Làm thế nào để hiểu được tác động xã hội mang lại từ sự phát triển của mạng xã hội Web3 và dữ liệu trên chuỗi?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Làm thế nào để hiểu được tác động xã hội mang lại từ sự phát triển của mạng xã hội Web3 và dữ liệu trên chuỗi?
Khi một giao thức thành công, người dùng của nó cũng sẽ thành công.
Chuyên sâu báo cáo Web3
Tác giả: Bridget Harris, Sophie Fujiwara
Biên dịch: TechFlow
Bài viết này thuộc về Tạp chí Blockchain Stanford. TechFlow là đối tác chính thức của Tạp chí Blockchain Stanford, được độc quyền cấp phép biên dịch và đăng tải.
Giới thiệu
Thiết kế mạng xã hội của chúng ta quyết định cách chúng ta tương tác với nhau trên internet, đồng thời tạo nên cấu trúc cho tầng lớp xã hội. Trong khi các công ty mạng xã hội Web2 vận hành theo cơ chế lợi nhuận, kiểm soát việc thu thập thông tin người dùng, thì Web3 lại nhấn mạnh cộng đồng, minh bạch và lợi ích của người dùng.
Khi một giao thức thành công, người dùng của nó cũng thành công. Web3 mang đến những thay đổi hành vi bằng cách đơn giản hóa việc phối hợp xã hội và đồng bộ hóa các cơ chế khuyến khích.
Nhiều trải nghiệm xã hội chỉ có thể hoặc dễ dàng hơn nhờ vào yếu tố phi tin nhiệm (trustlessness) và trách nhiệm giải trình — đúng như những gì blockchain cung cấp. Tuy nhiên, sẽ không dễ dàng để thay đổi thói quen hành vi đã ăn sâu ở cấp độ cá nhân, cộng đồng và toàn cầu. Dù Web3 mang lại tính minh bạch, nhưng vì khó hiểu đối với người mới và thường dính scandal, hiện tại nó vẫn bị hiểu lầm phần lớn.
Tất cả bạn bè chúng ta đều đang dùng Twitter, Instagram hay Facebook. Để thực sự chuyển đổi hành vi sang sử dụng các giao thức Web3, người dùng trước tiên phải tin tưởng chúng và xem chúng như một lựa chọn thay thế đáng giá so với mạng xã hội Web2. Sự thay đổi hành vi này dẫn đến sự thay đổi trong nguyên tắc nền tảng: từ tin tưởng sang phi tin nhiệm, từ thưởng cho trung gian sang thưởng cho người dùng cuối, từ hộp đen sang minh bạch. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ khám phá cách áp dụng những nguyên tắc này để xây dựng một khái niệm mạng xã hội hoàn toàn mới — từ các nguyên lý xã hội cơ bản đến danh tính chung và chức năng xã hội.
Danh tính
Trên mạng xã hội ngày nay, chúng ta tự thu gọn mình thành một vector duy nhất về danh tính — thể hiện qua hồ sơ cá nhân, thay vì hồ sơ phản ánh đúng con người thật của chúng ta. Danh tính trong tiền mã hóa có tiềm năng rộng lớn hơn nhiều, đó là lý do tại sao các nguyên lý mới như token ràng buộc linh hồn (soulbound tokens), định danh phi tập trung (decentralized identifiers) và chứng nhận có thể xác minh đang trở thành nền tảng cốt lõi cho làn sóng mạng xã hội trên chuỗi tiếp theo.
Trong khi sự hiện diện số Web2 đã tập trung vào một vài nền tảng chính, hành vi Web3 được ghi lại trên chuỗi, vẽ nên hình ảnh toàn diện hơn về con người chúng ta.
Disco thực hiện điều này bằng cách tạo ra một "túi dữ liệu", chứa đầy các chứng chỉ, tài khoản, trạng thái thành viên và các dữ liệu danh tính khác, giúp dễ dàng điều hướng giữa các giao thức trên chuỗi. Tương tự, ENS và Unstoppable Domains cho phép người dùng sở hữu danh tính trên chuỗi của họ, liên kết địa chỉ ví với tên miền và dễ dàng đăng nhập vào các giao thức hoặc thực hiện giao dịch thông qua tên miền đó.
Xác thực danh tính trên chuỗi vượt xa khái niệm hiện tại về mạng xã hội. Chúng ta không còn bị giới hạn trong việc đăng ảnh lên Instagram hay viết tweet 280 ký tự đơn giản nữa, mà có thể đại diện gần như mọi khía cạnh của bản thân trên chuỗi, tạo nên một hình ảnh danh tính toàn diện hơn, được thúc đẩy bởi chính câu chuyện của chúng ta, chứ không phải cố gắng nhét mình vào một khuôn mẫu có sẵn. Các công cụ được đề cập ở đây đều giúp người dùng dễ dàng thực hiện điều đó, nhưng không giới hạn họ.
Tin nhắn
Tin nhắn là một đặc điểm phổ biến khác của mạng xã hội, trong đó tin nhắn riêng tư đặc biệt là một trong những hành động xã hội quan trọng nhất trên các nền tảng Web2. Mặc dù tin nhắn dựa trên blockchain chưa đạt đến mức độ phổ biến, nhưng gần đây đã xuất hiện những bước tiến thú vị. Đặc biệt, gần đây đã xuất hiện các công ty mới chuyên xử lý hạ tầng tin nhắn, như Notifi và Waku. Những công ty này đang giúp các giao thức tích hợp và mở rộng lớp tin nhắn nội bộ, nhằm tạo trải nghiệm hoàn chỉnh hơn cho người dùng cuối.
Cũng tồn tại những lĩnh vực chuyên biệt theo mô hình trực tiếp tới người dùng:
-
Matrix mô tả bản thân là một kho lưu trữ cuộc trò chuyện phân tán chứ không phải là một giao thức tin nhắn, vì cơ sở hạ tầng của họ trải dài trên nhiều máy chủ, và việc giao tiếp qua giao thức với ai đó sẽ tự động phân bổ quyền sở hữu chung giữa các bên liên quan.
-
Push (trước đây gọi là EPNS) tạo ra một mô hình cho phép doanh nghiệp giao tiếp với nhóm người dùng thông qua địa chỉ ví, và ngược lại. Điều này mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp kết nối trực tiếp và hiệu quả với khách hàng, đồng thời người dùng có thể tổng hợp tất cả hoạt động/cập nhật nền tảng vào một giao diện duy nhất.
-
Một số công ty như Comm và Console đang làm việc nhằm thay thế Discord bằng các giải pháp mã hóa.
Ngoài ra, còn có nhiều nền tảng hỗ trợ các nền tảng nhắn tin P2P trực tiếp được hỗ trợ bởi cơ chế trên chuỗi, trong đó nổi bật gồm XMTP, Dialect, Status và Blockscan. Gần đây, WalletConnect đã ra mắt hộp thư đến, cho phép ví giao tiếp với các giao thức và các ví khác.
Giống như nhiều lĩnh vực dọc khác của Web3, thách thức chính tại đây là đánh đổi giữa tiện lợi và chất lượng. Tin nhắn trong Web3 không thay thế tin nhắn Web2, mà thay vào đó giới thiệu các hình thức tin nhắn mới với các bên liên quan và giao diện khác biệt.
Mạng xã hội
Nhiều kênh mạng xã hội trên chuỗi hiện có dù sáng tạo nhưng vẫn chưa tạo được đà phát triển thực sự.
Có nhiều lý do cho điều này, bao gồm rào cản kỹ thuật khi gia nhập, nhãn mác tiêu cực dành cho người ngoài ngành mã hóa, và giao diện người dùng phức tạp, lộn xộn — tất cả những vấn đề này đều ảnh hưởng đến toàn bộ lĩnh vực mã hóa, nhưng với mạng xã hội, chúng ta còn gặp phải vấn đề “khởi động lạnh” (cold start).
Hiện tại, hai giao thức thu hút nhiều sự chú ý nhất là Lens và Farcaster, cả hai đều hướng đến việc tạo ra biểu đồ xã hội phi tập trung có thể truy cập từ nhiều client khác nhau.
-
Lens có Phaver, Lenster, Orb và Buttrfly; trong khi Farcaster có Warpcast và Purple. Những giao thức này tạo ra các phe phái, và mọi người trở nên rất trung thành với phe của mình.
-
Sự khác biệt cốt lõi giữa Lens và Farcaster nằm ở chỗ Lens hướng đến các nhà sáng tạo và người có ảnh hưởng muốn kiếm lời từ giao dịch và chuyển đổi người theo dõi hiện tại của họ, trong khi Farcaster tập trung vào cộng đồng mã hóa quanh Twitter.
Cũng có những giao thức khác với chiến lược cộng đồng riêng, như DeSo, DSCVR, GM và CyberConnect.
Về cơ bản, sự thành công của mạng xã hội Web3 không chỉ phụ thuộc vào ưu việt về mặt công nghệ, mà quan trọng hơn là việc xây dựng bản sắc nhóm thông qua câu chuyện chung và cộng đồng. Chúng ta đã thấy điều này ở các bộ sưu tập NFT thành công, nơi những cái tên như DeGods và BAYC thành công nhất đều duy trì một cộng đồng cốt lõi mạnh mẽ, thay vì dựa vào các nhà đầu cơ để giữ giá. Chính sự tập trung vào cộng đồng này đã dẫn đến việc tạo ra nhiều công cụ như Station và Jokedao, giúp cộng đồng phối hợp trên chuỗi. Khi các giao thức mở rộng, chúng ta sẽ thấy được sự bền bỉ của cộng đồng, vì phần lớn công nghệ đã trở thành hàng hóa.
Đồng sáng tạo trên chuỗi
NFT là một cơ chế kinh tế mới, cho phép sở hữu xác minh được các vật phẩm kỹ thuật số. Quyền sở hữu này có thể được phân tán cho nhiều người, tạo ra quyền sở hữu trên blockchain, từ đó hình thành mô hình đồng sáng tạo. Khi NFT định nghĩa và duy trì quyền sở hữu trừu tượng, đã đến lúc tái tưởng tượng lại các khái niệm như bằng sáng chế và giấy phép sở hữu trí tuệ.
Gần đây, chúng ta chứng kiến sự bùng nổ các bản remix TikTok, gây tranh luận về việc đồng sáng tạo phương tiện. Các công ty như Arpeggi và Adimverse đang xây dựng điều này theo cách phân quyền, sử dụng hợp đồng thông minh để tự động gán quyền sở hữu nội dung.
Mirror và 0xSplits, cùng với Lens vừa ra mắt gần đây, cung cấp phân phối lợi nhuận theo tỷ lệ cho từng đóng góp viên của dự án, đảm bảo mọi người đều được trả công xứng đáng. Để khuyến khích hợp tác và sáng tạo, chúng ta nên làm cho đây trở thành mô hình chi trả chủ đạo cho người sáng tạo, thay vì kiểu thanh toán thiếu sót hiện thấy trên Medium hay Spotify.
Hành vi trên chuỗi có thể được ghép nối lại để tái tưởng tượng mối quan hệ giữa người tiêu dùng và dữ liệu lớn. Dữ liệu trên chuỗi không chỉ cho bạn biết khách hàng đang mua bán gì, mà còn qua hành vi tập thể, cho thấy khách hàng là ai.
Lịch sử một ví cho thấy các tương tác xã hội, sở thích cá nhân và lịch sử tài chính.
Tuy nhiên, vì chúng ta biết hành vi trên chuỗi của mình là công khai, nên chúng ta sẵn sàng chia sẻ dữ liệu này để người khác sử dụng, trái ngược với các nền tảng riêng tư bán và sử dụng dữ liệu của chúng ta mà không cần sự đồng ý. Có rất nhiều công cụ giúp bất kỳ ai làm chủ dữ liệu của mình:
-
OnceUpon và Arkham Intelligence nhằm mục đích giúp dữ liệu blockchain dễ phân tích hơn, phù hợp với cả nhà giao dịch và người ngoài ngành mã hóa.
-
Ora và Lore chuyển đổi dữ liệu giao dịch khó hiểu thành ngôn ngữ tự nhiên, giúp người dùng đặt các mô hình hành vi vào bối cảnh và theo dõi chúng.
-
Bello và Spindl giúp thương hiệu sử dụng dữ liệu trên chuỗi này để hiểu rõ hơn về khách hàng theo cách minh bạch, khác biệt hoàn toàn với việc theo dõi trong Web2.
-
Golden Protocol tận dụng tính minh bạch của blockchain để tạo ra thuộc tính sống trên chuỗi, gắn thông tin với người tạo ra nó, từ đó xây dựng câu chuyện đúng đắn cho từng cá nhân. Những thuộc tính này có thể được đưa lên tầng dapp dưới dạng huy hiệu, giống như Metagame, nơi bạn kiếm (chứ không mua) NFT của mình thông qua hành động trên chuỗi.
Với tất cả dữ liệu này và các cách thức hiển thị, khám phá mới, chắc chắn danh tính cá nhân và cộng đồng sẽ thay đổi. Việc phối hợp trên chuỗi tạo ra sân chơi công bằng để mọi người trong cộng đồng tham gia; dữ liệu trên chuỗi cho phép bất kỳ ai tạo hoặc xác minh câu chuyện; hành vi trên chuỗi tạo ra khối tài sản dữ liệu này.
Tuyển chọn và tìm kiếm
Việc sở hữu quá nhiều giao thức blockchain là tốt, nhưng gần như không thể tìm thấy thứ bạn muốn. Hiện tại không có công cụ tìm kiếm Web3 nào có thể giúp bạn tìm ứng dụng cần thiết khi cần. Các nền tảng như Launchcaster giải quyết vấn đề này theo cách đơn giản, giống như một phiên bản Web3 của ProductHunt.
Các nền tảng khác áp dụng phương pháp tuyển chọn kỹ lưỡng hơn, như Boys Club và Dirt, đều có nhóm đối tượng riêng biệt tin tưởng vào gu thẩm mỹ của họ và chọn lọc nội dung theo cách thủ công.
Những người tuyển chọn này đã phát triển thành thương hiệu, vì họ gửi đi tín hiệu mạnh mẽ đến người đọc — khi họ ủng hộ điều gì đó, điều đó có trọng lượng. Điều này tương tự Web2, nơi chúng ta phụ thuộc vào các thương hiệu để tuyển chọn internet. Chúng tôi nhận thấy đây là một vấn đề lớn trong lĩnh vực NFT, khi bảng xếp hạng OpenSea và các influencer trên Twitter là một trong những nền tảng tuyển chọn quan trọng nhất. Cũng có những hình thức tuyển chọn phi tập trung hơn, ví dụ như Yup, thực hiện lọc tổng hợp từ các nền tảng hiện có, hoặc các sổ đăng ký được tuyển chọn bằng token, thưởng cho người dùng có gu thẩm mỹ tốt. Loại nội dung do người dùng tuyển chọn này cho phép gán nguồn gốc, khiến bất kỳ ai dù chỉ có lượng theo dõi nhỏ cũng có thể đóng vai trò người tuyển chọn, chứ không chỉ riêng các siêu influencer.
Giáo dục
Hiện nay, một trong những vấn đề chính cản trở sự phổ biến của tiền mã hóa là thiếu kiến thức liên quan. Vì sự phức tạp của mã hóa, nhiều người e ngại tham gia, thậm chí chỉ là trên các nền tảng xã hội. Do đó, một số công ty tiêu dùng mới đang che giấu mã hóa ở phía trước, để người tiêu dùng có thể hưởng lợi từ công nghệ này mà không cần thay đổi hành vi hiện tại. Các công ty như Niche Protocol đang cung cấp các ứng dụng xã hội mới theo cách thân thiện cực cao với người dùng để thực hiện việc che giấu này.
Nhìn chung, khả năng tiếp cận, quyền sở hữu và phần thưởng là ba kênh chính mà các giao thức loại này đang áp dụng để phá vỡ các nền tảng xã hội truyền thống. Các nền tảng khác như RabbitHole và Layer3 đang thưởng cho người dùng khi học cách sử dụng các giao thức mã hóa, tạo ra hành trình vừa giáo dục vừa có thưởng. Những nền tảng này thúc đẩy khả năng tiếp cận và cố gắng làm cho quá trình nhập môn trở nên liền mạch, để người dùng có thể xây dựng mức độ tin tưởng cao hơn đối với các giao thức họ tương tác.
Giao dịch tài chính
Ngoài lớp xã hội, công nghệ blockchain còn tích cực tạo ra các động lực mới xung quanh các hoạt động tài chính định hướng cộng đồng.
Một dự án nổi bật là Antic, đang xây dựng cơ sở hạ tầng cho phép bất kỳ nền tảng hiện tại nào tích hợp nút “mua cùng nhau” vào trang web của họ. Sở hữu chung không phải là điều mới chỉ có ở Web3, nhưng nhiều giao thức bản địa mã hóa như Fractional (giờ là Tessera) đã đi đầu trong việc giới thiệu các mô hình sở hữu mới này.
Blockchain cũng là nền tảng lý tưởng cho các giải pháp này. Việc cung cấp tùy chọn mua tài sản hoặc trải nghiệm theo nhóm cho người dùng có thể thu hút thêm nhiều người đến nền tảng và tăng doanh thu theo đó.
Hơn nữa, sở hữu chung là một mô hình thú vị cho phép nhóm đầu tư vào tài sản thay thế, chia sẻ trải nghiệm và xây dựng cộng đồng xung quanh sản phẩm họ mua. Khi blockchain hiện thực hóa các mô hình sở hữu chung minh bạch và đáng tin cậy, các cơ chế tài chính mới này sẽ tiếp tục gia tăng về độ phức tạp và mức độ phổ biến.
Sở hữu chung có thể là cơ chế để bạn bè phối hợp mua một thứ gì đó, nhưng nó cũng cho phép những người lạ mặt cùng ra quyết định tài chính, vì họ chỉ cần tin tưởng vào hệ thống nền tảng, chứ không cần tin tưởng lẫn nhau.
SyndicateDAO cho phép mọi người cùng đầu tư, Bridgesplit cho phép phân chia tài sản tài chính, bất kể có bao nhiêu cấp độ tách biệt giữa các nhà đầu tư chung.
Tổng kết
Bằng cách tận dụng tính minh bạch, dữ liệu và cơ chế phối hợp của blockchain, chúng ta không chỉ có thể hiểu người dùng hiệu quả hơn, mà còn nâng cao chất lượng kết nối và sự tin tưởng giữa các bên.
Giao tiếp là cốt lõi của xã hội, và bằng cách sử dụng các tương tác xã hội trên chuỗi, chúng ta có thể thưởng tốt hơn cho sự tương tác của người dùng và khuyến khích sự phát triển của cộng đồng.
Mạng xã hội Web3 có tác động lớn đến danh tính và tương tác.
Hiện tại, dữ liệu trên chuỗi vẫn là một công nghệ mới mẻ, thú vị về mặt tri thức nhưng chưa thực sự hữu ích trong thực tiễn.
Chúng tôi tin rằng trong tương lai, mạng xã hội trên chuỗi sẽ được khai thác tối đa, nhưng điều đó sẽ không thay thế mạng xã hội hiện tại, mà sẽ tăng cường một số hành vi nhất định thông qua các nguyên lý mới này.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Stanford Blockchain Club
