ZKsync ra mắt Elastic Chain: Đổi mới về mô hình hay nhu cầu giả tạo?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
ZKsync ra mắt Elastic Chain: Đổi mới về mô hình hay nhu cầu giả tạo?
Tin xấu, nghi ngờ ZKsync muốn loại bỏ Ethereum; tin tốt, ZK có thể sẽ được cứu.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Nam Chỉ, Odaily Tin Tức Hành Tinh
Hôm qua, ZKsync đã công bố ra mắt Elastic Chain, một mạng lưới ZK rollup có khả năng mở rộng vô hạn. Ý tưởng này lần đầu tiên được đề xuất vào năm 2022 với tên gọi ban đầu là "siêu chuỗi không cần cầu nối". ZKsync cho biết giải pháp này đã đạt được khả năng tương tác nội tại, đáng tin cậy và chi phí thấp giữa các chuỗi ZK. Elastic Chain không phải là một chuỗi L1/L2 mới nào đó, mà là một giải pháp kết nối các mạng lưới ZK khác nhau. Trong bài viết này, Odaily sẽ phân tích chức năng và đặc điểm của nó.
Bối cảnh và mục đích dự án
Lộ trình phát triển lấy Rollup làm trung tâm của Ethereum đã thành công trong việc giảm phí giao dịch, tăng tốc độ giao dịch và nâng cao khả năng xử lý của mạng. Tuy nhiên, khi số lượng Layer 2 ngày càng gia tăng, một mặt dẫn đến tình trạng thanh khoản bị phân mảnh; mặt khác, việc "tái tạo bánh xe" trên nhiều chuỗi khiến sản phẩm chất lượng kém đồng đều và trải nghiệm người dùng bị suy giảm.
Mặc dù có nhiều cầu nối liên chuỗi do chính thức hoặc bên thứ ba cung cấp nhằm giải quyết vấn đề thanh khoản, nhưng trước hết chi phí vận hành cầu nối vẫn còn rất cao. ZKsync chỉ ra rằng vì cầu nối cần tích hợp thanh khoản từ mỗi chuỗi riêng lẻ nên chi phí thường được chuyển sang người dùng, lên tới 1% - 2% giá trị giao dịch, và chi phí này còn tiếp tục tăng theo cấp số nhân cùng với sự gia tăng số lượng Layer 2. ZKsync cũng nhấn mạnh rằng ba vụ tấn công lớn nhất trong các giao thức DeFi về giá trị thiệt hại đều liên quan đến lỗi ở cầu nối liên chuỗi, gây tổn thất hơn 2 tỷ USD.
Do đó, ZKsync hướng tới việc tạo ra một giải pháp giúp người dùng sử dụng các chuỗi khác nhau mà không cần chuyển tiền thông qua cầu nối liên chuỗi, đạt được kết nối liền mạch giữa hàng ngàn chuỗi mà người dùng không cảm nhận thấy sự khác biệt, chỉ cần tập trung vào sản phẩm tương tác.
Phân tích Elastic Chain
Theo định nghĩa chính thức, "ZKsync 3.0 (chuỗi đàn hồi) là một mạng lưới các chuỗi ZK (bao gồm rollup, validium, volitions và các phương án ZK khác) có thể mở rộng vô hạn, được bảo vệ bằng toán học và hoạt động tương tác liền mạch với UX thống nhất và trực quan." Vậy thì Elastic Chain có những đặc điểm gì, và khác biệt thế nào so với các giải pháp tổng hợp như Superchain của Optimism?
Trước hết, các đặc điểm nổi bật của Elastic Chain bao gồm:
-
Sử dụng xuyên chuỗi liền mạch: Người dùng có thể sử dụng cùng một địa chỉ trên nhiều chuỗi khác nhau, chỉ cần một chữ ký duy nhất để tương tác với bất kỳ người dùng hay hợp đồng thông minh nào trong hệ sinh thái Elastic Chain (mà không cần di chuyển vốn qua cầu nối). Hỗ trợ thanh toán phí Gas bằng bất kỳ token thanh khoản nào, hoặc DApp có thể tài trợ để người dùng thực hiện thao tác miễn phí.
-
Mở rộng linh hoạt: Trong thuật ngữ kinh tế học, tính đàn hồi là khả năng tăng nguồn cung theo tỷ lệ với nhu cầu. Ở đây, kiến trúc đàn hồi cho phép blockchain mở rộng vô hạn dung lượng bằng cách thêm các phiên bản mới để đáp ứng nhu cầu sử dụng. Khi ngày càng nhiều người dùng tham gia và số lượng giao dịch tăng lên, hệ thống vẫn có thể tiếp tục mở rộng mà không ảnh hưởng đến hiệu suất, khả năng xác minh hay tính phi tập trung.
-
Đảm bảo bằng toán học: Tất cả các giao dịch đều được xác minh và thực thi bởi Ethereum, không cần giả định đa số trung thực. ZKsync cho biết về lâu dài, mọi giao dịch sẽ được xác minh bởi từng người dùng sở hữu điện thoại thông minh.
Kiến trúc Elastic Chain
Về kiến trúc, Elastic Chain gồm ba phần: bản thân các chuỗi ZK, Cổng ZK (Gateway), và Bộ định tuyến ZK (Router). Trong đó, Cổng ZK là thành phần quan trọng nhất của Elastic Chain, giống như một lớp trung gian được chèn giữa các chuỗi ZK và mạng chính Ethereum. Cổng này thu phí từ các chuỗi ZK, sau đó thực hiện xử lý dữ liệu thay cho Ethereum rồi đăng tải lên Layer 1.
ZKsync cho biết, bằng cách tham gia Elastic Chain, các chuỗi ZK có thể đạt được tính dứt khoát nhanh hơn, giảm chi phí xác minh trên L1, đồng thời các chuỗi vẫn giữ được tính độc lập và có thể rời khỏi Elastic Chain bất cứ lúc nào.
Tuy nhiên, việc tham gia Elastic Chain không phải miễn phí. Cổng ZK được vận hành bởi một nhóm các bộ xác minh phi tập trung và đáng tin cậy, yêu cầu các bộ xác minh phải đặt cọc một loại token ERC-20 nhất định (ví dụ như có thể là token ZK) để tham gia xác minh, và họ sẽ thu phí đối với dữ liệu gửi đến cổng.
So sánh với đối thủ cạnh tranh
ZKsync đã so sánh Elastic Chain với các giải pháp tích hợp khác như Superchain và AggLayer ở bốn khía cạnh, và tuyên bố Elastic Chain "hoàn toàn vượt trội", cụ thể như sau:
-
Khả năng xác minh: Người dùng có thể xác minh tính hợp lệ của tất cả các chuỗi bằng phần cứng tiêu dùng như điện thoại di động.
-
Tương tác chia sẻ: Độ trễ tương tác giữa các chuỗi được loại bỏ nhờ cơ chế dứt khoát chung thay thế quá trình thanh toán (như bộ sắp xếp chung), cho phép giao dịch đồng bộ, do đó độ trễ giữa các chuỗi luôn là 0 giây trong mọi trường hợp. ZKsync cho biết OP Stack chưa công bố bất kỳ thiết kế nào cho phép chuyển tài sản nhanh chóng xuyên suốt Superchain.
(Ghi chú Odaily: Vì trong giải pháp Elastic Chain, mỗi chuỗi tự thực hiện tính toán trên chuỗi rồi gửi kết quả đến Cổng ZK, các chuỗi thực tế không phụ thuộc lẫn nhau, nên không tồn tại vấn đề độ trễ giữa các chuỗi.)
-
Tương tác nội tại: Thời gian tương tác giữa các chuỗi độc lập mà không cần tin tưởng lẫn nhau để thanh toán riêng biệt.
-
Thông lượng: Được kiểm tra bằng Uniswap để đo lường TPS.
Liệu ZKsync muốn loại bỏ Ethereum?
Xét về kết quả trực tiếp, Elastic Chain dường như là một giải pháp hiệu quả cho tình trạng tràn lan hiện nay của các chuỗi L1, L2. Trong bối cảnh ngưỡng phát hành chuỗi ngày càng thấp, các giao thức hiện tại thường đi theo con đường tích hợp hỗ trợ thêm mạng mới khi số lượng chuỗi tăng lên. Nhưng với Elastic Chain, các giao thức hiện tại có thể kết nối trực tiếp với các chuỗi và dự án mới tham gia mạng, tiết kiệm nguồn lực phát triển và quảng bá. Đối với người dùng, họ cũng không cần chuyển tiền qua cầu nối liên chuỗi giữa các mạng.
Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, Odaily Tin Tức Hành Tinh cho rằng điều này phản ánh rõ ràng hệ sinh thái Crypto đang rơi vào bế tắc. Trong điều kiện phần cứng và công nghệ nền tảng chưa có đột phá, chỉ có thể hy sinh một số yếu tố và nguyên tắc để đổi lấy trải nghiệm tốt hơn.
Thứ nhất, lập luận rằng chi phí vận hành cầu nối liên chuỗi sẽ tăng theo cấp số nhân cùng với sự gia tăng của Layer 2 là một mệnh đề sai, hoặc nói đúng hơn là người dùng thực tế không cần và cũng không thực hiện chuyển đổi giữa quá nhiều chuỗi. Hiện tại, vốn và người dùng chủ yếu tập trung ở một vài chuỗi nhỏ, nhiều chuỗi khác đã trở thành "thành phố ma". Việc loại bỏ bước cầu nối có thực sự thu hút thêm người dùng đến các ứng dụng trên những "thành phố ma" này? Câu trả lời hiển nhiên là không. Dù số lượng Layer 2 có tăng bao nhiêu, nếu không có sản phẩm hấp dẫn đủ, người dùng hầu như sẽ không có nhu cầu chuyển vốn đến đó. Những hệ sinh thái và mạng lưới "nên chết" cần được để yên, thay vì cố gắng cứu vãn chúng một cách gượng ép.
Tiếp theo là một vấn đề khác: Tại sao các Layer 2 lại chọn sử dụng mạng chính Ethereum làm lớp lưu trữ dữ liệu (DA) hoặc lớp thanh toán? Ngoài vị thế chính thống của Ethereum, yếu tố then chốt khác chính là tính phi tập trung. Ethereum hoàn toàn có thể cải thiện hiệu suất và giảm chi phí, nhưng vẫn cần có người kiên trì giữ vững nguyên tắc cốt lõi này. Từ khi Solana bị gọi là "chuỗi phòng máy chủ" vào năm 2021, đến MegaETH gần đây tuyên bố đạt 100.000 TPS (nhưng yêu cầu phần cứng cực cao và chỉ có một bộ sắp xếp hoạt động tại một thời điểm), mức độ tập trung ngày càng gia tăng.
Cuối cùng, cục diện mà Ethereum đóng vai trò lớp thanh toán trung tâm thu thuế, còn các Layer 2 như các lãnh chúa phong kiến cát cứ có thể sẽ bị thay đổi. Bất kể Elastic Chain hay một đối thủ nào trong tương lai chiếm lĩnh một thị phần nhất định, các hệ sinh thái nhỏ sẽ buộc phải gia nhập mạng lưới và nộp thuế cho tầng trung gian này để thu hút lưu lượng và vốn, trong khi doanh thu Layer 2 của Ethereum sẽ phụ thuộc vào kẻ thống trị cuối cùng này – tạo nên cục diện "nắm thiên tử để lệnh các chư hầu".
Tuy nhiên, cuối cùng cũng có một tin vui: Nếu cuối cùng yêu cầu sử dụng token ZK làm rào cản tham gia cho bộ xác minh, thì có lẽ ZK sẽ có cơ hội sống sót.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Odaily
