Một lá thư gửi các tiền bối Crypto Trung Quốc: Đừng để sòng bạc nuốt chửng nhà thờ
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Một lá thư gửi các tiền bối Crypto Trung Quốc: Đừng để sòng bạc nuốt chửng nhà thờ
Nếu các tổ chức tiền mã hóa và các bên tham gia có năng lực tại Trung Quốc có thể đột phá trong cơ chế phản hồi, họ có thể trở thành lực lượng then chốt làm thay đổi hệ sinh thái.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Jocy @IOSG
Phần 1: Ai ở lại? Quan trọng hơn cả là vì sao ở lại
Năm ngoái, tôi từng đăng một bài tweet về dòng chảy nhân tài giữa AI và crypto. Một bình luận viết: “Người giỏi chuyển sang AI cũng tốt thôi, bởi họ đang tham gia xây dựng một tương lai tất yếu sẽ xảy ra.”
Nhưng gần đây, một cuộc trò chuyện trong podcast đã khiến tôi nhận ra rằng đánh giá trên vẫn chưa đủ sâu sắc. Vấn đề không chỉ nằm ở chỗ “ai ở lại”, mà còn căn bản hơn: “vì sao ở lại” và “hệ sinh thái có đủ sức hậu thuẫn một cuộc cách mạng hay không”. Chỉ những người đã trải qua các chu kỳ tăng-giảm, thất bại, va chạm giữa thực tế và lý tưởng nhưng vẫn kiên định bám trụ và tiếp tục xây dựng trong ngành mới có khả năng dẫn dắt cuộc cách mạng của thị trường tiền mã hóa.
Gần đây, tôi đã trao đổi với rất nhiều nhà khởi nghiệp trong lĩnh vực tiền mã hóa giai đoạn 2023–2025. Nhiều đội ngũ người Hoa ra đời quanh năm 2023 chỉ huy động được từ năm đến bảy triệu đô la Mỹ; trong bối cảnh hiện tại, việc gọi vốn vòng tiếp theo gần như bất khả thi. Với nguồn lực tài chính đó, họ vừa đủ sống hơn hai năm cho đến nay, rồi chật vật niêm yết trên các sàn giao dịch. Hàng loạt đợt airdrop và lượng token phát hành ồ ạt đổ vào thị trường khiến giá token liên tục giảm sâu. Kết quả mà các nhà sáng lập đưa ra là một token sắp về mức zero, danh tiếng trong ngành tiền mã hóa bị tổn hại nghiêm trọng, rồi họ lặng lẽ rời đi.
Nhìn lại châu Á, số nhà đầu tư sẵn sàng hỗ trợ các nhà khởi nghiệp giai đoạn đầu ngày càng ít đi. Không có sự hỗ trợ từ nhà đầu tư, sẽ không còn nhà sáng lập nào đủ kiên định để bước tiếp vào ngành tiền mã hóa — toàn bộ hệ sinh thái sẽ mất động lực tiến hóa. Khi ấy, làm sao có thể cạnh tranh trong “cuộc chiến tiền mã hóa” giữa Trung – Mỹ?
Tháng Tư năm ngoái, tôi từng đăng một tweet thông báo tin một nhóm cốt lõi trong danh mục đầu tư của tôi bắt đầu khởi nghiệp trong lĩnh vực ứng dụng AI. Lúc đó, những nhân tài uy tín nhất trong ngành đang lần lượt rời đi. Đến hôm nay, ngày càng nhiều người lựa chọn con đường này — điều này không phải ngẫu nhiên, mà phản ánh một vấn đề hệ thống sâu xa hơn: sau khi kiếm được tiền, các “OG tiền mã hóa” ở Trung – Mỹ đã chọn những hướng đi hoàn toàn khác nhau.
Phần 2: Các OG Mỹ “nuôi dưỡng đại giáo đường” như thế nào
Khi các OG tiền mã hóa Mỹ đã kiếm được tiền, họ suy nghĩ điều gì?
Brian Armstrong: Sau khi đưa Coinbase lên sàn chứng khoán trở thành sàn giao dịch tiền mã hóa chính thống đầu tiên của Mỹ, ông thành lập Research Hub nhằm thay đổi cơ chế khuyến khích nghiên cứu khoa học từ gốc. Đây không đơn thuần là hoạt động quyên góp, mà là tái cấu trúc toàn bộ hệ thống sản xuất tri thức.
Naval Ravikant: Là một trong những nhà tư tưởng Bitcoin đầu tiên, ông không chỉ thúc đẩy ICO thông qua AngelList và biến Bitcoin thành công cụ gây quỹ toàn cầu, mà còn ươm tạo CoinList để cung cấp khuôn khổ pháp lý cho phát hành token, đồng thời tài trợ cho nhóm phát triển Zcash. Những tư tưởng của ông về tiền tệ, kinh tế học mã hóa và tính phi tập trung đã ảnh hưởng sâu sắc tới toàn ngành.
Chris Dixon: Từ năm 2013, ông đã đứng đầu vòng gọi vốn Series B của Coinbase, trở thành nhà đầu tư mạo hiểm (VC) chủ lưu đầu tiên công khai đặt cược toàn lực vào tiền mã hóa. Ông đã phát triển quỹ a16z crypto từ 300 triệu đô la Mỹ năm 2018 lên hơn 7 tỷ đô la Mỹ ngày nay — không chỉ đầu tư vào dự án, mà còn xây dựng hệ thống “crypto school” nhằm đào tạo nhân tài ngành một cách hệ thống.
Dan Robinson: Tại Paradigm, ông không chỉ là nhà đầu tư mà còn là người trực tiếp xây dựng. Ông tham gia phát triển Uniswap từ những ngày đầu, là đồng tác giả Uniswap V3, thúc đẩy mô hình đấu giá MEV hiện đại trong giai đoạn sơ khai của Flashbots, tham gia nghiên cứu Plasma (tiền thân của các giải pháp Rollup hiện đại), và đứng đầu vòng hạt giống của Optimism. Chính sự tham gia kỹ thuật sâu sắc cùng đóng góp tư tưởng như vậy mới thực sự là xây dựng hệ sinh thái.
Michael Saylor: Chuyển đổi MicroStrategy thành Strategy, nắm giữ Bitcoin trị giá 67 tỷ đô la Mỹ (chiếm hơn 3% tổng nguồn cung lưu thông), và tiếp tục tích lũy quy mô lớn thông qua các phương thức huy động vốn sáng tạo như phát hành cổ phiếu và trái phiếu lãi suất thấp — ông trở thành biểu tượng tiêu biểu cho xu hướng thể chế hóa Bitcoin.
Barry Silbert: Sáng lập DCG và ra mắt Quỹ tín thác Bitcoin GBTC, trở thành kênh tiếp cận Bitcoin chính yếu cho nhà đầu tư truyền thống; các công ty con Genesis Trading và CoinDesk dưới trướng ông đã trở thành hạ tầng then chốt của ngành.
Chainlink: Người sáng lập Sergey Nazarov từng là kỹ sư phần mềm tại Google, năm 2017 phát minh mạng oracle phi tập trung, đến nay đã hỗ trợ khối lượng giao dịch vượt 7 nghìn tỷ đô la Mỹ. Sau nhiều chu kỳ tăng-giảm, ông sớm đạt tự do tài chính, song vẫn đích thân bay sang Hồng Kông và nhiều nơi khác để quảng bá chuẩn Chainlink, nỗ lực thống nhất DeFi và tài chính truyền thống thông qua CRE, xây dựng hệ sinh thái “hợp đồng internet” mang tính toàn cầu.
Rune Christensen: Tiếp xúc với Bitcoin từ năm 2011, ông bán luôn doanh nghiệp tuyển dụng giáo viên tiếng Anh do mình sáng lập tại Trung Quốc để dấn thân toàn lực vào tiền mã hóa. Năm 2015, ông sáng lập MakerDAO và ra mắt stablecoin phi tập trung DAI — trở thành một trong những giao thức DeFi đầu tiên và lớn nhất trên Ethereum. Trong hơn 10 năm qua, ông luôn ở tuyến đầu quản trị DeFi; gần đây, ông tái định vị thương hiệu MKR thành Sky, ra mắt giao thức Spark và thúc đẩy tích hợp DAI với trái phiếu kho bạc Mỹ — trở thành tiên phong trong hội tụ tiền mã hóa và tài chính truyền thống.
Arthur Hayes: Sáng lập BitMEX và ra mắt hợp đồng vĩnh viễn (perpetual contract), đưa các sản phẩm phái sinh tài chính truyền thống vào thị trường tiền mã hóa; cơ chế phí tài chính (funding rate) do ông thiết kế nay đã trở thành tiêu chuẩn ngành. Năm 2022, sau khi bị kết án vì vi phạm Đạo luật Bảo mật Ngân hàng, ông được Tổng thống Trump ân xá; sau đó, ông cùng Guy đồng sáng lập giao thức stablecoin Ethena. Trong vài năm gần đây, Arthur không ngừng chia sẻ quan điểm về tiền mã hóa với cộng đồng.
Đặc điểm chung của những người này là gì? Sau khi kiếm được tiền, họ không nghĩ đến việc rút lui, mà suy tư về cách thu hút nhân tài ưu tú nhất vào ngành, cách thay đổi ứng dụng thế giới, và cách xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ mang tính hệ thống. Họ không chỉ là nhà đầu tư, mà còn là người xây dựng, nhà lãnh đạo tư tưởng, và người đóng góp hàng hóa công cộng.
Phần 3: Khó khăn hệ thống của các OG tiền mã hóa Trung Quốc
Ngược lại, trong giới tiền mã hóa Trung Quốc, sự khác biệt căn bản về môi trường chính sách khiến không gian đầu tư dài hạn bị hạn chế; đa số các OG, sau khi đạt thành công ban đầu và tích lũy một khoản tài sản nhất định, chọn rời đi thay vì quay lại đóng góp.
Thiếu vắng câu chuyện lịch sử. Ngay từ đầu, tiền mã hóa Mỹ đã gắn liền với một câu chuyện hoành tráng “thay đổi thế giới”, và truyền thống xây dựng hàng hóa công cộng — vốn bắt nguồn từ thời đại Carnegie và Rockefeller — được kế thừa và phát huy trong lĩnh vực tiền mã hóa. Trung Quốc lại thiếu nền tảng văn hóa tương tự.
Chúng ta thiếu cơ chế đào tạo nhân tài hệ thống (so với “crypto school” của Mỹ), thiếu đầu tư dài hạn vào nhân tài và hạ tầng tiền mã hóa (so với YC/AllianceDao, Research Hub…), thiếu đầu ra tư tưởng liên tục và tiếng nói định hướng ngành (so với nghiên cứu lấy cảm hứng từ Paradigm hay ảnh hưởng triết học từ Naval).
Đây không phải vấn đề đạo đức cá nhân, mà là hệ quả của nhiều yếu tố hệ thống: thiếu câu chuyện lịch sử, bất ổn chính sách, và khác biệt về “gen văn hóa”.
Sự khác biệt này dẫn đến điều gì?
Nhiều nhà sáng lập và nhà phát triển không chỉ tìm kiếm lợi nhuận — họ muốn tạo ra những ứng dụng thay đổi thế giới, muốn để lại dấu ấn và được công nhận trong lịch sử. Tất cả những nhân tài ưu tú nhất, nếu quan sát kỹ, sẽ không quay lại.
Khi Web3 bị giản lược thành một sòng bạc khổng lồ, khi câu chuyện chủ đạo của ngành từ “thay đổi thế giới” thoái hóa thành trò chơi thuần túy về của cải, những nhân tài ưu tú sẽ dùng chân để bỏ phiếu. Điều này không có nghĩa họ không muốn kiếm tiền, mà là họ mong muốn “kiếm tiền một cách có ý nghĩa” — tức là được đền đáp trong quá trình tạo ra giá trị, chứ không phải chiếm đoạt giá trị từ người khác trong một trò chơi tổng bằng không.
Khi toàn bộ môi trường không còn ai theo đuổi lý tưởng và giá trị thực sự, những người như vậy sẽ rời đi. Câu chuyện không phải thứ trừu tượng — nó trực tiếp chi phối cấu trúc nhân tài. Khi một ngành không thể cung cấp một tầm nhìn thuyết phục và sự công nhận giá trị, thì dù có bao nhiêu động lực tài chính đi nữa cũng không giữ nổi những nhân tài lấy giá trị làm kim chỉ nam.
Chúng ta đang chứng kiến một vòng xoáy tiêu cực:
Thiếu sáng tạo giá trị mới → Thị trường chỉ có thể tranh giành trong nguồn lực hiện hữu → Tranh giành hiện hữu củng cố tâm lý đầu cơ → Đẩy những người muốn tạo ra đổi mới tăng trưởng ra khỏi ngành → Giá trị mới càng ít được tạo ra → Thị trường càng phụ thuộc vào tranh giành hiện hữu
Đây chính là bản thu nhỏ của thời đại đầu cơ trong giới tiền mã hóa Trung Quốc.
Phần 4: Dù trong ràng buộc, tia lửa nhỏ vẫn có thể bùng thành ngọn lửa lớn
Có thể có người nói: “Môi trường khác nhau, không thể so sánh đơn giản như vậy.” Điều này đúng. Tôi không yêu cầu các OG Trung Quốc phải làm y hệt các OG Mỹ.
Cũng có thể có người nói: “Dù muốn làm cũng chẳng làm được bao nhiêu, vậy thì cố gắng làm gì cho vô ích?” Nhưng tôi tin rằng, ngay cả trong điều kiện bị ràng buộc, việc hỗ trợ các nhà phát triển mã nguồn mở, tổ chức các sự kiện cộng đồng kỹ thuật, hay đầu tư vào các nhóm khởi nghiệp công nghệ giai đoạn đầu — những hành động nhỏ như thế vẫn có ý nghĩa. Những nỗ lực hệ thống sẽ tạo ra hiệu ứng tích lũy (compound effect).
Lại có thể có người nói: “Nhấn mạnh chủ nghĩa lý tưởng quá mức là đạo đức giả; tiền mã hóa vốn là một dạng đổi mới tài chính.” Nhưng đây không phải lựa chọn phi đen thì trắng. Một hệ sinh thái lành mạnh cần có một tỷ lệ đủ lớn những người lấy giá trị làm kim chỉ nam. Nếu toàn bộ hệ sinh thái bị chi phối hoàn toàn bởi những người chỉ chạy theo lợi nhuận thuần túy, về lâu dài nó sẽ rơi vào bẫy trò chơi tổng bằng không, cuối cùng làm tổn hại lợi ích của tất cả. Đây không phải lời giảng đạo đức, mà là “lợi ích cá nhân được khai sáng” (enlightened self-interest).
Các nhà đầu tư trước đây của IOSG bao gồm sàn giao dịch, thợ đào, các OG tiền mã hóa đầu tiên, và cả các quỹ truyền thống. Tôi tin rằng nhiều OG Trung Quốc thực sự theo đuổi chủ nghĩa lý tưởng và anh hùng, và sẵn sàng thúc đẩy ngành tiến lên phía trước. *Chính trong bối cảnh ngành tiền mã hóa — đặc biệt là môi trường Trung Quốc — vô cùng khó khăn, họ vẫn kiên định tiếp tục hỗ trợ và giúp đỡ ngành.
Tia lửa nhỏ có thể bùng thành ngọn lửa lớn. Chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng một hệ sinh thái phản hồi tích cực (positive feedback ecosystem) trong tiền mã hóa mạnh mẽ ngang tầm với Mỹ.
# Phần 5: Đại giáo đường và sòng bạc: Lời cảnh báo của Buffett
Warren Buffett dùng ẩn dụ này để mô tả chủ nghĩa tư bản Mỹ: “Trong 100 năm tới, hãy đảm bảo đại giáo đường không bị sòng bạc nuốt chửng.” Ẩn dụ này cũng hoàn toàn áp dụng được với thị trường tiền mã hóa:
Tiền mã hóa và blockchain đã đạt được thành công chưa từng có. Đó là một đại giáo đường hoành tráng, nơi tạo ra một hệ thống kinh tế chưa từng tồn tại trên thế giới. Đồng thời, bên cạnh đại giáo đường ấy còn tồn tại một sòng bạc khổng lồ.
Sức hấp dẫn rất lớn — đặc biệt là lúc này — chính là bước vào sòng bạc đó. Trong sòng bạc, mọi người vui vẻ, tiền bạc luân chuyển liên tục, nhưng bạn cũng phải đảm bảo đại giáo đường được nuôi dưỡng đầy đủ.
Trong 100 năm tới, tiền mã hóa phải đảm bảo đại giáo đường ấy không bị sòng bạc nuốt chửng.
Đại giáo đường Bitcoin và Ethereum vẫn đồ sộ và tráng lệ, trong khi các sòng bạc của một số sàn giao dịch thì đêm nào cũng rực rỡ đèn màu. Nhưng nếu sự thịnh vượng của sòng bạc không quay lại nuôi dưỡng đại giáo đường, thì tòa kiến trúc tạo ra giá trị thực sẽ dần hoang phế, và toàn bộ hệ sinh thái cuối cùng sẽ mất đi nền tảng.
Những việc Brian Armstrong, Vitalik, Chris Dixon đang làm, về bản chất, chính là “nuôi dưỡng đại giáo đường”. Họ đang đảm bảo sự thịnh vượng của sòng bạc sẽ không nuốt chửng đại giáo đường.
Phần 6: Con đường duy nhất của chủ nghĩa dài hạn
Quay lại nhận định của tôi cách đây vài tháng, giờ đây tôi cần bổ sung một nhận thức sâu sắc hơn:
Thật vậy, những người ở lại sau các chu kỳ tăng-giảm có tiềm năng dẫn dắt cuộc cách mạng — nhưng chỉ “ở lại” thôi là chưa đủ. Quan trọng hơn cả là “vì sao ở lại” và “hệ sinh thái có đủ khả năng hậu thuẫn cuộc cách mạng hay không”.
Một cuộc cách mạng đòi hỏi sự hỗ trợ của toàn bộ hệ sinh thái. Sự phát triển bền vững của tiền mã hóa Mỹ không phải vì con người ở đó chịu đựng giỏi hơn, mà vì họ đã xây dựng được cơ chế hoàn trả hệ thống, giúp hệ sinh thái tự đổi mới và tự tiến hóa.
Với tư cách là một nhà đầu tư tổ chức, IOSG cũng sẽ tiếp tục chủ động đảm nhận trách nhiệm thay đổi:
* Đầu tư hệ thống vào nhiều đội ngũ khởi nghiệp giai đoạn đầu hơn, ngay cả khi lợi nhuận ngắn hạn không rõ ràng
* Chương trình IOSG EIR sẽ hỗ trợ và tài trợ cho nhiều nhà sáng lập đang gặp khó khăn trong gọi vốn, đồng thời xây dựng cơ chế đào tạo nhân tài mạnh mẽ hơn
* Liên tục chia sẻ và công bố các nghiên cứu và suy tư thực tiễn về ngành
* Trong lựa chọn dự án để đầu tư, ưu tiên giá trị sáng tạo dài hạn thay vì đầu cơ ngắn hạn
Chúng ta cần định nghĩa lại thành công. Việc chuyển dịch của cải trong trò chơi tổng bằng không khác biệt hoàn toàn với việc tạo ra của cải trong quá trình sáng tạo giá trị thực — dù con số có thể giống nhau, nhưng ý nghĩa lại hoàn toàn khác biệt.
Nếu các tổ chức tiền mã hóa Trung Quốc và các bên tham gia có năng lực có thể đột phá trong cơ chế hoàn trả, họ có thể trở thành lực lượng then chốt thay đổi hệ sinh thái. Đây không chỉ là trách nhiệm đạo đức, mà còn là lựa chọn hợp lý vì lợi ích dài hạn — chỉ khi hệ sinh thái khỏe mạnh mới có thể ươm mầm những dự án vĩ đại, thu hút nhân tài ưu tú và tạo ra giá trị bền vững.
Đây mới chính là chủ nghĩa dài hạn thực sự, và cũng là con đường duy nhất để đảm bảo đại giáo đường không bị sòng bạc nuốt chửng.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@JinzhouLin
