Bloomberg: «Tỷ phú» Musk và sự nghiệp mới
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bloomberg: «Tỷ phú» Musk và sự nghiệp mới
Elon Musk đặt cược vào chính quyền Trump giống như cách ông từng đặt cược vào Twitter.
Chuyên sâu báo cáo Web3Viết bài: Max Chafkin, Dana Hull
Dịch: Luffy, Foresight News
Chiều ngày bầu cử tại Hoa Kỳ, Elon Musk đang có mặt tại một điểm bỏ phiếu ở Nam Texas. Sau đó, ông lên chuyên cơ riêng bay đến khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Palm Beach, Florida để tham dự buổi tiệc theo dõi kết quả bầu cử cùng Donald Trump. Trên đường đi, Musk tổ chức một cuộc mít tinh chính trị bất chợt. Ông phát trực tiếp liên kết trên mạng xã hội X. "Chỉ còn vài giờ nữa thôi," Musk nói giữa tiếng động cơ máy bay rền vang, khi khoảng 100.000 người đang lắng nghe trực tiếp của ông, "nên hãy đảm bảo thúc giục bạn bè và gia đình đi bầu – hãy đi bầu, đi bầu, đi bầu."
Trước năm nay, Musk điều hành sáu công ty: Tesla (xe điện), SpaceX (tên lửa), Neuralink (thiết bị cấy ghép não), Boring Co. (đường hầm), xAI (trợ lý trò chuyện AI) và X (Twitter). Nhưng vào tháng Năm năm nay, ông thêm công ty thứ bảy: Ủy ban Hành động Chính trị Mỹ (America PAC). Đây là một ủy ban hành động chính trị, đã chi hơn 170 triệu USD từ khi thành lập cho đến thời điểm bầu cử.
Điều gây ngạc nhiên hơn nữa là Musk tham gia trực tiếp vào công việc này. Ông tạm dời đến Pennsylvania, đi khắp tiểu bang, tổ chức các buổi hỏi đáp kéo dài hàng giờ tại các hội trường ngoại ô, đồng thời biến tài khoản X cá nhân thành trung tâm phản ứng nhanh chống lại phe cánh tả. Rất nhiều câu đùa ông lan truyền mang tính phân biệt giới tính hoặc chủng tộc, hoặc cả hai. Trong những ngày cuối chiến dịch, hàng loạt bài đăng của ông thể hiện sự phẫn nộ về việc con sóc nuôi của một diễn viên phim khiêu dâm bị tiêm thuốc chết người.
Phân loại chi tiêu của PAC của Musk, nguồn: Ủy ban Bầu cử Liên bang
Phong cách kết hợp giữa sự hài hước nổi loạn đặc trưng và hành vi "trơ trẽn" của Musk đã thành công, có lẽ vì Trump là ứng cử viên hoàn hảo phù hợp với những đặc điểm này. Ngày bầu cử, vị cựu tổng thống từng bị luận tội hai lần và bị kết án 34 lần không chỉ huy động được nhóm cử tri da trắng lớn tuổi thông thường mà còn thu hút thêm một nhóm mới trẻ hơn, đa dạng hơn và chủ yếu là nam giới — nói cách khác, chính những người yêu thích Elon Musk. "Ông ấy đã hạ thấp rào cản để trở thành người ủng hộ Trump," Josiah Gaiter, phó chủ tịch công ty tiếp thị chính trị Harris Media nói.
Các ứng cử viên được PAC của Musk hỗ trợ, nguồn: Ủy ban Bầu cử Liên bang
"Dân chủ gần như lôi kéo mọi người nổi tiếng vào cuộc," Musk nói trong buổi phát trực tiếp, "Họ thiên vị nặng nề các phương tiện truyền thông chính thống." Ông nói với người nghe rằng các chính trị gia Dân chủ cố tình đưa vào "người nhập cư bất hợp pháp" để "lấp đầy lá phiếu tại các tiểu bang chiến trường, khiến không còn bầu cử thực sự nào nữa." Như nhiều điều Musk từng nói trong hai năm qua, đây ít nhất cũng là thông tin sai lệch. Những người nhập cư bị hạ thấp trong thuyết âm mưu của ông không phải là "người nhập cư bất hợp pháp", mà là những người xin tị nạn đang sống hợp pháp tại Mỹ, đóng thuế nhưng không có quyền bầu cử.
Rõ ràng Musk không phải là kẻ yếu thế. Liên minh giữa Musk và Trump là câu chuyện điển hình về những kẻ mạnh. Một trong hai nhân vật chính là một tỷ phú độc đoán, kích động; nhân vật kia cũng là một tỷ phú độc đoán, tình cờ lại là người giàu nhất thế giới. Đây cũng là câu chuyện về tiền bạc. Chúng ta không biết con số chính xác Musk đóng góp tài chính cho chiến dịch của Trump, nhưng ít nhất là hơn 132 triệu USD, và nếu tính hết thì có thể lên tới 200 triệu USD. Trong bốn năm tới, những đóng góp này sẽ mang lại bao nhiêu lợi ích? Ba ngày sau bầu cử, vốn hóa thị trường Tesla tăng 25%, tài sản cá nhân Musk tăng thêm 50 tỷ USD, đạt trên 300 tỷ USD.
Musk trao tấm séc trị giá 1 triệu USD cho Kristine Fishell tại Hội trường Thành phố Pittsburgh. Ảnh: Getty Images
Trump đã hứa một số phần thưởng: ký hợp đồng tên lửa cho nhiệm vụ sao Hỏa mới, thiết lập quy định hỗ trợ dịch vụ taxi tự lái sắp ra mắt của Musk, và quyết định trong chính phủ của ông nên cắt giảm hay duy trì chương trình nào của chính phủ. Trump và Musk gọi tập hợp các chính sách giả định này là "Bộ Hiệu quả Chính phủ", cái tên bắt nguồn từ sở thích của Musk đối với cụm từ viết tắt DOGE – biểu tượng của đồng tiền mã hóa yêu thích của ông, Dogecoin. Trong bài phát biểu thắng cử, Trump nói về Musk: "Ông ấy là một người đặc biệt, một thiên tài siêu đẳng. Chúng ta phải bảo vệ các thiên tài siêu đẳng của mình."
Sớm thôi, Musk có thể được gọi bằng một thuật ngữ chính xác hơn: một oligarch. Từ này không chỉ áp dụng cho ông mà còn cho Jeff Bezos, Sam Altman, Sundar Pichai, Satya Nadella và một số doanh nhân khác, những người sau bầu cử đã tỏ thái độ khác nhau, từ nụ cười gượng gạo xu nịnh đến cúi đầu hoàn toàn, hy vọng nhận được thứ họ muốn từ Trump. Vấn đề họ quan tâm dường như bao gồm việc xử lý thuận lợi các vụ sáp nhập (Nadella, Pichai), quy định lỏng lẻo về quản lý trí tuệ nhân tạo (Altman), và tránh bị trả thù vì các tin tức xuất bản trên ấn phẩm của họ (Bezos).
Nỗ lực của họ có hiệu quả không? Quá khứ của Trump không mang lại đủ niềm tin. Sau khi Bezos quyết định rút lại sự ủng hộ Kamala Harris, tờ Washington Post hứng chịu làn sóng hủy đặt hàng, mất 10% lượng người đăng ký chỉ trong vài ngày. Điều này ám chỉ rằng các giám đốc điều hành và các nhà đầu tư đẩy giá cổ phiếu Tesla chưa nhận thức đầy đủ về những tác động tiêu cực có thể xảy ra.
Mấy ngày sau bầu cử, Trump và Musk càng thân thiết hơn. Musk thực tế đã dựng trại cùng vòng tròn thân cận của Trump tại Mar-a-Lago, xuất hiện trong ảnh gia đình và tham gia các cuộc gọi giữa Trump với các lãnh đạo thế giới. Cho đến nay, vị tổng thống đắc cử vừa coi Musk như một chiến lợi phẩm, vừa coi ông là tri kỷ, không ngần ngại thảo luận những vấn đề có thể liên quan đến an ninh quốc gia, ví dụ như để Musk gọi điện với Tổng thống Ukraine Zelensky, hoặc đe dọa rút khỏi NATO để trả đũa châu Âu khi họ cố gắng quản lý các công ty của Musk.
Musk cùng các thành viên gia đình Trump tại Mar-a-Lago. Ảnh: Twitter của Kai Trump
Đồng thời, Musk tiếp tục tích cực ủng hộ Trump trên Twitter như thường lệ, ám chỉ ông có thể sa thải 80% nhân viên chính phủ, bãi bỏ Bộ Giáo dục và tăng cường tuyên truyền rằng Cục Dự trữ Liên bang vi hiến.
Chắc chắn cơn cuồng nhiệt này sẽ không kéo dài mãi. Và nếu Trump muốn cai trị hiệu quả, nó cũng không thể kéo dài.
Musk ăn nói lưu loát, phản ứng nhanh nhẹn. Ở tuổi 53, ông hiểu rõ bản năng của đàn ông trẻ, có lẽ bởi ông hành xử giống như một thiếu niên ở nhiều phương diện. Điều này có thể khiến ông mâu thuẫn với các nhà phân tích và nhà đầu tư, những người không coi tiếng xì hơi, số 420 và 69 là kho báu hài kịch, và không hiểu rằng đối với Musk và người hâm mộ của ông, sự nhàm chán mới chính là điểm then chốt.
Người ngoài có thể khó nhận ra rằng dù X thất bại về mặt thương mại, nó lại là thành công lớn về mặt chính trị. Musk đã biến một nền tảng mạng xã hội kém nổi tiếng thành nơi phân phối nội dung cho truyền thông hữu khuynh, người hâm mộ và không ít chủ nghĩa da trắng thượng đẳng thực sự. X mất đi hàng loạt người dùng và nhà quảng cáo, khiến giá trị công ty giảm gần 80% kể từ khi được mua lại năm 2022. Tuy nhiên, nó vẫn sở hữu lượng lớn người dùng trẻ, những người quan tâm đến Trump, thể thao, trò chơi điện tử và tiền mã hóa. Một khảo sát của YouGov Blue, cơ quan thăm dò dư luận làm việc cho các nhóm cánh tả, thực hiện vào tháng 11 cho thấy nam giới từ 18 đến 29 tuổi chủ yếu lấy tin tức từ mạng xã hội, và X là nền tảng phổ biến nhất, vượt cả YouTube và TikTok.
Khi Musk bắt đầu tài trợ cho America PAC, ông nhắm đến đúng nhóm này. Tổ chức có ba mục tiêu cơ bản nhằm giúp Trump: đăng ký cử tri mới, khuyến khích người ủng hộ bỏ phiếu sớm, và thúc đẩy những người có thể không đi bầu. Nó thuê người vận động tranh cử được trả lương thay vì tình nguyện viên, và đầu tư mạnh vào quảng cáo mạng xã hội, những quảng cáo này đánh vào cảm xúc "quý tộc vùng biên giới" của khán giả Trump. Một quảng cáo 15 giây mở đầu bằng hình ảnh một thanh niên râu rậm nằm dài trên ghế sofa, một giọng thô lỗ nói: "Nếu bạn không tham gia cuộc bầu cử này, Kamala và đám điên sẽ thắng," rồi mô tả Trump như một "kẻ xấu Mỹ". Một quảng cáo khác cảnh báo Harris sẽ cấm xe bán tải, thịt đỏ và túi nicotine Zyn. Quảng cáo thứ ba gọi Harris là "một chữ C viết hoa" ("C" nghĩa là "Cộng sản").
Quảng cáo video của PAC của Musk. Nguồn: YouTube
Ban đầu, hoạt động của PAC khá lộn xộn. Nhân viên vận hành phàn nàn về hóa đơn không được thanh toán, quyết định thiếu ổn định và vi phạm các quy chuẩn lao động thông thường – y hệt những lời than phiền lâu nay của nhân viên Tesla và SpaceX. Tuy nhiên, hiệu suất của Musk đáng kinh ngạc: các chiến dịch chính trị thường mất nhiều năm để xây dựng, nhưng Musk và cấp phó của ông đã tuyển dụng được đội quân 2.000 người chỉ trong vài tháng. Andrew Romeo, cố vấn cũ của Thống đốc Florida Ron DeSantis, phụ trách Bắc Carolina. David Rexrode, từng làm cho Thống đốc Virginia Glenn Youngkin, phụ trách Pennsylvania và Michigan. Chris Carr, cựu trưởng ban vận động của Trump năm 2020, phụ trách Arizona và Nevada. Hầu hết các chiến dịch vận động đều cố tiết kiệm chi phí bằng cách bố trí nhân viên đến các khu vực đông dân cư để họ có thể ghé thăm càng nhiều hộ gia đình càng tốt. Nhưng một người am hiểu hoạt động của PAC cho biết, nhờ tiền của Musk, các trưởng ban tiểu bang có thể cử nhân viên vận động đến nhiều khu vực nông thôn hơn, nơi Trump nâng cao được số phiếu. Người này cho biết PAC của Musk đã ghé thăm khoảng 11 triệu hộ gia đình.
Musk cũng chi tiêu rất mạnh tay ở các mặt khác. Khi các đội vận động thuê danh sách liên hệ để gửi email và tin nhắn SMS đến cử tri tiềm năng, chi phí mỗi đầu mối thường không quá 10 USD. Musk tự xây dựng danh sách từ đầu. Ông trả 47 USD cho bất kỳ ai giới thiệu một cử tri đã đăng ký tại các tiểu bang chiến trường thông qua bản kiến nghị của America PAC, yêu cầu cung cấp địa chỉ email và số điện thoại. Sau đó, Musk nâng mức thưởng cho cử tri đăng ký tại Pennsylvania lên 100 USD. Tiếp đó, ông tuyên bố sẽ tặng 1 triệu USD mỗi ngày cho một người ký kiến nghị may mắn. Đề xuất này có thể là bất hợp pháp, dẫn đến vụ kiện từ Công tố viên Quận Philadelphia nhằm ngăn chặn khoản tặng, nhưng cũng thu hút sự chú ý của truyền thông. Cuối cùng, bản kiến nghị của Musk thu thập được hơn một triệu tên. "Đó là con số ấn tượng," Gaiter của Harris Media nói.
Musk vận động cho Trump tại Madison Square Garden. Ảnh: Getty Images
Nhưng bước đi quan trọng nhất của Musk là đưa thương hiệu cá nhân vào hoạt động của PAC. Ngày 5 tháng 10, ông xuất hiện trên sân khấu buổi mít tinh của Trump tại Butler, Pennsylvania – đúng địa điểm Trump thoát ám sát. Ông không chỉ phát biểu, mà còn nhảy bổ lên không trung, đội chiếc mũ MAGA màu đen và tuyên bố mình là "MAGA Đen tối" (Dark MAGA). Đội vận động ngay lập tức áp dụng cụm từ này, nghĩa là "yêu Trump đến mức đáng sợ". Musk tổ chức hàng loạt sự kiện khắp Pennsylvania, thu hút những khán giả trẻ yêu thích ông nhưng chưa chắc đã hiểu rõ về Trump. Sau đó, ngày 27 tháng 10, ông xuất hiện tại buổi mít tinh hoành tráng của Trump tại Madison Square Garden ở New York, nơi ông được ưu ái hơn cả bạn vận động tranh cử và con cái của Trump.
Một ngày trước bầu cử, podcast phổ biến nhất nước Mỹ, Joe Rogan, phỏng vấn Musk, giống như ông đã phỏng vấn Trump một tuần trước đó. "Đây là thông điệp dành cho đàn ông," Musk nói, Rogan gật đầu tán thành. "Hãy đi bầu, như thể mạng sống của bạn phụ thuộc vào đó vậy." Rogan từng ủng hộ Bernie Sanders năm 2020, nói rằng giờ đây ông ủng hộ Trump và khẳng định rõ ràng điều đó là nhờ Musk. "Elon Musk vĩ đại và quyền lực," Rogan sau đó viết trên X. "Tôi nghĩ ông ấy đã đưa ra lập luận thuyết phục nhất cho Trump, và tôi hoàn toàn đồng ý với ông ấy."
Vài ngày sau chiến thắng của Trump, Musk không phải là người duy nhất có tài sản ròng tăng lên. Những người thắng lớn nhất bao gồm các nhà đầu tư vào công ty nhà tù tư nhân, doanh nghiệp tiền mã hóa và nhà sản xuất năng lượng hạt nhân. Ý tưởng đằng sau các "giao dịch Trump" này là: nếu Trump trục xuất hàng triệu người nhập cư, các nhà tù tư nhân sẽ hưởng lợi; nếu Trump thành lập kho dự trữ chiến lược Bitcoin như hứa hẹn, giá trị tiền mã hóa sẽ tăng; và các công ty năng lượng hạt nhân sẽ được lợi từ cam kết xây dựng lò phản ứng mới của Trump.
Giao dịch Trump riêng của Musk cũng theo logic tương tự. Trong chiến dịch, Trump nói chính phủ của ông sẽ tài trợ cho kế hoạch đưa người lên sao Hỏa của Musk trước năm 2028. Điều này có thể mang lại hàng chục tỷ thậm chí hàng trăm tỷ USD cho SpaceX, công ty đã phóng tên lửa cho NASA và Bộ Quốc phòng.
Một khoản lợi nhuận tiềm năng trực tiếp hơn liên quan đến dịch vụ internet vệ tinh Starlink thuộc SpaceX. Musk luôn phàn nàn rằng mình bị loại khỏi chương trình trợ cấp 42,5 tỷ USD được thông qua dưới thời Tổng thống Biden, nhằm tài trợ băng thông rộng cáp quang cho vùng nông thôn. Blair Levin, chuyên gia nghiên cứu viễn thông tại New Street Research, cho biết chính phủ có thể chuyển một phần ngân sách này cho Musk thay vì dùng để lắp cáp quang.
Các giao dịch khác giữa Musk và Trump cũng đầy tính suy đoán, gần như viển vông. Việc cổ phiếu Tesla tăng giá dường như là vì Trump sẽ đơn phương hợp pháp hóa dịch vụ taxi tự lái mà Tesla dự kiến. Musk nêu ra giả thuyết này trong cuộc họp báo cáo tài chính của Tesla vài tuần trước bầu cử. "Nếu có Bộ Hiệu quả Chính phủ, tôi sẽ cố gắng giúp thực hiện điều đó," Musk nói, đồng thời bổ sung rằng các quy định này sẽ áp dụng cho tất cả các hãng xe, không chỉ Tesla. Vấn đề là Tesla thực tế vẫn chưa phát triển được chiếc taxi tự lái nào có thể vận hành.
Hơn nữa, dù nhiều nhà đầu tư Tesla phù hợp với hình mẫu cử tri Trump hay fan của Musk, nhưng những người thực sự mua xe điện của Musk thường là tầng lớp trung lưu ôn hòa quan tâm đến biến đổi khí hậu. Trong nhiệm kỳ trước của Trump, khách hàng Tesla đã phản ứng bằng cách hủy đơn hàng trước chính sách cấm người Hồi giáo nhập cư của ông, dù lúc đó Musk chỉ có mối liên hệ gián tiếp với chính quyền Trump.
Chưa kể đến mối quan hệ cá nhân giữa Musk và Trump. Gần như mọi doanh nhân có ảnh hưởng nào từng thân thiết với Trump cuối cùng đều bị buộc rời khỏi vòng tròn của ông. Thời gian tồn tại ảnh hưởng của Trump ngắn đến mức có một biệt danh đùa là "Scaramucci", ám chỉ Anthony Scaramucci, nhà đầu tư và bạn thân cũ của Trump, từng làm Thư ký Báo chí Nhà Trắng trong đúng 10 ngày trước khi bị sa thải năm 2017. "Elon Musk và những người như ông ấy hiện đang tận hưởng khoảng thời gian tuyệt vời bên Donald Trump," Scaramucci nói trong một cuộc phỏng vấn radio đầu tháng 11. "Nhưng họ rồi sẽ cùng ông ấy rơi vào khoảnh khắc xuống địa ngục, chỉ là vấn đề thời gian mà thôi."
Dù Musk có trụ vững qua thời Scaramucci, dù doanh nghiệp của ông chịu được làn sóng tẩy chay của khách hàng, cả Musk và Trump đều không được yêu thích nhiều. (Một khảo sát của NBC News cuối tháng 9 cho thấy tỷ lệ ủng hộ Musk là 34%; tính đến ngày 11 tháng 11, trung bình khảo sát của FiveThirtyEight cho thấy tỷ lệ ủng hộ Trump là 44%). Nếu Trump muốn thực hiện lời hứa của Musk về việc cắt giảm ngân sách liên bang 2 nghìn tỷ USD, gần như chắc chắn sẽ phải cắt giảm An sinh Xã hội và một số chương trình chính phủ được ưa chuộng nhất. Điều này sẽ gây phản đối dữ dội, không chỉ từ đảng Dân chủ mà cả đảng Cộng hòa. Ngay cả khi đảng Cộng hòa kiểm soát Hạ viện, quyền lực của họ tại Quốc hội cũng rất hạn chế.
"Musk có thể hành xử như một oligarch được bầu, nhưng nước Mỹ không phải là chế độ oligarchy, ít nhất là chưa phải lúc này," Bill Allison nói.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@Bloomberg
