Hiểu khung định giá NFT CACAU: tiếp cận từ văn hóa, thẩm mỹ, cộng đồng, tài sản và tính hữu ích
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Hiểu khung định giá NFT CACAU: tiếp cận từ văn hóa, thẩm mỹ, cộng đồng, tài sản và tính hữu ích
Mỗi NFT khác nhau ở điểm gì? Điều gì thúc đẩy câu chuyện và giá trị của NFT? Một khung sườn bản thể học đơn giản về NFT là như thế nào?
Chuyên sâu báo cáo Web3
Tác giả: 0xPrismatic, nhà nghiên cứu tại Delphi Digital
Biên dịch: Alex, TechFlow
Năm 2021 đánh dấu sự trỗi dậy của NFT —— thật là một năm tuyệt vời! Trong khoảng thời gian ngắn ngủi này, chúng ta đã chứng kiến sự bùng nổ về sáng tạo nghệ thuật, đổi mới công nghệ và dòng vốn đổ vào lĩnh vực này.
Tôi rất vui khi thấy nhiều nhà phát triển, người đổi mới và nghệ sĩ đang thử nghiệm công nghệ này như một phương tiện sáng tạo mới. Mỗi dự án tận dụng NFT theo cách thú vị và mới mẻ đều khiến tôi cảm thấy rợn người.
Một yếu tố then chốt dẫn đến sự tăng trưởng mạnh mẽ này là khả năng tài chính hóa văn hóa toàn cầu thông qua NFT. Văn hóa là biểu hiện trong đời sống hàng ngày của chúng ta. Rào cản tham gia NFT đối với người bình thường khá thấp, không giống như DeFi yêu cầu kiến thức kỹ thuật và tài chính tối thiểu. Việc mua một con axis để chơi một trò chơi bài chiến đấu kiểu Pokémon dễ hình dung hơn gấp 100 lần so với việc mua và gửi USDC vào bể Curve để tạo ra token quản trị.
Ngày càng nhiều ngôi sao nổi tiếng mainstream như Jay-Z, Snoop Dogg, Stephen Curry, Paris Hilton, Steve Aoki sử dụng NFT làm danh tính số của họ, tiếp thêm ngọn lửa bắt chước cho hàng triệu fan hâm mộ, thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng này.
Steve Aoki yêu thích CryptoPunks của anh ấy
Cơn sốt NFT
Trong vài tháng vừa qua, chúng ta đã chứng kiến rất nhiều hành vi đầu cơ, khi giá một số NFT tăng vọt 10 đến 100 lần trong vài tuần rồi giảm mạnh 90%.
Lý do gây biến động giá NFT lớn và khó định giá là:
1) Tính thanh khoản của NFT tương đối kém. Các giao dịch xảy ra ở biên nhanh chóng thay đổi giá sàn.
2) Do lịch sử giá cả hạn chế, nó luôn trong quá trình khám phá giá liên tục.
3) Nhiều giá trị nội tại của NFT (ví dụ như văn hóa) là vô hình, khó định lượng.
4) Chưa có khung định giá nhất quán nào được áp dụng.
5) NFT mang tính kể chuyện rất cao. (Điểm quan trọng nhất, tôi sẽ phân tích sâu hơn sau)
NFT đầu tiên tôi mua là Non-Fungible Ape vào tháng 1 năm 2021, một tác phẩm nghệ thuật pixel mô tả các nhân vật dưới dạng “khỉ”. Tôi tình cờ tìm thấy Discord khi họ thực hiện airdrop ẩn lần đầu tiên, nhưng lúc đó tôi không biết mình đang làm gì. Lướt qua từng bức ảnh trên OpenSea, tôi cảm thấy thôi thúc mãnh liệt phải mua và sưu tầm những con khỉ có đặc điểm hiếm nhất. Ngày nay chúng không còn giá trị: không ai mua nữa. Kinh nghiệm này đã dạy tôi một bài học sâu sắc.
Donald Trump Non-Fungible Ape, một con khỉ hiếm trị giá 0,7E
Nhìn lại, tôi lẽ ra đã lường trước điều này vì thị trường hoàn toàn dựa vào đầu cơ: không có giá trị lịch sử, nghệ sĩ ẩn danh mới tham gia Twitter, cộng đồng nhỏ, không tiện ích, nghệ thuật tầm thường. Nó cố gắng xây dựng câu chuyện ở một trong năm lĩnh vực NFT mà tôi sẽ trình bày sau đây, nhưng đã thất bại.
Tuy nhiên, giá của các NFT khác đã tăng vọt lên mức chóng mặt. Một CryptoPunk từng được mua với giá chỉ 35 đô la vào năm 2017 nay có thể đáng giá tới 9,5 triệu đô la.
Hãy nhìn Board Ape Yacht Club, Fidenzas, XCOPY, mystic axies,... Điều gì khiến chúng trở nên có giá trị đến vậy? Làm thế nào để chúng ta sớm nhận diện cơ hội giá trị của các NFT này?
Không ngạc nhiên khi tất cả chúng ta đều tự hỏi "khi nào thì Fidenza tiếp theo?"
Tại sao NFT lại khác biệt?
Tôi bị mê hoặc bởi NFT vì chúng bản chất đại diện cho một lớp phức tạp độc đáo mà token thay thế không có. Lớp này bao gồm cả yếu tố vô hình (ví dụ như văn hóa) và hữu hình, khiến nó trở thành một bài tập trí tuệ thú vị.
Ở cấp độ cao nhất, NFT tồn tại và chia sẻ cùng một lớp cơ sở với tất cả các ứng dụng mã hóa khác – cơ sở hạ tầng blockchain, Ethereum là blockchain phổ biến nhất. Bao gồm cả các chuỗi ứng dụng riêng biệt và giải pháp L2 dành riêng cho NFT, ví dụ như Flow và Immutable X.
Lớp tiếp theo – lớp nền tảng – cung cấp các dịch vụ tài chính cho NFT: nghĩ đến các sàn giao dịch, cung cấp thanh khoản, cho vay, phân quyền, v.v. Chúng là các nền tảng vì thường phục vụ nhiều loại token khác nhau chứ không chỉ một token duy nhất.
Khác với token thay thế, NFT có thêm một lớp nơi một “ứng dụng” riêng biệt được đóng gói ngay trong chính token. Tiêu chuẩn NFT (thường là ERC-721) cho phép token liên kết với tài sản trên chuỗi hoặc ngoài chuỗi thông qua dữ liệu gốc (metadata), đồng thời giữ lại nguồn gốc, tính bất biến và bảo mật mạng lưới của blockchain.
Hãy đơn giản hóa bằng một phép ẩn dụ Web2:
(Cấp độ 1) Blockchain cơ sở = Internet + điện thoại.
Ví dụ: TCP/IP, iPhone. Rộng rãi và công khai
(Cấp độ 2) Ứng dụng/cơ sở hạ tầng = Nền tảng Internet.
Ví dụ: App Store của Apple
(Cấp độ 3) NFT = Ứng dụng di động cá nhân.
Ví dụ: Ứng dụng Facebook
Các nền tảng rất mạnh mẽ và thu hút giá trị khổng lồ nhờ hiệu ứng mạng và phạm vi thị trường rộng lớn. Một nền tảng tốt cần rất nhiều thời gian để xây dựng, phát triển và đạt tốc độ tăng trưởng cao trên đường cong chấp nhận. Các ứng dụng riêng lẻ thường đại diện cho lớp có mức độ đa dạng, đổi mới và sáng tạo cao nhất – vì giờ đây bất kỳ ai có ý tưởng đều có thể tương đối dễ dàng tạo và khởi chạy (ứng dụng di động cơ bản). Đồng đẳng web3 ở đây chính là NFT.
Để minh họa rõ hơn, hãy xem xét Aave (nền tảng) và CryptoPunks (NFT):
Giá trị của 1 AAVE gắn chặt với sự thành công của toàn bộ ứng dụng/giao thức Aave: tổng giá trị khóa chủ yếu gồm các token LP khác nhau, doanh thu tạo ra, tăng trưởng người dùng.
Giá trị của 1 CryptoPunk là… nó trông ngầu đến đâu, hiếm đến đâu và có bao nhiêu người thực sự muốn nó. Không phụ thuộc vào bất kỳ ứng dụng bên ngoài nào.
Khung bản thể học đơn giản cho NFT
Vì vậy tôi bắt đầu tìm kiếm một khung tư duy về NFT:
1) Làm thế nào để nhận diện NFT có khả năng lan truyền câu chuyện?
2) Làm thế nào để xác định NFT đang bị định giá thấp hay cao?
Mục đích không phải định lượng giá trị hợp lý cụ thể cho NFT – NFT không có mô hình chiết khấu dòng tiền. Thay vào đó, tôi xây dựng một khung động cho người sáng tạo dự án NFT và nhà đầu tư NFT để đưa ra quyết định tốt hơn.
Tôi đi sâu vào các yếu tố tạo nên giá trị NFT và rút gọn thành 5 lĩnh vực chính. Khác với phân loại điển hình quen thuộc của NFT: sưu tầm, nghệ thuật sinh thành, đất ảo, game... Vì các danh mục này thường trùng lặp lớn. Năm lĩnh vực này áp dụng cho mọi NFT, dù tầm quan trọng tương đối khác nhau tùy dự án.
So với phiên bản thay thế, NFT có lợi thế về văn hóa và thẩm mỹ. Dải từ vô hình đến hữu hình, năm lĩnh vực này là:
1. Văn hóa (vô hình)
1) Đây là phần thú vị nhất và cũng khó định giá nhất trong NFT.
2) Văn hóa mang tính rộng lớn, bao gồm kinh nghiệm chung, nhận thức và niềm tin của một xã hội.
3) Thành phần văn hóa bao gồm nhưng không giới hạn ở:
Giá trị thương hiệu
Ý nghĩa lịch sử
Ham muốn bắt chước: Chúng ta khao khát những gì người khác khao khát, vì chúng ta bắt chước ham muốn của họ
Giá trị đàn hồi: Tôi có được xem là biểu tượng của sự giàu có, văn hóa và đẳng cấp không?
2. Thẩm mỹ (vô hình)
1) Chỉ sức hấp dẫn thẩm mỹ của phương tiện liên quan đến NFT (ví dụ như tranh, nhạc)
2) Bạn có thích nó? Có bao nhiêu người khác, đặc biệt là những người dẫn đầu xu hướng, thích nó?
3) Việc sở hữu có cho thấy bạn có gu thẩm mỹ tinh tế không?
3. Cộng đồng (hữu hình - vô hình)
1) Chỉ tổng hợp các chủ sở hữu hiện tại của bộ sưu tập NFT
2) Như hầu hết mọi thứ trong Web3, cộng đồng là tất cả.
3) Dân số học, tâm lý, tài sản và tầm nhìn của các chủ sở hữu là gì? Họ có khả năng là "tay kim cương" hay "tay giấy"? Họ ồn ào thô lỗ hay yên lặng tinh tế?
4) Chỉ số đo lường được: Cộng đồng đang tăng trưởng, đình trệ hay suy thoái? Có bao nhiêu người đóng góp?
4. Hữu dụng (hữu hình)
1) Chỉ lợi ích trực tiếp có được từ việc sở hữu NFT, ví dụ như nhóm thành viên riêng, quyền truy cập sớm vào đúc tiền, trồng token, hàng hóa thực tế
2) Thành phần chính của NFT game và Metaverse: ví dụ Axies, Sandbox Land, tàu vũ trụ Star Atlas, huy chương kiếm Ember. Trong game kiếm tiền, chúng cũng có thể tạo ra thu nhập.
3) NFTfi (NFT + DeFi) rất thú vị.
5. Tài sản (hữu hình)
1) Chỉ tài sản số hoặc tài sản thế giới thực mà chủ sở hữu NFT có quyền sở hữu ngoài bản thân NFT
2) Ví dụ: kho dự án, các NFT khác, quyền sở hữu trí tuệ, bất động sản
Trong các bài viết tiếp theo, tôi sẽ đi sâu hơn từng lĩnh vực trong năm lĩnh vực này qua các ví dụ.
Tóm lại, NFT = Văn hóa + Thẩm mỹ + Cộng đồng + Tài sản + Hữu dụng
(NFT = Culture + Aesthetics + Community + Assets + Utility, CACAU)
Đây là một phương trình cộng (+): nghĩa là mọi dự án NFT mong muốn tối đa hóa giá trị và trở thành tài sản có thể đầu tư đều nên cân nhắc hiệu suất của chúng ở cả năm lĩnh vực này. Ngay cả khi họ có thể chỉ tập trung vào một lĩnh vực duy nhất.
Ví dụ:
Một nghệ sĩ sinh thành có năng lực, tài năng nằm ở việc tạo ra thuật toán tạo ra những tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời mà thế giới cần, cũng nên cân nhắc:
Làm thế nào để tương tác với các nhà sưu tập và xây dựng một cộng đồng tích cực, thay vì hoàn toàn biến mất “để làm việc nghệ thuật của tôi”
Làm thế nào để tăng tính hữu dụng của việc sở hữu tác phẩm nghệ thuật thông qua tư cách thành viên, truy cập sớm các tác phẩm mới, v.v.
Mặc dù thẩm mỹ là lĩnh vực chính ở đây. Thẩm mỹ có thể khó đánh giá, nhưng cộng đồng và hữu dụng dễ đo lường hơn.
Ghi chú
Một số yếu tố liên quan đến blockchain không được khung này bao quát, nhưng có thể góp phần vào câu chuyện và giá trị của NFT:
1. Chuỗi nền tảng của NFT
Ethereum hiện là mạng lưới được ưa chuộng nhất cho NFT, đặc biệt là NFT giá trị cao. Một phần là do đảm bảo an ninh trên mạng lưới.
NFT trên các chuỗi ngoài Ethereum hoặc Rollup L2 (ví dụ Polygon, Solana, Avax, Arbitrum) hiện đang bị chiết khấu nặng trên thị trường, mặc dù điều này có thể không xảy ra trong tương lai.
2. Độ bền dữ liệu gốc
Arweave > IFPS > Website tập trung
3. (Nghệ thuật sinh thành) Trên chuỗi vs Ngoài chuỗi
Tác phẩm nghệ thuật được lưu trữ hoàn toàn trên chuỗi dường như có lợi thế hơn so với nghệ thuật được lưu trữ ở vị trí ngoài chuỗi. Không gian khối rất đắt, khiến việc lưu trữ trên chuỗi thường không thực tế.
Ví dụ Autoglyphs, dự án nghệ thuật sinh thành trên chuỗi lâu đời nhất.
4. Bản sao chép và bản gốc
Các dự án thành công sẽ bị sao chép và fork nhiều lần, đây là quy luật của mã hóa. Như chúng ta đã thấy nhiều lần, giá bản sao chép có thể tăng vọt trong ngắn hạn do đầu cơ, nhưng về dài hạn, giá trị thường trở về mức ban đầu.
Ví dụ Cryptopunks ← Phunks, Fast Food Punks, Picasso Punks, Bastard Gan Punks…
Tổng kết
Tại sao phải bận tâm? NFT chẳng lẽ không đơn giản: cứ thích là mua? Đúng, cách đó cũng hiệu quả.
Tôi xây dựng khung này để giúp bản thân hiểu rõ hơn và hệ thống hóa việc nhận diện các yếu tố thúc đẩy giá trị NFT, đồng thời tránh FOMO trên các dự án có câu chuyện yếu hoặc tạm thời. Tôi hy vọng nó cũng hữu ích với bạn.
Tôi cho rằng để NFT trở thành tài sản đầu tư thực sự mainstream, chúng ta cần bắt đầu suy nghĩ và sử dụng ngôn ngữ giống như những người trong thế giới đầu tư truyền thống. Cần có những khung mà người không thuộc crypto-native có thể hiểu được, giúp vén màn bí ẩn các công nghệ và khái niệm mã hóa.
Tương tự phương pháp “đầu tư giá trị”:
1) Trong bối cảnh NFT, văn hóa là gì?
2) Làm thế nào để xác định câu chuyện văn hóa thực chất cần chú ý?
3) Chúng ta có thể định giá các thành phần khác nhau của văn hóa không?
4) Nghệ sĩ (nghệ sĩ gốc, nhiếp ảnh gia, nhạc sĩ...) định giá tác phẩm của họ như thế nào?
5) So sánh CryptoPunks và Bored Apes: nghiên cứu điển hình.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Delphi Digital
