Giải mã cuộc khủng hoảng Silvergate và Ngân hàng Thung lũng Silicon: Một canh bạc lớn trong chu kỳ tăng lãi suất đô la Mỹ
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giải mã cuộc khủng hoảng Silvergate và Ngân hàng Thung lũng Silicon: Một canh bạc lớn trong chu kỳ tăng lãi suất đô la Mỹ
Đánh tất tay vào trái phiếu thì vui một lúc, nhưng khi đồng đô la Mỹ tăng lãi suất thì khó lòng gỡ gạc.
Chuyên sâu báo cáo Web3
Tác giả: 0xmin
Các ngân hàng nhỏ và vừa tại Mỹ liên tiếp vỡ nợ!
Ngày 8 tháng 3, ngân hàng nổi tiếng thân thiện với tiền mã hóa Silvergate Bank tuyên bố giải thể, hoàn trả toàn bộ tiền gửi cho khách hàng.
Ngày 10 tháng 3, Silicon Valley Bank (SVB), chuyên cung cấp dịch vụ tài chính cho các công ty công nghệ tại Thung lũng Silicon, đã bán 21 tỷ USD chứng khoán có thể bán được, chịu khoản lỗ 1,8 tỷ USD, nghi ngờ gặp vấn đề thanh khoản; cổ phiếu giảm hơn 60% vào thứ Năm, vốn hóa thị trường bốc hơi 9,4 tỷ USD trong một ngày.
Sự việc này khiến giới lãnh đạo công nghệ tại Thung lũng Silicon hoảng loạn.
Peter Thiel – "người cha đỡ đầu của Thung lũng Silicon", thông qua quỹ đầu tư mạo hiểm Founders Fund trực tiếp khuyên các công ty được đầu tư rút tiền khỏi SVB. CEO Garry Tan của Y Combinator cũng đưa ra cảnh báo, khuyến nghị các doanh nghiệp được đầu tư cân nhắc hạn chế rủi ro tín dụng, tốt nhất không nên để quá 250.000 USD...
Đáng sợ hơn, SVB có thể là quân bài domino đầu tiên dẫn đến khủng hoảng, không chỉ ảnh hưởng tới các ngân hàng khác tại Mỹ mà còn có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến các startup công nghệ tại Thung lũng Silicon.
Vậy thực chất đã xảy ra điều gì?
Hôm nay, chúng ta sẽ kể về câu chuyện một ngân hàng phá sản như thế nào.
Giải thích mô hình kinh doanh ngân hàng
Trước tiên, cần hiểu rõ mô hình kinh doanh của ngành ngân hàng.
Tóm lại, ngân hàng thương mại là một công ty kinh doanh tiền tệ. Mô hình kinh doanh của ngân hàng về bản chất không khác biệt mấy so với các loại hình kinh doanh khác – đó là mua rẻ bán đắt, chỉ có điều mặt hàng ở đây là tiền.
Ngân hàng huy động tiền từ người gửi hoặc thị trường vốn, rồi cho người vay vay lại, thu lợi từ chênh lệch lãi suất.
Ví dụ: một ngân hàng vay tiền từ người gửi với lãi suất 2%/năm, sau đó cho vay lại với lãi suất 6%/năm, ngân hàng thu được chênh lệch 4%, đây là thu nhập lãi thuần. Ngoài ra, ngân hàng còn kiếm lời từ các dịch vụ phí cơ bản và các hoạt động dịch vụ khác, gọi là thu nhập ngoài lãi. Tổng thu nhập lãi thuần và thu nhập ngoài lãi tạo thành tổng thu nhập của ngân hàng.
Do đó, giống như kinh doanh hàng hóa, để ngân hàng đạt lợi nhuận cao hơn, điều lý tưởng nhất là không tồn kho – tức là dùng toàn bộ tiền gửi chi phí thấp để cho vay với giá cao, bởi vì tiền gửi đều có chi phí, phải trả lãi cho người gửi.
Đây cũng là cấu trúc hai phía trên bảng cân đối kế toán của ngân hàng.
Vốn chủ sở hữu + Nợ phải trả: Vốn chủ sở hữu là vốn cổ phần, tiền gửi của khách hàng tại ngân hàng về bản chất là khoản vay từ khách hàng, thuộc về nợ phải trả. Với ngân hàng, nợ càng nhiều càng tốt, chi phí càng thấp càng tốt. Những ngân hàng như Silvergate, tập trung vào thị trường tiền mã hóa, chủ yếu hấp thụ tiền gửi từ các công ty lớn trong lĩnh vực mã hóa thông qua dịch vụ đặc biệt như mạng SEN.
Tài sản: Tương ứng với tiền gửi, các khoản vay ngân hàng cấp cho khách hàng là các khoản phải thu, thuộc về tài sản, bao gồm các khoản vay thế chấp, tín dụng tiêu dùng cho cá nhân, và các loại trái phiếu như trái phiếu chính phủ, trái phiếu địa phương, chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp (MBS) hoặc trái phiếu doanh nghiệp hạng A.
Vậy thì, một ngân hàng với mô hình kinh doanh đơn giản như vậy làm sao lại đi đến “phá sản”?
Khi ngân hàng rơi vào khủng hoảng, nghĩa là bảng cân đối kế toán đã gặp vấn đề, thường có hai nguyên nhân: nợ xấu và sai lệch kỳ hạn.
Nợ xấu ngân hàng: Trong điều kiện bình thường, ngân hàng muốn sinh lời phải thu hồi được khoản vay. Nếu các khoản cho vay hoặc trái phiếu mua vào là những tài sản rác, đồng loạt vỡ nợ, ngân hàng sẽ chịu tổn thất thực tế. Lehman Brothers sụp đổ trong cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn là do nắm giữ lượng lớn khoản vay xấu, tổn thất tài sản trên bảng cân đối vượt xa vốn chủ sở hữu, tức là mất khả năng thanh toán.
Sai lệch kỳ hạn: Kỳ hạn tài sản và kỳ hạn nguồn vốn không khớp nhau, biểu hiện chủ yếu là "gửi ngắn - cho vay dài", tức là nguồn vốn mang tính ngắn hạn, nhưng sử dụng vốn mang tính dài hạn.
Lấy ví dụ, bạn phải trả tiền thuê nhà vào ngày 1 tháng này, nhưng dòng tiền duy nhất của bạn là lương được trả vào ngày 10, khi đó dòng tiền vào và ra không khớp – đây chính là sai lệch kỳ hạn, hay nói cách khác là khủng hoảng thanh khoản. Lúc này bạn phải làm gì? Hoặc bán các tài sản như cổ phiếu, quỹ, tiền mã hóa để đổi lấy tiền mặt, hoặc vay mượn bạn bè để vượt qua khó khăn trước mắt.
Quay lại với Silvergate và Silicon Valley Bank, chính sự sai lệch kỳ hạn mới là nguyên nhân khiến họ sa vào khủng hoảng.
Không chỉ hai ngân hàng này, trước đó các kỳ lân mã hóa như Celsius, Bitmain, AEX cũng phá sản do khủng hoảng thanh khoản gây ra bởi sai lệch kỳ hạn.
Tất cả bắt nguồn từ việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất – họ đều là nạn nhân của chu kỳ đô la Mỹ.
Silvergate phá sản như thế nào?
Thành lập năm 1986, Silvergate Capital Corp (mã chứng khoán: SI) là một ngân hàng cộng đồng tại California, Mỹ, trong vài thập kỷ luôn lặng lẽ hoạt động, cho đến năm 2013 khi Alan Lane quyết định bước vào ngành mã hóa.
Silvergate Bank tự xưng là ngân hàng thân thiện với tiền mã hóa, không chỉ chấp nhận tiền gửi từ các sàn giao dịch và trader mã hóa, mà còn xây dựng mạng lưới thanh toán riêng – SEN (Silvergate Exchange Network), giúp các sàn và khách hàng dễ dàng nạp/rút tiền, trở thành cầu nối quan trọng giữa tiền pháp định và tiền mã hóa. Ví dụ, FTX từng dùng SEN để nạp/rút tiền pháp định.
Tính đến tháng 12 năm 2022, Silvergate có tổng cộng 1.620 khách hàng, trong đó có 104 sàn giao dịch.
Khi thị trường mã hóa lên cơn sốt, lượng tiền đổ vào tăng mạnh, tiền gửi từ các khách hàng trong ngành mã hóa tăng vọt, đặc biệt do sự tồn tại của SEN, lượng lớn vốn từ các sàn giao dịch buộc phải lưu lại tại Silvergate.
Từ quý III/2020 đến quý IV/2021, tiền gửi tại Silvergate tăng vọt từ 2,3 tỷ USD lên 14,3 tỷ USD, gần gấp 7 lần.
Sự thân thiện với mã hóa cùng cơn sốt thị trường khiến tiền gửi (phía nợ phải trả) tại Silvergate tăng mạnh, điều này ép ngân hàng phải "mua tài sản". Nhưng cho vay truyền thống mất thời gian, lại không phải thế mạnh của Silvergate, nên họ chọn mua hàng tỷ USD trái phiếu dài hạn và chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp (MBS) trong năm 2021.
Tính đến ngày 30/9/2022, bảng cân đối kế toán của công ty ghi nhận khoảng 11,4 tỷ USD trái phiếu, trong khi khoản vay chỉ khoảng 1,4 tỷ USD. Như vậy, Silvergate về bản chất là một "công ty đầu tư" kiếm lời chênh lệch giữa thế giới mã hóa và thị trường tài chính truyền thống: tận dụng giấy phép ngân hàng và SEN để huy động tiền gửi lãi suất thấp hoặc miễn lãi từ các tổ chức mã hóa, rồi mua trái phiếu để hưởng chênh lệch lợi suất.
Tiền gửi rẻ và tài sản chất lượng cao – mọi thứ dường như rất đẹp, cho đến năm 2022, khi hai "thiên nga đen" xuất hiện.
Năm 2022, Fed tăng lãi suất mạnh tay, lãi suất tăng nhanh khiến giá trái phiếu giảm.
Các sản phẩm tài chính tuân theo đẳng thức: Giá hôm nay × Lãi suất = Dòng tiền tương lai. Trái phiếu có đặc điểm là dòng tiền hoàn trả gốc và lãi đã được cố định sẵn, không thay đổi. Do đó, lãi suất càng cao thì giá hôm nay càng thấp.
Tính đến cuối quý III/2022, giá trị sổ sách các chứng khoán mà Silvergate nắm giữ đã ghi nhận hơn 1 tỷ USD lỗ chưa thực hiện.
Thêm vào đó, trong thời kỳ bùng nổ thị trường mã hóa, Silvergate "rủng rỉnh" tiền nên đầu năm 2022 đã mua lại dự án stablecoin thất bại của Facebook – Diem, tổng giá trị tiền mặt và cổ phiếu gần 200 triệu USD. Đến tháng 1 năm 2023, Silvergate tiết lộ đã trích lập 196 triệu USD chi phí giảm giá, ghi nhận mất giá công nghệ và sở hữu trí tuệ mua từ Diem Group đầu năm trước, tương đương toàn bộ 200 triệu USD ban đầu coi như mất trắng.
Tóm lại, Silvergate đã mua quá nhiều tài sản giá cao ở đỉnh bong bóng. Tuy nhiên, nếu phía nợ không có biến động, họ vẫn có thể hạ cánh an toàn. Nhưng đúng lúc đó, khách hàng lớn nhất của Silvergate – FTX sụp đổ.
Tháng 11 năm 2022, FTX tuyên bố phá sản, trong bầu không khí hoảng loạn, các khách gửi tiền tại Silvergate đua nhau rút tiền.
Trong quý IV/2022, tiền gửi tại Silvergate giảm 68%, rút hơn 8 tỷ USD – đây chính là hiện tượng "rút tiền ồ ạt" (bank run) mà chúng ta thường nói.
Khủng hoảng thanh khoản ập đến, để đáp ứng yêu cầu rút tiền, Silvergate buộc phải lựa chọn: hoặc đi vay, hoặc bán tài sản.
Trước hết, Silvergate bị buộc phải bán các chứng khoán giá cao đã mua trước đó vào quý IV/2022 và tháng 1 năm nay để có tiền mặt, dẫn đến khoản lỗ chứng khoán khoảng 900 triệu USD – tương đương 70% vốn chủ sở hữu.
Ngoài ra, Silvergate vay 4,3 tỷ USD từ Ngân hàng Liên bang về Nhà ở San Francisco – một tổ chức được chính phủ ủy quyền chuyên cho các ngân hàng thiếu tiền mặt vay ngắn hạn có bảo đảm.
Sau đó, như mọi người đã biết, ngày 9 tháng 3, Silvergate Bank tuyên bố không trụ nổi, sẽ chấm dứt hoạt động theo trình tự quy định và tự nguyện thanh lý, cam kết hoàn trả đầy đủ toàn bộ tiền gửi.
Khủng hoảng Silicon Valley Bank
Nếu bạn đã hiểu được khủng hoảng của Silvergate Bank, thì khủng hoảng thanh khoản của Silicon Valley Bank (SVB) cũng gần như tương tự, chỉ khác ở quy mô và tầm ảnh hưởng lớn hơn nhiều.
Silicon Valley Bank luôn là một trong những tổ chức tài chính được ưa chuộng nhất tại Thung lũng Silicon dành cho các startup công nghệ và sinh học, nếu SVB sụp đổ, chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp khởi nghiệp, gây ra khủng hoảng kép về công nghệ và tài chính.
Ngòi nổ sự việc là SVB đã bán tháo 21 tỷ USD trái phiếu theo kiểu "giảm giá ồ ạt", chịu khoản lỗ thực tế 1,8 tỷ USD, do đó SVB thông báo sẽ phát hành thêm cổ phiếu để huy động 2,3 tỷ USD nhằm bù đắp khoản lỗ từ việc bán trái phiếu.
Hành động này lập tức khiến các quỹ đầu tư mạo hiểm tại Thung lũng Silicon hoảng sợ.
Quỹ đầu tư mạo hiểm Founders Fund của Peter Thiel – "người cha đỡ đầu Thung lũng Silicon" – trực tiếp khuyên các công ty được đầu tư rút tiền khỏi SVB; Union Square Ventures yêu cầu các công ty trong danh mục "chỉ giữ mức tiền tối thiểu trong tài khoản SVB";
CEO Garry Tan của Y Combinator cảnh báo các startup được đầu tư rằng rủi ro thanh toán của SVB là có thật, và ám chỉ họ nên hạn chế phơi nhiễm với bên cho vay, tốt nhất không nên quá 250.000 USD;
Tribe Capital khuyên các công ty trong danh mục: nếu không thể rút toàn bộ tiền khỏi SVB thì ít nhất cũng nên rút một phần.
Kết quả là, cơn rút tiền ồ ạt ập đến, SVB chìm sâu hơn vào khủng hoảng thanh khoản.
Chúng ta hãy phân tích tài sản và nợ phải trả của SVB.
Phía nợ phải trả: Trước đây, khi lãi suất thị trường thấp, SVB thu hút lượng lớn tiền gửi với lãi suất 0,25%. Thêm vào đó, thị trường đầu tư mạo hiểm và IPO phát triển tốt trong vài năm qua khiến bảng cân đối kế toán của SVB tăng nhanh chóng, từ 61,76 tỷ USD năm 2019 lên 189,2 tỷ USD cuối năm 2021.
Tuy nhiên, hiện nay thị trường đầu tư công nghệ suy thoái, đặc biệt thị trường IPO trong năm qua rất ảm đạm, tiền gửi tại SVB liên tục giảm. Hơn nữa, với người gửi tiền, việc mua trực tiếp trái phiếu chính phủ Mỹ là lựa chọn hiệu quả hơn.
Phía tài sản: Giống như Silvergate Bank, khi có quá nhiều tiền gửi mà không thể giải ngân nhanh bằng cho vay truyền thống, SVB cũng chọn mua trái phiếu như MBS. Vấn đề nằm ở chỗ, họ không mua một ít mà gần như "đặt cược tất cả".
Khi lãi suất ở mức thấp, các ngân hàng lớn tại Mỹ thường giữ tiền gửi vào trái phiếu chính phủ, chấp nhận lợi suất thấp trong thời kỳ bất ổn kinh tế. SVB cho rằng lãi suất sẽ duy trì thấp lâu dài, nên để đạt lợi suất cao hơn, đã đầu tư phần lớn tiền gửi vào MBS.
Tính đến cuối năm 2022, SVB nắm giữ 120 tỷ USD chứng khoán đầu tư, trong đó danh mục chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp (MBS) là 91 tỷ USD, vượt xa tổng dư nợ cho vay là 74 tỷ USD.
Theo tài liệu công khai, danh mục trái phiếu 21 tỷ USD mà SVB bán ra có lợi suất 1,79%, kỳ hạn 3,6 năm. So sánh, ngày 10 tháng 3, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 3 năm là 4,4%.
Khi lãi suất tăng mạnh, giá trái phiếu giảm khiến SVB chịu thua lỗ.
Danh mục 91 tỷ USD trái phiếu của SVB được ghi nhận theo phương pháp "giữ đến đáo hạn", nhưng giá trị thị trường hiện tại chỉ còn 76 tỷ USD, tương đương 15 tỷ USD lỗ chưa thực hiện.
CEO Greg Becker của SVB từng nói với truyền thông: Chúng tôi dự đoán lãi suất sẽ tăng, nhưng không ngờ lại tăng mạnh như hiện nay.
Nói chung, khó khăn của Silvergate và SVB chủ yếu bắt nguồn từ việc đánh giá sai nhịp độ tăng lãi suất của Fed, dẫn đến quyết định đầu tư sai lầm. Đặt cược mạnh vào trái phiếu thì thấy thích, nhưng khi đô la Mỹ tăng lãi thì khó lòng gỡ gạc.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
