Tài sản mã hóa cuối cùng đã có thể được thừa kế

Tác giả: Lưu Chính Yếu

Gần đây, một KOL trong cộng đồng tiền mã hóa đã đăng bài trên nền tảng truyền thông tự do cho biết Binance đã bổ sung tính năng "Người liên hệ khẩn cấp" và "Người thừa kế di sản" trong phiên bản cập nhật ứng dụng. Đồng thời, blogger này cũng chỉ ra rằng, mỗi năm trên thế giới có hàng ngàn người qua đời vì tai nạn, số tài sản mã hóa mà họ nắm giữ ước tính vượt quá 1 tỷ USD. Nếu trước khi qua đời, họ không kịp chuyển giao lại cho người thân, số tài sản này cuối cùng sẽ thuộc về sàn giao dịch (nếu tài sản mã hóa được lưu trữ tại sàn giao dịch), hoặc nếu được lưu trữ trong ví lạnh thì sẽ mãi mãi bị “đóng băng” tại địa chỉ ví đó.

Chức năng mới của Binance thực sự có thể giải quyết vấn đề thừa kế tài sản mã hóa cho những người làm trong lĩnh vực web3 – một việc làm vô cùng ý nghĩa.

Trước khi chính thức đi vào phân tích các vấn đề pháp lý liên quan đến thừa kế tài sản mã hóa, Luật sư Lưu nhấn mạnh rằng bài viết này chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức, không nhằm mục đích giới thiệu hay bảo lãnh cho bất kỳ loại tiền ảo hay sàn giao dịch tiền ảo nào.

Một, Thực tiễn thừa kế tài sản mã hóa

Theo giới thiệu từ trang web chính thức của Binance, người dùng có thể thiết lập người liên hệ khẩn cấp trong ứng dụng. Trong trường hợp tài khoản người dùng rơi vào trạng thái không hoạt động kéo dài (mặc định là 12 tháng, cũng có thể tự đặt thành 2 hoặc 3 năm...), Binance sẽ liên hệ với người liên hệ khẩn cấp do người dùng chỉ định. Người liên hệ khẩn cấp này có khả năng nhận quyền thừa kế hoặc sở hữu tài sản trong tài khoản người dùng.

Người dùng cũng có thể xóa hoặc thay đổi người liên hệ khẩn cấp bất cứ lúc nào.

Hai, Pháp luật Trung Quốc có công nhận thừa kế tài sản mã hóa không?

Cách làm nêu trên về mặt thực tiễn đã giải quyết được vấn đề thừa kế tài sản mã hóa từ các tài khoản "ngủ đông" trên các sàn giao dịch phi tập trung. Là một chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực web3, Luật sư Lưu không khỏi tự hỏi liệu cách làm này có gặp phải rào cản pháp lý nào không?

(1) Tiền ảo có phải là tài sản không?

Trong bài viết ngày hôm qua của Luật sư Lưu ("Xử lý tư pháp đối với tiền ảo: Báo Tòa án Nhân dân cho biết có thể ủy thác cho tổ chức bên thứ ba thực hiện"), đã đề cập rằng Tòa án Nhân dân Trung cấp Thâm Quyến trong bài viết gửi tới Báo Tòa án Nhân dân đã công nhận tính chất tài sản của tiền ảo trong cả luật dân sự và hình sự. Cụ thể, lý do như sau:

Thứ nhất, trong các vụ án dân sự, tiền ảo được xác định là có đặc điểm độc quyền, kiểm soát được, có khả năng lưu thông, tương tự như hàng hóa ảo, do đó cần thừa nhận tính chất tài sản của tiền ảo.

Thứ hai, Điều 127 của Bộ luật Dân sự Trung Quốc quy định rõ: «Pháp luật có quy định về việc bảo vệ dữ liệu, tài sản tiền ảo mạng thì thực hiện theo quy định đó», chứng tỏ Bộ luật Dân sự Trung Quốc thể hiện thái độ ủng hộ việc bảo vệ tài sản ảo.

Thứ ba, tại Điều 83 trong Dự thảo Chỉ thị Hội nghị xét xử các vụ án tài chính toàn quốc cũng quy định: «Tiền ảo có một phần đặc điểm của tài sản ảo trên mạng».

Thứ tư, trong lĩnh vực xét xử hình sự, các án lệ trong cơ sở dữ liệu án lệ của Tòa án Nhân dân Tối cao cũng đã khẳng định rõ ràng rằng tiền ảo thuộc phạm vi "tài sản" theo nghĩa luật hình sự, tức là có tính chất tài sản theo luật hình sự.

Bên cạnh đó, theo hiểu biết của Luật sư Lưu về chính sách quản lý tiền ảo tại Trung Quốc, trong Thông báo về phòng ngừa rủi ro Bitcoin tháng 12/2013, chính phủ Trung Quốc đã định tính Bitcoin là «một loại hàng hóa ảo nhất định»; trong Thông báo về phòng ngừa rủi ro giao dịch và đầu cơ tiền ảo tháng 5/2021, tiền ảo được định tính là «một loại hàng hóa ảo nhất định» (xem thêm: Tổng hợp văn bản quản lý ngành web3.0 tại đại lục Trung Quốc). Phạm vi «hàng hóa ảo» đã được nâng cấp từ riêng Bitcoin sang toàn bộ các loại tiền ảo.

Tóm lại, tiền ảo thuộc về tài sản.

(2) Các quy định pháp luật liên quan đến thừa kế

Chương Thừa kế của Bộ luật Dân sự Trung Quốc quy định rõ phạm vi di sản là tài sản hợp pháp cá nhân để lại khi chết.

Vì tiền ảo là tài sản theo pháp luật Trung Quốc, nên khi cá nhân sở hữu hợp pháp, đương nhiên có thể sắp xếp việc thừa kế thông qua di chúc.

Các hình thức di chúc phổ biến theo Bộ luật Dân sự bao gồm: di chúc tự viết, di chúc do người khác viết hộ, di chúc in sẵn, di chúc ghi âm/giọng nói, di chúc miệng, di chúc công chứng... Ngoài ra, di chúc có thể bị rút lại hoặc sửa đổi bất cứ lúc nào.

Việc thiết lập người liên hệ khẩn cấp trong ứng dụng và trao cho họ quyền thừa kế di sản không vi phạm nguyên tắc «tự do ý chí» mà pháp luật dân sự Trung Quốc nhấn mạnh, do đó về mặt pháp lý tại Trung Quốc cũng được coi là hợp lệ.

Ba, Khó khăn khi thực thi thừa kế mã hóa

Tuy nhiên, ở đây cần có một bước ngoặt.

Vẫn là quy định trong Thông báo "9.24" do mười cơ quan ban hành ngày 15/9/2021, trong đó nghiêm cấm các sàn giao dịch tiền ảo nước ngoài cung cấp dịch vụ cho cư dân đại lục thông qua Internet. Mười cơ quan này bao gồm Tòa án Nhân dân Tối cao.

Nếu Trương Tam thiết lập bạn mình là Lý Tứ làm người liên hệ khẩn cấp trên ứng dụng của một sàn giao dịch tiền ảo, và cho phép Lý Tứ thừa kế tài sản mã hóa trị giá 100 triệu NDT. Sau khi Trương Tam qua đời, Lý Tứ thực sự nhận được số tài sản này. Khi Trương Tiểu Tam (tên nghe hơi buồn cười) – con trai Trương Tam – biết chuyện, đã kiện ra tòa yêu cầu Lý Tứ hoàn trả toàn bộ tài sản thừa kế cho mình. Lý do chủ yếu là: các sàn giao dịch tiền ảo nước ngoài không được phép hoạt động tại đại lục, do đó thao tác của cha anh ta trên ứng dụng sàn giao dịch là vi phạm quy định bắt buộc của pháp luật đại lục Trung Quốc, nên di chúc thừa kế là vô hiệu, và di sản của Trương Tam phải được phân chia theo pháp luật, do Trương Tiểu Tam thừa kế.

Vậy cục diện này nên phá giải thế nào? Với tư cách là một luật sư hình sự, Luật sư Lưu xin không phô trương kiến thức dân sự hạn hẹp của mình nữa, bạn đọc quan tâm có thể trao đổi riêng.

Bốn, Kết luận

Dù tiền ảo đại diện bởi Bitcoin đã ra đời từ năm 2008, nhưng xét về góc độ pháp lý, tiền ảo vẫn là một hiện tượng hoặc công nghệ mới mẻ (không chỉ ở Trung Quốc, mà ở mọi quốc gia đều như vậy). Luật sư Lưu tin rằng trong tương lai, các tranh chấp, khiếu kiện liên quan đến tiền ảo trong lĩnh vực hình sự, dân sự sẽ tiếp tục xuất hiện, nhưng chúng tôi cũng tin rằng các nhà sáng lập web3 sẽ tiếp tục xây dựng theo hướng tích cực, dù chủ động hay bị động, pháp luật cũng sẽ không ngừng thích nghi với công nghệ mới và những thay đổi mà nó mang lại cho thế giới.