có rất nhiều searcher khác muốn thực hiện cùng giao dịch. Để đảm bảo giao dịch được ưu tiên xử lý, searcher phải đặt giá gas cao nhất. Nếu searcher dùng gas golfing để giảm gas cần thiết từ 1.000 xuống còn 500, họ có thể tăng giá gas từ 0,1 USD lên 0,2 USD mà tổng phí gas vẫn giữ nguyên (vẫn là 100 USD). Như vậy, khả năng giành được cơ hội MEV này sẽ cao hơn, thay vì bị vượt mặt bởi các searcher đặt giá thấp hơn.
Gas golfing là một phương pháp tối ưu hiệu quả giao dịch và tiết kiệm chi phí, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro và thách thức. Ví dụ, nếu searcher hy sinh an toàn hoặc độ tin cậy giao dịch để giảm gas, họ có thể gặp phải các vấn đề như tấn công replay hoặc thất bại giao dịch. Gas golfing cũng có thể làm trầm trọng thêm tắc nghẽn mạng và biến động giá gas, vì các searcher sẽ cạnh tranh trả giá gas cao hơn để giành không gian khối giới hạn.
Phân tích Ưu-Nhược của MEV
MEV liên quan mật thiết đến an toàn, công bằng và hiệu quả của blockchain. MEV có thể gây ra nhiều vấn đề như người giao dịch bị tấn công, phí giao dịch mạng tăng, tắc nghẽn mạng, thậm chí tạo ra lỗ hổng an toàn. Trong phần này, chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích ưu và nhược điểm của MEV.
Tắc nghẽn mạng
Để tăng khả năng giao dịch được đóng gói, các searcher chuyên tìm kiếm và thực hiện giao dịch như arbitrage hay thanh lý sẽ đua nhau nộp phí gas cao. Họ hợp tác với trình xác thực hoặc thợ đào để chia sẻ doanh thu MEV. Động lực lợi ích này cũng đồng nghĩa với việc searcher sẵn sàng trả phí gas cao hơn người dùng thông thường để đảm bảo giao dịch của họ được thực hiện trước. Do đó, nhóm giao dịch công khai (mempool) có thể bị tắc nghẽn do lượng lớn giao dịch phí gas cao từ searcher, khiến người dùng thông thường phải chờ lâu hơn hoặc trả phí cao hơn. Điều này có thể làm giảm thông lượng mạng, gia tăng độ trễ giao dịch.
Trải nghiệm người dùng kém
Đầu tiên, vấn đề nổi bật nhất từ MEV là khiến người dùng dễ bị tấn công MEV độc hại, như tấn công sandwich và chạy trước, ảnh hưởng đến kết quả và chi phí thực hiện giao dịch. Ví dụ, searcher có thể chạy trước người dùng trong việc đấu giá NFT hoặc tên miền trên Dịch vụ Tên Miền Ethereum (ENS), chiếm đoạt vật phẩm từ tay người dùng, buộc họ phải trả thêm phí cho giao dịch hoặc mất cơ hội, làm giảm trải nghiệm người dùng.
Thứ hai, MEV cũng khiến phí gas giao dịch Ethereum tăng cao. Searcher sẵn sàng trả phí gas cao để chạy trước, do đó người dùng thông thường có thể phải cạnh tranh không gian khối với searcher, dẫn đến phí gas tăng và giao dịch trở nên khó dự đoán hơn.
Cuối cùng, MEV mang lại sự bất định, làm suy yếu niềm tin của người dùng vào blockchain. Khi người dùng gửi giao dịch trên mạng blockchain như Ethereum, do sự tồn tại của MEV, họ có thể không đảm bảo giao dịch được thực hiện như mong đợi — bị chạy trước, phí gas tăng hoặc giao dịch bị hủy. Hơn nữa, MEV tạo động lực khiến thợ đào hoặc trình xác thực có thể cố gắng tổ chức lại chuỗi khối để kiếm thêm lợi ích. Việc tổ chức lại chuỗi khối có thể thay đổi lịch sử giao dịch đã hoàn tất, trực tiếp làm suy yếu niềm tin của người dùng vào tính bất biến của blockchain. Trong một số trường hợp, thợ đào có thể chọn kiểm duyệt một số giao dịch, tức là họ có thể chọn không đưa một số giao dịch nhất định vào khối mới, vì họ phát hiện ra cách giao dịch khác có lợi hơn, hoặc bị kẻ tấn công hối lộ để ngăn chặn giao dịch cụ thể. Tình huống này cũng có thể khiến người dùng nghi ngờ liệu giao dịch của họ có được xử lý công bằng hay không.
Mặc dù MEV có nhiều nhược điểm, nó cũng không hoàn toàn vô ích. Nó mang lại một số lợi ích như sau:
Duy trì mạng lưới hoạt động. MEV có thể cung cấp nguồn thu nhập bổ sung cho trình xác thực hoặc thợ đào, ngoài phần thưởng khối tiêu chuẩn và phí gas. Kết quả là, họ có thêm động lực để cạnh tranh quyền sản xuất khối, giúp mạng lưới vận hành tốt. MEV cũng có thể thu hút thêm searcher tham gia mạng, chuyên tìm kiếm và thực hiện các giao dịch sinh lời, giúp trình xác thực hoặc thợ đào tối ưu việc xây dựng khối và chia sẻ doanh thu MEV.
Thúc đẩy hiệu quả thị trường. MEV có thể loại bỏ một số cơ hội arbitrage và chênh lệch giá trên thị trường. Ví dụ, trên các sàn giao dịch phi tập trung (DEX), do khác biệt về nhóm thanh khoản và khối lượng giao dịch, cùng một tài sản có thể có giá khác nhau. Điều này mở ra cơ hội lớn cho các arbitrageur, họ có thể mua rẻ trên một DEX và bán đắt trên DEX khác để hưởng chênh lệch. Hành vi arbitrage này giúp giá cả trên thị trường trở nên nhất quán và hợp lý hơn, nâng cao hiệu quả thị trường. Ngoài ra, MEV còn có thể giúp thanh lý các giao thức vay mượn đòn bẩy quá mức hoặc rủi ro cao, giảm rủi ro hệ thống.
Cung cấp lợi ích bổ sung. MEV đã trở thành nguồn thu nhập mới cho các nhóm như searcher, trình xác thực/thợ đào và người giao dịch. Searcher chạy các thuật toán phức tạp để tìm giao dịch mang lại lợi nhuận cao, sau đó hợp tác với trình xác thực/thợ đào để chia sẻ doanh thu MEV. Trình xác thực/thợ đào thu MEV bằng cách đóng gói giao dịch và nhận phí gas cao từ searcher. Người giao dịch sử dụng dịch vụ hoặc giao thức cụ thể để tối ưu thứ tự hoặc quyền riêng tư giao dịch, từ đó hưởng lợi từ MEV. Ví dụ, Flashbots đã ra mắt giao thức MEV-Share, nhằm phân phối một phần doanh thu MEV cho người dùng trong hệ sinh thái Ethereum, hướng tới phân bổ công khai và công bằng.
Cách tránh tổn thất cho bản thân
Hãy xem xét một ví dụ về robot MEV: jaredfromsubway.eth. Giống như tích trữ cả một ổ bánh sandwich, robot này đã chi hơn 7 triệu USD (3.720 ETH) phí gas để vận hành hoạt động MEV trong vòng hai tháng ngắn ngủi. Một người dùng Twitter gần đây phát hiện, jaredfromsubway.eth đã kiếm được tới 387 ETH (khoảng 696.000 USD) chỉ trong vài ngày!
jaredfromsubway.eth chính là thủ phạm khiến giá gas trên mạng chính Ethereum tăng mạnh, khiến người dùng mạng chính bối rối. Robot MEV này đam mê giao dịch các meme coin (như PEPE, WOJAK, v.v.), đến nay đã khởi tạo hơn 600.000 giao dịch. Dữ liệu Etherscan cho thấy jaredfromsubway.eth liên tục giao dịch với tần suất từng giây, khoảng cách mỗi vòng giao dịch khoảng 12 giây, nghĩa là hoạt động của nó gần như phủ khắp mọi khối. Ước tính, dù lợi nhuận mỗi giao dịch không lớn, nhưng nhờ tần suất giao dịch cao, robot này kiếm lời cực cao — trừ chi phí gas, jaredfromsubway.eth có thể kiếm tới 466.000 USD chỉ trong một ngày.
Trước hành động điên rồ này, dư luận bàn tán sôi nổi. Một số người cho rằng địa chỉ này đang tận dụng hợp lý các quy tắc mạng lưới và góp phần thúc đẩy giảm phát ETH; một số giữ thái độ trung lập, cho rằng ảnh hưởng chỉ là việc giao dịch trên mạng chính của họ không còn tiện lợi như trước; một số khác kiên quyết phản đối vì giao dịch lẽ ra có lợi cho họ lại bị jaredfromsubway.eth chiếm đoạt. Dù sao đi nữa, điều quan trọng nhất hiện nay là làm sao giữ chặt ví tiền của mình.
Tất nhiên, không ai muốn phải trả thêm tiền khi giao dịch. Ở đây, bạn có thể dùng Flashbots RPC để bảo vệ mình khỏi ảnh hưởng của robot MEV.
Bạn đọc quan tâm có thể xem video tại: https://youtu.be/x6aqTtY8OqM
Bằng cách sử dụng Flashbots Protect RPC, bạn sẽ được hưởng các lợi ích sau:
Ngăn chặn chạy trước: Giao dịch của bạn sẽ vô hình với các robot sandwich tham lam đang rình rập trong mempool công khai.
Đảm bảo giao dịch không thất bại: Giao dịch chỉ được thực hiện nếu không gây thất bại ở bất kỳ bước nào, tránh mất phí do giao dịch thất bại.
Bảo mật riêng tư: Flashbots Protect RPC không theo dõi hay lưu trữ bất kỳ thông tin người dùng nào (như IP, vị trí, v.v.).
Ngoài việc dùng Flashbots Protect RPC, còn một số chiến lược khác giúp bảo vệ giao dịch:
Khi trao đổi tài sản, hãy giữ mức trượt giá tối đa ở mức thấp để giảm thiểu ảnh hưởng MEV.
Hạ thấp kỳ vọng về mức phí gas của bạn, để giảm sự chú ý của robot MEV đối với giao dịch của bạn.
Sử dụng các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) được tối ưu như Cow
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
GoPlus Security
