Mỗi khi tiền mã hóa điên cuồng một lần, nhân loại lại càng lùi xa hơn một bước khỏi AGI?

Tác giả: Châu Nhất Tiếu, TechFlow Pro

Sau khi Trump giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, thị trường kỳ vọng ông sẽ nới lỏng quy định đối với tiền mã hóa. Trump từng tuyên bố muốn tập trung khai thác Bitcoin tại Mỹ, chính sách này có thể ảnh hưởng đến ngành công nghiệp AI. Rạng sáng ngày 23 tháng 11, giá Bitcoin từng đạt mức 99.660 USD, lập kỷ lục mới cao nhất mọi thời đại, tiến gần ngưỡng 100.000 USD.

Lý do là cả việc khai thác Bitcoin và huấn luyện AI đều đòi hỏi lượng lớn năng lượng và sức mạnh tính toán. Sự phát triển đồng thời của hai lĩnh vực này chắc chắn sẽ tạo ra cạnh tranh về điện năng và tài nguyên phần cứng. Điều này có nghĩa hoạt động huấn luyện AI có thể chịu ảnh hưởng từ biến động giá Bitcoin, đặc biệt khi các thợ mỏ tranh giành nguồn lực phần cứng hạn chế. Nói cách khác, giá Bitcoin tăng có thể kéo theo chi phí huấn luyện AI gia tăng.

AI VS BTC

Theo sau thành công vang dội của ChatGPT, các công ty AI đua nhau huấn luyện và vận hành mô hình riêng, mong vượt qua sản phẩm hàng đầu của OpenAI. Điều này tạo ra nhu cầu khổng lồ: quá trình suy luận của mô hình AI phức tạp hơn nhiều so với việc lập chỉ mục và truy xuất dữ liệu của công cụ tìm kiếm, một truy vấn ChatGPT tiêu tốn khoảng gấp mười lần năng lượng so với một tìm kiếm Google.

Điều này khiến các công ty AI khẩn thiết tìm kiếm nguồn năng lượng rẻ, đất đai rộng để đặt thiết bị. Tại Bắc Mỹ, một số khu vực đã áp dụng cơ chế xếp hàng chờ kết nối vào lưới điện cho các trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Tuy nhiên, ngay cả khi doanh nghiệp được phê duyệt ban đầu, việc xây dựng trung tâm dữ liệu từ đầu cũng có thể mất vài năm, hàng triệu đô la và trải qua quy trình pháp lý, hành chính dài dòng.

Trên bình diện quốc tế, khai thác Bitcoin quy mô lớn từ lâu đã là một hoạt động sinh lời cực kỳ cao. Tuy nhiên, nó cũng chịu ảnh hưởng bởi thị trường tiền mã hóa biến động mạnh. Sau khi thị trường tiền mã hóa sụp đổ năm 2022, nhiều thợ mỏ buộc phải phá sản hoặc đóng cửa hoàn toàn.

Năm 2023 và đầu năm 2024, các công ty khai thác vượt qua giai đoạn suy thoái thị trường đã thu được lợi nhuận. Tuy nhiên, sự kiện "Bitcoin halving" (giảm một nửa phần thưởng cho thợ mỏ) năm nay không kích hoạt đà tăng giá mạnh như các chu kỳ trước để bù đắp tác động giảm phần thưởng. Kể từ tháng Tư năm nay, giá Bitcoin dao động ngang trong thời gian dài khiến biên lợi nhuận của thợ mỏ bị thu hẹp, buộc một số người phải tìm cách đa dạng hóa mô hình kinh doanh nhằm phòng ngừa rủi ro biến động giá tiền mã hóa.

Bốn năm trước, khi công ty IREN – kết hợp trung tâm dữ liệu và khai thác Bitcoin – cân nhắc tham gia huấn luyện AI, họ cho rằng khối lượng kinh doanh lúc đó chưa đủ hấp dẫn về mặt thương mại. Nhưng hiện nay, ngày càng nhiều công ty khai thác Bitcoin lớn bắt đầu thay thế một phần thiết bị đào, chuyển sang dùng thiết bị phục vụ chạy và huấn luyện hệ thống AI. Các công ty này cho rằng cung cấp sức mạnh tính toán cho các công ty AI có thể mang lại nguồn thu an toàn và ổn định hơn so với khai thác.

Hiện nay, sự hợp tác giữa ngành trí tuệ nhân tạo và khai thác Bitcoin là điều hợp lý, nhu cầu hai bên bổ trợ lẫn nhau: các công ty AI cần địa điểm, nguồn năng lượng rẻ và hạ tầng sẵn có mà các thợ mỏ đã có; còn các thợ mỏ thì hướng tới thu nhập ổn định từ dịch vụ AI cùng tiềm năng lợi nhuận từ cơn sốt AI hiện tại.

Một số công ty khai thác Bitcoin chọn cho thuê cơ sở vật chất cho khách hàng AI. Tháng 6 năm nay, công ty khai thác Bitcoin Core Scientific – từng đứng trước bờ vực phá sản năm 2022 – tuyên bố sẽ lưu trữ hơn 200 megawatt GPU cho startup AI CoreWeave. Core Scientific cho biết các công ty AI đã bắt đầu mua trang trại đào với giá cao hơn thị trường khai thác, họ gọi các cơ sở khai thác Bitcoin là "vỏ điện" của ngành trung tâm dữ liệu.

Một số công ty khai thác khác tự vận hành GPU. Công ty khai thác Bitcoin Hut 8 nhận được khoản đầu tư 150 triệu USD từ Coatue Management để xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Tại một số cơ sở của công ty khai thác có trụ sở tại Úc IREN, GPU dùng cho AI và thiết bị ASIC dùng để khai thác Bitcoin chia sẻ cùng không gian. Bitcoin mang lại thu nhập tức thì nhưng biến động lớn; AI phụ thuộc vào khách hàng, nhưng một khi đã có khách hàng thì thu nhập ổn định hơn. Bitdeer, công ty niêm yết trên Nasdaq, cũng đang xây dựng trung tâm dữ liệu AI riêng tại Singapore.

Một công việc trông có vẻ rất hấp dẫn

Tuy nhiên, chỉ một số ít công ty khai thác nước ngoài có khả năng thực hiện chuyển đổi này. Thứ hai, thiết bị dùng để khai thác Bitcoin gọi là ASIC (vi mạch tích hợp chuyên dụng), chữ "chuyên dụng" có nghĩa là nó không thể dùng cho nhiệm vụ khác. Do đó, các công ty khai thác không thể "kết nối liền mạch" thiết bị đào sang ứng dụng AI.

Một chuyên gia trong ngành hạ tầng AI nói với TechFlow: "Ví dụ như huấn luyện mô hình thường dùng H100, còn khai thác thì dùng 4090."

Nói cách khác, để phục vụ ngành AI, các thợ mỏ Bitcoin phải mua thiết bị hoàn toàn mới. Hơn nữa, yêu cầu về trung tâm dữ liệu giữa AI và khai thác Bitcoin là khác nhau. Việc bước vào một ngành hoàn toàn mới và cực kỳ phức tạp vốn đã khó khăn, chứ chưa nói đến việc phải cạnh tranh với những gã khổng lồ công nghệ giàu có như Google, Amazon, Microsoft.

Vì vậy, không phải công ty khai thác nào cũng có thể sao chép được thỏa thuận giá trị cao giữa Core Scientific và CoreWeave. Đặc biệt là các thợ mỏ nhỏ, thực tế họ không có nhiều tài nguyên để cung cấp cho ngành AI.

Tại Trung Quốc đại lục, khai thác tiền ảo đã bị cấm, nên không có công ty đào nào chuyển sang AI. Tuy nhiên, các doanh nghiệp từ ngành khác muốn chia phần lợi nhuận từ làn sóng AI, họ trực tiếp tham gia hoặc thành lập công ty con về sức mạnh tính toán, làm ăn ngành "cho thuê sức mạnh tính toán". Theo thống kê, đã có hơn 100 doanh nghiệp niêm yết A-share thuộc nhóm khái niệm "cho thuê sức mạnh tính toán", bao gồm cả "vua in vé số" Hongbo Shares và "vua bột ngọt" Lotus Holdings... Trên các nền tảng video, thậm chí còn có nội dung kiểu như: "bán căn nhà cũ ở quê, mua 800 card đồ họa, hợp tác với bạn học cấp hai làm nghề cho thuê sức mạnh tính toán".

Lý tưởng mà nói, mô hình kinh doanh cho thuê sức mạnh tính toán chỉ cần đầu tư ban đầu vào thiết bị máy chủ GPU, gửi thiết bị phần cứng đến trung tâm tính toán thông minh chuyên nghiệp, rồi cho thuê sức mạnh tính toán cho người dùng cuối; việc bảo trì phần cứng và dịch vụ phần mềm đều do trung tâm tính toán đảm nhận.

Tuy nhiên, thực tế đây có thể không phải là một công việc tốt. Nhu cầu cho thuê sức mạnh tính toán bắt nguồn từ sự phát triển ngành mô hình lớn AI, nhưng chi phí thuê phần cứng cao cấp cho AI đang giảm mạnh. CEO Eugene Cheah của Featherless.Ai viết bài chỉ ra rằng, giá thuê H100 ở nước ngoài từng lên tới 8 USD/giờ, nay đã giảm xuống dưới 2 USD/giờ. Nguyên nhân chủ yếu là một số công ty ký hợp đồng thuê sớm, giờ muốn tránh lãng phí công suất dự trữ nên bán lại tài nguyên tính toán đã đặt trước, đồng thời phần lớn thị trường lựa chọn mô hình mã nguồn mở, khiến nhu cầu về mô hình mới giảm đi.

Thị trường cho thuê sức mạnh tính toán trong nước cũng đang trải qua hiện tượng "dư thừa sức mạnh tính toán" tương tự, nhưng "thị trường cho thuê khó giảm giá vì thiết bị đều mua với giá cao ban đầu", một chuyên gia ngành trung tâm tính toán thông minh nói với TechFlow.

"Vẫn là cái này nhanh hơn"

Giới tiền mã hóa có câu nổi tiếng: "computing is power" – sức mạnh tính toán chính là quyền lực, câu nói này hiện nay đã lan sang giới AI.

Phía sau sức mạnh tính toán là năng lượng. Có mối liên hệ mật thiết giữa các nước phát triển và mức tiêu thụ năng lượng cao. Nếu ta biểu diễn biểu đồ theo sản lượng điện bình quân đầu người (kWh), rõ ràng thấy rằng, dư thừa năng lượng là điều kiện cần thiết để hiển thị sự tiến bộ văn minh. Dù sao đi nữa, việc chồng thêm các tầng lớp mới như sản xuất công nghiệp, vận tải, dịch vụ công cộng, đô thị hóa và tính toán lên trên nhu cầu sinh tồn cơ bản như nông nghiệp, tất cả đều cần năng lượng hỗ trợ.

Ở khía cạnh này, cơ sở hạ tầng được xây dựng ban đầu để phục vụ tiền mã hóa, giờ đang cung cấp giải pháp cho nhu cầu sức mạnh tính toán trong thời đại AI. Đối với ngành khai thác tiền kỹ thuật số nước ngoài luôn muốn thoát khỏi màu sắc đầu cơ, đây rõ ràng là cơ hội chứng minh giá trị bản thân. Miễn là cơn sốt này còn tiếp diễn, các nhà sản xuất hàng đầu sẽ hưởng lợi từ sự nhiệt tình và thanh khoản mà AI mang lại.

Trong mỗi làn sóng cải cách công nghệ mới, luôn kèm theo một "cơn sốt đào vàng". Với những người đầu cơ trong đó, điều họ theo đuổi mãi mãi là lợi nhuận, còn đối tượng kiếm lời là tiền kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo hay hoa tulip ba trăm năm trước, dường như chẳng quan trọng.

Sau sự kiện Bitcoin halving, một số thợ mỏ đối mặt với lựa chọn nan giải: hoặc tiếp tục đào và tích trữ coin, chờ giá Bitcoin tăng; hoặc chuyển hướng làm trung tâm dữ liệu AI, hy vọng đón làn sóng AI để kiếm tiền nhanh. Giờ giá coin lập kỷ lục cao nhất mọi thời đại, một số người lại bắt đầu cảm thán: "Vẫn là cái này nhanh hơn". Nhưng giới tiền mã hóa còn có câu nổi tiếng khác: "Giữ coin còn khó hơn giữ tiết trinh".

Khi con người dao động giữa giới tiền mã hóa và giới AI, quá trình lặp đi lặp lại này khiến ta nhớ đến câu nói của Keynes: Người đầu cơ không quan tâm ai đẹp nhất, mà chỉ quan tâm ai sẽ được chọn trong cuộc thi sắc đẹp.

Và cuộc "thi sắc đẹp" này sẽ còn tiếp diễn vô tận.