Giải mã MEV Bitcoin: Một thế giới khác ngoài khu rừng tối của Ethereum
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giải mã MEV Bitcoin: Một thế giới khác ngoài khu rừng tối của Ethereum
Báo cáo này sẽ phân tích sự gia tăng tính phức tạp của MEV trên Bitcoin và đánh giá tác động của nó đối với hệ sinh thái rộng lớn hơn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Jeffrey Hu
Biên dịch: TechFlow
Bài viết này được đồng tác giả bởi Jeffrey HU từ HashKey Capital, Jinming NEO, và George ZHANG từ Flashbots.
Mở đầu
Khái niệm MEV trên Bitcoin (giá trị khai thác được bởi thợ đào) đã xuất hiện từ năm 2013. Mặc dù vẫn còn tương đối mới mẻ so với MEV trên Ethereum, hệ sinh thái Bitcoin đang phát triển mạnh mẽ nhờ sự ra đời của các giao thức lớp meta như BRC-20, Ordinals và Runes, hứa hẹn mang lại nhiều khả năng lập trình hóa, tính biểu đạt và cơ hội MEV hơn trong tương lai.
Báo cáo này sẽ phân tích sự gia tăng độ phức tạp của MEV trên Bitcoin và đánh giá tác động của nó đến toàn bộ hệ sinh thái.
Tại sao ngày càng có nhiều sự chú ý đến MEV trên Bitcoin?
Trước khi Ordinals ra đời, MEV trên Bitcoin không được công nhận rộng rãi và cũng không quan trọng. Sự chú ý chủ yếu tập trung vào Lightning Network và các cuộc tấn công khai thác trên sidechain. Tuy nhiên, bản nâng cấp Taproot đã mang lại cho Bitcoin khả năng biểu đạt và lập trình cao hơn, thúc đẩy việc ra mắt các giao thức meta như Ordinals và Runes, khiến vấn đề MEV trở nên nổi bật. Thời gian khối 10 phút của Bitcoin cũng làm trầm trọng thêm vấn đề này, khiến người dùng thiếu kinh nghiệm dễ trở thành nạn nhân của nhiều loại tấn công MEV, ví dụ như bị giành giật phí khi đấu giá trên thị trường khắc ghi. Khi phần thưởng khối giảm dần, lợi nhuận của thợ đào bị ảnh hưởng, thúc đẩy họ tập trung tối đa hóa phí giao dịch, điều này có thể giải thích cho sự gia tăng hoạt động MEV.
Biểu đồ dưới đây cho thấy mức tăng phí giao dịch so với phần thưởng khối xung quanh thời điểm ra mắt được mong đợi của Ordinals và Runes, từng chiếm hơn 60% tổng doanh thu khai thác Bitcoin.
Nguồn: Dune analytics (@data_always), tỷ lệ phí giao dịch so với phần thưởng khai thác, tính đến ngày 22 tháng 7 năm 2024.
Cho đến nay, chúng ta đã chứng kiến ngày càng nhiều ứng dụng và nhà phát triển BTCFi, biến đổi hình ảnh Bitcoin từ một "vàng kỹ thuật số/mạng thanh toán" đơn thuần thành một hệ sinh thái đang phát triển nhanh chóng với tiện ích ngày càng mở rộng. Điều này có thể mang lại nhiều cơ hội MEV hơn cho Bitcoin.
Sự khác biệt giữa MEV trên Bitcoin và Ethereum
Việc thảo luận về MEV trên Bitcoin ít hơn có thể là do thiết kế kiến trúc hoàn toàn khác biệt giữa Bitcoin và Ethereum.
Kiến trúc thiết kế
Ethereum chạy trên Máy ảo Ethereum (EVM), thực thi hợp đồng thông minh, đạt được khả năng lập trình bằng cách duy trì một máy trạng thái toàn cầu.
Ethereum sử dụng mô hình dựa trên tài khoản, thực hiện các giao dịch theo thứ tự nonce. Điều này có nghĩa là thứ tự giao dịch ảnh hưởng đến kết quả, cho phép những người tìm kiếm (searcher) dễ dàng xác định cơ hội MEV và chèn giao dịch của họ trước hoặc sau giao dịch của người dùng. Ví dụ, nếu Alice và Bob đều gửi giao dịch đến Uniswap để trao đổi 1 ETH lấy USDT, giao dịch được thực hiện đầu tiên trong khối sẽ nhận được nhiều USDT hơn.
Ngược lại, ngôn ngữ script của Bitcoin không có trạng thái như Ethereum và sử dụng mô hình UTXO. Trong trường hợp chuyển tiền Bitcoin tiêu chuẩn, chỉ người nhận đã định trước mới có thể chi tiêu Bitcoin bằng chữ ký hợp lệ, điều này không dẫn đến việc người dùng tranh giành sử dụng số tiền đó. Tuy nhiên, trên Bitcoin, cũng có thể tạo ra các UTXO có thể được mở khóa bởi nhiều bên thông qua script hoặc SIGHASH. Giao dịch được xác nhận đầu tiên là giao dịch có thể chi tiêu UTXO đó. Dù vậy, vì điều kiện mở khóa của mỗi UTXO chỉ liên quan đến chính UTXO đó mà không phụ thuộc vào các UTXO khác, tình trạng cạnh tranh bị giới hạn ở phạm vi UTXO đó.
Các loại tiền tệ thay thế trên Bitcoin
Ngoài những khác biệt thiết kế cơ bản nói trên, việc giới thiệu các tài sản có giá trị ngoài BTC cũng tạo động lực cho việc khai thác giá trị (MEV). MEV phát sinh trong các kịch bản này về bản chất là do người thiết kế giao thức cố gắng sử dụng script+UTXO (cấu trúc dữ liệu đặc trưng của Bitcoin) để xây dựng các loại tài sản mới và hành vi trên chuỗi, quy định thứ tự sở hữu tài sản và tính hợp lệ của hành vi trên chuỗi. Vì các sự kiện được định nghĩa dựa trên thứ tự, nên tồn tại động lực tranh giành thứ tự, từ đó tạo ra MEV.
Nếu không xét đến các tài sản khác, thợ đào hợp lý chỉ sẽ đóng gói các giao dịch hợp pháp theo phí giao dịch và thu phí dựa trên quy mô giao dịch. Tuy nhiên, nếu giao dịch Bitcoin không chỉ giới hạn ở chuyển tiền tiêu chuẩn, ví dụ như đúc các tài sản có giá trị mới (như Runes), thợ đào có thể áp dụng nhiều chiến lược khác nhau chứ không chỉ xem xét phí giao dịch Bitcoin: 1) Kiểm duyệt giao dịch và thay thế bằng giao dịch đúc của chính họ; 2) Yêu cầu người dùng trả phí cao hơn (trên chuỗi, ngoài chuỗi hoặc trên sidechain); 3) Để nhiều người dùng đấu giá lẫn nhau, gây ra "chiến tranh phí".
Việc đúc (minting)
Một ví dụ trực tiếp là quá trình đúc tài sản như Runes hoặc BRC20, thường đặt giới hạn tối đa về lượng tài sản có thể đúc. Giao dịch đúc được xác nhận đầu tiên được coi là thành công, trong khi các giao dịch khác bị coi là vô hiệu. Do đó, trong trường hợp này, thứ tự giao dịch trở nên rất quan trọng và tạo ra cơ hội MEV thông qua việc sắp xếp thứ tự giao dịch.
Hơn nữa, khái niệm Satoshi hiếm (satoshis quý hiếm) do Ordinals giới thiệu thậm chí đã dấy lên lo ngại rằng thợ đào có thể gây ra tái tổ chức khối (reorg) trong thời điểm halving để giành các Satoshi quý hiếm có giá trị cao.
Staking (khoá tài sản)
Ngoài việc đúc, các giao thức staking như Babylon cũng đặt giới hạn về lượng tài sản có thể được staking trong mỗi giai đoạn staking. Ngay cả khi người dùng vượt quá giới hạn, họ vẫn có thể xây dựng và gửi Bitcoin vào script khóa staking, nhưng giao dịch này sẽ không còn được coi là staking thành công và không đủ điều kiện nhận phần thưởng trong tương lai. Nói cách khác, thứ tự giao dịch staking cũng cực kỳ quan trọng.
Ví dụ, ngay sau khi mạng chính Babylon khởi chạy, giới hạn staking giai đoạn đầu đạt 1.000 BTC, dẫn đến khoảng 300 BTC bị tràn và cần phải hủy bỏ.
Khi mạng chính Babylon khởi chạy, tỷ lệ phí tăng lên 1.000 sats/vBytes, nguồn: Mempool.space
Ngoài việc đúc/khắc ghi tài sản và staking trên chuỗi, một số hoạt động trên sidechain hoặc chuỗi tổng hợp (rollup) cũng chịu ảnh hưởng của MEV. Chúng tôi sẽ cung cấp thêm ví dụ trong phần "Các sự kiện MEV trên Bitcoin".
Điều gì được coi là MEV trên Bitcoin?
Vậy thì, điều gì được coi là MEV trên Bitcoin? Dù sao đi nữa, định nghĩa về MEV cũng có thể thay đổi tùy theo bối cảnh.
Nói chung, MEV trên Bitcoin đề cập đến cách mà thợ đào khai thác lợi nhuận tối đa thông qua việc kiểm soát quá trình tạo khối. Chúng ta có thể sơ bộ phân loại như sau:
-
Người dùng trả thêm phí: Người dùng muốn đẩy nhanh giao dịch thường thực hiện thông qua các dịch vụ tăng tốc giao dịch ngoài chuỗi, điều này thường tốn kém vì người dùng phải trả phí cao hơn để ưu tiên xử lý giao dịch của họ. Các trader cũng có thể trả phí cao hơn cho thợ đào thông qua các cơ chế như RBF (thay thế phí) và CPFP (con trả phí cho cha) để ưu tiên xử lý giao dịch và đạt được thời gian xác nhận nhanh hơn. Các giao dịch phí thấp thường phải đối mặt với thời gian xác nhận dài hơn vì thợ đào hướng tới lợi nhuận sẽ ưu tiên các giao dịch có lợi nhuận cao hơn để đưa vào khối.
-
Thông đồng giữa người dùng và thợ đào: Người dùng thông đồng với thợ đào để kiểm duyệt, bao gồm các giao dịch cụ thể có tầm quan trọng nhất định. Ví dụ, người dùng độc hại và thợ đào thông đồng để kiểm duyệt và loại trừ các giao dịch trừng phạt trên Lightning Network nhằm chiếm đoạt tài sản trong kênh một cách bất hợp pháp. Các hệ thống mới như BitVM và giao dịch trừng phạt của nó cũng đối mặt với rủi ro tương tự.
-
Thợ đào Bitcoin khai thác trênsidechain/L2: Bao gồm các phương án khai thác kết hợp sớm, nơi thợ đào sử dụng sức mạnh tính toán của Bitcoin để bảo vệ một mạng khác. Thông qua khai thác kết hợp, có thể dẫn đến sự tập trung hóa thợ đào, vì các thợ đào lớn có thể sử dụng sức mạnh tính toán trên chuỗi chính để ảnh hưởng đến việc sản xuất khối, sắp xếp khối trên L2, từ đó thu về quá nhiều phần thưởng khai thác L2 và có thể ảnh hưởng đến an ninh mạng L2.
Một phương pháp đấu giá phí theo thị trường công cộng (như RBF) đóng vai trò tương đối tích cực trong hệ thống kinh tế tổng thể, thúc đẩy nền kinh tế thị trường tự do. Tuy nhiên, khi người dùng thực hiện thanh toán ngoài băng tần (out-of-band) với nhóm thợ đào, điều này rõ ràng gây đe dọa đến tính phi tập trung và khả năng chống kiểm duyệt của mạng lưới, thường được gọi là “MEVil”.
Các ví dụ về MEV trên Bitcoin
Theo cách phân loại trên, chúng ta có thể thấy một vài trường hợp điển hình của MEV.
Giao dịch phi tiêu chuẩn
Phần mềm Bitcoin Core chỉ cho phép các nút xử lý giao dịch tiêu chuẩn, giới hạn kích thước ở 100 kvB. Tuy nhiên, các nhóm thợ đào vẫn đưa vào khối các giao dịch phi tiêu chuẩn có phí cao, thường loại trừ các giao dịch phí thấp khác.
Một số ví dụ điển hình bao gồm:
-
Khối 776.884: Được khai thác bởi nhóm Terra, khối này chứa một giao dịch khắc ghi kích thước 849,93 kvB. Nội dung khắc ghi là một video MP4 dài 1 phút về một con ếch cầm một lon nước, mang lại cho thợ đào 0,5 BTC phí.
-
Khối 777.945: Chứa một hình ảnh WEBP kích thước 975,44 kvB, độ phân giải 4000 x 5999 pixel, mang lại cho thợ đào 0,75 BTC phí.
-
Khối 786.501: Mang lại khoảng 0,5 BTC phí cho thợ đào do khắc ghi một hình ảnh JPEG về Julian Assange trên bìa tạp chí Bitcoin, kích thước 992,44 kvB.
Mặc định, các nút Bitcoin Core chỉ cho phép chuyển tiếp giao dịch tiêu chuẩn. Do đó, các giao dịch phi tiêu chuẩn phải được gửi trực tiếp đến nhóm thợ đào thông qua bộ nhớ tạm riêng (private mempool). Bộ nhớ tạm riêng cho phép nhóm thợ đào chấp nhận giao dịch phi tiêu chuẩn và ưu tiên xử lý giao dịch của người dùng. Mặc dù điều này có thể đẩy nhanh xử lý giao dịch, nhưng việc ngày càng nhiều giao dịch chuyển sang bộ nhớ tạm riêng có thể dẫn đến nguy cơ tập trung hóa nhóm thợ đào và kiểm duyệt. Rõ ràng, một số nhóm thợ đào đã tận dụng lợi nhuận từ bộ nhớ tạm riêng.
Ví dụ, Marathon Digital đã ra mắt “Slipstream”, một dịch vụ nộp giao dịch trực tiếp, cho phép khách hàng gửi các giao dịch phức tạp và phi tiêu chuẩn.
Các sự kiện MEV trên Sidechain / L2
Sidechain Stacks sử dụng một cơ chế đồng thuận độc đáo – Bằng chứng Chuyển giao (Proof of Transfer, PoX), cho phép thợ đào Bitcoin khai thác khối Stacks và thanh toán giao dịch trên blockchain Bitcoin, đồng thời nhận phần thưởng STX.
Trong quá khứ, Stacks sử dụng một cơ chế bầu chọn thợ đào đơn giản, trong đó thợ đào Bitcoin có sức mạnh tính toán cao hơn có khả năng khai thác khối Stacks cao hơn, kiểm duyệt giao dịch cam kết của các thợ đào khác, độc chiếm toàn bộ phần thưởng. Nếu ngày càng nhiều thợ đào áp dụng chiến lược này, các Stacker trong tương lai có thể phải đối mặt với tình trạng giảm phần thưởng.
Tác động đến hệ sinh thái:
-
Do loại trừ cam kết của các thợ đào trung thực khác, phần thưởng cuối cùng truyền đến Stacker sẽ giảm.
-
Nếu các thợ đào lớn tiếp tục lạm dụng sức mạnh tính toán và loại trừ cam kết của các thợ đào trung thực, có thể dẫn đến rủi ro tập trung hóa, khiến một vài thợ đào độc chiếm toàn bộ phần thưởng Stacks.
Tuy nhiên, vấn đề này sẽ được giải quyết thông qua bản nâng cấp Nakamoto của Stacks, sẽ khiến chiến lược này mất tính sinh lời. Bản nâng cấp sẽ chuyển từ bầu chọn thợ đào đơn giản sang sử dụng thuật toán rút thăm, áp dụng công nghệ Giả định Tổng Cam kết và Chuyển tiếp (Assumed Total Commitment with Carryforward - ATC-C), nhằm giảm khả năng sinh lời của việc khai thác MEV. Thợ đào dự kiến phải tham gia liên tục trong 10 khối gần nhất để đủ tư cách rút thăm. Những thợ đào không khai thác trong ít nhất 5 trong số 10 khối gần nhất sẽ mất tư cách nhận phần thưởng Stacks. Nhờ ATC-C, xác suất thợ đào thắng khối Stacks giờ đây bằng tỷ lệ chi phí BTC của thợ đào so với tổng cam kết BTC trung vị trong 10 khối gần nhất. Điều này làm giảm khả năng thợ đào thu được lợi ích không tương xứng bằng cách loại trừ cam kết khối của các thợ đào khác.
Đấu giá cho giao dịch tài sản thay thế
MEV liên quan đến các tài sản thay thế như Ordinals và Runes có thể được chia thành hai loại đã đề cập trước đó:
-
Nhóm thợ đào khai thác giá trị bổ sung: Nhóm thợ đào có thể thu thêm giá trị bằng cách bao gồm các tài sản như Bitcoin Ordinals hoặc Satoshi quý hiếm trong khối và giao dịch.
-
Giao dịch giành giật phí: Các trader có thể đấu giá để đưa giao dịch liên quan đến các tài sản thay thế này vào khối.
Đối với nhóm thợ đào, thành công ban đầu của Runes mang lại nguồn lợi nhuận bổ sung. Ví dụ, trong thời điểm halving, sự mong đợi cao về việc ra mắt Runes đã khiến lưu lượng giao dịch và phí mạng đạt mức cao kỷ lục, nhiều người dùng đua nhau đưa giao dịch của họ vào khối halving lịch sử của Bitcoin. Sau halving, phí giao dịch tăng vọt lên hơn 1.500 sats/vByte (trước halving chưa đến 100 sats/vByte). ViaBTC tận dụng đà tăng này, khai thác khối halving trùng với thời điểm phát hành Runes, thu về lợi nhuận 40,75 BTC, trong đó 37,6 BTC đến từ phí giao dịch liên quan đến Runes. Vì phần thưởng khối hiện đã giảm một nửa, phí giao dịch Runes đã trở thành nguồn lợi nhuận cho thợ đào.
Nguồn: Mempool.space
Nguồn: Mempool.space
Đối với các trader, giao dịch Bitcoin sử dụng Runes và Ordinals áp dụng SIGHASH_SINGLE|SIGHASH_ANYONECANPAY làm giao dịch PSBT (giao dịch có chữ ký một phần), cho phép chỉ một đầu vào chữ ký tương ứng với một đầu ra. Kết hợp với tính minh bạch của bộ nhớ tạm (mempool), điều này cho phép nhiều người mua phát hiện các giao dịch tiềm năng sinh lời. Do đó, các trader thường sử dụng RBF và CPFP, dẫn đến "chiến tranh phí" cạnh tranh, giúp thợ đào khai thác MEV từ nhu cầu này. Ví dụ, khi người bán niêm yết tài sản của họ, người mua có thể đưa ra giá thầu và sử dụng RBF để tăng phí giao dịch khi có đối thủ cạnh tranh, hy vọng giao dịch của họ sẽ được xác nhận.
Một ví dụ điển hình về cạnh tranh giữa các trader là giao dịch có ID 2ffed299689951801a68b5791f261225b24c8249586ba65a738ec403ba811f0d. Sau khi người bán niêm yết tài sản, giao dịch này đã được thay thế nhiều lần bằng RBF với các mức phí lần lượt là 238, 280, 298 và 355 sat/vB.
Nguồn: Mempool.space
Một ví dụ khác liên quan đến quá trình đúc OrdiBots trên nền tảng Magic Eden. Nhiều người dùng đã trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công front-running. Việc khắc ghi OrdiBots trên Magic Eden sử dụng PSBTs. Sự tồn tại của PSBT và việc Bitcoin tạo một khối mỗi 10 phút cho phép bất kỳ người mua tiềm năng nào, bằng cách đưa vào địa chỉ và chữ ký khác nhau, chỉ cần trả phí cao hơn để cạnh tranh cho cùng một giao dịch. Điều này khiến một số người dùng trong danh sách trắng không thể đúc do bị robot front-running làm gián đoạn. (Nhóm phát triển sau đó đã xin lỗi và hứa sẽ bồi thường cho người dùng bị ảnh hưởng bằng OrdiBots tùy chỉnh.)
Tuy nhiên, không phải tất cả các công nghệ hoặc sự kiện liên quan đến MEV đều có hại cho người dùng. Trong một số trường hợp, công nghệ MEV cũng có thể bảo vệ tài sản người dùng khỏi thất thoát. Ví dụ, nếu không có RBF, các giao dịch sai sẽ không thể cứu vãn được, các giao dịch chưa xác nhận có thể bị đình trệ trong thời gian dài, dẫn đến chi phí cơ hội. Ngoài ra, việc sử dụng RBF giúp tăng cường an ninh mạng Bitcoin. Khi phần thưởng khối dự kiến giảm dần so với phí giao dịch trong tương lai, phí giao dịch sẽ đóng vai trò then chốt trong việc khuyến khích thợ đào tiếp tục tham gia mạng Bitcoin. Nhà phát triển Bitcoin Peter Todd cũng tích cực ủng hộ lợi ích của RBF và khuyến nghị thợ đào chạy RBF đầy đủ.
Các thành phần kỹ thuật chính hỗ trợ MEV trên Bitcoin
Vậy thì, những thành phần hoặc phương pháp kỹ thuật chính nào trên Bitcoin hỗ trợ các cơ hội MEV này? Các lĩnh vực công nghệ thường liên quan bao gồm bộ nhớ tạm (mempools), RBF (thay thế phí), CPFP (con trả phí cho cha), dịch vụ tăng tốc của nhóm thợ đào và giao thức nhóm thợ đào.
Bộ nhớ tạm (Mempool)
Tương tự như Ethereum và các mạng blockchain điển hình khác, Bitcoin cũng có cấu trúc bộ nhớ tạm để lưu trữ các giao dịch đã được các nút P2P nhận nhưng chưa được đưa vào khối. Tính minh bạch và phi tập trung của bộ nhớ tạm tạo ra môi trường thuận lợi cho các cơ hội MEV, cho phép tất cả các giao dịch lan truyền đến thợ đào.
Tuy nhiên, khác với cơ chế gas của Ethereum, phí Bitcoin chỉ liên quan đến kích thước giao dịch. Do đó, bộ nhớ tạm Bitcoin có thể được coi là một thị trường đấu giá không gian khối trực tiếp hơn, nơi có thể thấy người dùng nào đang đấu giá cho khối tiếp theo và mức giá thầu của họ.
Vì các nút khác nhau nhận được các giao dịch khác nhau từ việc lan truyền P2P, mỗi nút có bộ nhớ tạm khác nhau. Hơn nữa, mỗi nút có thể chủ động tự tùy chỉnh chiến lược chuyển tiếp của mình (chính sách bộ nhớ tạm), định nghĩa loại giao dịch nào họ muốn nhận và chuyển tiếp. Các nhóm thợ đào cũng có thể lựa chọn đưa những giao dịch nào vào khối theo sở thích của họ (mặc dù về mặt kinh tế, họ sẽ ưu tiên các giao dịch phí cao). Ví dụ, nút Knots của Bitcoin lọc bỏ mọi giao dịch Ordinals, trong khi Marathon Mining tạo một biểu tượng dạng pixel trên trình duyệt khối.
Khối 836361 (màu sắc pixel thể hiện mức phí), nguồn: mempool.space
Do đó, người dùng có thể cân nhắc gửi giao dịch trực tiếp đến thợ đào hoặc nhóm thợ đào cụ thể để đẩy nhanh việc đưa vào, nhưng phương pháp này có thể ảnh hưởng đến hai đặc tính quan trọng mà cộng đồng Bitcoin rất coi trọng: quyền riêng tư và khả năng chống kiểm duyệt.
Các giao dịch lan truyền qua các nút P2P, thay vì gửi trực tiếp (ví dụ qua điểm cuối RPC) đến thợ đào hoặc nhóm thợ đào, giúp che giấu nguồn gốc giao dịch, khiến thợ đào và nhóm thợ đào khó kiểm duyệt giao dịch dựa trên thông tin đã nhận diện.
Ngoài việc sử dụng dịch vụ tăng tốc, người dùng cũng có thể chọn tăng tốc giao dịch của họ thông qua RBF và CPFP.
RBF và CPFP
Thay thế bằng phí (RBF) và Con trả phí cho cha (CPFP) là các phương pháp phổ biến mà người dùng dùng để nâng cao thứ tự ưu tiên giao dịch.
RBF (Thay thế bằng phí) cho phép một giao dịch chưa xác nhận trong bộ nhớ tạm bị thay thế bởi một giao dịch xung đột khác (cũng trỏ đến ít nhất một đầu vào giống nhau), nhưng với tỷ lệ phí cao hơn và tổng phí cao hơn. Tương tự như chiến lược bộ nhớ tạm đã thảo luận trước đó, RBF có thể được thực hiện theo nhiều cách. Cách phổ biến nhất là RBF tùy chọn (opt-in RBF), được thiết kế bởi BIP125, trong đó chỉ các giao dịch được đánh dấu đặc biệt mới có thể bị thay thế. Một cách khác là RBF đầy đủ, trong trường hợp này, giao dịch có thể bị thay thế bất kể có được đánh dấu hay không.
CPFP (Con trả phí cho cha) sử dụng một phương pháp khác để đẩy nhanh xác nhận giao dịch. Khác với RBF là thay thế giao dịch bị kẹt trong bộ nhớ tạm, người nhận có thể đẩy nhanh giao dịch cha đang chờ xử lý bằng cách gửi một giao dịch con, sử dụng UTXO của giao dịch đang chờ và trả mức phí cao hơn. Điều này có thể khuyến khích thợ đào đóng gói cả hai giao dịch vào khối tiếp theo. Do đó, đôi khi bạn có thể thấy các giao dịch có phí rất thấp được đưa vào một khối mặc dù tại một thời điểm nào đó tỷ lệ phí cao; các giao dịch này rất có thể đã sử dụng CPFP (vì giao dịch sau đã trả phí).
Giao dịch sử dụng CPFP để xác nhận giao dịch cha có phí thấp (7,01 sat/VB), nguồn: mempool.space
Sự khác biệt chính giữa RBF và CPFP là RBF cho phép người gửi thay thế giao dịch đang chờ bằng một giao dịch có tỷ lệ phí cao hơn, trong khi CPFP cho phép người nhận đẩy nhanh giao dịch đang chờ bằng cách gửi một giao dịch con có tỷ lệ phí cao hơn. CPFP cũng hữu ích cho các giao dịch cần rút khỏi Lightning Network (ví dụ, đầu ra neo anchor). Về mặt phí, RBF tương đối tiết kiệm chi phí hơn vì không yêu cầu thêm không gian khối.
Thanh toán phí ngoài băng tần và dịch vụ tăng tốc nhóm thợ đào
Ngoài các phương pháp như RBF (thay thế bằng phí) và CPFP (con trả phí cho cha), người dùng còn có thể chọn sử dụng thanh toán phí ngoài băng tần để tăng tốc giao dịch của họ. Ví dụ, nhiều nhóm thợ đào cung cấp các dịch vụ tăng tốc giao dịch miễn phí và có phí, cho phép tăng tốc việc đóng gói giao dịch bằng cách nộp txID của họ. Nếu là dịch vụ có phí, người dùng cần trả phí dịch vụ để hỗ trợ nhóm thợ đào. Vì dịch vụ này liên quan đến việc thanh toán phí thông qua hệ thống ngoài mạng Bitcoin (ví dụ qua website, thanh toán thẻ tín dụng...), nên được gọi là thanh toán phí ngoài băng tần.
Mặc dù thanh toán phí ngoài băng tần cung cấp biện pháp khắc phục cho các giao dịch không thể sử dụng RBF hoặc CPFP, nhưng việc sử dụng rộng rãi lâu dài có thể ảnh hưởng đến khả năng chống kiểm duyệt của Bitcoin.
Giao thức nhóm thợ đào
Trong các thảo luận trước đó, chúng tôi coi nhóm thợ đào và thợ đào là một thể thống nhất, nhưng thực tế, giữa họ cần có sự phân công và hợp tác. Nhóm thợ đào tập hợp sức mạnh tính toán của các thợ đào để khai thác và phân phối phần thưởng theo mức đóng góp tính toán. Quá trình hợp tác này cần một số giao thức để điều phối.
Trong các giao thức nhóm thợ đào phổ biến như Stratum v1, nhóm thợ đào chỉ cần cung cấp cho thợ đào một mẫu khối (bao gồm tiêu đề khối và thông tin giao dịch coinbase), thợ đào sau đó thực hiện tính toán băm dựa trên mẫu này. Một số công cụ như stratum.work có thể trực quan hóa thông tin Stratum từ các nhóm thợ đào khác nhau.
Trong quá trình này, thợ đào không thể chọn giao dịch nào để đóng gói; thay vào đó, nhóm thợ đào chọn giao dịch và xây dựng mẫu, phân công nhiệm vụ cho thợ đào.
Do đó, trong giao thức Stratum v1, chúng ta có thể đại khái so sánh các vai trò với hệ sinh thái Ethereum như sau:
-
Thợ đào: Đảm nhận một phần trách nhiệm của người đề xuất (thực hiện tính toán băm).
-
Nhóm thợ đào: Vừa đóng vai trò người xây dựng, sử dụng băm từ thợ đào, vừa đóng vai trò người đề xuất khối.
Tương lai sẽ ra sao?
Một số giải pháp đầy hứa hẹn đang được phát triển nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của MEV (giá trị khai thác được bởi thợ đào) đối với Bitcoin.
Các giao thức mới
Trong một số giao thức nhóm thợ đào mới, ví dụ như Stratum v2 và BraidPool, thợ đào có thể tự chủ chọn giao dịch để đóng gói. Stratum v2 đã được một số nhóm thợ đào (ví dụ DEMAND) và phần固件 khai thác (ví dụ Braiins) áp dụng, cho phép từng thợ đào xây dựng mẫu khối riêng của họ. Điều này nâng cao tính an toàn, phi tập trung và hiệu quả truyền dữ liệu, đồng thời giảm rủi ro kiểm duyệt giao dịch và MEV trên Bitcoin.
Do đó, theo xu hướng này, vai trò của nhóm thợ đào và thợ đào trong tương lai có thể không tiến hóa theo cách giống với mô hình PBS (tách người đề xuất/người xây dựng) trên Ethereum.
Hơn nữa, các thiết kế mới liên quan đến bộ nhớ tạm trong Bitcoin Core cũng có thể mang lại thay đổi, chủ yếu bao gồm chiến lược chuyển tiếp giao dịch v3 đang được bàn luận sôi nổi và cải tiến bộ nhớ tạm cụm (cluster mempool). Tuy nhiên, ảnh hưởng của các thiết kế mới này đối với việc triển khai rút kênh Lightning Network vẫn đang được thảo luận.
Tác động của việc giảm phần thưởng khai thác
Việc giảm phần thưởng khai thác là một thách thức quan trọng. Khi phần thưởng khối tiếp tục giảm trong tương lai, có thể gây ra nhiều tác động đến mạng lưới.
Một số vấn đề đã được các nhà phát triển Bitcoin nhận diện và thảo luận từ sớm, ví dụ như vấn đề săn phí, khi nhóm thợ đào cố ý khai thác lại khối trước đó để thu phí. Bitcoin Core đã thực hiện một số biện pháp để đối phó với việc săn phí, nhưng phương pháp hiện tại vẫn cần cải thiện.
Ngoài phí giao dịch nội tại, các tài sản thay thế trong tương lai cũng có thể trở thành nguồn thu nhập liên tục. Do đó, một số dự án đang thử nghiệm xây dựng cơ sở hạ tầng để nhận diện hiệu quả hơn các giao dịch có giá trị liên quan đến tài sản thay thế. Ví dụ, Rebar đang phát triển một bộ nhớ tạm công cộng thay thế để nhận diện tốt hơn các giao dịch liên quan đến tài sản thay thế có giá trị.
Tuy nhiên, như đã thảo luận trong phần “thanh toán phí ngoài băng tần”, ảnh hưởng của các động lực kinh tế ngoài chuỗi này đối với hệ thống tự điều chỉnh, tương thích động lực của Bitcoin vẫn cần được kiểm chứng.
Dù sao đi nữa, MEV trên Bitcoin có điểm tương đồng với Ethereum, nhưng cũng khác biệt do kiến trúc và triết lý thiết kế khác nhau. Tính tiện ích ngày càng tăng của Bitcoin, phần thưởng khối giảm dần và hệ sinh thái BTCFi không ngừng phát triển sẽ khiến các yếu tố liên quan đến MEV nhận được nhiều sự chú ý hơn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
