Thuế ẩn trên Solana
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Thuế ẩn trên Solana
Ai đang lén lút lấy đi Sol của bạn?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: SpecialistXBT
Vào cuối năm ngoái, một bài viết có tiêu đề "Payment for Order Flow on Solana" đã hé lộ một góc tối trong thị trường phí của Solana, thu hút sự chú ý hiện tượng trên Twitter tiếng Anh.
PFOF (Thanh toán cho dòng lệnh) từ lâu đã là một mô hình kinh doanh trưởng thành trong tài chính truyền thống. Chính nhờ mô hình này, Robinhood đã tung ra quân bài át chủ bài "giao dịch không hoa hồng", nhanh chóng vượt lên từ nhiều công ty môi giới lâu đời. Chiến lược này không chỉ giúp Robinhood kiếm bộn tiền mà còn buộc các gã khổng lồ trong ngành như Charles Schwab, E-Trade phải bắt chước, thay đổi bản đồ kinh doanh môi giới bán lẻ tại Mỹ.
Chỉ riêng năm 2021, Robinhood đã thu về gần 1 tỷ USD doanh thu thông qua PFOF, chiếm một nửa tổng doanh thu năm đó của họ; ngay cả đến năm 2025, doanh thu PFOF hàng quý của họ vẫn lên tới hàng trăm triệu USD. Đủ thấy lợi nhuận khổng lồ đằng sau mô hình kinh doanh này.
Trong thị trường truyền thống, các nhà tạo lập thị trường cực kỳ ưa chuộng lệnh của nhà đầu tư nhỏ lẻ. Lý do rất đơn giản, lệnh của nhà đầu tư nhỏ lẻ thường được coi là "không độc hại", chúng thường dựa trên cảm xúc hoặc nhu cầu tức thời, không chứa dự đoán chính xác về biến động giá trong tương lai. Các nhà tạo lập thị trường nhận những lệnh này vừa kiếm lời chắc chắn từ chênh lệch giá mua-bán, vừa không lo trở thành đối tác của những người giao dịch có thông tin (như các tổ chức lớn).
Dựa trên nhu cầu này, các công ty môi giới (như Robinhood) đóng gói dòng lệnh của người dùng, bán hàng loạt cho các gã khổng lồ tạo lập thị trường như Citadel, từ đó thu về khoản hoàn lại khổng lồ.
Quy định trong thị trường tài chính truyền thống ở một mức độ nào đó đã bảo vệ nhà đầu tư nhỏ lẻ. "Quy định Hệ thống Thị trường Quốc gia" của SEC bắt buộc rằng ngay cả những lệnh được đóng gói bán cũng phải được thực hiện với mức giá không kém hơn giá tốt nhất trên thị trường.
Tuy nhiên, trong thế giới trên chuỗi thiếu sự giám sát, các ứng dụng đang lợi dụng sự bất đối xứng thông tin để dụ người dùng trả phí ưu tiên và tiền boa vượt xa nhu cầu thực tế lên chuỗi, và âm thầm giữ lại phần chênh lệch này. Về bản chất, hành vi này là đánh một loại "thuế vô hình" siêu lợi nhuận lên người dùng không đề phòng.
Biến lưu lượng thành tiền
Đối với những ứng dụng nắm giữ lượng lớn lối vào người dùng, cách thức biến lưu lượng thành tiền phong phú hơn bạn tưởng.
Các ứng dụng giao diện người dùng và ví có thể quyết định giao dịch của người dùng đi đâu, được thực hiện bằng cách nào, thậm chí tốc độ lên chuỗi nhanh đến mức nào. Mỗi "cửa ải" trong vòng đời của một giao dịch đều tiềm ẩn kinh doanh "vắt kiệt" giá trị người dùng.
"Bán" người dùng cho nhà tạo lập thị trường
Giống như Robinhood, các ứng dụng trên Solana cũng có thể bán "quyền truy cập" cho các nhà tạo lập thị trường.
RFQ (Yêu cầu báo giá) là thể hiện trực tiếp logic này. Khác với AMM truyền thống, RFQ cho phép người dùng (hoặc ứng dụng) trực tiếp yêu cầu báo giá và giao dịch với một nhà tạo lập thị trường cụ thể. Trên Solana, các bộ tổng hợp như Jupiter đã tích hợp mô hình này (JupiterZ). Trong hệ thống này, phía ứng dụng có thể thu phí kết nối từ các nhà tạo lập thị trường này, hoặc trực tiếp hơn, đóng gói và bán dòng lệnh của nhà đầu tư nhỏ lẻ. Khi chênh lệch giá trên chuỗi ngày càng thu hẹp, tác giả dự đoán việc kinh doanh "bán đầu người" này sẽ ngày càng phổ biến.
Ngoài ra, giữa DEX và bộ tổng hợp cũng đang hình thành một kiểu liên minh lợi ích nào đó. Prop AMMs (Nhà tạo lập thị trường tự chủ) và DEX cực kỳ phụ thuộc vào lưu lượng do bộ tổng hợp mang lại, và bộ tổng hợp hoàn toàn có khả năng thu phí từ các nhà cung cấp thanh khoản này, và hoàn lại một phần lợi nhuận cho ứng dụng giao diện người dùng dưới dạng "hoàn lại".
Ví dụ, khi ví Phantom định tuyến giao dịch của người dùng đến Jupiter, nhà cung cấp thanh khoản cơ sở (như HumidiFi hoặc Meteora) có thể trả phí cho Jupiter để tranh quyền thực hiện giao dịch này. Sau khi nhận được "phí kênh" này, Jupiter sẽ hoàn lại một phần cho Phantom.
Dù phỏng đoán này chưa được xác nhận công khai, nhưng tác giả cho rằng, dưới sự thúc đẩy của lợi ích, "quy tắc ngầm chia lợi nhuận" trong nội bộ chuỗi công nghiệp này gần như là hiện tượng tự nhiên.
Lệnh thị trường hút máu
Khi người dùng nhấp "Xác nhận" và ký trong ví, về bản chất giao dịch này là một "lệnh thị trường" (Market Order) với tham số trượt giá.
Đối với phía ứng dụng, có hai con đường để xử lý lệnh này:
Con đường lành mạnh: Bán cơ hội "Backrun" (thao tác theo sau để kiếm lời) do giao dịch tạo ra cho các công ty giao dịch chuyên nghiệp, mọi người chia lợi nhuận. Backrun ở đây chỉ việc khi lệnh mua của người dùng trên DEX1 đẩy giá token trong DEX1 lên cao, bot arbitrage theo ngay sau đó mua vào trên DEX2 trong cùng khối (không ảnh hưởng giá mua của người dùng trên DEX1), và bán ra trên DEX1.
Con đường độc hại: Hỗ trợ kẻ tấn công kẹp giá (sandwich attacker) tấn công chính người dùng của mình, đẩy giá giao dịch thành công của người dùng lên cao.
Ngay cả đi con đường lành mạnh cũng không có nghĩa là phía ứng dụng có lương tâm. Để tối đa hóa giá trị của "thao tác theo sau để kiếm lời", phía ứng dụng có động cơ cố tình làm chậm tốc độ lên chuỗi của giao dịch. Dưới sự thúc đẩy của lợi nhuận, phía ứng dụng còn có thể cố ý định tuyến người dùng đến các pool thanh khoản kém hơn, từ đó tạo ra biến động giá và không gian arbitrage lớn hơn một cách nhân tạo.
Theo báo cáo, một số ứng dụng giao diện người dùng nổi tiếng trên Solana đang thực hiện các thao tác nêu trên.
Ai lấy mất tiền boa của bạn?
Nếu các thủ đoạn trên còn có một chút ngưỡng kỹ thuật, thì thao tác mờ ám trên "phí giao dịch" có thể gọi là "diễn cũng không thèm diễn".
Trên Solana, phí người dùng trả thực tế chia làm hai phần:
- Phí ưu tiên: Đây là phí trong giao thức, trực tiếp trả cho trình xác thực.
- Tiền boa giao dịch: Đây là một khoản SOL chuyển đến bất kỳ địa chỉ nào, thường trả cho các "nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh" (Landing Service) như Jito. Nhà cung cấp dịch vụ sau đó quyết định chia bao nhiêu cho trình xác thực, bao nhiêu hoàn lại (Rebate) cho phía ứng dụng.
Tại sao cần nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh? Vì khi mạng Solana tắc nghẽn, việc truyền thông cực kỳ phức tạp, việc phát sóng giao dịch thông thường rất dễ thất bại. Nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh đóng vai trò "kênh VIP", thông qua liên kết tối ưu chuyên biệt, họ cam kết với người dùng về việc giao dịch sẽ lên chuỗi thành công.
Thị trường người xây dựng khối (Builder Market) phức tạp và hệ thống định tuyến phân mảnh của Solana đã sinh ra vai trò đặc biệt này, đồng thời cũng tạo ra không gian tìm kiếm địa tô tuyệt vời cho phía ứng dụng. Phía ứng dụng thường dụ người dùng trả tiền boa cao để "bảo đảm qua", sau đó chia phần chênh lệch này với nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh.
Bản đồ lưu lượng giao dịch và phí
Hãy xem một nhóm dữ liệu. Trong tuần từ ngày 1 đến ngày 8 tháng 12 năm 2025, mạng Solana đã tạo ra 450 triệu giao dịch.
Trong đó, dịch vụ hạ cánh của Jito xử lý 80 triệu giao dịch, chiếm vị thế thống trị (93.5% thị phần người xây dựng). Và trong số các giao dịch này, đa số là các hoạt động Swap liên quan đến giao dịch, cập nhật oracle và thao tác của nhà tạo lập thị trường.
Trong bể lưu lượng khổng lồ này, để "cầu nhanh", người dùng thường trả phí cao. Nhưng số tiền này có thực sự đều dùng để tăng tốc không?
Không hẳn vậy. Dữ liệu cho thấy, các ví có hoạt động thấp (thường là nhà đầu tư nhỏ lẻ) trả phí ưu tiên cao một cách vô lý. Xét rằng các khối lúc đó chưa đầy, rõ ràng những người dùng này đã bị tính phí vượt mức (Overcharged).
Phía ứng dụng lợi dụng nỗi sợ "giao dịch thất bại" của người dùng, dụ họ đặt tiền boa cực cao, sau đó thông qua thỏa thuận với nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh, thu về phần chênh lệch này.
Điển hình tiêu cực Axiom
Để minh họa trực quan hơn cho mô hình "thu hoạch" này, tác giả đã thực hiện nghiên cứu trường hợp chuyên sâu về ứng dụng hàng đầu trên Solana là Axiom.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
BlockBeats
