Hiểu rõ danh tính trên chuỗi (DID) qua một bài viết: Tổng quan lĩnh vực và các dự án

Viết bởi: Shreyjain.eth

Dịch bởi: TechFlow Intern

Trong bài viết này, chúng tôi thực hiện một cuộc nhìn lại toàn cảnh về các sáng kiến tập trung vào việc đưa công việc, danh tính nghề nghiệp và uy tín lên blockchain. Để thuận tiện cho việc trình bày, chúng tôi sẽ không đề cập đến những dịch vụ chuyên tổ chức hóa các sở thích cá nhân và danh tính phi nghề nghiệp của chúng ta. Danh tính trên chuỗi (on-chain identity) là đại diện kỹ thuật số của một người, được lưu trữ dưới dạng dữ liệu trên các dịch vụ blockchain.

Tại sao danh tính trên chuỗi lại quan trọng?

Bằng cách chứng minh danh tính duy nhất trên chuỗi, chúng ta đang tiến tới mô hình "một người – một phiếu" trong lĩnh vực DAO, từ đó gia tăng khả năng chống lại các cuộc tấn công Sybil đối với giao thức.

Hiện tại, danh tính nghề nghiệp trên chuỗi vẫn còn thiếu thông tin. Do không thể xác minh các thông tin nghề nghiệp công khai như sơ yếu lý lịch, trang web cá nhân hay LinkedIn, các đội tuyển dụng mất trung bình 49 ngày và 25.000 USD để thuê một nhân viên kỹ thuật. Chi phí tuyển dụng chủ yếu phục vụ mục đích lọc, nhằm đảm bảo rằng ứng viên thực sự sở hữu những kỹ năng mà họ tuyên bố.

Khi đặt danh tính lên chuỗi, các đội tuyển dụng có thể dựa vào việc xác minh thay vì niềm tin. Ví dụ, với nhà quản lý tuyển dụng, thông tin "kỹ sư tại nhóm X ở Stripe" mang ít giá trị hơn so với việc xem xét các nhiệm vụ đã hoàn thành trên chuỗi cùng các đánh giá từ đồng nghiệp – và điều này có thể tra cứu được.

Khi quy mô DAO tiếp tục mở rộng, việc trở thành một đóng góp viên cá nhân có ý nghĩa ngày càng khó khăn hơn, dẫn đến việc tăng tầm quan trọng của ủy quyền. Danh tính trên chuỗi có thể hỗ trợ quyết định nên ủy thác token cho ai trong nội bộ DAO, mà không cần biết rõ thông tin cá nhân của người được ủy thác.

Danh tính trên chuỗi còn có nhiều trường hợp sử dụng chưa được khai thác khác, bao gồm tối ưu hóa tiếp thị DTC, sử dụng danh tính trên chuỗi để giảm rào cản, bổ sung tính tuân thủ cho kiểm tra khách hàng (KYC).

Tổng quan về danh tính trên chuỗi

Sở hữu

Dữ liệu khách quan là loại thông tin dễ thu thập nhất trên chuỗi, và có thể liên kết với danh tính cá nhân qua lịch sử ví (ví dụ: giao dịch, NFT sở hữu, tài sản tiền mã hóa khác). Các dự án tiêu biểu: Showtime; Gallery; Cyber, Etherscan, Context.

Bộ tổng hợp

Tài sản cá nhân, giao dịch và sự tham gia vào cộng đồng Web3 được thực hiện trên nhiều ví và nhiều chuỗi khác nhau. Khi các sản phẩm mạng tiếp tục ra đời mà không hoàn toàn phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng hàng đầu, việc dùng nhiều ví làm tăng nguy cơ phân mảnh danh tính. Trong trường hợp này, chỉ dùng một ví duy nhất làm nguồn dữ liệu hoặc giới hạn danh tính ở các giao dịch trên chuỗi sẽ tạo ra hình ảnh sai lệch về danh tính nghề nghiệp Web3 của cá nhân. Các dự án tập trung vào việc tổng hợp danh tính giữa nhiều ví ra đời nhằm giải quyết vấn đề này. Các dự án tiêu biểu: UniPass; DAS Systems; Sismo.

Tham gia quản trị

Khi chúng ta cho phép các cá nhân có tiếng nói lớn hơn thông qua quyền quản trị, các chỉ số tham gia trong tổ chức đang thay đổi. Nhờ các công cụ như Snapshot, chúng ta có thể nhanh chóng liên kết hoạt động quản trị trong DAO với địa chỉ ví cá nhân. Những dữ liệu này rất hữu ích khi lựa chọn người ủy thác token hoặc tuyển dụng nhân sự phụ trách phát triển và tương tác cộng đồng. Các dự án tiêu biểu: DeepDAO; Karma; Boardroom; Tally.

Nhiệm vụ thưởng (bounty)

Hình thức nhiệm vụ thưởng hiện tại đòi hỏi rất nhiều kế hoạch ban đầu, gây khó khăn cho các đội kỹ thuật. Trường hợp sử dụng hữu ích nhất của bounty là đào tạo nhập môn – giúp người tham gia hiểu rõ công việc của một nhóm cụ thể, đồng thời cho đội lõi cơ hội đánh giá năng lực sớm mà không cần chính thức thuê họ.

Hiện nay, bounty thường được áp dụng cho các nhiệm vụ phi kỹ thuật như đăng tweet hoặc blog. Vì DAO đã bắt đầu mở khóa những phần thưởng cao nhất cho những người có năng lực nhất, phần thưởng có thể nhận được từ bounty ngày càng gắn chặt với danh tính trên chuỗi.

Đối với cá nhân muốn nhận được những phần thưởng này, xây dựng uy tín trên chuỗi tốt nhất sẽ mang lại kết quả tối ưu. Các dự án tiêu biểu: Layer3.xyz; Proof of Competence; Kleoverse, DeWork; Gitcoin DAO; Buildpace; Rabbithole; Figment Learn.

Lớp dữ liệu

Lớp dữ liệu Web3 sử dụng DID để ánh xạ khóa trên chuỗi sang nơi lưu trữ dữ liệu ngoài chuỗi, thay đổi cách chúng ta suy nghĩ về lưu trữ dữ liệu danh tính cá nhân. Thay đổi cốt lõi ở đây là cá nhân có thể kiểm soát việc khám phá, chia sẻ và cấp quyền dữ liệu của mình. Cá nhân có thể lựa chọn cách lưu trữ dữ liệu (trong cơ sở dữ liệu truyền thống hoặc hệ thống lưu trữ blockchain), và có thể liên kết nhiều tài khoản cá nhân với cùng một danh tính duy nhất. Các dự án tiêu biểu: Ceramic (và IDX); Lit Protocol.

Chứng minh không phải robot

Với các giao thức có khả năng chống lại tấn công Sybil, chúng ta có thể mở khóa: khả năng bỏ phiếu dân chủ, bỏ phiếu quadratic funding, xây dựng hệ thống uy tín đáng tin cậy, và tài trợ hàng hóa công cộng trên quy mô lớn hơn. Khả năng chứng minh danh tính duy nhất đồng thời bảo vệ quyền riêng tư sẽ mở ra vô số lựa chọn cho DAO. Các dự án tiêu biểu: BrightID; Worldcoin; Jumio; Proof of Humanity DAO; Gitcoin DAO.

Hỗ trợ

DAO càng lấy con người làm trung tâm thì hoạt động ngoài chuỗi của nó càng nhiều. Cơ sở hạ tầng công cụ Web3 hiện tại thiếu khả năng kết nối dữ liệu ngoài chuỗi và trên chuỗi theo cách đã được xác minh, để thể hiện danh tính nghề nghiệp của một người. Các dự án tiêu biểu: Mem; SourceCred; CoordinApe; MintKudos; Station; Disco; Govrn; Lens Protocol.

Hồ sơ

Khả năng thể hiện năng lực, giá trị hay vị thế không mới với Web3, nhưng việc dùng công nghệ blockchain để thể hiện điều này khiến mạng lưới có thể đánh giá hồ sơ dựa trên xác minh chứ không phải niềm tin – điều này thì hoàn toàn mới mẻ.

Khả năng thể hiện danh tính nghề nghiệp hoặc xã hội Web3 của bạn sẽ là yếu tố then chốt trong tương lai công việc, dù là nhận nhiệm vụ thưởng hay mở khóa cơ hội việc làm. Nó bao gồm cả dữ liệu khách quan lẫn chủ quan, nhằm xây dựng hình ảnh toàn diện về con người bạn. Bạn có thể coi đây là bước đi đầu tiên hướng tới một “LinkedIn” cho Web3.

Các dự án tiêu biểu: MyMeta Profiles; POAP; ENS; Unstoppable Web; LVL Protocol; SpringRoleInc; Station; Mazury; Violet; Badge; Metagame; FWB NFT; DAOHaus; Yup, Prysm; Backdrop; CyberConnect.

Những lo ngại về danh tính trên chuỗi

Riêng tư và minh bạch

Tùy theo lựa chọn cá nhân, danh tính của chúng ta trong Web3 có thể là riêng tư hoặc công khai. Vì danh tính này phi tập trung và mọi dữ liệu đều có thể xem được trên blockchain, nên so với danh tính Web2, nó có thể đạt mức độ công khai hoặc riêng tư triệt để hơn rất nhiều. Mọi người sẽ có thể xây dựng các danh tính xác minh độc đáo, hoàn toàn tách biệt nhưng vẫn tồn tại trên chuỗi.

Chúng ta càng đẩy mạnh việc đưa danh tính lên chuỗi, thì càng tiến gần đến việc định lượng giá trị con người.

Thiếu tính nhất quán

Trong một thế giới nơi mọi công việc luôn đi kèm phần thưởng hoặc động lực kinh tế, chúng ta sẽ không còn làm việc chỉ vì tin rằng công việc đó xứng đáng tồn tại.

Trong một thế giới mà mọi thứ từ đầu đã có thưởng hoặc phần thưởng, những người "ngày đầu tiên" (những người chiến đấu từ ban đầu bất kể kết quả) sẽ biến mất. Hiện tại, chúng ta đang thiết kế lệch mục tiêu, trong khi lại tuyên truyền rằng tiền mã hóa có thể tạo ra sự đồng bộ hoàn hảo. Một giải pháp tiềm năng cho vấn đề này là tài trợ bổ sung (retroactive funding), dùng để vinh danh những "người ngày đầu tiên" này.

Chi phí hành động

Số lượng điểm dữ liệu cấu thành danh tính trên chuỗi của một người là vô hạn, điều này gây khó khăn cho thiết kế – cần có một phương pháp được thống nhất để thu thập, tổ chức và trình bày dữ liệu sao cho người khác có thể hiểu được. Bằng cách tách riêng một số dữ liệu danh tính nhất định, chúng ta có thể tự bảo vệ mình khỏi những tác động kinh tế tiêu cực (ví dụ: tách dữ liệu sức khỏe và bảo hiểm). Việc xác minh danh tính trên chuỗi sẽ kéo dài xuyên suốt nhiều khía cạnh cuộc sống (xã hội, nghề nghiệp, tài chính), và phản ứng đối với điều này có thể dẫn đến những ảnh hưởng chưa được định nghĩa rõ ràng, nhưng do danh tính này mang tính vĩnh viễn, bất biến và công khai, hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nhiều.