Messari: Orca, biến DEX trở nên thân thiện hơn với con người
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Messari: Orca, biến DEX trở nên thân thiện hơn với con người
Orca giúp truy cập trở nên phi tập trung và cải thiện trải nghiệm tài chính thông qua thiết kế lấy con người làm trung tâm, các thiết lập thanh khoản có thể tùy chỉnh và SDK dễ sử dụng.
Chuyên sâu báo cáo Web3Viết bởi: Messari
Dịch bởi: TechFlow
Tóm tắt
-
Orca là một sàn giao dịch phi tập trung (DEX) tự động tạo lập thị trường (AMM) trên hệ sinh thái Solana.
-
Trọng tâm chính của Orca là giao diện người dùng, tăng cường tính dễ sử dụng và khả năng tiếp cận thông qua thiết kế lấy con người làm trung tâm.
-
Là AMM tinh khiết và lớn nhất trên Solana, Orca đặc biệt nhấn mạnh tính kết hợp được (composability) và sự đơn giản của AMM, định vị bản thân như một "lego DeFi" (middleware) trong hệ sinh thái.
-
Gần đây, Orca đã ra mắt Whirlpools (bể xoáy), tương tự như các bể thanh khoản tập trung trên Uniswap V3, nhằm nâng cao hiệu quả vốn cho nhà cung cấp thanh khoản và cải thiện trải nghiệm giao dịch.
-
Với việc ra mắt phiên bản quản trị v0 gần đây và kế hoạch danh sách Whirlpool cộng đồng, Orca đang nỗ lực hướng tới các quyết định phi tập trung.
Đối với con người, cá voi sát thủ (Orca) là những đại sứ biển cả thân thiện, dễ tiếp cận, nhưng trong hệ sinh thái đại dương, chúng là loài săn mồi hàng đầu. Với tư cách là một DEX trên Solana, Orca cố gắng phản ánh cái tên của mình bằng cách nhấn mạnh vào trải nghiệm người dùng (UX) vượt trội, hiệu quả vốn và khả năng kết hợp.
Xét về khía cạnh nhỏ hơn, DEX là nền tảng cốt lõi của hệ sinh thái tài chính phi tập trung (DeFi). Năm 2021, khối lượng giao dịch DEX tăng hơn 800%, vượt ngưỡng 1 nghìn tỷ USD. Loại DEX phổ biến nhất là AMM, sử dụng công thức toán học thay vì sổ lệnh để định giá tài sản.
Trong thị trường rộng lớn này, Orca nổi bật nhờ tập trung vào thiết kế lấy con người làm trung tâm và sự đơn giản. AMM triển khai các tính năng độc đáo giúp đơn giản hóa, cải thiện giao dịch và cung cấp thanh khoản. Orca còn là AMM đầu tiên trên Solana ra mắt tính năng thanh khoản tập trung, nâng cao hiệu quả vốn và tốc độ khớp lệnh so với mô hình tạo lập thị trường tích số hằng định (CPMM) tiêu chuẩn. Cuối cùng, Orca cung cấp bộ công cụ phát triển phần mềm (SDK) để mở rộng thêm khả năng sử dụng. Các dự án trên Solana có thể dùng SDK để liên kết với sàn giao dịch. Trong tương lai, SDK dễ dùng sẽ giúp Orca có cơ hội trở thành AMM middleware được lựa chọn hàng đầu trong hệ sinh thái Solana.
Bối cảnh
Các nhà sáng lập Grace Kwan và Yutaro Mori sở hữu nền tảng kỹ thuật vững chắc và kỹ năng bổ trợ lẫn nhau, giúp họ phát triển dApp phù hợp với đại chúng.
Vào mùa hè năm 2020, hai người bắt đầu phát triển một giao diện thân thiện với người mới cho thị trường cho vay Aave trên Ethereum, nhưng nhanh chóng nản lòng vì phí gas quá cao. Để giúp những người nắm giữ tài sản nhỏ hơn cũng có thể sử dụng và hưởng lợi từ giao thức, họ cần mức phí thấp hơn. Vì vậy, nhóm đã bị thu hút bởi mạng Solana lúc đó đang trong giai đoạn sơ khai. Đến cuối mùa hè, họ nhận được một trong những khoản tài trợ sớm nhất từ Quỹ Solana để xây dựng DEX AMM đầu tiên và tinh khiết nhất cho hệ sinh thái.
Nội dung tổng quan
Giao dịch
Tính năng chính của Orca là cho phép giao dịch giao ngay các loại tiền tệ được hỗ trợ nhất định. Hiện tại, nhóm Orca đang thảo luận về việc niêm yết các cặp giao dịch nào.
Sau khi kết nối ví được hỗ trợ, người dùng có thể xem tài sản của mình trong bảng số dư token độc đáo của Orca. Do đó, mặc dù DEX không lưu ký tài sản, tính năng này cho phép người dùng theo dõi số dư thời gian thực mà không cần mở lại tiện ích mở rộng trình duyệt.
Bảng số dư token. Nguồn: Orca.so, YouTube
Một tính năng độc đáo khác của Orca là chỉ báo giá công bằng. Khi người dùng giao dịch, chỉ báo này cho họ biết:
1) Giá token chênh lệch dưới 1% so với giá trên CoinGecko.
2) Ảnh hưởng giá (price impact), tức là ảnh hưởng của giao dịch đến giá thị trường, nhỏ hơn 1%.
Nếu một trong hai điều kiện không thỏa mãn, Orca sẽ hiển thị “cảnh báo giá” cho điều kiện đầu tiên và “cảnh báo ảnh hưởng giá” cho điều kiện thứ hai. Mặc dù người dùng vẫn có thể thực hiện giao dịch, họ có thể sử dụng tính năng này để đưa ra quyết định chắc chắn hơn mà không cần bước bổ sung nào (ví dụ như kiểm tra công cụ theo dõi giá hay sàn giao dịch khác).
Sau khi giao dịch hoàn tất, số dư sẽ được cập nhật trong bảng số dư token và trừ đi phí giao dịch.
Phí
Phí giao dịch trên Solana dưới 1 xu Mỹ, được tính bằng SOL. Orca thu 0,3% giá trị giao dịch đối với mỗi bể thanh khoản tích số hằng định liên quan. Đối với Whirlpools, giao thức thu 0,26% giá trị giao dịch cho mỗi Whirlpool liên quan.
Trong phí 0,3% này, 0,25% thuộc về nhà cung cấp thanh khoản (LP), 0,04% về kho bạc Orca, và 0,01% về Quỹ phát triển Orca. Tuy nhiên, hiện tại Whirlpools chưa thu phí kho bạc Orca (0,04%).
Đối với stablecoin, phí giao dịch là 0,07% giá trị giao dịch, LP nhận 0,06%, kho bạc Orca nhận 0,008%, và Quỹ phát triển Orca nhận 0,002%.
Quỹ phát triển Orca định kỳ quyên góp phí tích lũy cho các tổ chức phi lợi nhuận hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn đại dương và biến đổi khí hậu.
Thanh khoản
Mỗi bể thanh khoản Orca là một hợp đồng thông minh nắm giữ dự trữ hai loại token trong một cặp giao dịch (ví dụ: SOL/USDC).
Hai tuần một lần, Orca công bố phần thưởng phân bổ token. Trong chương trình khuyến khích này, LP có thể nhận thêm phần thưởng ORCA nếu cung cấp thanh khoản cho các bể nhất định. Số lượng ORCA phát hành do đội ngũ Orca xác định, ưu tiên các bể có tỷ lệ khối lượng giao dịch trên thanh khoản cao. Một số cặp còn có bể “đáy kép”, nơi người dùng có thể stake token LP của họ để kiếm ORCA và token từ các dự án đối tác.
Hiện tại, Orca đã ra mắt Whirlpools như một chế độ cung cấp thanh khoản thứ hai. Whirlpools là mô hình thanh khoản tập trung, áp dụng cho các bể cụ thể, cho phép LP làm thị trường trong bất kỳ khoảng giá nào. Vì LP không cần phân bổ thanh khoản trên toàn bộ khoảng giá (từ 0 đến vô hạn), phương pháp này nâng cao hiệu quả vốn và xác suất kiếm phí cho LP.
Mặc dù Whirlpools yêu cầu LP thiết lập thanh khoản thủ công, Orca cung cấp các đề xuất khoảng giá mặc định với các đặc điểm rủi ro - lợi nhuận khác nhau để đơn giản hóa thao tác. Sau khi gửi thanh khoản, LP sẽ nhận được một NFT Whirlpool đại diện cho vị thế đó.
Đường cong định giá
Hầu hết các bể token trên Orca vẫn định giá thông qua thuật toán tạo lập thị trường tích số hằng định (CPMM). Đối với stablecoin, Orca sử dụng đường cong định giá tương tự Curve.
Hiện tại, một số giao dịch đã sử dụng mô hình Whirlpools. Việc tập hợp các vị thế LP khác nhau vào một bể duy nhất tạo ra một đường cong kết hợp độc đáo để giao dịch. Và do thanh khoản được tập trung gần giá thị trường (để kiếm phí cao hơn), người giao dịch gặp ít trượt giá hơn.
Thiết kế giao diện người dùng
Thiết kế thẩm mỹ của sản phẩm dường như có sức hấp dẫn lớn đối với người dùng. Bao gồm phông chữ lớn, khoảng cách hợp lý, trải nghiệm đọc thoải mái, các con số và chữ cái dễ nhìn, đồ họa độc đáo được vẽ cẩn thận và bảng màu bắt mắt.
Giao diện người dùng Orca. Nguồn: Orca.so
Hầu hết các dự án hoặc bỏ qua thiết kế giao diện trước, hoặc dùng mẫu cyberpunk thông thường. Orca đi ngược lại xu hướng, thúc đẩy xây dựng cộng đồng thông qua vẻ ngoài thân thiện và ngôn ngữ hài hước.
Orcanauts
Cuối tháng 11 năm 2021, Orca ra mắt Orcanauts – một bộ sưu tập gồm 10.000 NFT cá voi. Người nắm giữ Orcanaut là những người xây dựng cộng đồng Orcanautical, được hưởng các đặc quyền như trải nghiệm sản phẩm sớm (ví dụ: bản beta Whirlpools), truy cập kênh liên lạc riêng, AMA với đội ngũ Orca, và các mối quan hệ đối tác thương hiệu NFT.
Từ số tiền gây quỹ mint (1,2 triệu USD), 75% được dùng để hỗ trợ tổ chức phi chính phủ Aflatoun International phát triển khóa học giáo dục về tiền mã hóa và DeFi dành cho giới trẻ, 25% còn lại dành cho các nghệ sĩ.
Tính kết hợp
Một trong những lợi thế cốt lõi của AMM là tính kết hợp. Để trở thành “lego DeFi”, Orca cung cấp một SDK mã nguồn mở bằng TypeScript, có đầy đủ chức năng như ứng dụng. Phù hợp với thương hiệu Orca, API được thiết kế đơn giản, dễ dùng, cho phép các nhà phát triển tích hợp, nhúng hoặc xây dựng các chức năng của sàn giao dịch (giao dịch, cung cấp thanh khoản, báo giá...). Gần đây, Orca cũng cập nhật SDK để bổ sung mô hình Whirlpools.
Một số ví dụ tích hợp hiện tại bao gồm trình tổng hợp giao dịch Jupiter, nền tảng trực quan hóa danh mục Sonar Watch và trình tổng hợp lợi nhuận Tulip.
Token ORCA
ORCA là token quản trị SPL dựa trên Solana của Orca.
Token Orca được ra mắt vào tháng 8 năm 2021, gần sáu tháng sau khi giao thức ra mắt. Lượng cung ban đầu của ORCA chiếm 5,25% tổng cung, được airdrop cho các nhà giao dịch và cung cấp thanh khoản sớm. 20% tổng cung được phân bổ cho đội ngũ, khóa 1 năm và phát hành dần trong 3 năm. Từ sau đợt airdrop, ORCA chủ yếu được dùng để khuyến khích thanh khoản (ví dụ: Aquafarms) và gây quỹ.
Hơn một tháng sau khi ra mắt token (tháng 9 năm 2021), Orca thông báo gọi vốn Series A 18 triệu USD do Three Arrows Capital, Polychain Capital và Placeholder dẫn đầu. Các nhà đầu tư khác bao gồm Jump Capital, Sino Global Capital, Solana Capital, Coinbase Ventures và DeFiance Capital. Các nhà đầu tư này nhận được 9,6% tổng cung ORCA, khóa 1 năm và phát hành dần trong 3 năm.
4,3% tổng cung được phân bổ cho các nhà xây dựng và cố vấn, bao gồm các nhà phát triển tham gia chương trình Builders và các chuyên gia đóng góp vào sự phát triển giao thức (ví dụ: e^{i} Ventures và Reverie).
Tháng 4 năm 2022, Orca tiến hành lần lặp lại đầu tiên (v0) bằng cách khởi chạy biểu quyết quản trị, mở rộng chức năng của ORCA. Trước tháng 4, Orca chỉ có một lần biểu quyết quản trị. Tuy nhiên, với phiên bản v0, hiện đã có quy trình quản trị cộng đồng chính thức. Sau khi thảo luận trên Diễn đàn quản trị Orca, bất kỳ ai sở hữu 100.000 ORCA có thể chính thức gửi đề xuất on-chain để thay đổi giao thức. Trong vòng 7 ngày, tất cả token holder (đã mở khóa) có thể bỏ phiếu cho đề xuất (một ORCA một phiếu). Đề xuất được thông qua nếu đạt trên 500.000 phiếu ủng hộ, sau đó sẽ được đội ngũ Orca thực thi.
Tình hình phổ biến
Sau khi ra mắt vào tháng 2 năm 2021, Orca mất khoảng sáu tháng mới thu hút được sự chú ý. Kể từ đó, khối lượng giao dịch dường như cộng hưởng với giá Solana (SOL). Trong sáu tháng qua, khối lượng giao dịch trung bình hàng ngày đã vượt quá 50 triệu USD.
Cho đến gần đây, số người dùng hoạt động hàng ngày (DAU) đo bằng địa chỉ độc lập thay đổi theo khối lượng giao dịch. Tuy nhiên, từ giữa tháng 3, DAU tăng từ khoảng 5.000 lên vùng 20.000-30.000 và bắt đầu dao động. Xu hướng này có thể bắt nguồn từ STEPN, một dApp lối sống/thể thao gần đây thu hút rất nhiều sự chú ý trong cộng đồng tiền mã hóa.
Xét về khối lượng giao dịch lịch sử, hai cặp giao dịch hàng đầu lần lượt là SOL-USDC và SOL-USDT. Hai cặp Ethereum (ETH-USDC và ETH-SOL), một cặp Solana được staking (mSOL-SOL) và cặp trao đổi stablecoin USDC-USDT cũng nằm trong top 10.
Dự báo tương lai
Chuyển đổi sang Whirlpools
Lộ trình đáng chú ý nhất của Orca là chuyển sang mô hình Whirlpools. Ban đầu, khi các bể thanh khoản tập trung tăng lên, chúng sẽ hoạt động song song với các bể thanh khoản tích số hằng định hiện có. Tuy nhiên, các phần thưởng thanh khoản đang diễn ra (Aquafarms và Double-Dips) sẽ dần ngừng và chuyển sang mô hình Whirlpools. Ngoài ra, đặc điểm mô hình Whirlpools không thu phí kho bạc sẽ tiếp tục tăng lợi nhuận cho LP và giảm phí giao dịch cho người dùng.
Orca cũng hy vọng xây dựng một khuôn khổ cho phép thiết lập danh sách Whirlpool cộng đồng tùy chỉnh và cấu trúc phí khởi động, nhằm giúp LP giảm thiểu tổn thất vô thường.
Quản trị
Orca có kế hoạch thử nghiệm và tùy chỉnh sâu hơn trong các phiên bản quản trị tương lai. Bao gồm việc tạo một nền tảng quản trị tùy chỉnh mới, vì v0 hiện chỉ triển khai trên Realms (giao diện mã nguồn mở chính thức của Solana). Nhóm cũng dự định thử nghiệm một số tham số như thời gian thảo luận và ngưỡng biểu quyết. Hơn nữa, các phiên bản cập nhật trong tương lai có thể cho phép các đề xuất được phê duyệt chứa mã có thể tự động thực thi.
Lego DeFi của Solana
Đội ngũ Orca sẽ tiếp tục công bố các quan hệ đối tác mới khi họ đang cố gắng trở thành cơ sở hạ tầng AMM nền tảng hoặc middleware của Solana.
Các đối thủ cạnh tranh
Orca có hai nhóm đối thủ chính: các DEX thuần AMM (như Uniswap, Curve Finance và Trader Joe) và các DEX trên Solana (như Raydium và Serum).
AMM thuần túy
Xét về AMM, Orca không có nhiều đối thủ cạnh tranh trên Solana. Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh xuyên chuỗi của nó rất khốc liệt. Hầu hết cuộc cạnh tranh xuyên chuỗi đều xoay quanh thanh khoản nội sinh của mạng lưới. Một số AMM thống trị trên một chuỗi đơn lẻ, ví dụ như Uniswap trên Ethereum, SpookySwap trên Fantom và Trader Joe trên Avalanche. Một số AMM khác hiện diện trên đa chuỗi, như Curve Finance và SushiSwap.
Chuỗi mà dự án chọn rất quan trọng vì nó quyết định thị trường tiềm năng tổng thể (TAM). Mặc dù khó xác định giá trị thanh khoản lưu chuyển trên một chuỗi cụ thể, một chỉ số thay thế là giá trị bị khóa (TVL).
Trong phần lớn nửa cuối năm 2021, Solana xếp thứ ba về TVL, sau đó tụt xuống thứ năm. Nếu Orca muốn đuổi kịp các giao thức hàng đầu như Uniswap và Curve Finance, nó cần phải mở rộng sang các chuỗi khác, hoặc cần Solana thu hút thêm khối lượng giao dịch trên chuỗi.
Tuy nhiên, một lợi thế lớn của Orca với bể thanh khoản tập trung mới là phí thấp và thời gian giao dịch nhanh của mạng Solana. Điều này cho phép người dùng giao dịch, thiết lập và điều chỉnh lại thanh khoản một cách nhanh chóng và rẻ tiền.
Trên Solana, hai đối thủ chính của Orca là Serum và Raydium. Mặc dù đều là DEX, chúng khác biệt đáng kể so với Orca ở một số khía cạnh.
Serum và Raydium
Serum là DEX có khối lượng giao dịch lớn nhất trên Solana. Nó sử dụng sổ lệnh giới hạn tập trung (CLOB) trên chuỗi và không có giao diện riêng. Theo nghĩa này, Serum thực chất không phải là một sàn giao dịch thực sự. Thay vào đó, nó giống như một middleware sổ lệnh mã nguồn mở, cho phép các giao thức nhúng vào mạng thanh khoản của nó.
Raydium hiện là AMM lớn nhất trên Solana. Nó tích hợp CLOB mã nguồn mở của Serum và cung cấp thanh khoản cho nó. Do đó, LP và người giao dịch Raydium có thể truy cập dòng lệnh và thanh khoản xuyên giao thức từ Serum. Một khác biệt chính giữa Orca và Raydium là về chức năng: Orca cung cấp bể thanh khoản tập trung, trong khi Raydium cung cấp hai chức năng: nền tảng phát hành token DEX phi tập trung đầu tiên (IDO) và tạo bể thanh khoản không cần sự cho phép.
Mô hình Raydium cung cấp hai lựa chọn cho LP: họ có thể thụ động đặt thanh khoản trên toàn bộ đường cong giá, hoặc chủ động quản lý lệnh trên Serum. Mô hình thanh khoản tập trung của Orca mang lại ưu điểm của cả hai cách trên, đồng thời loại bỏ một số nhược điểm. Thanh khoản tập trung giúp LP nâng cao hiệu quả vốn, linh hoạt chọn khoảng giá theo mức độ sẵn sàng quản lý chủ động và chấp nhận rủi ro, từ đó giảm tổn thất vô thường tiềm tàng. Với người giao dịch, mô hình này giảm trượt giá so với AMM chuẩn (CPMM). Bằng cách không tích hợp Serum, Orca có thể duy trì quyền kiểm soát ở cấp độ giao thức, đồng thời giữ cho nền tảng dễ sử dụng.
Kết luận
Xét về mặt đạo đức và thị trường, hai mục tiêu chính của DeFi là mở rộng khả năng tiếp cận phi tập trung và cải thiện trải nghiệm tài chính. Orca hiện thực hóa triết lý này thông qua thiết kế lấy con người làm trung tâm, thiết lập thanh khoản tùy chỉnh và SDK dễ sử dụng.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Messari
