Cảm nghĩ nhân sinh nhật lần thứ 30 của Vitalik: Thời thơ ấu của tôi đã đi đến hồi kết
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Cảm nghĩ nhân sinh nhật lần thứ 30 của Vitalik: Thời thơ ấu của tôi đã đi đến hồi kết
Tôi hiện đang đảm nhận một vai trò khác biệt nào đó, đã đến lúc để thế hệ tiếp theo kế thừa những gì từng thuộc về tôi.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin
Biên dịch: TechFlow
Dẫn nhập:
Ba mươi tuổi, đứng vững.
Hôm nay là sinh nhật lần thứ 30 của Vitalik. Anh cũng đã viết một bài dài mang tên "The end of my childhood" (Kết thúc thời thơ ấu của tôi) nhân dịp cột mốc quan trọng này trong đời.
Nhìn toàn bộ bài viết, Vitalik bày tỏ cảm nhận của mình về nhiều chủ đề như công nghệ Ethereum, hiện trạng thế giới tiền mã hóa, chiến tranh Nga-Ukraine, sự sống và cái chết, trưởng thành và kinh nghiệm. Đồng thời, anh cũng thẳng thắn nói rằng:
"Giờ đây tôi đang đảm nhận một vai trò khác biệt hơn; đã đến lúc để thế hệ kế tiếp nối bước những gì từng thuộc về tôi".
Là một nhân vật trung tâm trong thế giới tiền mã hóa, trong những năm qua Vitalik đã đi khắp nơi trên thế giới, sống như một người du mục kỹ thuật số để thực hành triết lý công nghệ của riêng mình. Trong quá trình tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau, anh cũng có thêm nhiều trải nghiệm sâu sắc và ý thức trách nhiệm mạnh mẽ hơn.
"Tiền mã hóa không chỉ đơn thuần là một câu chuyện tài chính; nó có thể trở thành một phần trong câu chuyện rộng lớn hơn về việc tạo ra công nghệ tốt hơn".
Bài viết dài này có thể coi là một bản tổng kết và nhìn về tương lai toàn diện từ góc độ cá nhân lẫn toàn cảnh thế giới tiền mã hóa mà Vitalik đưa ra khi bước sang tuổi 30 — nội dung phong phú và đầy cảm xúc chân thật.
TechFlow biên dịch toàn bộ bài viết để chia sẻ cùng độc giả.
Trong hai năm qua, một trong những ký ức sâu sắc nhất của tôi là việc phát biểu tại các cuộc thi hackathon, thăm các hacker house, làm Zuzalu ở Montenegro, và chứng kiến những người trẻ hơn tôi cả chục tuổi đảm nhận vai trò lãnh đạo trong nhiều dự án khác nhau – với tư cách là nhà tổ chức hay lập trình viên: kiểm toán mã hóa, mở rộng lớp 2 Ethereum, sinh học tổng hợp... Một trong những biểu tượng (meme) của nhóm tổ chức chính Zuzalu là Nicole Sun, 21 tuổi. Một năm trước, cô ấy mời tôi đến thăm một hacker house ở Hàn Quốc – một nơi tụ họp khoảng 30 người, và tôi nhớ đó là lần đầu tiên tôi trở thành người lớn tuổi nhất trong phòng.
Khi tôi còn nhỏ bằng những cư dân hiện tại của các hacker house, tôi nhớ rất nhiều người đã ca ngợi tôi là một trong những thần đồng trẻ tuổi thay đổi thế giới kiểu như Zuckerberg.
Bây giờ điều đó khiến tôi hơi e dè, vừa vì tôi không thích sự chú ý kiểu này, vừa vì tôi không hiểu tại sao mọi người phải dịch “thần đồng” sang tiếng Đức, trong khi cụm từ tiếng Anh vẫn hoạt động rất tốt. Nhưng khi nhìn thấy tất cả những con người này tiến xa hơn, trẻ hơn tôi, điều đó khiến tôi nhận ra rõ ràng rằng nếu đó từng là vai trò của tôi, thì giờ đây nó đã không còn nữa. Tôi đang đảm nhận một vai trò khác biệt, và đã đến lúc để thế hệ kế tiếp nối bước những gì từng thuộc về tôi.
Tháng 8 năm 2022, lối vào một hacker house ở Seoul. Tôi chụp ảnh vì không phân biệt được nên vào ngôi nhà nào, và đang liên lạc với ban tổ chức để xác minh thông tin. Tất nhiên, ngôi nhà đó cuối cùng lại không nằm trên con đường này, mà ở vị trí nổi bật hơn khoảng hai mươi mét về bên phải.
1
Là người ủng hộ kéo dài tuổi thọ (nghĩa là nghiên cứu y học để đảm bảo con người có thể sống thật sự hàng ngàn hay hàng triệu năm), tôi thường xuyên bị hỏi: Chẳng phải ý nghĩa của cuộc sống gắn liền với thực tế là nó hữu hạn sao? Bạn chỉ có một phần nhỏ, vì vậy bạn phải tận hưởng nó?
Xét về mặt lịch sử, trực giác của tôi là bác bỏ ý tưởng này: Dù đúng là về mặt tâm lý, chúng ta thường trân trọng những thứ hữu hạn hoặc khan hiếm hơn, nhưng cho rằng những mối thù dai dẳng tồn tại lâu dài lại tệ đến mức còn tồi tệ hơn cả việc không còn tồn tại về mặt vật lý thì quả là vô lý. Ngoài ra, đôi khi tôi nghĩ, ngay cả khi sự bất tử hóa ra quá tệ hại, chúng ta luôn có thể chọn cách gia tăng chiến tranh để đồng thời nâng cao “sự kích thích” và rút ngắn tuổi thọ. Việc những người không mang tư tưởng phản xã hội giữa chúng ta từ chối lựa chọn này là minh chứng mạnh mẽ cho thấy, một khi điều đó trở thành lựa chọn thực tế, chúng ta cũng sẽ từ chối nó – giống như chúng ta từ chối cả cái chết sinh học lẫn đau khổ.
Tuy nhiên, khi trưởng thành hơn, tôi nhận ra rằng tôi thậm chí chẳng cần tranh luận về điều đó.
Dù cuộc sống của chúng ta xét về tổng thể là hữu hạn hay vô hạn, thì mọi điều tốt đẹp trong đời đều là hữu hạn. Những tình bạn tưởng chừng vĩnh cửu dần tan biến theo sương mù thời gian. Tính cách bạn có thể hoàn toàn thay đổi trong vòng 10 năm. Các thành phố có thể thay đổi hoàn toàn, dù theo hướng tích cực hay tiêu cực. Bạn có thể tự mình chuyển tới một thành phố mới và bắt đầu lại từ đầu quá trình làm quen với môi trường vật lý. Ý thức hệ chính trị cũng hữu hạn: bạn có thể xây dựng toàn bộ bản sắc xung quanh quan điểm về thuế suất biên cao nhất và chăm sóc y tế công cộng, rồi sau mười năm, khi mọi người dường như không còn quan tâm đến những chủ đề này nữa, mà dành toàn bộ thời gian để bàn về “tỉnh thức”, “tư duy thời đại đồng thau” và “e/acc”, bạn sẽ cảm thấy hoàn toàn lạc lõng.
Bản sắc của một người luôn gắn liền với vai trò họ giữ trong thế giới rộng lớn hơn xung quanh họ. Trong hơn một thập kỷ, không chỉ bản thân người đó thay đổi, mà cả thế giới xung quanh họ cũng thay đổi. Một trong những thay đổi trong suy nghĩ của tôi mà tôi từng viết trước đây là so với mười năm trước, hiện nay tôi ít tập trung vào kinh tế hơn. Nguyên nhân chính của sự chuyển biến này là trong năm đầu tiên sự nghiệp mã hóa của tôi, tôi dành phần lớn thời gian cố gắng phát minh ra các cơ chế quản trị tối ưu về mặt toán học, và cuối cùng phát hiện ra một số kết quả cơ bản cho thấy rằng:
(i) Điều tôi đang tìm kiếm là không thể đạt được, (ii) Biến số quan trọng nhất quyết định thành bại của các hệ thống khuyết tật hiện hữu trong thực tiễn (thường là mức độ phối hợp giữa các nhóm người tham gia, nhưng cũng bao gồm các yếu tố khác mà chúng ta thường giản lược thành “văn hóa”) lại là những biến mà tôi chưa từng mô hình hóa.
Trước đây, toán học là phần cốt lõi trong bản sắc của tôi: tôi từng tham gia nhiều kỳ thi toán cấp trung học phổ thông, ngay sau khi bước vào lĩnh vực tiền mã hóa, tôi bắt đầu viết mã cho Ethereum, Bitcoin và nhiều nơi khác, tôi hào hứng với mọi giao thức mật mã mới, và trong mắt tôi, kinh tế học cũng là một phần trong tầm nhìn rộng lớn hơn: nó là công cụ toán học để hiểu và cải thiện thế giới xã hội. Mọi thứ khớp với nhau một cách gọn gàng.
Bây giờ, những mảnh ghép đó ít khi còn khớp với nhau. Tôi vẫn dùng toán học để phân tích các cơ chế xã hội, nhưng mục tiêu thường là đưa ra những dự đoán sơ bộ về điều gì có thể hiệu quả và giảm thiểu hành vi xấu nhất (trong thế giới thực, điều này thường do robot chứ không phải con người thực hiện), thay vì giải thích hành vi trung bình. Bây giờ, phần lớn viết lách và suy nghĩ của tôi, dù vẫn hỗ trợ các lý tưởng mà tôi từng theo đuổi mười năm trước, thường sử dụng những lập luận rất khác biệt.
Một điều khiến tôi say mê về trí tuệ nhân tạo hiện đại là nó giúp chúng ta tham gia vào các biến ẩn dẫn dắt tương tác con người theo cách khác biệt cả về toán học lẫn triết học: AI có thể làm cho “sự cộng hưởng” trở nên rõ ràng và dễ đọc.
Tất cả những cái chết, sự sinh ra và tái sinh này, dù là về tư tưởng hay về tập hợp con người, đều là cách thể hiện tính hữu hạn của cuộc sống. Những cái chết và sự tái sinh này sẽ tiếp tục xảy ra trong một thế giới nơi chúng ta sống hai thế kỷ, một ngàn năm, hay lâu bằng một ngôi sao dãy chính. Nếu cá nhân bạn cảm thấy cuộc sống thiếu đủ tính hữu hạn, thiếu cái chết và tái sinh, bạn không cần phải phát động chiến tranh để tạo thêm: bạn cũng có thể chọn như tôi, trở thành một người du mục kỹ thuật số.
2
"Grads are falling in Mariupol". (Chú thích người dịch: Dịch sát nghĩa là đạn pháo đang rơi xuống thành phố Mariupol, ám chỉ chiến tranh Nga-Ukraine)
Tôi vẫn nhớ lúc 7 giờ 20 phút tối theo giờ địa phương ngày 23 tháng 2 năm 2022, tôi đang lo lắng nhìn vào màn hình máy tính trong phòng khách sạn ở Denver. Trong hai giờ trước đó, tôi liên tục cuộn Twitter để cập nhật tin tức và liên lạc với cha tôi, người cũng đang ôm cùng suy nghĩ và nỗi sợ hãi như tôi, cho đến khi ông gửi cho tôi câu trả lời mang tính quyết định. Tôi đăng một tweet, cố gắng diễn đạt rõ ràng nhất lập trường của mình về vấn đề này, và tôi tiếp tục theo dõi sát sao suốt đêm hôm đó.
Sáng hôm sau, tôi thức dậy và thấy tài khoản Twitter của chính phủ Ukraine đang kêu gọi quyên góp bằng tiền mã hóa một cách tuyệt vọng. Ban đầu, tôi nghĩ điều này không thể là thật, và rất lo lắng rằng tài khoản này đã bị tấn công: ai đó, có thể là chính phủ Nga, đang lợi dụng sự hoang mang và tuyệt vọng của mọi người để trộm tiền. Bản năng “an ninh” trong tôi chiếm ưu thế, tôi lập tức bắt đầu tweet cảnh báo mọi người cẩn trọng, đồng thời tìm trong mạng lưới quen biết để xác minh địa chỉ ETH có thật hay không. Khoảng một giờ sau, tôi chắc chắn rằng nó là thật, và tôi công bố kết luận của mình. Khoảng một giờ sau nữa, một thành viên gia đình nhắn tin cho tôi rằng, xét những gì tôi đã làm, vì an toàn cá nhân, tôi tốt nhất không nên quay lại Nga nữa.
Tám tháng sau, tôi chứng kiến thế giới mã hóa trải qua một cơn chấn động hoàn toàn khác: sự sụp đổ công khai của Sam Bankman-Fried và FTX. Lúc đó, có người đăng lên Twitter một danh sách dài các “nhân vật chính trong không gian mã hóa”, cho thấy ai đã sụp đổ và ai vẫn còn nguyên vẹn. Tỷ lệ thương vong trong danh sách này rất cao:
Tình huống SBF không phải là duy nhất: nó là sự pha trộn giữa MtGox và vài lần biến động lớn trước đây từng nhấn chìm thế giới mã hóa. Nhưng đây là khoảnh khắc tôi nhận ra, tất cả cùng một lúc, rằng phần lớn những người tôi từng coi là ngọn hải đăng của thế giới mã hóa, những người từ năm 2014 tôi có thể thoải mái theo đuổi, giờ đây đã không còn tồn tại.
Những người nhìn tôi từ xa thường cho rằng tôi là người có năng lực hành động cao, có lẽ vì đó là điều họ mong đợi ở một “nhân vật chính” hay “người sáng lập dự án” từng “rời bỏ đại học”. Tuy nhiên, thực tế thì tôi hoàn toàn không như vậy. Những đức tính tôi trân trọng khi còn nhỏ không phải là đức tính sáng tạo khi khởi xướng một dự án mới độc đáo, cũng không phải là can đảm khi cần thiết, mà là đức tính của một học sinh ngoan: luôn xuất hiện đúng giờ, làm bài tập và đạt điểm trung bình 99%.
Quyết định rời bỏ đại học của tôi không phải là một bước đi can đảm xuất phát từ niềm tin. Nó bắt đầu vào đầu năm 2013, khi tôi quyết định dành mùa hè để thực tập có lương tại Ripple. Khi các rắc rối về thị thực Mỹ ngăn cản điều đó, tôi chuyển sang dành cả mùa hè làm việc cùng Mihai Alisie, người sếp và cũng là bạn bè của tôi tại tạp chí Bitcoin ở Tây Ban Nha. Vào cuối tháng Tám, tôi quyết định cần dành thêm thời gian khám phá thế giới mã hóa, vì vậy tôi gia hạn kỳ nghỉ của mình thành 12 tháng. Mãi đến tháng 1 năm 2014, khi tôi thấy hàng trăm người reo hò cổ vũ cho bài phát biểu giới thiệu Ethereum của tôi tại BTC Miami, tôi mới thực sự nhận ra mình đã chọn rời bỏ đại học mãi mãi. Phần lớn các quyết định của tôi trong Ethereum đều liên quan đến việc phản hồi áp lực và yêu cầu từ người khác. Khi tôi gặp Vladimir Putin vào năm 2017, tôi không chủ động sắp xếp buổi gặp; ngược lại, là người khác đề nghị, và tôi gần như nói “được thôi”.
Bây giờ, năm năm sau, tôi cuối cùng cũng nhận ra: (i) tôi từng đồng lõa trong việc hợp pháp hóa một kẻ độc tài diệt chủng, và (ii) trong lĩnh vực mã hóa, tôi cũng không còn sự xa xỉ để ngồi yên, để mặc cho những “người khác” bí ẩn kia chi phối mọi thứ.
Hai sự kiện này, dù khác nhau về loại hình và quy mô bi kịch, đều để lại cho tôi cùng một bài học sâu sắc: Tôi thực sự có trách nhiệm trong thế giới này, và tôi cần ý thức rõ ràng về cách thức vận hành của mình. Không làm gì cả, hoặc sống trong trạng thái lái tự động, đơn thuần trở thành một phần trong kế hoạch của người khác, không phải là một lựa chọn hành động tự động an toàn hay vô tội.
Tôi là một trong những 'người khác' bí ẩn đó, và chính tôi phải đảm nhận vai trò này. Nếu tôi không làm vậy, không gian mã hóa hoặc sẽ trì trệ, hoặc bị thống trị bởi những kẻ cơ hội săn mồi tiền bạc, và tôi chỉ có thể trách chính mình. Vì vậy, tôi quyết định thận trọng chấp nhận các kế hoạch của người khác, đồng thời trở nên nổi bật hơn trong các kế hoạch do chính mình đặt ra: giảm thiểu các cuộc gặp gỡ thiếu cân nhắc với những người quyền lực ngẫu nhiên chỉ quan tâm đến tôi như một nguồn tính hợp pháp, và làm nhiều việc như Zuzalu hơn.
Lá cờ Zuzalu ở Montenegro, mùa xuân năm 2023
3
Tiếp theo, hãy nói về một số điều vui vẻ hơn—hoặc ít nhất là những thử thách kiểu như câu đố toán học thay vì kiểu vấp ngã khi đang chạy rồi phải đi bộ 2km với đầu gối chảy máu để tìm chỗ chữa trị. Tác giả không định chia sẻ thêm chi tiết, vì internet vốn đã quá giỏi trong việc biến bức ảnh một sợi cáp USB cuộn tròn trong túi áo tôi thành những meme ám chỉ những thứ hoàn toàn khác biệt, và chắc chắn anh không muốn cung cấp thêm "đạn dược" cho những người đó.
Tôi đã từng nói về sự thay đổi vai trò của kinh tế học, nhu cầu suy nghĩ khác biệt hơn về động lực (và phối hợp: chúng ta là sinh vật xã hội, nên hai thứ này thực chất gắn bó chặt chẽ với nhau), và ý tưởng rằng thế giới đang trở thành một “rừng rậm”: chính phủ lớn, doanh nghiệp lớn, đám đông lớn và hầu như mọi thứ “lớn XX” nào cũng sẽ tiếp tục phát triển, và sự tương tác giữa chúng sẽ ngày càng thường xuyên và phức tạp. Tôi chưa nói nhiều về việc có bao nhiêu trong những thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến bản thân không gian mã hóa.
Không gian mã hóa ra đời vào cuối năm 2008, sau khủng hoảng tài chính toàn cầu. Khối khởi nguyên (genesis block) của chuỗi khối Bitcoin trích dẫn bài báo nổi tiếng từ tờ The Times của Anh:
Các biểu tượng (meme) đầu tiên của Bitcoin chịu ảnh hưởng sâu sắc từ những chủ đề này. Bitcoin nhằm mục đích loại bỏ ngân hàng, điều này tốt vì ngân hàng là những tảng đá khổng lồ không bền vững, liên tục tạo ra khủng hoảng tài chính. Sự tồn tại của Bitcoin nhằm loại bỏ tiền pháp định, vì nếu không có ngân hàng trung ương và tiền pháp định do chúng phát hành, hệ thống ngân hàng sẽ không thể tồn tại—hơn nữa, tiền pháp định cho phép in tiền, từ đó tài trợ cho chiến tranh. Nhưng trong mười lăm năm kể từ đó, diễn ngôn công cộng rộng lớn hơn dường như đã vượt xa mối quan tâm về tiền tệ và ngân hàng. Vậy bây giờ điều gì được coi là quan trọng? Thôi thì, hãy hỏi bản sao Mixtral 8x7b đang chạy trên chiếc laptop GPU mới của tôi:
Một lần nữa, trí tuệ nhân tạo có thể làm cho sự cộng hưởng trở nên rõ ràng và dễ đọc.
Không đề cập đến tiền tệ, ngân hàng hay sự kiểm soát tiền tệ của chính phủ. Thương mại và bất bình đẳng được liệt kê là các vấn đề toàn cầu, nhưng theo hiểu biết của tôi, các vấn đề và giải pháp đang được thảo luận nhiều hơn trong thế giới vật lý thay vì thế giới kỹ thuật số. Câu chuyện gốc của tiền mã hóa có đang ngày càng lỗi thời?
Đối với câu đố này, có hai phản ứng hợp lý, và tôi tin rằng hệ sinh thái của chúng ta sẽ được hưởng lợi từ cả hai:
-
Nhắc nhở mọi người rằng tiền bạc và tài chính vẫn quan trọng, và phục vụ tốt hơn cho những người bị thiệt thòi trên thị trường ngách này
-
Vượt ra ngoài lĩnh vực tài chính, sử dụng công nghệ của chúng ta để xây dựng một tầm nhìn toàn diện hơn về một chồng công nghệ thay thế tự do, cởi mở và dân chủ hơn, và cách xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, hoặc ít nhất là tạo ra các công cụ giúp những người bị loại khỏi hạ tầng kỹ thuật số chính thống.
Một điểm quan trọng là, theo tôi, không gian mã hóa có lợi thế độc đáo để cung cấp giá trị tại đây. Tiền mã hóa là một trong số ít ngành công nghệ thực sự phân quyền cao, với các nhà phát triển trải khắp toàn cầu:
Nguồn: Báo cáo Nhà phát triển Mã hóa 2023 của Electric Capital
Trong năm qua, tôi đã đến thăm nhiều trung tâm mã hóa mới trên toàn cầu, và tôi có thể xác nhận điều này là đúng. Ngày càng nhiều dự án mã hóa lớn đặt trụ sở ở khắp nơi trên thế giới, thậm chí là không nơi nào cố định. Hơn nữa, các nhà phát triển ngoài phương Tây thường có lợi thế độc đáo trong việc hiểu nhu cầu cụ thể của người dùng mã hóa ở các nước thu nhập thấp và có khả năng tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu đó. Khi tôi nói chuyện với nhiều người từ San Francisco, tôi có ấn tượng rõ ràng rằng họ cho rằng AI là điều duy nhất quan trọng, San Francisco là thủ đô của AI, do đó San Francisco là nơi duy nhất quan trọng. “Vậy tại sao Vitalik chưa chuyển đến vùng Vịnh với visa O1?” Tiền mã hóa không cần chơi trò này: thế giới rất rộng lớn, chỉ cần đến Argentina, Thổ Nhĩ Kỳ hay Zambia một lần là đủ để nhắc nhở bản thân rằng rất nhiều người vẫn còn những vấn đề quan trọng liên quan đến việc tiếp cận tiền bạc và vốn, và vẫn còn cơ hội để làm công việc phức tạp là cân bằng trải nghiệm người dùng và tính phân quyền, nhằm giải quyết bền vững những vấn đề này.
Tầm nhìn thứ hai là điều tôi đã phác thảo trong bài viết gần đây, “Make Ethereum Cypherpunk Again” (Hãy làm cho Ethereum trở lại với tinh thần mật mã-hacker). Thay vì chỉ tập trung vào tiền bạc, hoặc trở thành “internet giá trị”, tôi cho rằng cộng đồng Ethereum nên mở rộng tầm nhìn. Chúng ta nên tạo ra một chồng công nghệ phi tập trung đầy đủ—một chồng tách biệt với chồng công nghệ truyền thống của Thung lũng Silicon, ở mức độ tương tự như ví dụ: chồng công nghệ của Trung Quốc—và cạnh tranh với các công ty công nghệ tập trung ở mọi cấp độ.
Xin đăng lại bảng so sánh chồng công nghệ này:
Sau khi tôi đăng bài viết đó, một số độc giả nhắc tôi rằng một phần quan trọng bị thiếu trong hệ thống này là công nghệ quản trị dân chủ: công cụ để mọi người ra quyết định tập thể. Đây là thứ mà công nghệ tập trung thực sự cố gắng cung cấp, vì giả định mỗi công ty đều do CEO điều hành, còn giám sát thì do… ừm… một hội đồng quản trị thực hiện. Ethereum trong quá khứ đã từng hưởng lợi từ những công nghệ quản trị dân chủ rất sơ khai, khi một loạt quyết định gây tranh cãi, như việc phân nhánh DAO và vài đợt giảm lượng phát hành, được đưa ra vào năm 2016-2017, một nhóm từ Thượng Hải đã tạo ra một nền tảng tên là Carbonvote, nơi những người nắm giữ ETH có thể bỏ phiếu về các quyết định.
Bỏ phiếu ETH về việc phân nhánh DAO
Bỏ phiếu về cơ bản chỉ mang tính tham khảo: không có cam kết cứng về việc kết quả sẽ quyết định điều gì xảy ra. Tuy nhiên, chúng giúp các nhà phát triển cốt lõi có được sự tự tin để thực sự triển khai một loạt EIP, vì họ biết rằng phần lớn cộng đồng sẽ ủng hộ họ. Ngày nay, chúng ta có thể có được những bằng chứng về danh tính thành viên cộng đồng phong phú hơn nhiều so với lượng token nắm giữ: POAP, điểm Gitcoin Passport, tem Zu, v.v.
Tóm lại, chúng ta có thể bắt đầu hình dung ra tầm nhìn thứ hai về cách không gian mã hóa có thể phát triển để đáp ứng tốt hơn các lo ngại và nhu cầu của thế kỷ 21: Tạo ra một chồng công nghệ toàn diện hơn, đáng tin cậy hơn, dân chủ và phân quyền hơn. Chứng minh không kiến thức (zero-knowledge proof) là chìa khóa để mở rộng phạm vi mà chồng công nghệ này có thể cung cấp: chúng ta có thể vượt ra ngoài nghịch lý sai lầm giữa “ẩn danh và do đó không đáng tin” và “đã xác minh và KYC”, và chứng minh các tuyên bố chi tiết hơn về bản thân và quyền hạn chúng ta. Điều này cho phép chúng ta giải quyết đồng thời các lo ngại về tính xác thực và thao túng—chống lại “Big Brother bên ngoài”—cũng như các lo ngại về quyền riêng tư—chống lại “Big Brother bên trong”. Như vậy, tiền mã hóa không chỉ đơn thuần là một câu chuyện tài chính; nó có thể trở thành một phần trong câu chuyện rộng lớn hơn về việc tạo ra công nghệ tốt hơn.
4
Tuy nhiên, ngoài việc kể chuyện, làm thế nào để đạt được mục tiêu này? Tại đây, chúng ta quay lại một số câu hỏi tôi đã đặt ra ba năm trước trong một bài viết: sự thay đổi bản chất của động lực. Thông thường, những người quá chú trọng vào lý thuyết động lực tài chính—hoặc ít nhất là một lý thuyết động lực mà trong đó động lực tài chính có thể được hiểu và phân tích, còn mọi thứ khác bị coi là hộp đen bí ẩn mà ta gọi là “văn hóa”—bị bối rối bởi không gian này, vì nhiều hành vi dường như trái ngược với động lực tài chính. “Người dùng không quan tâm đến tính phân quyền”, nhưng các dự án vẫn thường nỗ lực để phân quyền. “Sự đồng thuận dựa trên lý thuyết trò chơi”, tuy nhiên, các chiến dịch xã hội thành công trong việc xua đuổi mọi người ra khỏi các nhóm đào hoặc staking thống trị lại hiệu quả trên Bitcoin và Ethereum.
Gần đây tôi nhận ra rằng, tôi chưa từng thấy ai cố gắng tạo ra một bản đồ cơ bản, chức năng cho không gian mã hóa, một bản đồ hoạt động “như mong đợi”, cố gắng bao gồm nhiều người tham gia và động lực hơn. Vì vậy, hãy để tôi thử nhanh ngay bây giờ:
Bản đồ này là sự pha trộn cố ý 50/50 giữa lý tưởng và “mô tả thực tế”. Nó nhằm thể hiện bốn thành phần chính của hệ sinh thái, có thể hỗ trợ và bổ sung lẫn nhau. Trên thực tế, nhiều tổ chức mã hóa là sự pha trộn của cả bốn yếu tố.
Mỗi thành phần trong bốn thành phần này đóng góp một điều gì đó thiết yếu cho toàn bộ hệ thống:
-
Người nắm giữ token và người dùng DeFi đóng góp lớn vào tài chính cho toàn bộ hệ thống, điều này then chốt để nâng các công nghệ như thuật toán đồng thuận và chứng minh không kiến thức lên chất lượng sản phẩm.
-
Các trí thức cung cấp ý tưởng, đảm bảo rằng không gian thực sự đang làm điều gì đó có ý nghĩa.
-
Các nhà xây dựng (builder) thu hẹp khoảng cách, cố gắng xây dựng các ứng dụng phục vụ người dùng và hiện thực hóa ý tưởng.
-
Người dùng thực dụng là đối tượng cuối cùng mà chúng ta phục vụ.
Bốn nhóm này mỗi nhóm đều có động lực phức tạp riêng, và những động lực này tương tác với nhau theo nhiều cách phức tạp khác nhau. Cũng tồn tại phiên bản “dysfunctional” (hỏng hóc) của mỗi nhóm: các ứng dụng có thể mang tính bóc lột, người dùng DeFi có thể vô tình củng cố hiệu ứng mạng cho các ứng dụng bóc lột, người dùng thực dụng có thể làm sâu sắc thêm sự phụ thuộc vào các quy trình tập trung, các trí thức có thể quá đắm chìm vào lý thuyết, tập trung vào việc giải quyết mọi thứ bằng cách buộc tội người khác “không nhất quán”, mà không nhận ra động lực tài chính (và yếu tố “bất tiện cho người dùng”) cũng quan trọng, và những điều này có thể và nên được giải quyết.
Thông thường, các nhóm này có xu hướng chế giễu lẫn nhau, và đôi khi tôi cũng đã góp phần vào điều đó. Một số dự án blockchain công khai cố gắng loại bỏ chủ nghĩa lý tưởng mà họ cho là ngây thơ, utopia và gây xao nhãng, để tập trung trực tiếp vào ứng dụng và sử dụng. Một số lập trình viên coi thường người nắm giữ token của họ, cùng tình yêu bẩn thỉu của họ đối với việc kiếm tiền. Lại có những lập trình viên coi thường người dùng thực dụng, cùng sự sẵn sàng bẩn thỉu của họ khi dùng các giải pháp tập trung vì tiện lợi hơn.
Nhưng tôi nghĩ rằng có cơ hội để tăng cường sự thấu hiểu giữa bốn nhóm này, mỗi bên nhận ra rằng họ cuối cùng đều phụ thuộc vào ba nhóm còn lại, cố gắng kiềm chế thái quá của bản thân, và nhận ra rằng trong nhiều trường hợp, giấc mơ của họ không xa vời như họ tưởng tượng. Tôi cho rằng đây là một dạng hòa bình thực sự có thể đạt được, cả bên trong “không gian mã hóa” lẫn giữa nó với các cộng đồng lân cận có giá trị tương đồng cao.
5
Điều tuyệt vời ở tính chất toàn cầu của tiền mã hóa là nó mở ra cho tôi một cửa sổ để hiểu biết về nhiều nền văn hóa và tiểu văn hóa hấp dẫn khắp nơi trên thế giới, cũng như cách chúng tương tác với thế giới mã hóa.
Tôi vẫn nhớ chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên vào năm 2014, khi tôi thấy tất cả những dấu hiệu về ánh sáng và hy vọng: các sàn giao dịch mở rộng quy mô đến hàng trăm nhân viên, thậm chí còn nhanh hơn cả ở Mỹ, các mỏ GPU và ASIC quy mô lớn sau này, và các dự án có hàng triệu người dùng. Đồng thời, Thung lũng Silicon và châu Âu từ lâu đã là động lực lý tưởng chủ nghĩa chính cho lĩnh vực này, với hai phong cách hoàn toàn khác biệt. Gần như ngay từ đầu, trụ sở thực tế của Ethereum được đặt tại Berlin, chính trong văn hóa mã nguồn mở châu Âu mà xuất hiện nhiều ý tưởng ban đầu về việc sử dụng Ethereum cho các ứng dụng phi tài chính.
Biểu đồ về Ethereum và hai giao thức chị em phi blockchain được đề xuất Whisper và Swarm, Gavin Wood thường sử dụng trong nhiều bài phát biểu đầu tiên của mình
Thung lũng Silicon (tất nhiên, tôi đang nói đến toàn bộ khu vực Vịnh San Francisco) là một trung tâm sớm khác cho sự quan tâm đến mã hóa, pha trộn với các ý thức hệ như chủ nghĩa lý tính, vị lợi hiệu quả và siêu nhân loại. Trong thập niên 2010, những ý tưởng này còn mới, chúng cảm giác “gần với mã hóa”: nhiều người quan tâm đến chúng cũng quan tâm đến mã hóa.
Ở những nơi khác, việc các doanh nghiệp thông thường sử dụng tiền mã hóa để thanh toán là một chủ đề nóng. Ở nhiều nơi khác nhau trên thế giới, người ta thấy người dân chấp nhận Bitcoin, thậm chí cả nhân viên phục vụ Nhật Bản nhận Bitcoin như tiền boa:
Kể từ đó, những cộng đồng này trải qua nhiều thay đổi. Ngoài những thách thức rộng lớn hơn, Trung Quốc còn trải qua nhiều đợt đàn áp mã hóa, khiến Singapore trở thành quê hương mới của nhiều nhà phát triển. Nội bộ Thung lũng Silicon chia rẽ: những người lý tính và các nhà phát triển AI, về cơ bản là các phe nhóm khác nhau của cùng một đội, cho đến khi Scott Alexander bị doxxing bởi tờ New York Times vào năm 2020, từ đó trở thành hai phe riêng biệt, tranh luận về vấn đề lạc quan hay bi quan đối với lộ trình mặc định của AI. Cấu trúc khu vực của Ethereum thay đổi đáng kể, đặc biệt là trong giai đoạn 2018 khi đưa vào đội ngũ mới hoàn toàn cho Proof-of-Stake, mặc dù chủ yếu là bằng cách thêm đội mới chứ không phải bằng cách loại bỏ đội cũ. Cái chết, sự sinh ra và tái sinh.
Còn nhiều cộng đồng khác đáng được nhắc đến.
Khi tôi lần đầu tiên đến thăm Đài Loan nhiều lần vào năm 2016 và 2017, điều ấn tượng nhất với tôi là sự kết hợp giữa khả năng tự tổ chức và sẵn lòng học hỏi từ người dân nơi đây. Mỗi khi tôi viết tài liệu hay bài blog, tôi thường phát hiện trong vòng một ngày, một câu lạc bộ học tập tự phát đã được thành lập, và bắt đầu hào hứng ghi chú từng đoạn văn trong bài viết trên Google Docs. Gần đây, các thành viên Bộ phận事务 số của Đài Loan cũng hào hứng với các ý tưởng về dân chủ số và “plurality” của Glen Weyl, và nhanh chóng đăng lên tài khoản Twitter của họ bản đồ tư duy đầy đủ về lĩnh vực này (bao gồm nhiều ứng dụng Ethereum).
Paul Graham từng viết về việc mỗi thành phố truyền tải một thông điệp: ở New York, “bạn nên kiếm nhiều tiền hơn”. Ở Boston, bạn thực sự nên đọc hết những cuốn sách này. Ở Thung lũng Silicon, “bạn nên mạnh mẽ hơn”. Khi tôi đến thăm Đài Bắc, thông điệp tôi cảm nhận được là “bạn nên tìm lại học sinh trong bạn”.
Glen Weyl và Audrey Tang phát biểu tại một buổi học ở hiệu sách Nowhere ở Đài Bắc, nơi bốn tháng trước tôi từng phát biểu về ghi chú cộng đồng
Trong vài năm qua, mỗi khi tôi đến thăm Argentina nhiều lần, tôi bị ấn tượng bởi sự khao khát và sẵn sàng xây dựng, ứng dụng công nghệ và ý tưởng mà Ethereum và thế giới mã hóa rộng lớn hơn cung cấp. Nếu những nơi như Thung lũng Silicon là tuyến đầu, đầy ắp suy nghĩ trừu tượng về một tương lai tốt đẹp hơn, thì những nơi như Argentina là mặt trận, tràn đầy động lực tích cực để đối mặt với những thách thức hiện tại: đối với Argentina, là lạm phát siêu cao và liên kết hạn chế với hệ thống tài chính toàn cầu. Mức độ áp dụng tiền mã hóa ở đó vượt ngoài biểu đồ: tôi bị nhận ra trên đường phố Buenos Aires nhiều hơn ở San Francisco. Có rất nhiều nhà xây dựng địa phương, với sự kết hợp khỏe khoắn đáng ngạc nhiên giữa chủ nghĩa thực dụng và lý tưởng, đang tận tụy giải quyết các thách thức của người dân, dù là chuyển đổi giữa tiền mã hóa và tiền pháp định hay cải thiện trạng thái các nút Ethereum ở Mỹ Latinh.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
