Đa phương diện luận chứng: Vì sao Unichain là điều không thể tránh khỏi?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Đa phương diện luận chứng: Vì sao Unichain là điều không thể tránh khỏi?
Dan Elitzer đã dự đoán vào năm 2022 rằng sự xuất hiện của Unichain là do sự kém hiệu quả và thất thoát giá trị trong hệ thống Uniswap, và hiện nay giải pháp Layer 2 dựa trên OP Stack này đã được ra mắt nhằm cải thiện hiệu suất giao dịch và tính thanh khoản trong DeFi.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Eren, Heechang
Dịch: Bachua Blockchain
Năm 2022, Dan Elitzer từng nhận định Unichain là xu thế tất yếu, do sự kém hiệu quả và thất thoát giá trị trong hệ thống Uniswap hiện tại. Ông chỉ ra rằng các nhà giao dịch trên Uniswap hiện đang đối mặt với ba loại chi phí: phí hoán đổi trả cho các nhà cung cấp thanh khoản, phí giao dịch trả cho các trình xác thực Ethereum và chi phí MEV.
Dự đoán này nay đã trở thành hiện thực, khi Uniswap - giao thức giao dịch phi tập trung được sử dụng rộng rãi nhất trong lĩnh vực tiền mã hóa - đã công bố kế hoạch ra mắt giải pháp Layer 2 riêng của mình mang tên Unichain. Rollup dựa trên OP Stack này nhằm giải quyết những thách thức then chốt trong hệ sinh thái DeFi, tập trung cải thiện môi trường thực thi giao dịch, nâng cao trải nghiệm người dùng và khắc phục tình trạng phân mảnh thanh khoản.
1. Bối cảnh: Lý do đằng sau Unichain
1) Dự báo của Dan Elitzer
Nghiên cứu của Dan chỉ ra rằng chi phí giao dịch và chi phí MEV trả cho các trình xác thực Ethereum và các nhà tạo lập thị trường đã vượt quá khoản phí hoán đổi mà các nhà cung cấp thanh khoản thu được. Điều này có nghĩa là các thực thể bên ngoài Uniswap đang ở vị trí thuận lợi hơn trong việc chiếm đoạt giá trị, dẫn đến việc giá trị vốn nên thuộc về người dùng Uniswap, các nhà cung cấp thanh khoản hoặc chủ sở hữu token UNI bị rút ra ngoài hệ thống.
Tóm lại lập luận của ông về tính tất yếu của Unichain: Unichain có thể giúp giảm thiểu sự kém hiệu quả trong việc chiếm đoạt giá trị do chi phí giao dịch và MEV gây ra, từ đó mang lại nhiều giá trị hơn cho chủ sở hữu UNI. Việc vận hành một chuỗi riêng sẽ giúp Uniswap giảm đáng kể phí giao dịch, đặc biệt có lợi cho các nhà giao dịch nhỏ lẻ. Ngoài ra, các giải pháp như mã hóa ngưỡng (threshold encryption) hay giao dịch theo lô có thể giúp người dùng tối thiểu hóa chi phí MEV.
Lợi thế nổi bật nhất của Unichain nằm ở khả năng khuyến khích tốt hơn các bên tham gia Uniswap. Hiện tại, cơ hội chiếm đoạt giá trị của chủ sở hữu token UNI rất hạn chế, chủ yếu giới hạn ở quyền biểu quyết quản trị như điều chỉnh phí hoán đổi. Trong khi đó, một chuỗi chuyên dụng sẽ cho phép chủ sở hữu UNI hưởng lợi từ phí giao dịch và MEV nội bộ, làm tăng sức hấp dẫn về giá trị của token. Cách tiếp cận này không chỉ mang lại lợi ích cho chủ sở hữu UNI mà còn tạo ra một nền tảng giao dịch hiệu quả hơn cho người dùng, qua đó có thể củng cố vị thế của Uniswap như nền tảng giao dịch phi tập trung hàng đầu.
2) Unichain: Tăng cường chiếm đoạt giá trị, thống nhất nền tảng
Nguồn: Uniswap, Flashbots và OP-Stack: Bộ ba đằng sau Unichain — 100y
Unichain sử dụng OP Stack để xây dựng Superchain (siêu chuỗi), giới thiệu hai sáng kiến lớn nhằm nâng cao hiệu suất, trải nghiệm người dùng và quản lý thanh khoản trên blockchain L2.
Đặc điểm quan trọng đầu tiên là Khả năng Xây dựng Khối có thể Xác minh (Verifiable Block Building) phát triển cùng Flashbots. Hệ thống này bao gồm cơ chế Flashblocks, chia mỗi khối thành bốn tiểu khối, giúp thời gian khối thực tế giảm xuống còn 200–250 mili giây, từ đó đẩy nhanh cập nhật trạng thái. Hơn nữa, Unichain sử dụng Môi trường Thực thi Đáng tin cậy (TEE) để tách biệt trình sắp thứ tự (sequencer) và trình xây dựng khối (block builder), đồng thời đánh thuế các cơ hội MEV thông qua cơ chế ưu tiên sắp xếp, cho phép ứng dụng trực tiếp trích xuất và nội địa hóa MEV.
Đặc điểm chính thứ hai là Mạng Xác thực Unichain (UVN), một mạng lưới vận hành nút phi tập trung, độc lập xác minh trạng thái chuỗi khối. UVN cung cấp tính dứt khoát nhanh chóng và thanh toán giao dịch liên chuỗi thông qua bảo mật kinh tế. Khi một khối mới được tạo trên Unichain, các trình xác thực phải chứng minh tính hợp pháp của chuỗi, giảm rủi ro an ninh từ việc phụ thuộc vào một sequencer duy nhất. Để trở thành trình xác thực, bắt buộc phải stake UNI, và dựa trên trọng số stake, nếu được chọn vào tập nút hoạt động, họ sẽ thực hiện xác thực và nhận phần thưởng tương ứng. Mô hình vận hành này cho phép chủ sở hữu UNI ủy thác stake cho các nút xác thực và nhận phần thưởng phân phối.
2. Cốt lõi: Hướng đi mới cho DeFi mà UniChain đề xuất
DeFi không còn bó hẹp ở mức độ ứng dụng đơn lẻ, mà đang chọn con đường ngày càng phức tạp. Các ứng dụng DeFi tích cực nội địa hóa giá trị trước đây bị rút ra ngoài hệ thống, vận hành chuỗi ứng dụng riêng hoặc L2, và phát triển dịch vụ ví. Việc sắp xếp riêng theo ứng dụng (Application-Specific Sequencing – ASS), tức cho phép ứng dụng trực tiếp trích xuất MEV, cũng đang thu hút sự chú ý. Trong xu hướng này, việc ra mắt Unichain minh họa rõ ràng một tương lai: các DeFi đủ quy mô và lượng người dùng sẽ đảm bảo an toàn cho hạ tầng riêng của mình.
1) DeFi ngày càng "béo"
DeFi đang chọn cách phát triển phức tạp hơn để nội địa hóa giá trị bị rút ra ngoài, cải thiện trải nghiệm người dùng, hoặc cung cấp các "khối lego tài chính" độc lập thông qua khả năng tương tác giữa các sản phẩm tài chính riêng của chúng.
Xu hướng này thể hiện ở một số ứng dụng không áp dụng cách thực thi L2 hay L3 nhưng lại chọn thiết kế ASS, nhằm ngăn chặn việc bị khai thác MEV khi sắp xếp giao dịch. Ví dụ, kiểm soát thứ tự giao dịch phụ thuộc dữ liệu oracles bên ngoài cho phép ứng dụng trực tiếp chiếm đoạt MEV (giá trị có thể trích xuất từ oracle – OEV), hoặc sử dụng mạng lưới solver để tổ chức đấu giá theo lô dựa trên ý định nhằm tránh phơi nhiễm MEV. Một số ứng dụng khác nâng cao trải nghiệm người dùng bằng cách phát triển hạ tầng bổ trợ như ví hoặc giao diện di động được tối ưu hóa riêng, đồng thời ngăn giá trị chảy sang các hạ tầng bên thứ ba.
A. Sắp xếp riêng theo ứng dụng (ASS): CoW AMM
CoW AMM bảo vệ các nhà cung cấp thanh khoản (LP) khỏi ảnh hưởng của MEV bằng cách đóng gói các giao dịch thành một lô duy nhất bên ngoài chuỗi và đấu giá phần chênh lệch arbitrage. Trong CoW AMM, mỗi khi xuất hiện cơ hội arbitrage, các solver sẽ cạnh tranh quyền tái cân bằng các pool CoW AMM. Solver đưa ra điều kiện giao dịch tốt nhất cho LP và để lại lợi nhuận (phần dư) lớn nhất cho pool thanh khoản sẽ giành chiến thắng. Thông qua đấu giá theo lô này, CoW AMM có thể chiếm được giá trị MEV mà các bot arbitrage thường khai thác khi tái cân bằng chênh lệch giá trong các pool, đồng thời loại bỏ rủi ro mất giá trị tái cân bằng (LVR) cho LP.
B. Di động / Ví: Jupiter / Ví Uniswap
Xét theo thị phần thiết bị mà người dùng đang sử dụng hiện nay, thiết bị di động chiếm 63%, máy tính để bàn chiếm 37%, cho thấy môi trường di động đã tăng trưởng đáng kể. Do đó, việc xây dựng môi trường di động ngày càng trở nên quan trọng trong phát triển ứng dụng mã hóa.
Gần đây, Jupiter đã ra mắt ứng dụng di động của mình, cho phép xử lý mọi thao tác từ hoán đổi, trượt giá, điều chỉnh phí ưu tiên đến chức năng nạp tiền ngay trên thiết bị di động. Người dùng có thể giao dịch với giá tốt nhất miễn phí thông qua định tuyến của Jupiter, đồng thời có trải nghiệm DeFi được tối ưu hóa.
Bên cạnh đó, Uniswap cũng đã phát triển và triển khai dịch vụ ví riêng, cho phép người dùng dễ dàng hoán đổi từ các pool thanh khoản của Uniswap với giá định tuyến. Uniswap Labs thu phí front-end từ các giao dịch qua ví để tạo dòng tiền bền vững.
Thông qua cách này, DeFi không chỉ dừng lại ở việc triển khai các hợp đồng DEX, thị trường tiền tệ hay quyền chọn, mà còn mở rộng sang các cấu trúc ngày càng phức tạp thông qua việc áp dụng ASS hoặc tự phát triển hạ tầng bổ trợ. Điều này cho phép các ứng dụng tạo lợi thế bằng cách nội địa hóa tối đa giá trị, tái phân phối cho các bên tham gia hoặc cung cấp trải nghiệm ứng dụng nâng cao. Tuy nhiên, Unichain chọn giải pháp L2 riêng với tầm nhìn lớn hơn là trở thành "ngôi nhà cho DeFi và thanh khoản liên chuỗi", cho thấy việc mở rộng từ ứng dụng đơn lẻ sang L2 là lựa chọn quan trọng để đạt tiềm năng lớn hơn.
2) Từ Dapp đến L2
Với sự ra đời của Unichain, lộ trình mở rộng lên L2 của các ứng dụng trở nên rõ ràng hơn. Nhiều ứng dụng đã bắt đầu chọn mở rộng lên L2 nhằm cải thiện hạ tầng và trải nghiệm người dùng, bắt đầu từ các sản phẩm DeFi đơn lẻ (như stablecoin hay staking thanh khoản) và từ từ mở rộng tầm nhìn. Việc chuyển đổi lên L2 này tạo ra hai giá trị quan trọng cho ứng dụng:
Thứ nhất, hạ tầng L2 có thể tạo ra nhiều dạng giá trị thông qua các cơ chế độc đáo. Ví dụ, bán không gian khối dựa trên nhu cầu từng khối là mô hình kinh doanh đã được kiểm chứng thành công trong ngành mã hóa, và doanh thu từ sequencer cùng việc trích xuất MEV mang lại dòng tiền đáng kể cho các nhà vận hành L2. Kiến trúc L2 của Unichain thông qua cơ chế ưu tiên sắp xếp (Priority Ordering) mở ra khả năng vận hành MEV theo cách thức mới. Unichain tách biệt trình xây dựng khối và sequencer bằng Môi trường Thực thi Đáng tin cậy (TEE), cho phép ứng dụng trực tiếp kiểm soát MEV và vận hành MEV thu được sau khi thỏa thuận với người dùng. Nói cách khác, Unichain cung cấp một môi trường nơi ứng dụng và người dùng – chứ không phải sequencer – kiểm soát MEV theo các quy tắc nhất quán, minh họa một phương pháp có ý nghĩa mà các L2 dành riêng cho ứng dụng có thể áp dụng để kiểm soát MEV.
Một giá trị lớn khác mà ứng dụng có thể tăng cường khi chuyển lên L2 đến từ góc độ kinh tế học token. Lâu nay, token $UNI của Uniswap có nhu cầu hạn chế, gần như không có tiện ích ngoài chức năng quản trị. Vì vậy, từ sớm đã có đề xuất về cơ chế Fee Switch, phân phối doanh thu của Uniswap cho chủ sở hữu $UNI, nhưng tiến triển chậm do lo ngại về quy định.
Trong bối cảnh đó, việc ra mắt Unichain mở ra cơ hội về tiện ích cho UNI. Để tham gia UVN với tư cách trình xác thực, bắt buộc phải stake UNI, từ đó tạo ra một lớp bảo mật kinh tế, và chủ sở hữu UNI có thể nhận phần thưởng bằng cách ủy thác stake cho các nút xác thực. Như vậy, việc chuyển đổi lên L2 mở ra nhiều khả năng tích lũy giá trị cho token gốc, từ doanh thu sequencer, MEV đến phần thưởng stake.
Dù việc chuyển đổi lên L2 mang lại lợi ích rõ rệt ở cả hai phương diện, liệu đây có phải là hướng đi lý tưởng cho hệ sinh thái Ethereum? Giống mọi giải pháp, nó đều có hai mặt. Nhìn từ góc độ toàn hệ sinh thái Ethereum, hơn 100 L2 khác nhau đang phân mảnh thanh khoản trên chuỗi Ethereum; hơn nữa, so với mức độ hoạt động của các L2, ít giá trị được tích lũy trở lại chuỗi chính Ethereum, dẫn đến vấn đề ký sinh kinh tế khi L2 phụ thuộc vào Ethereum.
3) Giá trị tích lũy của Ethereum bị suy giảm
Nguồn: Artemis
Hệ thống hiện tại mà Ethereum thu thập giá trị từ các giải pháp L2 đang có vấn đề. Khi ngày càng nhiều ứng dụng xây dựng L2 riêng, các vấn đề này càng trở nên rõ rệt. Hiện tại, L2 chỉ chiếm khoảng 0,9% tổng gas của Ethereum, cho thấy sự chệch pha giữa tăng trưởng L2 và giá trị gia tăng trên mạng chính. Các cập nhật gần đây như EIP-4844 thậm chí còn giảm phí mà L2 phải trả cho Ethereum, có thể làm giảm nhu cầu ETH làm phí gas.
Tình trạng này làm dấy lên lo ngại rằng L2 có thể trở thành thực thể ký sinh về mặt kinh tế đối với Ethereum. Dù Ethereum sở hữu hệ sinh thái lớn mạnh và cộng đồng nhà phát triển hùng hậu, mô hình kinh tế của nó đang bị đặt dấu hỏi. Phí thấp hơn từ L2 đồng nghĩa với doanh thu giảm cho mạng Ethereum, có thể làm suy yếu giá trị của ETH. Tôi cho rằng, dù các giải pháp L2 được hưởng lợi từ hệ thống trưởng thành của Ethereum, nhưng có thể chưa hỗ trợ đầy đủ cho sức khỏe kinh tế của mạng chính.
Tuy nhiên, khi hệ sinh thái L2 mở rộng, nó có thể thu hút thêm thanh khoản, qua đó tiềm năng thiết lập ETH trở thành đồng tiền chính cho các hoạt động kinh tế trong hệ sinh thái Ethereum. Điều này có thể duy trì vai trò sử dụng ETH như một tài sản, nhưng câu hỏi vẫn còn: Liệu nó có thể tiếp tục tăng trưởng như một tài sản?
3. Góc nhìn từ những người khác
1) Jon Charboneau
Quan điểm của Jon Charboneau: “Nói L2 là Ethereum cũng vô lý như nói Tesla là California” (Nguồn: X (@jon_charb))
2) Mason Nystrom từ Pantera
Các điểm chính về Unichain và tầm quan trọng của nó:
Tích lũy giá trị token: UNI tiến hóa từ một token quản trị thành một token tích lũy phí. Các trình xác thực nắm giữ lượng stake UNI cao nhất sẽ nhận phần thưởng thông qua mạng xác thực và thu phí. Unichain ủng hộ lý thuyết “ứng dụng béo” (fat app): các ứng dụng kiểm soát kinh tế và không gian khối bằng cách tạo chuỗi riêng. Chuỗi của Uniswap sẽ thu phí từ nhiều loại giao dịch như giao dịch, cho vay và hợp đồng vĩnh viễn, vượt xa hoạt động DEX truyền thống. Nội địa hóa MEV: Cơ chế xây dựng khối có thể xác minh và sắp xếp “flashblock” của Unichain thể hiện tiềm năng. Các ứng dụng đang tìm cách nội địa hóa MEV hoặc tái phân phối lại cho người dùng và các bên liên quan. Unichain và Ethereum: Unichain có thể ảnh hưởng lớn đến mạng chính Ethereum. Các hoạt động DeFi có thể bị hút về Unichain do UNI stake được dùng cho phí sequencer và giá giao dịch tốt hơn cho người dùng. Tích hợp dọc: Các ứng dụng lớn hơn có động lực kiểm soát toàn bộ stack – từ ứng dụng (ví Uniswap, giao diện + Uniswap X), giao thức (Uniswap V4, V3, V2) đến chuỗi (Unichain).
3) Ryan Watkins từ Syncracy Capital
Nguồn: Ứng dụng chiếm phí, blockchain lưu trữ giá trị — Syncracy Capital
Ryan Watkins trong bài viết này phản bác quan điểm cho rằng “chỉ có Bitcoin và stablecoin là các ứng dụng blockchain có giá trị”. Ông cho rằng chúng ta đã bước vào kỷ nguyên đa ứng dụng trên blockchain. Những nền tảng như Ethereum và Solana hiện nay đang vận hành nhiều ứng dụng tạo ra doanh thu đáng kể và tăng trưởng nhanh. Dù vậy, các ứng dụng này vẫn bị định giá thấp hơn nhiều so với hạ tầng blockchain nền tảng. Xu hướng cho thấy các ứng dụng đang chiếm ngày càng nhiều phí blockchain, thường vượt xa tài sản hạ tầng. Sự chuyển dịch này có thể đánh dấu một bước ngoặt then chốt trong sự phát triển blockchain.
Sự trỗi dậy của các ứng dụng “béo” trên blockchain đại diện cho xu hướng gia tăng quyền tự chủ của ứng dụng. Động lực thúc đẩy các ứng dụng “béo” đến từ nhu cầu về khả năng mở rộng tốt hơn, trải nghiệm người dùng tốt hơn và kiểm soát kinh tế lớn hơn so với hạ tầng lớp nền. Cùng với sự phát triển của trừu tượng hóa chuỗi và ví thông minh, cách tiếp cận lấy ứng dụng làm trung tâm này dự kiến sẽ ngày càng liền mạch, có thể làm lại cách phân bổ giá trị và kiểm soát trong hệ sinh thái blockchain.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Four Pillars
