Một bài viết để hiểu rõ Optimism: Tạo ra một tương lai tươi sáng cho Ethereum
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Một bài viết để hiểu rõ Optimism: Tạo ra một tương lai tươi sáng cho Ethereum
Mục tiêu của kiến trúc mô-đun là mong muốn vượt trội hơn blockchain đơn thể hàng chục lần ở mọi cấp độ.
Chuyên sâu báo cáo Web3
Bài viết: Nansen
Biên dịch: TechFlow
Giới thiệu
Ai cũng từng nghe về Ethereum 2.0 và cách nó giải quyết vấn đề mở rộng quy mô của Ethereum. Nhưng nếu tôi nói với bạn rằng, dù có hay không có Ethereum 2.0, Ethereum đã được mở rộng rồi thì sao?
Việc chuyển đổi từ cơ chế đồng thuận bằng chứng công việc (PoW) sang bằng chứng cổ phần (PoS) chỉ là phần nổi của tảng băng trôi. Thách thức thực sự cuối cùng là xây dựng một khung kiến trúc hoàn toàn mới cho khả năng mở rộng blockchain, từ blockchain đơn khối sang blockchain mô-đun.
Đây là giải pháp mà Ethereum đưa ra cho nghịch lý ba bên trong blockchain, nhằm mục tiêu tăng thông lượng mà vẫn giữ được tính phi tập trung và bảo mật.Nghịch lý ba bên trong blockchain ám chỉ rằng blockchain phải cân bằng giữa ba nguyên tắc cốt lõi (phi tập trung, tốc độ, bảo mật), và gần như không thể cải thiện một yếu tố mà không làm tổn hại đến yếu tố khác.
-
Loại blockchain thực hiện mọi tính toán và xử lý trên một chuỗi duy nhất được gọi đẹp thì là blockchain đơn khối. Hiện nay, phần lớn các nền tảng lớp 1 (L1) đều theo cấu trúc này, thuộc loại blockchain đơn khối.
-
Ngược lại là blockchain mô-đun, phân chia chuỗi thành các tầng thực thi, an ninh và khả dụng dữ liệu. Mỗi chuỗi đảm nhiệm một chức năng riêng biệt và được xây dựng dựa trên một chuỗi khác để thừa hưởng đặc tính của tầng trước đó.
Trong hệ sinh thái Ethereum, Ethereum L1 đóng vai trò là tầng an ninh và khả dụng dữ liệu, còn các nền tảng lớp 2 (L2) xây dựng trên đó sẽ hoạt động như tầng thực thi.
Mục tiêu của kiến trúc mô-đun là vượt trội hơn blockchain đơn khối ở mỗi cấp độ hàng chục lần. Mục đích là để L2 có thể làm mọi thứ mà L1 đơn khối có thể làm, thậm chí còn tốt hơn, đồng thời có thể tương tác liền mạch với các L2 khác. Optimism là một ví dụ điển hình về L2 của Ethereum, với mục tiêu đạt được điều nêu trên.
Cấu trúc blockchain đơn khối và mô-đun
Optimism là gì?
Optimism là L2 đầu tiên của Ethereum, dẫn đầu trong phát triển giải pháp Rollup lạc quan (Optimistic Rollup) tương thích với Máy ảo Ethereum (EVM). Optimism hoạt động gần giống Ethereum, có khả năng xử lý giao dịch quy mô lớn nhưng vẫn giữ được tính bảo mật của Ethereum.
Tên gọi Optimistic Rollup bắt nguồn từ cách xử lý giao dịch. Theo mặc định, mọi người "lạc quan" rằng giao dịch là chính xác và không cần tính toán kiểm tra. Hệ thống dựa vào cơ chế bằng chứng gian lận (fraud proof) để đảm bảo tính hợp lệ của giao dịch. Các trình xác thực (validator - bất kỳ ai chạy nút đầy đủ của Optimism) có thể thách thức tính hợp lệ của đề xuất giao dịch do trình sắp xếp (sequencer) gửi lên, sau đó rollup sẽ kiểm tra bằng cách thực thi lại phép tính trên Ethereum. Optimism đặt thời gian thách thức là 1 tuần; nếu đề xuất bị nghi ngờ trong khoảng thời gian này, kết quả sẽ được xác định rồi mới gửi lên mạng chính Ethereum.
Nếu đề xuất được chứng minh là gian lận, trình xác thực sẽ nhận phần thưởng, còn trình sắp xếp sẽ bị phạt. Trình sắp xếp phải thế chấp vào một nhóm token ERC-20, và phần thưởng được lấy từ đây. Token trong Optimism là ETH. Điều này tạo nên cơ chế khuyến khích: trình xác thực tích cực phát hiện hành vi xấu, trình sắp xếp chỉ gửi những đề xuất giao dịch chính xác. Những đề xuất gian lận sẽ bị loại bỏ, chỉ những đề xuất đúng mới được xác nhận cuối cùng. Giao dịch thật sự không bị ảnh hưởng, chỉ có kết quả của đề xuất gian lận bị xóa.
Tóm tắt cách thức hoạt động của bằng chứng gian lận
Ngoài sức mạnh công nghệ, điểm thú vị khác của Optimism là tổ chức đứng sau nó là một công ty vì lợi ích cộng đồng, với mục tiêu hỗ trợ các dự án công ích. Vì dự án chưa hoàn toàn phi tập trung, đội ngũ này đã quyên góp toàn bộ lợi nhuận thu được từ trình sắp xếp tập trung cho các sản phẩm công cộng trên Ethereum, dùng để mở rộng và duy trì chúng. Năm 2021, đội ngũ đã quyên góp 1 triệu USD cho các dự án như vậy.
Optimism mang lại lợi ích gì?
Optimism chủ yếu mang lại 4 lợi ích: tương đương EVM, an toàn dữ liệu, tốc độ và chi phí.
Dù có thể nói Optimism không phải là chuỗi tương thích EVM nhất, nhưng ít ra nó tiến gần hơn đến mục tiêu tương đương EVM. Optimism có thể hỗ trợ mọi ứng dụng Ethereum thông qua Máy ảo Lạc quan (OVM) – một máy ảo tương thích với EVM. Các nhà phát triển có thể di chuyển bất kỳ dApp nào dựa trên Ethereum sang Optimism gần như không cần thay đổi kiến trúc. Nhờ đó, các ứng dụng phi tập trung (dApps) trên Ethereum có thể tích hợp liền mạch vào Optimism.
Khác với các sidechain như Ronin – tự vận hành và có biện pháp bảo mật riêng, các rollup như Optimism có thể tận dụng trực tiếp sự bảo vệ từ mạng chính Ethereum. Giao dịch được xử lý trên Optimism, nhưng dữ liệu giao dịch được ghi và lưu trữ trên Ethereum. Do đó, Optimism vừa giữ được tính bảo mật của Ethereum, vừa đảm bảo khả năng mở rộng.
Trong quy trình sử dụng Ethereum, bước tính toán rất chậm và tốn kém. Bằng cách mặc định không thực hiện tính toán giao dịch, Optimism có thể tăng khả năng mở rộng từ 10 đến 100 lần, tùy theo loại giao dịch. Optimism gần như cho phép giao dịch tức thì, giúp người dùng kiểm tra kết quả ngay lập tức; đồng thời chi phí giao dịch trên Optimism cũng rất rẻ, chỉ bằng một phần nhỏ so với chi phí trên Ethereum.
Hiện tại, phí chuyển tiền cơ bản trên Optimism là 1,66 USD, trong khi trên Ethereum là 8,77 USD. Ước tính Optimism đã tiết kiệm hơn 335 triệu USD phí gas cho các giao dịch trên chuỗi.
So sánh phí gas hàng ngày giữa Ethereum và Optimism
Optimism có nhược điểm gì không?
Optimism chủ yếu có 3 nhược điểm: thời gian rút tiền dài và đắt đỏ, sự sai lệch tiềm tàng trong động lực giữa người dùng trên mạng, và khả năng kiểm duyệt giao dịch từ L1.
Do thời gian thách thức bằng chứng gian lận kéo dài 1 tuần, thời gian chờ rút tiền qua cầu nối chính thức của Optimism cũng là 1 tuần. Người dùng cần lưu ý điều này, vì một khi yêu cầu rút tiền qua cầu chính được gửi đi thì không thể hủy. Chi phí rút tiền qua cầu chính rất cao, có thể vượt quá 100 USD do thiết lập nhiều lớp bảo mật. Thời gian rút tiền dài và tốn kém như vậy có thể ảnh hưởng tiêu cực đến mức độ chấp nhận và khả năng kết hợp của Optimism.
Để giải quyết vấn đề này, các cầu nối bên thứ ba như Hop Exchange đã xuất hiện. Những cầu nối này cho phép rút tiền tức thì và thường rẻ hơn cầu chính. Optimism đang nỗ lực giảm phí rút tiền, nhưng các cập nhật cần thiết vẫn còn vài tháng nữa mới hoàn thiện.
Mạng lưới phụ thuộc vào cơ chế khuyến khích trình xác thực thách thức các đề xuất gian lận và trình sắp xếp gửi các đề xuất đúng. Nếu các đề xuất gian lận hiếm hoặc không tồn tại, trình xác thực sẽ nhận được rất ít hoặc không có phần thưởng từ việc vận hành nút, vì họ chỉ được thưởng khi thách thức thành công. Điều này làm giảm động lực vận hành nút. Nếu không có trình xác thực, trình sắp xếp có thể tự do gửi giao dịch gian lận, dẫn đến lỗi mạng.
Tuy nhiên, tình huống này khó xảy ra. Ngoài phần thưởng mạng tiềm năng, vẫn có cơ chế khuyến khích người dùng trở thành trình xác thực trung thực. Để đảm bảo giao thức hoạt động ổn định, các ứng dụng trên Optimism (như cầu nối bên thứ ba, giao thức DeFi) đều có biện pháp khuyến khích người dùng trở thành trình xác thực trung thực.
Trình sắp xếp có thể hối lộ thợ đào Ethereum: nếu một giao dịch có giá trị đủ lớn, trình sắp xếp có thể trả chi phí thấp để khiến đề xuất gian lận vượt qua bước kiểm tra tính toán. Điều này phá vỡ niềm tin trong mạng và gây lỗi hệ thống. Tuy nhiên, khả năng này cũng rất thấp, vì động lực của thợ đào phù hợp với mạng Ethereum. Nếu hành vi này xảy ra, giá trị của toàn bộ mạng Ethereum sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực. Các thợ đào sẽ mất giá trị dài hạn của mình chỉ để nhận phần thưởng ngắn hạn. Các trình sắp xếp và trình xác thực trung thực có xu hướng trả thù lao cao hơn để hối lộ thợ đào, vì tổng giá trị liên quan có thể lớn hơn nhiều so với giá trị một giao dịch.
So sánh Optimism và Arbitrum?
Optimism là công ty đầu tiên phát minh giao thức Optimistic Rollup tương thích EVM, nhưng sự chậm trễ khi ra mắt mainnet đã khiến Arbitrum chiếm ưu thế. Ví dụ, Uniswap ban đầu phát hành trên Optimism, nhưng do vấn đề chậm trễ, đội ngũ Uniswap đề xuất phát hành trên Arbitrum trong lúc chờ Optimism.
Optimism và Arbitrum đều là Optimistic Rollup, do đó khá giống nhau ở nhiều mặt, điểm khác biệt chính nằm ở hệ thống bằng chứng gian lận. Optimism chọn bằng chứng gian lận không tương tác, nghĩa là sẽ thực thi lại toàn bộ lệnh giao dịch và thực hiện các phép tính cần thiết trên L1 để lấy kết quả.
Ngược lại, Arbitrum chọn bằng chứng gian lận tương tác, chỉ thực thi bước tranh chấp cụ thể trên L1. Các bên phân tích và chia nhỏ tranh chấp cho đến khi xác định được bước gây tranh cãi. Việc phân tích do trình sắp xếp và trình xác thực thực hiện, chỉ khi phạm vi tranh chấp thu hẹp xuống bước cụ thể, phép tính mới được thực hiện trên L1 để xác nhận kết quả cuối cùng.
Lợi ích của bằng chứng gian lận không tương tác là thiết kế đơn giản hơn nhiều, loại bỏ nhu cầu phối hợp giữa các bên, nhờ đó bằng chứng gian lận có thể hoàn tất ngay lập tức. Bằng chứng gian lận tương tác yêu cầu hai bên hoặc nhiều bên hợp tác để phân tích kỹ lưỡng thách thức, do đó cần thời gian giải quyết lâu hơn. Nhược điểm là chi phí tính toán toàn bộ giao dịch trên L1 cao hơn nhiều so với tính toán một bước. Trong bằng chứng gian lận không tương tác, số lượng khối và kích thước giao dịch có thể xác thực hiệu quả cũng bị giới hạn (theo L1), trong khi bằng chứng gian lận tương tác không bị giới hạn này vì chỉ cần xác thực một bước duy nhất.
Hiện tại, Optimism đang nỗ lực chuyển sang mô hình bằng chứng gian lận tương tác tương đương EVM, phù hợp với mục tiêu tổng thể của họ. Sự khác biệt giữa "tương đương EVM" và "tương thích EVM" là ở chỗ, cái trước xử lý trên chính EVM, còn cái sau xử lý trên máy ảo tương thích như Máy ảo Arbitrum (AVM), giống như cách Arbitrum hiện tại đang làm. Đội ngũ Arbitrum cũng đang cố gắng đạt được tính tương đương EVM. Cạnh tranh tích cực giữa hai bên cho thấy rõ ràng cả hai dự án đều đang nỗ lực mở rộng giới hạn của Optimistic Rollup, không ngừng đổi mới và học hỏi lẫn nhau.
Trong 30 ngày qua, Optimism có 452.000 địa chỉ hoạt động duy nhất, trong khi Arbitrum có 668.000, tạm dẫn trước. Tuy nhiên, Optimism hiện đang thể hiện tốt hơn Arbitrum về số lượng giao dịch trên chuỗi. Điều này cho thấy dù nhóm người dùng hiện tại của Optimism nhỏ hơn, nhưng mức độ tham gia tích cực trên chuỗi lại cao hơn.
Khối lượng giao dịch hàng ngày của Arbitrum
Cách tương tác với Optimism?
Các dApp lớn dựa trên Ethereum như Uniswap và Synthetix đã được triển khai và hoạt động đầy đủ trên chuỗi. Optimism có hệ sinh thái nội sinh đang phát triển, bao gồm các dự án DeFi như Rubicon Finance, và một thị trường NFT đã khởi chạy và đang hoạt động: Quixotic. Một số bộ sưu tập NFT đã xuất hiện trên Optimism, ba bộ hàng đầu lần lượt là OptiPunk (phiên bản CryptoPunks), Optimistic Bunnies và OldEnglish. Hiện tại, các dApp phổ biến nhất là các dApp DeFi; xét theo tần suất phát sinh log, 50% trong top 10 là ứng dụng DeFi. Tần suất phát sinh log là số lần hợp đồng thông minh của một thực thể được thực thi thành công.
Tần suất phát sinh log của các loại dApp trên Optimism
Bạn cần kết nối ví Ethereum (ví dụ MetaMask) để truy cập các nền tảng và dApp, giống như cách bạn làm trên Ethereum. Bạn cần cầu nối tài sản ERC-20 sang chuỗi Optimism trước khi sử dụng. Bước này có thể thực hiện qua cầu nối chính thức của Optimism hoặc các cầu nối bên thứ ba. Với hầu hết giao dịch, cầu nối bên thứ ba là đủ, do đó được khuyến nghị mạnh mẽ. Thông thường, nó rẻ hơn và có thêm lợi ích rút tiền tức thì, trong khi cầu nối chính thức của Optimism yêu cầu thời gian chờ 1 tuần.
Tương lai của Optimism sẽ đi về đâu?
Optimism không có token gốc, và không có kế hoạch phát hành token trong ngắn hạn, nhưng chắc chắn sẽ xảy ra trong tương lai. Các sàn giao dịch tập trung có thể cung cấp kênh truy cập trực tiếp vào Optimism, tương tự như Binance và Huobi đã làm cho Arbitrum. Khi đó, người dùng có thể bỏ qua bước cầu nối, gửi tài sản trực tiếp vào Optimism, giảm chi phí liên quan đến cầu nối.
Đội ngũ Optimism sẽ dần dần thực hiện phi tập trung hóa mạng lưới; khi các nâng cấp và cải tiến then chốt bắt đầu triển khai, chúng ta sẽ thấy Optimism tiến tới phi tập trung hóa. Hiện tại, đội ngũ đã vô hiệu hóa bằng chứng gian lận cũ và đang nỗ lực xây dựng lại mô hình bằng chứng gian lận tương tác được cải tiến.
Hệ sinh thái Optimism đang ngày càng phát triển, đưa ra đề xuất quản trị cho việc triển khai các ứng dụng DeFi lớn như Aave trên chuỗi. Quy trình triển khai dApp Ethereum lên Optimism khá thuận tiện, đã loại bỏ hiệu quả rào cản gia nhập cho các dApp hiện có. Dù là việc hàng loạt dApp triển khai thành công trên chuỗi hay việc hình thành một hệ sinh thái sôi động, tất cả chỉ là vấn đề thời gian. Với chi phí giao dịch thấp của Optimism, trong tương lai chúng ta có thể thấy thêm nhiều dự án DeFi, NFT và GameFi được xây dựng trên blockchain.
Tiền thông minh trên Optimism và Ethereum có sự trùng lặp nhất định
Việc khám phá của tiền thông minh dường như chưa thực sự bắt đầu trên Optimism; hiện tại, mức độ trùng lặp cao nhất giữa NFT thông minh và Ethereum là 10%. Điều này cho thấy Optimism vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, hệ sinh thái còn nhiều tiềm năng và không gian phát triển.
Hiện tại, các giải pháp L2 chưa thể tương tác với nhau, chỉ tồn tại như các silo riêng biệt. Để tạo ra một Ethereum thực sự có thể mở rộng, khả năng tương tác là yếu tố then chốt cần giải quyết. Khi các nâng cấp quan trọng được triển khai và Optimism đạt được mức độ phi tập trung hóa cao hơn, đây rất có thể là định hướng tương lai của Optimism.
Việc ra mắt Ethereum 2.0 sẽ nâng cao khả năng của Optimism. Một Ethereum L1 nhanh hơn và hiệu quả hơn có nghĩa là tất cả các chương trình xây dựng trên và phụ thuộc vào nó cũng sẽ trở nên hiệu quả hơn. Chỉ riêng Ethereum 2.0 có thể không đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về không gian khối, do đó L2 sẽ là điều kiện cần thiết để đáp ứng nhu cầu này.
Kết luận
Các giải pháp L2 sẽ tiếp tục tồn tại, và trong tương lai phần lớn giao dịch trên Ethereum sẽ diễn ra tại đây. Có người chỉ trích rằng L2 làm cho trải nghiệm người dùng phức tạp hơn, vì người dùng phải thực hiện thêm nhiều bước để có được tài sản trên và ngoài chuỗi. Xét theo hiện trạng, chỉ trích này còn hợp lý, nhưng theo thời gian, vấn đề này sẽ được giải quyết thông qua việc đơn giản hóa quy trình của các ứng dụng bên thứ ba hoặc chính các đội L2. ETH 2.0 không khiến chúng bị loại bỏ, mà ngược lại trao cho chúng khả năng mở rộng và hiệu quả cao hơn.
Optimism là một dạng L2 sẽ đóng vai trò không thể thiếu trong quá trình mở rộng quy mô của Ethereum. Họ đã tự đặt ra tiêu chuẩn cao cho bản thân, nỗ lực hướng tới tính tương đương EVM; và dù gặp trễ trong phát hành, họ cuối cùng vẫn hoàn thành cam kết. Tính thuận tiện trong việc triển khai chương trình của Optimism sẽ khiến nhiều dApp hiện tại sẵn sàng thử nghiệm, và khi hệ sinh thái Optimism phát triển, phí gas thấp cũng sẽ thu hút người dùng lựa chọn Optimism để giao dịch. Ngoài phát triển phần mềm, họ còn tích cực hỗ trợ và thúc đẩy các dự án có tác động lớn trong hệ sinh thái Ethereum bằng tài trợ.
Hiện tại, cả thế giới vận hành bởi blockchain vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu, và cấu trúc mô-đun của Ethereum có thể chính là chìa khóa mở ra một loạt khả năng hoàn toàn mới. Phần lớn chúng ta đồng ý với khái niệm "tương lai đa chuỗi", chính xác hơn là "tương lai nhiều chuỗi".
Bạn có quan tâm đến dữ liệu này không? Trang chủ Optimism hiện đã có trên Nansen.ai!
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Nansen
