Phân tích chi tiết Drift Protocol: Sàn giao dịch perpetual lớn nhất trên Solana
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phân tích chi tiết Drift Protocol: Sàn giao dịch perpetual lớn nhất trên Solana
Drift Protocol đã vận hành thành công trong 2 năm mà không có token nội sinh, từ đó nổi bật lên.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: JONASCYANG
Biên dịch: TechFlow
Trong lĩnh vực giao dịch tài sản kỹ thuật số, giao dịch phái sinh vĩnh viễn đã trở thành một phần quan trọng trong thị trường tiền mã hóa. Bài viết này sẽ đi sâu vào các diễn biến mới nhất của thị trường giao dịch vĩnh viễn, đặc biệt tập trung vào một giao thức mới đầy tiềm năng trong hệ sinh thái Solana: Drift Protocol. Bằng cách phân tích thiết kế cốt lõi, đặc điểm công nghệ và vị trí định hướng của Drift Protocol trong hệ sinh thái Solana, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về hiện trạng và xu hướng phát triển tương lai của lĩnh vực giao dịch vĩnh viễn.
Hiện trạng giao dịch vĩnh viễn
Trong lĩnh vực giao dịch vĩnh viễn, các sàn giao dịch tập trung (CEX) vẫn chiếm ưu thế, nhưng không thể phủ nhận rằng các giao thức phi tập trung (DeFi) đã phát triển nhanh chóng trong hai năm qua, với khối lượng vị thế mở (open interest) tăng gần 10 lần.
Dữ liệu không bao gồm DYDX
Trong bối cảnh này, sự cạnh tranh giữa các giao thức vĩnh viễn rất khốc liệt. Dữ liệu khối lượng giao dịch tăng trưởng nhanh khiến các nhà phát triển xem CEX như một mô hình kinh doanh sinh lời và bền vững. Nhiều giao thức chỉ thực hiện những cải tiến nhỏ dựa trên GMX và DYDX, ví dụ như đổi nguồn giá, cấu trúc phí giao dịch hoặc cơ chế khuyến khích người dùng.
Giống như DEX, mỗi lĩnh vực DeFi đều có vô số nhánh. Việc quá nhiều nhánh trong lĩnh vực giao thức vĩnh viễn làm gia tăng cạnh tranh vì cấu trúc thương mại quá đơn giản. Hiện tại, nếu không tận dụng thanh khoản từ các giao thức vĩnh viễn để phát triển DeFi, sẽ bỏ lỡ cơ hội lớn.
Drift Protocol là gì?
Drift đang xây dựng một giao thức giao dịch vĩnh viễn phi tập trung trên nền tảng Solana bằng cơ chế DAMM (vAMM động). Drift v2 ra mắt giữa năm 2022 và nhờ giải pháp thanh khoản hỗn hợp mới, đã vươn lên nằm trong top 5 giao thức vĩnh viễn theo TVL. Drift Protocol đã vận hành thành công suốt 2 năm mà không cần token gốc, điều này giúp nó nổi bật. Giao thức cung cấp nhiều loại thị trường phái sinh, bao gồm hợp đồng vĩnh viễn, giao ngay, cho vay – đi vay.
Drift v1 và những vấn đề tồn tại
vAMM
Trong hầu hết trường hợp, nhà tạo lập thị trường tự động (AMM) được sử dụng cho giao dịch hoán đổi, còn gọi là giao dịch giao ngay. Thông thường, AMM sử dụng công thức tích hằng định x * y = k để định giá tài sản, trong đó x và y đại diện cho số dư dự trữ của hai tài sản trong nhóm thanh khoản, k là tổng thanh khoản. Khái niệm then chốt ở đây là k luôn giữ nguyên trong suốt quá trình giao dịch nhờ tự cân bằng.
Perpetual Protocol là một sàn giao dịch vĩnh viễn khác dựa trên AMM, ban đầu đã đưa ra giải pháp Nhà tạo lập thị trường ảo (vAMM). Khác với AMM truyền thống, giao dịch vAMM không phụ thuộc vào tài sản cơ sở. Mặc dù sử dụng cùng công thức x * y = k, nhưng điểm quan trọng là trong mô hình vAMM, k được xác định trước và cố định, vì tất cả giao dịch xảy ra trong nhóm ảo này.
Ví dụ, nếu người dùng muốn mua SOL với đòn bẩy 5 lần bằng 1000 USDC, họ cần gửi 1000 USDT vào kho. Đổi lại, giao thức sẽ ghi có 5000 vUSDC trong vAMM để mua SOL, từ đó họ có được vị thế tương ứng với SOL.
Drift v1 được xây dựng dựa trên khái niệm này với hai cải tiến: tái neo giá (repegging) và điều chỉnh thanh khoản. Tái neo nghĩa là cập nhật hiệu quả giá tài sản tham chiếu theo dữ liệu oracle, giúp giao dịch diễn ra ở vùng thanh khoản sâu hơn. Khi ở vùng thanh khoản sâu hơn, việc thực thi lệnh tốt hơn. Oracle cung cấp dữ liệu giá cho vAMM và đặt làm "giá khởi đầu" mới nhất, sau đó phí giao dịch thu được được thêm vào nhóm để đáp ứng điều chỉnh giá, đảm bảo đủ thanh khoản trong phạm vi giá hoạt động đã điều chỉnh. Trong mô hình vAMM ban đầu, khi tạo nhóm, tham số 'k' được thiết lập một lần. Tuy nhiên, trong Drift v1, 'k' có thể được điều chỉnh nhiều lần. Nói đơn giản, để làm sâu thêm thanh khoản, phí giao dịch tích lũy được bơm vào nhóm vAMM, giống như tăng thanh khoản cho Uniswap v2, dẫn đến sự gia tăng của "k".
Vấn đề
Trong mô hình AMM giao ngay truyền thống hay Peer-to-Pool, luôn có một bên đóng vai trò nhà cung cấp thanh khoản (LP) thụ động, lợi nhuận của người giao dịch đến từ các LP thụ động này. Tuy nhiên, trong mô hình vAMM không có LP thụ động, các trader phải đóng vai trò LP lẫn nhau, nghĩa là để một trader có lãi thì phải có trader khác thua lỗ. Do đó, không ai muốn trở thành người giao dịch cuối cùng. Kết quả là, đa số thiên về chiến lược mở và đóng vị thế để thực hiện arbitrage, cuối cùng tạo ra một thị trường Người chơi đấu với Người chơi (PVP).
Nếu luôn có lượng lớn trader, thị trường PVP này có thể tiếp tục vận hành bình thường. Tuy nhiên, khi các arbitrageur không kiếm được lợi nhuận đủ hấp dẫn, thị trường có thể sụp đổ – đó chính là vấn đề. Tham số 'k' được thiết lập sẵn quy định giá khởi đầu. Khi giá hiện tại cao hơn giá khởi đầu, vị thế ròng là mua, ngược lại thì bán. Trong hầu hết trường hợp, giá công bằng bị chi phối bởi CEX, do đó nhóm vAMM cần sử dụng phí giao dịch thu được để định giá lại khi giá công bằng lệch khỏi giá khởi đầu. Đồng thời, phí tài trợ cũng được trả từ chính khoản phí này. Khi độ lệch lớn, chi phí tái neo và điều chỉnh k tăng lên. Dù phí tài trợ có giới hạn, chi phí tái neo và điều chỉnh k có thể làm cạn kiệt quỹ bảo hiểm, khiến lợi nhuận của arbitrageur giảm.
Nếu các arbitrageur rời đi vì lợi nhuận không còn hấp dẫn, phần lớn phí thu được được dùng để cung cấp "giá tốt hơn" cho trader nhỏ lẻ. Vấn đề là: không có arbitrageur, sẽ không có khối lượng, không có phí.
Do mô hình giao dịch bất đối xứng của vAMM, nếu quản lý đòn bẩy kém, vốn có thể bị thất thoát do thao túng giá. Kẻ thao túng có thể lần lượt mở hai vị thế đòn bẩy cao, đẩy giá lên mức mà lợi nhuận từ một vị thế có thể bù đắp tổn thất của vị thế kia; lợi nhuận này đến từ vốn của người dùng khác. Ngoài ra, sự chênh lệch giữa lợi nhuận dương và âm có thể dẫn đến phá sản.
Drift v2 – Thiết kế cốt lõi
Drift v2 giới thiệu một giải pháp thanh khoản hỗn hợp nhằm cung cấp thêm tài sản đảm bảo và giảm rủi ro cho chính vAMM. Đối với Drift v2, có 3 loại thanh khoản đảm bảo thực thi lệnh và mang lại giá tốt nhất cho trader:
-
Thanh khoản tức thì (Just in time - JIT)
-
Thanh khoản vAMM
-
Thanh khoản sổ lệnh phi tập trung (DLOB)
Thanh khoản tức thì (JIT)
Khi trader gửi lệnh thị trường, lệnh sẽ được phát sóng đến mạng lưới các nhà tạo lập thị trường (market makers) được gọi là Keeper và kích hoạt một cuộc đấu giá kiểu Hà Lan. Theo mặc định, cuộc đấu giá kéo dài 5 giây (20 slot), giá khởi đầu được xác định bởi giá oracle và trạng thái tồn kho của vAMM. Trong quá trình này, các market maker liên tục cạnh tranh giành quyền thực thi, giá chuyển từ có lợi nhất cho người nhận sang bất lợi nhất. Cuộc đấu giá JIT mang lại cơ hội trải nghiệm trượt giá bằng 0 cho trader.
Thanh khoản vAMM
Trong Drift v2, nếu không có market maker thực thi lệnh thị trường, vAMM sẽ đóng vai trò thanh khoản dự phòng. AMM của Drift v2 có chênh lệch mua/bán nội tại và Drift Liquidity Provider (DLP). DLP là nhà cung cấp thanh khoản thụ động nhưng có chức năng chủ động, mở vị thế đối nghịch với vAMM. Người dùng có thể thêm thanh khoản vào nhóm cụ thể và nhận phần thưởng phí. Chênh lệch mua/bán nội tại giúp vAMM của Drift có thanh khoản rộng hơn, không chỉ đơn thuần khớp lệnh tại giá oracle hiện tại. Qua đó, giảm nhẹ vấn đề mất cân bằng mua/bán chi phí cao.
Dù dựa trên vAMM hay oracle, thị trường vĩnh viễn luôn là trò chơi zero-sum, trader kiếm lời từ thua lỗ của người khác. Điều này trái ngược với v1, nơi trader có thanh khoản "thật" làm cơ sở cho lợi nhuận/rủi ro – điều này quan trọng vì cung cấp thêm tài sản đảm bảo. Sau khi tích hợp DLP vào DAMM, thanh khoản sâu hơn được cải thiện thông qua tăng 'k', 80% phí giao dịch được phân bổ làm phần thưởng cho DLP.
Drift v2 còn giới thiệu cơ chế định giá mới dựa trên oracle, tối ưu hóa quá trình định giá lại và thiết lập chênh lệch bằng cách xem xét các yếu tố như biến động và tồn kho. Điều này đảm bảo các arbitrageur tham gia để cân bằng hiệu quả vị thế mua/bán. Biến động giá trong v2 phụ thuộc vào dữ liệu oracle chứ không phải mất cân bằng mua/bán.
Thanh khoản Sổ lệnh phi tập trung (DLOB)
Drift v2 cung cấp một mạng lưới sổ lệnh phi tập trung. Cơ chế phía sau rất đơn giản: một nhóm robot tên là Keeper chịu trách nhiệm ghi nhận, lưu trữ, khớp và thực thi các lệnh giới hạn được gửi. Mỗi Keeper có sổ lệnh riêng ngoài chuỗi. Các lệnh được sắp xếp theo giá, thời hạn và kích thước vị thế. Khi lệnh đạt đến giá kích hoạt, Keeper sẽ gửi giao dịch để đối đầu với DAMM. Đổi lại, Keeper nhận được phí giao dịch theo tỷ lệ xác định bởi công thức toán học, được giải thích chi tiết hơn ở phần khác. Lưu ý rằng, nếu có lệnh mua và bán với tham số hoàn toàn giống nhau (ví dụ: mua 1 SOL bằng 110 USDC – bán 1 SOL bằng 110 USDC), Keeper có thể khớp trực tiếp mà không cần qua vAMM, giúp nâng cao hiệu suất.
Nhìn chung, để giải quyết vấn đề thanh toán, Drift v2 phi tập trung hóa việc thực thi lệnh tới các nguồn thanh khoản thật như JIT, DLP và khớp lệnh trực tiếp trong DLOB (đồng nghĩa với việc có thêm tài sản đảm bảo).
Các tính năng khác
Giao ngay
Drift v2 cung cấp giao dịch giao ngay và giao dịch ký quỹ giao ngay. Khác với giao dịch vĩnh viễn, mọi loại giao dịch giao ngay đều dựa trên tài sản cơ sở thật. Ví dụ, thanh khoản giao dịch giao ngay đến từ DEX OpenBook. Ngoài ra, giao dịch giao ngay và ký quỹ cho phép người dùng tăng đòn bẩy cho tài sản giao ngay bằng cách vay tài sản trên Drift v2. Cả hai phương pháp này chủ yếu nhằm mục đích phòng ngừa rủi ro cho vị thế vĩnh viễn.
Swap
Chức năng swap trên Drift phụ thuộc vào định tuyến Jupiter để mang lại giá tốt nhất cho người dùng. Tuy nhiên, nguồn thanh khoản đến từ chính Drift v2. Người dùng cũng có thể sử dụng flash loan để tăng đòn bẩy cho swap.
Cho vay – Đi vay
Module cho vay của Drift tương tự Aave, sử dụng cơ chế thế chấp vượt mức. Khi bạn gửi tài sản vào Drift, các tài sản này sẽ tự động sinh lời.
Các chất xúc tác tăng trưởng
Kỳ vọng về phần thưởng
Drift ra mắt v1 vào năm 2021. Cho đến nay, Drift vẫn chưa có token gốc, bỏ lỡ cơ hội khuyến khích người dùng tham gia giao thức. Dù vậy, Drift v2 đã đạt khối lượng giao dịch tích lũy trên 5 tỷ đô la và gần 100.000 người dùng.
Ngày 24 tháng 1 năm 2024, Drift thông báo sẽ tham gia chương trình points-meta, ra mắt hệ thống điểm riêng kéo dài ba tháng. Drift sở hữu đội ngũ mạnh và lịch sử cập nhật sản phẩm nhanh chóng. Chúng tôi tin rằng, sau khi ra mắt hệ thống điểm, Drift Protocol sẽ giành được thị phần và khối lượng giao dịch lớn hơn.
Lập luận về Solana
Sự phục hồi của Solana trong năm 2023 rất đáng phấn khích, đặc biệt là vào cuối năm ngoái.
-
Các dự án chất lượng cao như Jito mang lại nhiều thanh khoản hơn cho Solana.
-
Nhờ ưu thế công nghệ của Solana, các meme coin bùng nổ, Bonkbot thu về 10 triệu USD phí trong tháng 12, BananaGun ra mắt phiên bản riêng trên Solana.
-
Câu chuyện Depin và RWA mang lại nhiều sự chú ý hơn cho Solana.
Sự bùng nổ của hệ sinh thái Solana, kéo theo sự gia tăng TVL, người dùng và hoạt động trên chuỗi, sẽ là động lực cơ bản thúc đẩy tăng trưởng cho Drift Protocol. Drift sẽ có thêm nhiều cơ hội nắm bắt lợi nhuận từ các giao thức DeFi, việc ra mắt các tài sản sôi động sẽ tạo nhu cầu giao dịch đòn bẩy.
Cơ hội tiềm năng
Chúng tôi nhận thấy nhiều DEX vĩnh viễn đang tăng trưởng theo các chiến lược khác nhau. Vị thế dẫn đầu của Drift trong hệ sinh thái Solana là một trong những lợi thế lớn nhất. Kể từ mùa meme bắt đầu, ngày càng nhiều tài sản đuôi dài xuất hiện với khối lượng giao dịch lớn và thanh khoản tốt. Nếu Drift có thể niêm yết thêm nhiều token phổ biến như HyperLiquid, Drift có thể trở thành trung tâm degen chính trên Solana.
TVL hiện tại của Drift v2 là 171 triệu USD, đứng thứ 5 trong danh mục Phái sinh trên DeFiLlama. Trong TVL của Drift v2, DLP chiếm khoảng 16 triệu USD. Kho thị trường Maker đại diện cho 16 triệu USD, quỹ bảo hiểm 10 triệu USD. Phần còn lại của TVL bao gồm tài sản của người gửi tiền. Drift hiện đang phục vụ 133.000 người dùng và đã thực hiện hơn 9,4 triệu giao dịch, cho thấy Drift v2 có cơ sở tài sản và người dùng đủ vững chắc.
Mặc dù khối lượng giao dịch hàng ngày dao động từ 50 đến 100 triệu USD, vẫn rõ ràng thua kém các đối thủ trong hệ sinh thái khác. Đồng thời, thiếu ý chí giao dịch, lợi nhuận từ các sản phẩm con chưa đủ hấp dẫn người dùng. Chúng tôi tin rằng, khi kế hoạch khuyến khích của Drift ra mắt, giao dịch sẽ được cải thiện. Là một sản phẩm vòng A, cần lưu ý rằng lợi nhuận tăng cao hơn nhờ phần thưởng token có thể nâng cao lợi nhuận cơ bản cho người gửi tiền, tạo ra hiệu ứng vòng xoáy tích cực.
Kết luận
Từ v1 đến v2, chúng ta có thể thấy giải pháp vAMM của Drift đang có xu hướng cải thiện rõ rệt trong việc liên tục bổ sung thanh khoản thật và tăng cường can thiệp của oracle vào định giá. Mặc dù điều này dường như bác bỏ khái niệm thiết kế ban đầu của vAMM, nhưng thực tế, sự kết hợp giữa thanh khoản thật và vAMM có thể mang lại trải nghiệm tốt hơn cho người dùng khi giao dịch các tài sản đuôi dài. Với token và hệ thống điểm, Drift sẽ ngày càng trở nên sinh lời hơn.
Tuy nhiên, Drift cũng có những điểm yếu rõ ràng. Nhờ hiệu năng cao của Solana, giải pháp thanh khoản hỗn hợp cũng biến giao dịch trên Drift thành một dạng mô hình dòng lệnh (order flow). Do đó, Keeper và DLP với tư cách là nhà cung cấp thanh khoản không thể có địa vị ngang nhau khi thực thi giao dịch, làm giảm sức hấp dẫn của DLP. Chúng tôi tin rằng, token sắp ra mắt có thể mang lại nhiều khả năng cải tiến hơn cho Drift.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@Shoalresearch
