Bế tắc thiếu hào thành: Vì sao Optimism không giữ được Base?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bế tắc thiếu hào thành: Vì sao Optimism không giữ được Base?
Optimism đã giành chiến thắng trong cuộc chiến về tiêu chuẩn, nhưng chiến thắng ấy lại không đi kèm với phương pháp để giữ vững thành quả.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Thejaswini M A
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Câu chuyện về Optimism có thể đã có một phiên bản chiến thắng toàn diện.
Trong phiên bản ấy, OP Stack trở thành cơ sở hạ tầng mặc định cho việc mở rộng quy mô Ethereum; hàng chục chuỗi được tài trợ mạnh mẽ gia nhập Superchain; doanh thu chảy ngược về Collective; tính năng tương tác liên chuỗi (interoperability) ra mắt thành công; toàn bộ hệ sinh thái không ngừng tích lũy giá trị theo cấp số nhân — từ xa nhìn lại, nó giống như một dạng internet hoàn toàn mới: không thuộc sở hữu của bất kỳ ai, được quản trị chung và tự duy trì bởi tất cả mọi người.
Phiên bản này không phải chuyện viển vông. Từng có thời điểm, điều đó dường như sắp trở thành hiện thực. Vấn đề nằm ở chỗ: mọi nỗ lực mà Optimism thực hiện nhằm hiện thực hóa tầm nhìn ấy cũng đồng thời khiến việc bảo vệ tầm nhìn đó trở nên bất khả thi.
OP Stack được phát hành dưới giấy phép mã nguồn mở MIT. Tầm quan trọng của quyết định này gần như vượt qua mọi lựa chọn khác mà Optimism từng đưa ra, vì vậy cần làm rõ ý nghĩa của nó: MIT là giấy phép mã nguồn mở chung linh hoạt nhất hiện nay — bất kỳ ai đều có thể sử dụng mã nguồn, phát triển lại, chỉnh sửa, thương mại hóa hoặc thậm chí sao chép nguyên bản (fork) toàn bộ dự án. Không cần phí bản quyền, không cần chia sẻ doanh thu, không ràng buộc nghĩa vụ nào cả — bạn thậm chí chẳng cần nói một tiếng “cảm ơn”.
Optimism chủ động lựa chọn giấy phép này. Lý luận rất đơn giản: Nếu muốn trở thành khuôn khổ mặc định, bạn phải loại bỏ mọi lý do khiến người khác không chọn bạn. Đưa chi phí tiếp cận về mức bằng không, đảm bảo giao thức không gây tranh cãi, để bất kỳ nhóm phát triển, công ty hay sàn giao dịch nào có ngân sách dành cho phát triển đều có thể khởi chạy một chuỗi OP Stack chỉ với một cú nhấp chuột — không cần xin phép, không cần ký bất kỳ văn bản nào.
Chiến lược ấy đã thành công. Đến giữa năm 2025, OP Stack xử lý 69,9% phí giao dịch trên toàn bộ lớp L2; 34 chuỗi đã đi vào hoạt động trên mainnet. Coinbase, Uniswap, Kraken, Sony và Worldcoin đều đang sử dụng nó. Khi mọi người nói đến việc mở rộng quy mô Ethereum, họ thường ám chỉ những thứ được xây dựng dựa trên mã nguồn của Optimism.
Optimism đã giành chiến thắng trong cuộc chiến thiết lập chuẩn mực.
Rồi chuỗi lớn nhất mà Optimism từng hỗ trợ xây dựng tuyên bố rằng nó không còn cần mối quan hệ này nữa.
Ngày 18 tháng 2 năm 2026, Coinbase đăng một bài blog với tiêu đề được chọn lọc kỹ lưỡng và mang giọng điệu thân thiện — đây là phong cách viết điển hình khi công ty thông báo sự kiện trọng đại nhưng không muốn gây cảm giác khó chịu. Chuỗi Base sẽ tích hợp kho mã nguồn, đẩy nhanh chu kỳ phát triển và giảm chi phí phối hợp. Bài viết bày tỏ lòng biết ơn và ca ngợi sự hợp tác.
Tin tức vừa đăng, giá token OP lao dốc 28% trong vòng 48 giờ, khối lượng bán tăng vọt 157%. Chỉ trong vài ngày, giá token giảm 89,8% so với một năm trước — tại thời điểm bài viết, giá chỉ còn 0,12 USD, trong khi mức cao nhất đạt được vào tháng 3 năm 2024 là 4,85 USD. Jing Wang, CEO của OP Labs, đăng trên X: “Đây là một đòn giáng đối với doanh thu trên-chain trong ngắn hạn.”
Để hiểu nguyên nhân, bạn phải nắm rõ điều thật sự mà Superchain đang “bán”.
OP Stack là miễn phí. Giao thức đảm bảo điều này mãi mãi và không thể hủy bỏ. Vậy tại sao lại có các chuỗi sẵn sàng chia sẻ doanh thu với Optimism Collective? Câu trả lời của Optimism là: tính tương tác liên chuỗi (interoperability). Khi gia nhập Superchain, chuỗi của bạn không còn là một chuỗi riêng lẻ, mà trở thành một phần của mạng lưới thống nhất — thanh khoản và người dùng có thể di chuyển tự do giữa tất cả các chuỗi thành viên; phát triển trên một chuỗi đồng nghĩa với phát triển trên toàn bộ mạng lưới — tạo ra hiệu ứng “1 + 1 > 2”.
Đây chính là đề xuất giá trị của nó: Bạn trả 2,5% tổng doanh thu hoặc 15% lợi nhuận ròng, và đổi lại, bạn nhận được thứ mà bất kỳ chuỗi đơn lẻ nào cũng không thể tự xây dựng nổi.
Nhưng tính tương tác liên chuỗi chưa bao giờ được triển khai.
Optimism dự kiến triển khai tính năng tương tác liên chuỗi gốc trên mainnet vào đầu năm 2025, nhưng điều đó đã không xảy ra. Một đại diện lâu năm trong cơ chế quản trị chia sẻ: “Dù đã phát triển công nghệ trong nhiều năm, tiếc thay, mục tiêu này vẫn chưa đạt được.”
Các thành viên đang đóng “thuế”, trong khi sản phẩm mà khoản tiền này đáng lẽ phải hỗ trợ vẫn chỉ tồn tại trên lý thuyết. Điều Superchain thực tế cung cấp chỉ là thương hiệu chung, chi phí quản trị chung và nghĩa vụ chia sẻ doanh thu. Còn yếu tố khiến nghĩa vụ này đáng giá thì luôn “chỉ còn cách một bước”. Trong khi đó, Base vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ.
Đến tháng 1 năm 2026, Base đóng góp tới 96,5% tổng phí gas chảy vào Optimism Collective — gần như toàn bộ. Khối lượng giao dịch của Base gấp khoảng 4 lần OP Mainnet; khối lượng giao dịch DEX gấp khoảng 144 lần; và doanh thu từ phí gas gấp 80 lần. Trong suốt thời gian hợp tác, Collective đã nhận tổng cộng khoảng 14.000 ETH, trong đó Base đóng góp 8.387 ETH — tỷ lệ doanh thu hàng tháng của Base liên tục tiến sát mức 100%.
33 thành viên còn lại của Superchain tuy vẫn xuất hiện trong danh sách, nhưng về mặt kinh tế lại hoàn toàn không đáng kể. Trong nửa đầu năm 2025, chuỗi hoạt động đứng thứ hai là World Chain chỉ chiếm 11,5% tổng công suất tính toán của Superchain, OP Mainnet chiếm 11,4%, còn Ink, Soneium và Unichain cộng lại chưa tới 13%.
Ngoài danh nghĩa, Superchain thực chất đã biến thành hệ sinh thái của một chuỗi duy nhất. Liên minh về mặt giấy tờ là có thật, nhưng về mặt kinh tế thì hoàn toàn phụ thuộc vào Base.
Trong bất kỳ liên minh nào, khi phát triển đến một giai đoạn nhất định, bên mạnh nhất luôn đặt ra câu hỏi hiển nhiên: Tôi thực sự nhận được gì từ điều này?
Hầu như mọi câu chuyện mã nguồn mở thành công đều lặp lại cùng một logic. MongoDB xây dựng một cơ sở dữ liệu được sử dụng rộng rãi, phát hành mã nguồn mở, rồi chứng kiến AWS xây dựng dịch vụ quản trị (managed service) sinh lời trên nền tảng đó — mà không trả một xu nào. AWS kiểm soát phân phối lưu lượng truy cập, MongoDB xác lập chuẩn mực, nhưng giá trị lại chảy về thực thể kiểm soát người dùng, chứ không phải thực thể viết mã. Cuối cùng, MongoDB sửa đổi giấy phép, còn AWS thì fork mã nguồn thành OpenSearch.
Elastic và Redis cũng trải qua chu kỳ tương tự. Chi tiết có khác biệt, nhưng cấu trúc hoàn toàn giống nhau: Nhà xây dựng hạ tầng thiết lập chuẩn mực, các tập đoàn nắm giữ khả năng phân phối áp dụng chuẩn mực ấy, sau đó thu hoạch giá trị và cuối cùng nội hóa toàn bộ ngăn xếp công nghệ rồi rời đi.
Optimism là phiên bản tiền mã hóa của câu chuyện này.
Arbitrum đã nhìn thấu logic này và đưa ra lựa chọn khác biệt. Chuỗi Orbit — đối thủ trực tiếp cạnh tranh với Superchain — áp dụng giấy phép Business Source, trong đó việc chia sẻ doanh thu được ràng buộc bởi hợp đồng, chứ không dựa trên sự tự nguyện. Khi đối tác lớn nhất của bạn có thể rời đi mà không chịu bất kỳ hậu quả pháp lý nào, sự tồn vong của liên minh hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của họ. Arbitrum không muốn xây dựng hệ sinh thái dựa trên giả định như vậy.
Lý do công khai mà Base đưa ra để rời đi mang tính kỹ thuật: Việc thống nhất kho mã nguồn giúp đẩy nhanh tốc độ phát triển — mục tiêu nâng cấp lớn từ 3 lần mỗi năm lên 6 lần; kiểm soát độc lập Hội đồng Bảo mật có nghĩa là không tổ chức bên ngoài nào có thể làm chậm hoặc cản trở các quyết định mạng lưới; giảm sự phụ thuộc giúp Base bắt kịp nhịp độ nâng cấp của chính Ethereum, thay vì chờ đợi quy trình quản trị nằm ngoài tầm kiểm soát của mình.
Thật vậy, việc phối hợp giữa nhiều kho mã nguồn luôn chậm hơn việc kiểm soát toàn bộ ngăn xếp công nghệ.
Nhưng còn một lý do khác, vốn không cần phải nêu rõ. Theo tính toán của Morgan Stanley, token Base có thể mang lại giá trị cổ phần khoảng 34 tỷ USD cho Coinbase và nâng mục tiêu giá cổ phiếu lên 404 USD. Miễn là Base vẫn phải nộp 15% lợi nhuận ròng cho Collective của một giao thức bên ngoài, việc thiết kế một token Base có khả năng bắt giữ giá trị đáng tin cậy sẽ gặp khó khăn về mặt cấu trúc. Rời khỏi Superchain là điều kiện tiên quyết, chứ không phải hệ quả phụ. Hai động cơ này đều hướng về cùng một đích — và Base thực sự đã hành động theo đúng hướng ấy.
Optimism không hoàn toàn trắng tay, nhưng cần thẳng thắn đối diện với những thay đổi đã diễn ra.
OP Mainnet vẫn duy trì TVL 1,5 tỷ USD. Cùng ngày Base tuyên bố rời đi, ether.fi thông báo sẽ di chuyển sản phẩm thẻ tín dụng trên-chain sang OP Mainnet, mang theo 70.000 thẻ đang hoạt động, 300.000 tài khoản và hơn 160 triệu USD TVL. Vài tuần trước, Collective vừa thông qua chương trình mua lại, dùng 50% doanh thu từ bộ sắp xếp (sequencer) để mua lại token OP hàng tháng.
Hợp tác với ether.fi mang đến một trường hợp sử dụng rõ ràng hơn cho OP Mainnet trong lĩnh vực thanh toán tiêu dùng. Tuy nhiên, doanh thu phí hàng năm từ ether.fi chỉ khoảng 13 triệu USD, trong khi lợi nhuận của Base chỉ riêng năm 2025 đã đạt 55 triệu USD. Cơ sở doanh thu mà chương trình mua lại dựa vào nay đã không còn tồn tại. Việc mở khóa token cho nhà đầu tư và người đóng góp vẫn tiếp tục với tốc độ khoảng 32 triệu USD mỗi tháng.
Chuyển đổi sang mô hình dịch vụ doanh nghiệp có thể là bước đi đúng đắn. OP Labs đã huy động hơn 175 triệu USD, sở hữu đội ngũ kỹ sư hàng đầu và thực tế thị trường có nhu cầu thực sự đối với các triển khai OP Stack được quản trị (managed OP Stack), đặc biệt từ các tổ chức muốn khởi chạy chuỗi nhưng không muốn tự xây dựng và vận hành hạ tầng. Jing Wang định vị công ty như “Databricks trong lĩnh vực hạ tầng blockchain” — đây là một phép so sánh hợp lý. Đây là một mô hình kinh doanh dịch vụ, và nó hoàn toàn có thể vận hành hiệu quả.
Nhưng mô hình kinh doanh dịch vụ hoàn toàn khác biệt so với mô hình thu nhập giao thức tích lũy giá trị theo cấp số nhân thông qua liên minh. Giá trị định giá của token OP ban đầu được xây dựng dựa trên mô hình thứ hai. Thị trường đã hiểu rõ điều này chỉ trong chưa đầy 12 giờ sau khi bài blog được đăng tải.
Hãy mở rộng góc nhìn. Sự kiện ngày 18 tháng 2 không chỉ đơn thuần liên quan đến Optimism.
Trong phần lớn năm 2024, hơn 50 mạng lưới L2 cạnh tranh giành người dùng và thanh khoản. Đến cuối năm 2025, Base, Arbitrum và Optimism cùng xử lý gần 90% tổng giao dịch L2, riêng Base đã chiếm hơn 60%. Hoạt động của các rollup nhỏ giảm 61% kể từ tháng 6. Nâng cấp Dencun giúp giảm 90% chi phí, làm thu hẹp biên lợi nhuận toàn ngành. Base là L2 duy nhất đạt được lợi nhuận trong năm 2025.
Những chuỗi còn tồn tại — và những chuỗi sẽ định hình lớp này trong vài năm tới — có thể không phải là những chuỗi có công nghệ tinh vi nhất. Chúng là những chuỗi có lý do cấu trúc để giữ chân người dùng. Các chuỗi có nền tảng từ sàn giao dịch (Base, Ink, Mantle) tận dụng sẵn cơ sở người dùng khổng lồ của công ty mẹ, nên mỗi người dùng Coinbase muốn bước vào thế giới blockchain chỉ cần một cú nhấp chuột để đến với Base. Còn các chuỗi gốc DeFi như Arbitrum hay Hyperliquid thì dựa vào độ sâu thanh khoản khổng lồ — thứ gần như không thể tái tạo ở nơi khác — để giữ vững vị thế.
Công nghệ có thể bị fork. OP Stack là minh chứng rõ ràng nhất cho điều này. Thứ không thể bị fork là mối quan hệ giữa Coinbase với 100 triệu người dùng của mình, hay các vị thế mở (open positions) trị giá hàng chục tỷ USD trên Arbitrum. Giá trị bền vững nằm ở đây — gần như không liên quan đến việc bạn chọn giấy phép nào cho kho mã nguồn của mình.
Quyết định phát hành OP Stack dưới giấy phép mã nguồn mở linh hoạt là lựa chọn đúng đắn của Optimism. Quyết định ấy đã mang lại mức độ áp dụng rộng nhất trong số các khuôn khổ L2, giúp Optimism trở thành chuẩn mực hạ tầng cho cả một thế hệ mở rộng quy mô Ethereum. Nếu không có quyết định này, Base có thể đã được xây dựng trên nền tảng công nghệ khác — hoặc thậm chí chưa chắc đã xuất hiện.
Nhưng chính quyết định khiến mọi điều này trở nên khả thi cũng đồng thời khiến việc rút lui trở nên không tốn bất kỳ chi phí nào. Khi Base đã đủ lớn mạnh — sở hữu người dùng riêng, lộ trình phát hành token riêng và lý do cấu trúc riêng để theo đuổi chủ quyền hoàn toàn đối với hạ tầng — thì không có ràng buộc nào trong giao thức, và cam kết về tính tương tác liên chuỗi cũng không đủ sức để giữ chân nó.
Optimism đã giành chiến thắng trong cuộc chiến thiết lập chuẩn mực. Nhưng chuẩn mực ấy lại không đi kèm cơ chế nào để bắt giữ giá trị mà nó tạo ra. Giá token 0,12 USD chính là định giá cuối cùng của thị trường đối với toàn bộ giá trị này.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
