Tether tại châu Phi: Các kiosk năng lượng mặt trời và mô hình kinh doanh mới với tiền ổn định
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tether tại châu Phi: Các kiosk năng lượng mặt trời và mô hình kinh doanh mới với tiền ổn định
Tether đang khám phá các giải pháp hoàn toàn mới cho việc điện khí hóa ở châu Phi.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Erik Hersman, người sáng lập Gridless – công ty chuyên về cơ sở hạ tầng hệ thống điện ngoài lưới tại châu Phi
Biên dịch: TechFlow
Hai ngày trước, Paolo Ardoino, CEO của Tether, đã thông báo trên Twitter về kế hoạch mới của họ: triển khai các trạm năng lượng mặt trời tại châu Phi. Hiện đã có hàng trăm trạm như vậy đang hoạt động, cung cấp dịch vụ thuê bao pin hiệu suất cao với hình thức thanh toán bằng USDt và Bitcoin. Tether dự định mở rộng mô hình này lên 100.000 trạm năng lượng mặt trời nhằm thúc đẩy việc phổ cập điện cho toàn lục địa châu Phi.
Phản ứng đầu tiên của tôi là đây là một nỗ lực rất ý nghĩa. Như tôi đã đề cập trong bài viết gần đây về tiềm năng năng lượng ngoài lưới tại châu Phi, những giải pháp năng lượng sáng tạo chính là chìa khóa để thúc đẩy sự phát triển của châu Phi. Việc điện khí hóa lục địa này không phải trò chơi zero-sum; không có một giải pháp đơn lẻ nào có thể giải quyết hoàn toàn vấn đề thiếu điện ở châu Phi. Hiện nay, tới 600 triệu người châu Phi vẫn chưa được tiếp cận điện, chiếm 83% dân số toàn cầu sống trong tình trạng mất điện. Do đó, việc khám phá các mô hình năng lượng ngoài lưới mới là hướng đi tất yếu trong tương lai.
Tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm của Paolo: Tether là một doanh nghiệp hiếm có trong thế kỷ này. Chỉ riêng năm 2024, lợi nhuận của Tether đã đạt mức 13,7 tỷ USD. Khối lượng sử dụng Tether tiếp tục tăng mạnh tại Mỹ, EU và Trung Quốc, đồng thời nhu cầu đối với USDt tại các nước đang phát triển cũng đang tăng nhanh chóng. Khi tiền tệ nội địa mất giá tại nhiều khu vực, ngày càng nhiều người lựa chọn stablecoin (các token kỹ thuật số neo theo tiền pháp định như đô la Mỹ) để phòng ngừa rủi ro kinh tế. Ví dụ điển hình là Ethiopia (dân số khoảng 123 triệu người), đồng birr đã mất giá khoảng 30% vào giữa năm 2023. Ngày nay, Ethiopia đã trở thành thị trường stablecoin phát triển nhanh nhất châu Phi, với khối lượng giao dịch stablecoin bán lẻ tăng 180% so với cùng kỳ năm trước.
(Ghi chú: Vì chi tiết cụ thể về mô hình của Tether hiện chưa được công bố, phần phân tích dưới đây mang tính chất suy luận.)
Nhìn lại các trạm năng lượng mặt trời tại châu Phi
Kế hoạch của Tether tại châu Phi kết hợp trạm năng lượng mặt trời ngoài lưới với các dịch vụ tài chính dựa trên stablecoin — yếu tố hoàn toàn mới mẻ trong mô hình này. Trước khi đi sâu phân tích, chúng ta cần hiểu rõ bối cảnh của lĩnh vực này.
Trong 15 năm qua, lục địa châu Phi đã chứng kiến sự xuất hiện của nhiều dự án trạm năng lượng mặt trời do các doanh nghiệp và tổ chức phi chính phủ triển khai. Những mô hình vận hành và bài học thành – bại từ các dự án này sẽ giúp đánh giá tốt hơn kế hoạch của Tether. Chẳng hạn:
-
Solar Kiosk (2011–2019): Hoạt động tại Ethiopia, Kenya, Botswana, Tanzania, Rwanda và Ghana, đỉnh điểm có tới 250 trạm.
-
ARED “Shiriki Hubs” (đang tiếp tục): Phủ sóng Uganda và Rwanda, hiện có 60 trạm.
-
Community Energy Kiosks: Thuộc dự án SOGERV tại Malawi, quy mô nhỏ, chỉ có 4–10 trạm.
Nhiều dự án trạm năng lượng mặt trời tại châu Phi gặp khó khăn về lợi nhuận và tăng trưởng tự nhiên, thường phụ thuộc vào tài trợ hoặc vốn từ các nhà đầu tư tác động xã hội. Hiện tại, mô hình kinh doanh của Tether vẫn chưa rõ ràng. Dự đoán Tether có khả năng lớn sẽ áp dụng mô hình nhượng quyền. Dù chọn mô hình nào, có một vài điểm then chốt cần lưu ý:
-
Nguồn tài chính quyết định thành bại
Kế hoạch của Tether được tài trợ bởi một công ty tư nhân cực kỳ sinh lời, điều này tạo nền tảng vững chắc cho thành công. Ngược lại, mô hình tài trợ dựa trên viện trợ, đặc biệt trong bối cảnh "sau USAID" tại châu Phi, khó có thể duy trì mở rộng lâu dài. Đầu tư vì trách nhiệm xã hội chỉ hỗ trợ được giai đoạn đầu; để triển khai quy mô lớn, vẫn cần các đối tác vốn mạnh sẵn sàng đổ nguồn lực đáng kể.
-
Cung cấp thêm dịch vụ cộng đồng là chìa khóa
Nếu trạm năng lượng mặt trời chỉ đóng vai trò là trạm sạc pin với biên lợi nhuận thấp, các chủ kinh doanh địa phương khó có thể thu đủ lợi nhuận. Để vận hành bền vững, trạm thường phải trở thành trung tâm sinh hoạt cộng đồng, cung cấp thêm các tiện ích như WiFi, dịch vụ thanh toán di động, sạc điện thoại, bán thẻ cào. Nếu có thể tận dụng điện mặt trời chiếu bóng đá buổi tối cho cả làng xem, trạm sẽ thu hút đông người hơn và tăng thêm lợi nhuận.
Mô hình trạm năng lượng mặt trời của Tether có khởi đầu thuận lợi: nguồn vốn ổn định, đảm bảo tài trợ cho tăng trưởng. Hơn nữa, vì các đại lý nhượng quyền thường đã là đại lý thanh toán di động, chỉ cần bổ sung tùy chọn thanh toán bằng stablecoin USDt là có thể vận hành mô hình thuê bao. Đồng thời, các trạm còn tích hợp sẵn chức năng triển khai WiFi, mang lại giá trị gia tăng cho cộng đồng, làm tăng sức hấp dẫn và tính thực tiễn của dự án.
Tuy nhiên, việc mở rộng tại thị trường nông thôn châu Phi không hề dễ dàng. Thị trường "chặng đường cuối cùng" đối mặt với thách thức hậu cần và vận hành khổng lồ, đồng thời cạnh tranh trong lĩnh vực năng lượng mặt trời ngoài lưới cũng vô cùng khốc liệt. Mô hình tài trợ năng lượng mặt trời hộ gia đình theo kiểu trả phí theo lần sử dụng đã phát triển 13 năm, nhưng nhiều doanh nghiệp thất bại do đánh giá thấp môi trường cạnh tranh và độ phức tạp hậu cần tại châu Phi. Ngoài ra, nguy cơ trộm cắp, phá hoại, và khó khăn trong việc xây dựng niềm tin thương hiệu tại các xã hội có mức độ tin cậy thấp, đều là những vấn đề then chốt không thể xem nhẹ.
Sự trỗi dậy của stablecoin tại châu Phi
Gần đây, châu Phi đã trở thành khu vực tăng trưởng chính về sử dụng tiền mã hóa, trong đó stablecoin đặc biệt được ưa chuộng. Đến giữa năm 2024, khoảng 43% tổng giá trị giao dịch tiền mã hóa tại khu vực cận Sahara châu Phi đến từ stablecoin. Tỷ lệ tăng nhanh này phản ánh lo ngại ngày càng lớn về sự bất ổn của tiền tệ nội địa. Thực tế, tại châu Phi, stablecoin thậm chí còn phổ biến hơn Bitcoin, trở thành công cụ chuyển giá trị chủ đạo. Xu hướng này cho thấy stablecoin đang dần trở thành một phần thiết yếu trong hệ sinh thái tài chính châu Phi.
Stablecoin (như USDt) đã cho thấy những ứng dụng thực tiễn tại nền kinh tế châu Phi. Một ví dụ điển hình là thương mại xuyên biên giới và thanh toán quốc tế. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn trong việc mở tài khoản đô la Mỹ nên đã chọn dùng stablecoin để thanh toán quốc tế. Họ có thể đổi tiền nội tệ sang USDt và hoàn tất chuyển khoản quốc tế trong vài phút, trong khi bên nhận có thể nhanh chóng chuyển đổi thành ngoại tệ mạnh. Cách làm này tối ưu hóa đáng kể quy trình thanh toán truyền thống. So với việc chờ đợi hàng tuần và chịu phí ngân hàng cao, hoặc phụ thuộc vào thị trường ngoại hối chợ đen đầy rủi ro, việc sử dụng USDt giúp bỏ qua các trung gian truyền thống và chi phí chuyển tiền cao, trở thành công cụ không thể thiếu cho nhiều công ty xuất nhập khẩu. Stablecoin đang thay đổi cục diện thương mại châu Phi. Ngoài ra, stablecoin còn được dùng trong các giao dịch hàng ngày như thanh toán học phí nước ngoài, mua hàng tồn kho. Sự phổ biến của stablecoin đã giải quyết nhiều điểm nghẽn trong hệ thống tài chính truyền thống, chẳng hạn như chi phí cao và chậm trễ trong thanh toán quốc tế, nhờ đó mà bùng nổ tại thị trường châu Phi và trở thành bộ phận trọng yếu của hệ sinh thái tiền mã hóa nơi đây.
Tuy nhiên, sự phổ biến của stablecoin cũng đối mặt với thách thức từ các cơ quan quản lý chính phủ. Một số quốc gia lo ngại rằng việc sử dụng rộng rãi USDt có thể dẫn đến chảy máu vốn và làm suy yếu sự ổn định của tiền tệ nội địa. Điều này đặc biệt rõ ở một số nước như Malawi và Nigeria. Khi tiền tệ nội địa mất giá nghiêm trọng, nhiều người ngày càng ưa chuộng USDt để đáp ứng nhu cầu thanh toán trong và ngoài nước, từ đó làm giảm thêm sức hấp dẫn của tiền tệ bản địa. Hiện tại, stablecoin tại châu Phi vẫn nằm trong "vùng xám": được sử dụng phi chính thức rộng rãi, nhưng chưa được công nhận chính thức. Tình trạng này gây trở ngại cho việc tích hợp quy mô lớn. Các doanh nghiệp có thể e ngại bị xử phạt trong tương lai nên không dám công khai sử dụng USDT, trong khi các startup fintech phải đối mặt với thách thức do thiếu khung pháp lý rõ ràng.
Chúng ta có lý do để tin rằng Tether có thể đạt được thành công tại thị trường châu Phi. Nguồn lực tài chính mạnh mẽ giúp Tether chiếm lợi thế rõ rệt. Sự hỗ trợ tài chính này mở ra nhiều cơ hội. Hơn nữa, chiến lược của Tether là mở rộng việc sử dụng stablecoin từ các trader tại thành phố xuống khu vực nông thôn. Với những thương gia đã kéo dài chuỗi cung ứng hàng hóa tới vùng nông thôn, họ vốn đã dùng USDt trong giao dịch với các đối tác Trung Quốc và thị trường quốc tế khác, nên việc sao chép mô hình này vào thị trường nội địa là điều hợp lý. Qua đó, Tether có tiềm năng thúc đẩy mạnh mẽ việc phổ cập stablecoin tại châu Phi, đồng thời mang lại dịch vụ tài chính thuận tiện cho người dùng ở nhiều khu vực hơn.
Dự án trạm năng lượng mặt trời của Tether có tiềm năng thành công
Phần sáng tạo nhất trong kế hoạch của Tether là tích hợp thanh toán bằng stablecoin và các dịch vụ tài chính liên quan vào mô hình vận hành trạm năng lượng mặt trời. Mô hình này không chỉ có thể thay đổi cục diện ngành, mà cũng đối mặt với một số thách thức nhất định.
Một mặt, stablecoin đã bắt đầu lan rộng trong cộng đồng người dùng cơ sở tại châu Phi nhờ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề tài chính thực tế. Nếu Tether có thể mở rộng ứng dụng stablecoin tới các trạm năng lượng mặt trời vật lý tại vùng nông thôn, điều này sẽ thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa khả năng tiếp cận tài chính. Hãy tưởng tượng, một nông dân không chỉ sạc điện thoại tại trạm năng lượng mặt trời, mà còn có thể đổi một phần tiền mặt thu nhập thành dư nợ digital USDt. Số dư này không chỉ giúp người nông dân chống lại lạm phát tiền tệ nội địa, mà còn cung cấp phương thức lưu trữ giá trị ổn định hơn. Họ có thể dùng số dư này để mua vật tư nông nghiệp, hoặc nhận kiều hối từ người thân ở nước ngoài trong vài phút.
Về mặt lý thuyết, trạm năng lượng mặt trời như vậy không chỉ là trung tâm cung cấp điện, mà còn có thể trở thành một "ngân hàng vi mô phi chính thức", hỗ trợ những nhóm người không tiếp cận được dịch vụ ngân hàng truyền thống. Bằng cách kết hợp cung cấp năng lượng và công nghệ tài chính, mô hình này có thể nâng cao đáng kể mức độ phát triển tổng thể của cộng đồng – vừa giải quyết nhu cầu điện năng, vừa cung cấp cách thức tiết kiệm và giao dịch an toàn hơn. So với các dự án trạm năng lượng mặt trời truyền thống, điểm đổi mới của Tether nằm ở việc tích hợp dịch vụ tài chính, chứ không chỉ dừng lại ở cung cấp năng lượng và kết nối.
Xét về góc độ kinh doanh, mô hình này có tính bền vững cao và tiềm năng sinh lời. Tuy nhiên, mục tiêu của dự án này có thể không chỉ dừng lại ở lợi nhuận. Chiến lược của Tether dường như còn bao gồm mở rộng phạm vi sử dụng stablecoin, đồng thời xây dựng ảnh hưởng thương hiệu và danh tiếng tốt tại các thị trường mới nổi. Trong bối cảnh áp lực quản lý ngày càng gia tăng tại Mỹ và EU, Tether đang hướng tầm nhìn về bán cầu Nam để tìm kiếm cơ hội tăng trưởng mới. Chiến lược này cho thấy Tether có thể sẵn sàng chấp nhận thua lỗ ban đầu ở dự án trạm năng lượng mặt trời, nhằm từng bước xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Cách làm này tương tự như con đường phát triển của M-Pesa tại Kenya: đầu tư dài hạn, kiên nhẫn nuôi dưỡng thị trường, cuối cùng đạt được sự chấp nhận rộng rãi và thành công về mặt thương mại.
So sánh mô hình Tether và mô hình Gridless
Là một doanh nghiệp khác cũng cam kết cung cấp mô hình tài trợ sáng tạo, phát triển năng lượng ngoài lưới và thực sự đã đạt lợi nhuận tại châu Phi, Gridless có sự khác biệt rõ rệt so với mô hình của Tether. Dưới đây là bảng so sánh hai mô hình:
Kế hoạch của Tether là triển khai các trạm năng lượng mặt trời để cung cấp các lựa chọn thanh toán linh hoạt và dịch vụ giáo dục cho cộng đồng châu Phi. Trong khi đó, Gridless tập trung xây dựng các nhà máy thủy điện quy mô nhỏ tại các khu vực có nguồn nước tự nhiên, đồng thời sử dụng lượng điện dư thừa để khai thác Bitcoin, từ đó tạo nguồn hỗ trợ tài chính ổn định cho dự án.
Phương thức tài trợ
-
Mô hình Gridless: Sử dụng Bitcoin làm tài sản thế chấp để huy động vốn, thúc đẩy mở rộng dự án.
-
Mô hình Tether: Dựa vào nguồn dự trữ khổng lồ để trực tiếp đầu tư vào dự án, đạt tăng trưởng nhanh chóng.
Nguồn năng lượng
-
Mô hình Gridless: Sử dụng thủy điện, tận dụng lợi thế về chi phí thấp và tính bền vững của nguồn nước.
-
Mô hình Tether: Dựa vào năng lượng mặt trời, khai thác triệt để nguồn tài nguyên mặt trời dồi dào và chi phí thấp.
Nguồn thu nhập
-
Mô hình Gridless: Kiếm lợi nhuận từ khai thác Bitcoin và đáp ứng nhu cầu điện năng cộng đồng.
-
Mô hình Tether: Thu lợi từ chức năng thanh toán bằng USDt (hoặc Bitcoin), đồng thời có thể thu lợi từ việc quản lý dòng tiền lưu động, hoặc thu hút người dùng sử dụng các dịch vụ tài chính khác do Tether cung cấp.
Tiềm năng tăng trưởng
-
Mô hình Gridless: Mặc dù bị giới hạn bởi điều kiện địa lý của thủy điện, nhưng có thể cung cấp giải pháp năng lượng địa phương ổn định hơn, đồng thời đạt được tính bền vững tài chính nội tại thông qua khai thác Bitcoin.
-
Mô hình Tether: Nhờ nguồn lực tài chính mạnh mẽ và thiết kế trạm năng lượng mặt trời chuẩn hóa, có thể mở rộng thị trường nhanh hơn. Tuy nhiên, mô hình này có thể gặp phải các rào cản quản lý liên quan đến tiền mã hóa, đồng thời gặp độ phức tạp nhất định trong việc quản lý số lượng lớn điểm kinh doanh vật lý.
Có thể thấy, cả hai mô hình đều thể hiện tính sáng tạo mạnh mẽ khi kết hợp năng lượng tái tạo với tiền mã hóa, nhưng có sự khác biệt về bối cảnh ứng dụng. Các trạm năng lượng mặt trời của Tether có thể nhanh chóng phủ sóng các khu vực thiếu dịch vụ, đặc biệt phù hợp với những vùng có nguồn năng lượng mặt trời dồi dào nhưng mạng lưới điện truyền thống khó mở rộng. Trong khi đó, mô hình thủy điện của Gridless tuy triển khai chậm hơn, nhưng lại mang tính chất tập trung vào xây dựng cơ sở hạ tầng, cung cấp điện năng ổn định và lâu dài hơn, hỗ trợ tốt hơn cho sự phát triển bền vững và tăng trưởng kinh tế cộng đồng.
Trong trường hợp lý tưởng, có thể áp dụng mô hình kết hợp. Ví dụ, triển khai trạm năng lượng mặt trời tại các khu vực không thể xây dựng thủy điện, nhằm lấp đầy khoảng trống cung cấp năng lượng. Bằng cách này, có thể tối đa hóa tác động tổng thể của việc điện khí hóa ngoài lưới tại châu Phi, cung cấp năng lượng đáng tin cậy cho nhiều cộng đồng hơn, đồng thời đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.
Bản đồ phân bố thủy điện, điện mặt trời và điện gió tại châu Phi
Như hình trên cho thấy, mặc dù điện mặt trời và thủy điện có sự trùng lặp ở một số khu vực, nhưng cũng có nhiều vùng phù hợp hơn với một trong hai dạng năng lượng này. Các trạm năng lượng mặt trời của Tether chủ yếu hướng đến các khu vực nắng gắt nhưng thiếu lưới điện, ví dụ như vùng Sahel và Sừng châu Phi. Những khu vực này đặc trưng bởi bức xạ mặt trời mạnh và tiềm năng thủy điện hạn chế, rất phù hợp với các trạm năng lượng mặt trời có thiết kế mô-đun và có thể triển khai nhanh chóng. Các trạm này không chỉ cung cấp điện, mà còn mang lại kết nối internet và dịch vụ tài chính cho cư dân địa phương. Trong khi đó, Gridless tập trung vào các khu vực giàu tài nguyên nước như Đông Phi và Nam Phi để xây dựng các nhà máy thủy điện nhỏ. Những con sông tại đây có lưu lượng ổn định, có thể hỗ trợ cung cấp điện 24/7.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@africansignals
