Chúc mừng các nhà đầu tư dài hạn, chúc bạn một Giáng sinh tiền mã hóa vui vẻ!
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Chúc mừng các nhà đầu tư dài hạn, chúc bạn một Giáng sinh tiền mã hóa vui vẻ!
Vì một cuộc sống tuyệt vời này, hãy kiên định nắm giữ!
Chuyên sâu báo cáo Web3Nguồn: Bloomberg
Biên dịch: Yanan, BitpushNews
Tiền mã hóa không chỉ sống sót sau sự sụp đổ của FTX mà còn trở thành chủ đề đầu tư nóng nhất năm nay. Thực tế đã chứng minh rằng tài chính phi tập trung (DeFi) không cần đến các sàn giao dịch.
Chúc mừng Giáng sinh tiền mã hóa! Bitcoin tăng 167% trong năm nay, Ethereum tăng 91%. Nếu bạn đã dự đoán được mức tăng này một năm trước, tôi xin đội mũ chào kính phục. So với các loại tài sản khác, lợi nhuận từ tiền mã hóa thực sự nổi bật. Chỉ số Nasdaq tăng 36%, S&P 500 tăng 19%, vàng tăng 10,7%. Nếu bạn đặt cược vào dầu mỏ hay hàng hóa, lợi nhuận có thể âm từ 10% đến 12%.
Một năm trước, nhiều người trong chúng ta – và chắc chắn cả tôi – tin rằng trò chơi tiền mã hóa đã kết thúc, và những người phản đối tiền mã hóa sẽ được chứng minh là đúng.
Sam Bankman-Fried đã ngã xuống, điều này không gây ngạc nhiên. Ông hiện đang bị kết án tù vì bảy tội danh gian lận tài chính, và sàn giao dịch FTX của ông cũng không còn tồn tại. Số phận của Binance, đối thủ cạnh tranh, vẫn còn bỏ ngỏ sau khi Bộ Tư pháp Mỹ tiến hành điều tra. Nhà sáng lập Zhao Changpeng (CZ) thừa nhận vi phạm chống rửa tiền, từ chức CEO và đồng ý nộp phạt 50 triệu USD, trong khi bản thân Binance bị phạt 4,3 tỷ USD.
Vào thời điểm đó năm ngoái, những bê bối xoay quanh các sàn giao dịch tiền mã hóa khiến tôi tin chắc hệ thống tài chính dựa trên blockchain cực kỳ tồi tệ, và tôi nên bán ngay phần lớn Bitcoin, Ethereum cùng các token khác mà mình tích lũy từ khi trở thành tín đồ tiền mã hóa từ năm 2017.
Tôi thật ngu ngốc. Tôi đã quên quy tắc đầu tiên của đầu tư tiền mã hóa: một khi đã mua vào, bạn phải luôn HODL – giữ chặt! Kiên định nắm giữ!
Việc tôi bán đáy (sell at the bottom - SATB) sai lầm đến mức nào có thể thấy rõ qua sự thay đổi của Nouriel Roubini – cách đây một năm, ông còn hả hê chứng kiến sự sụp đổ của mọi "đồng rác" (shitcoins), nhưng giờ đây lại đang ra mắt "flatcoin" riêng dựa trên blockchain.
12 tháng vừa qua cho thấy rõ hơn bao giờ hết: các sàn giao dịch tiền mã hóa hay các trung gian lưu ký khác không phải và chưa bao giờ là trọng tâm hay chìa khóa cho tương lai của công nghệ tài chính blockchain.
Đừng quên, mục đích ban đầu là để thực hiện giao dịch ngang hàng (peer-to-peer) mà không cần sự can thiệp của ngân hàng hay giám sát nhà nước. Nhìn lại, giai đoạn tiền mã hóa bị chi phối bởi các sàn giao dịch vốn dĩ không nên tồn tại, vì vai trò tập trung của các nền tảng này trái ngược hoàn toàn với khái niệm gốc về tài chính phi tập trung.
Lý do duy nhất các sàn giao dịch xuất hiện là vì việc trao đổi trực tiếp tiền mã hóa giữa các bên tham gia, thiếu nền tảng trung gian, vốn rất khó về mặt kỹ thuật. Những người tham gia ban đầu dùng website LocalBitcoins, hoạt động giống Craigslist. Người dùng đăng quảng cáo mua/bán Bitcoin rồi chọn phương thức thanh toán mong muốn. Dù quá trình này vẫn còn phức tạp – tôi cũng gặp khó khăn khi dùng Ledger và Metamask – nhưng nó đang dần trở nên thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, bước then chốt trong việc nạp/rút tiền mã hóa hiện nay gần như hoàn toàn nằm trong tay các sàn giao dịch chịu sự quản lý. Trong số đó, Coinbase dường như là người sống sót – và do đó là người chiến thắng – sau loạt bê bối. Vì mối liên kết giữa tài chính truyền thống và DeFi bị độc quyền bởi vài nền tảng lớn, ngành công nghiệp tiền mã hóa vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Sự tăng giá kéo dài một năm của BTC và ETH dạy ta ba bài học:
Thứ nhất, sau hai thập kỷ lạm phát thấp kỷ lục, thế giới đang hứng chịu hậu quả từ việc quản lý tiền pháp định kém hiệu quả, và do đó, sự quan tâm đến tiền mã hóa chắc chắn sẽ tiếp tục gia tăng. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trong 191 quốc gia có dữ liệu, kể từ năm 2019, chỉ 22 nước có lạm phát dưới 10%. Có thêm 68 nước lạm phát từ 10–19%; 42 nước ở mức 20–29%; 46 nước từ 30–99%; đáng tiếc, có 13 nước giá tiêu dùng tăng hơn 100%. Nếu có dữ liệu đáng tin cậy cho Liban và Syria năm nay, con số các nước vượt ngưỡng 100% sẽ còn cao hơn.
Tại Argentina, giá tiêu dùng tăng gấp 8 lần trong bốn năm; Sudan tăng 103 lần; Zimbabwe tăng 159 lần; Venezuela tăng hơn 5.000 lần.
Lạm phát càng nghiêm trọng, sức hấp dẫn của tiền mã hóa càng lớn. Tâm trạng tại Argentina hiện nay nói lên tất cả. Chủ nhật tuần trước, kinh tế gia tự do Javier Milei tuyên thệ nhậm chức tổng thống. Khác với đầu tư tiền mã hóa, đây là điều tôi làm đúng trong năm nay: suốt năm, tôi luôn khẳng định với bạn bè Argentina rằng – khi lạm phát chạm 100%, cử tri sẽ chọn giải pháp cực đoan thay vì giải pháp chính thống.
Milei cực đoan đến mức ám ảnh. Ông để kiểu tóc như rocker thập niên 60 – gần như bước ra từ bìa album cũ của ban nhạc Yardbirds. Quyền trượng tổng thống của ông khảm bạc, khắc hình năm chú chó Bulldog Anh và tên chúng: Conan (đặt theo chú chó trước, cả năm con đều được nhân bản từ nó), Milton (theo nhà kinh tế tự do thị trường Chicago Milton Friedman), Murray (theo nhà tự do phái Áo Murray Rothbard), Robert và Lucas (theo Robert Lucas, một đại biểu khác của trường phái Chicago).
Một số báo tiếng Anh nhầm lẫn Milei với các nhân vật dân túy cánh hữu như Jair Bolsonaro của Brazil. Milei thuộc một dạng hoàn toàn khác. Trong bối cảnh chủ nghĩa bài Do Thái gia tăng toàn cầu, ông tuyên bố dự định cải đạo sang Do Thái giáo và chọn nghĩa trang của một rabbi Hasidic khiêm tốn tại Queens làm điểm thăm nước ngoài đầu tiên sau khi đắc cử.
Trong bài phát biểu nhậm chức, Milei nói với đám đông: «Ngoài việc điều chỉnh tài khóa mạnh mẽ, chúng ta chẳng còn lựa chọn nào khác», đồng thời cảnh báo về suy thoái kinh tế sắp tới. Đám đông đáp lại: «Motosierra! Motosierra! (Cưa máy! Cưa máy!)» – bày tỏ sự ủng hộ cam kết cắt giảm chi tiêu công của Milei. Milei nói với đám đông: «Không còn tiền nữa». Nghe vậy, đám đông reo hò cổ vũ. Kế hoạch cân bằng ngân sách của Milei là biện pháp sốc táo bạo nhất thế giới kể từ thời Margaret Thatcher làm Thủ tướng Anh.
Tuy nhiên, có người giải thích với Milei rằng mong ước ông trân trọng – chuyển đổi đồng tiền Argentina sang đô la Mỹ – là không khả thi. Ngân hàng Trung ương Argentina thiếu đô la, và việc đề cập đến đô-la hóa có thể đẩy đồng peso Argentina đang bên bờ sụp đổ vào vòng xoáy siêu lạm phát. Kết quả là, những người Argentina lĩnh lương và tiết kiệm bằng peso chắc chắn sẽ chứng kiến tiền tệ của họ mất giá thêm – thực tế, sự mất giá đã bắt đầu từ tuần trước.
Vào thời điểm như vậy, mỗi người Argentina đều mong muốn sở hữu chút Bitcoin, phải không?
Bài học thứ hai là: tiền mã hóa đã tiến hóa.
Đợt tăng giá đầu tiên của tiền mã hóa gần như hoàn toàn do niềm tin kỹ thuật vào Bitcoin. Lúc đó, người ta tin Bitcoin có tiềm năng trở thành tiền mặt kỹ thuật số chống kiểm duyệt. Đợt tăng này bị gián đoạn bởi vụ hack lớn đầu tiên tại sàn Mt. Gox năm 2011, khiến sàn mất khoảng 25.000 Bitcoin. Dù Bitcoin nhanh chóng hồi phục, thời đại đó kết thúc vào các năm 2013–2014 khi FBI đóng cửa chợ đen Silk Road và Mt. Gox – xử lý 70% giao dịch Bitcoin lúc ấy – sụp đổ.
Đợt tăng giá thứ hai bắt đầu khoảng năm 2016, chủ yếu nhờ cơn sốt phát hành token lần đầu (ICO) trên mạng Ethereum. ICO là hoạt động đầu cơ khi các nhóm tiền mã hóa bán token cho nhà đầu tư cá nhân, hứa hẹn xây dựng blockchain hợp đồng thông minh tốt hơn Ethereum. Tuy nhiên, khi người ta nhận ra các dự án blockchain này hầu như không có hoạt động «hữu ích» nào, ngành lại rơi vào một mùa đông khác.
Đợt tăng giá năm 2020 dường như trả lời câu hỏi về tính ứng dụng của tiền mã hóa, bắt đầu từ «Mùa hè DeFi», nối tiếp bởi làn sóng tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) và token không thể thay thế (NFT). Hiện tại, các mạng tiền mã hóa dường như đang thu hút hoạt động từ người dùng thực tế (cả cá nhân và tổ chức), dù phần lớn vẫn mang tính đầu cơ cao, rủi ro cao và thường liên quan đến đòn bẩy khổng lồ. Chính mức độ rủi ro quá cao và kỹ thuật tài chính tồi tệ đã dẫn đến sự sụp đổ của các dự án như Terra và quỹ Three Arrows Capital.
Hiện nay, tổng giá trị tài sản bị khóa (TVL – Total Value Locked, chỉ tổng giá trị tài sản kỹ thuật số mà người dùng gửi thế chấp trong một dự án tiền mã hóa) trong các giao thức DeFi gần như bằng với mức năm 2022. Nhưng theo phân tích của nghiên cứu viên Manny Rincon-Cruz tại Viện Hoover, dữ liệu này thực chất cho thấy tiền mã hóa đang chuyển từ công cụ rủi ro cao sang tài sản an toàn hơn, kiểu trái phiếu.
Trong đợt tăng giá 2020, các giao thức DeFi phổ biến nhất là các nền tảng cho vay ký quỹ và sàn giao dịch phi tập trung. Ngược lại, DeFi ngày nay chủ yếu là tài sản sinh lời, bao gồm cả vị thế cho vay hưởng lãi và tài sản thế giới thực được token hóa như trái phiếu kho bạc.
Nhưng tài sản sinh lời quan trọng nhất hiện nay là các giao thức staking linh hoạt (liquid staking), nơi người dùng ủy quyền token của họ để xác thực và bảo vệ mạng lưới blockchain. Ví dụ, người dùng có thể gửi Ethereum vào giao thức Lido, nền tảng này sẽ giao nhiệm vụ tạo khối giao dịch trên mạng cho mạng lưới các validator Ethereum, thu phí Ethereum và hoàn lại cho người dùng. (Staking linh hoạt tương tự như việc người dùng Bitcoin có thể dùng Bitcoin để đào.) Hiện nay, các giao thức staking linh hoạt lớn nhất chiếm tới 56% TVL của DeFi, so với chỉ 0,1% vào đầu năm 2021.
Chưa rõ việc tập trung vào lợi suất sẽ dẫn đến hậu quả gì, nhưng trong năm 2024 và 2025, ngành tiền mã hóa có thể tiếp tục phát triển các cách sử dụng giao thức ngang hàng hữu ích hơn và ít đầu cơ hơn.
Bài học thứ ba năm 2023 là: bất chấp nỗ lực ngăn chặn của các cơ quan quản lý và lập pháp, tài chính truyền thống vẫn tiếp tục áp dụng tiền mã hóa.
Các công ty quản lý tài sản nộp hồ sơ ETF Bitcoin và Ethereum lên Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) năm nay bao gồm Franklin Templeton, BlackRock và Grayscale – người tiên phong trong lĩnh vực này khi thành lập quỹ OTC Bitcoin đầu tiên năm 2013. Grayscale từng xin chuyển quỹ Bitcoin Trust thành ETF vào năm 2017 nhưng rút đơn sau khi SEC đưa ra bình luận tiêu cực. Hiện nay, SEC liên tục gia hạn thời gian trả lời, cho thấy họ không tìm được lý do đầy đủ để bác đơn.
Đồng thời, theo bộ quy tắc kế toán tiền mã hóa mới do Hội đồng Tiêu chuẩn Kế toán Tài chính Mỹ (FASB) công bố vài ngày trước, các công ty Mỹ nắm giữ tiền mã hóa sẽ phải ghi nhận token theo giá mới nhất hoặc «giá trị hợp lý».
Vấn đề «phổ biến ứng dụng» là một trong những lý do chính khiến người ta sai lầm khi tuyên bố cái chết của tiền mã hóa. Trong phiên bản sửa đổi năm 2018 cuốn «Sự trỗi dậy của tiền tệ» (The Ascent of Money), tôi đã nêu quan điểm này và nên kiên trì giữ nó:
Bitcoin có tính di động, thanh khoản, ẩn danh và khan hiếm. Về thiết kế, nó chính là «vàng kỹ thuật số». Chỉ cần suy nghĩ đơn giản cũng hiểu rằng 6.000 USD vẫn là mức giá rẻ cho phương tiện lưu trữ giá trị mới này. Đến nay, khoảng 17 triệu Bitcoin đã được khai thác. Theo Credit Suisse, thế giới có 36 triệu triệu phú với tổng tài sản 128,7 nghìn tỷ USD. Nếu các triệu phú này cùng quyết định chỉ dành 1% tài sản để nắm giữ Bitcoin, giá Bitcoin sẽ vượt 75.000 USD – và còn cao hơn nếu tính đến lượng Bitcoin bị mất hoặc bị tích trữ. Ngay cả khi họ chỉ dành 0,2% tài sản cho Bitcoin, giá cũng sẽ đạt khoảng 15.000 USD.
Dự đoán khoảng giá này gần như hoàn toàn chính xác. Tháng 11/2021, giá Bitcoin đạt đỉnh 63.621 USD. Một năm sau, nó rớt đáy 15.460 USD. Giá hiện tại khoảng 40.000 USD, gần đúng điểm giữa.
Nếu bạn cho rằng công dân tuân pháp không nên mặc định giao mọi hoạt động giao dịch cho chính phủ kiểm soát, thì bạn nên vui mừng trước sự phổ biến của Bitcoin.
Gần đây, chúng ta đọc rất nhiều về Tu chính án thứ Nhất – đặc điểm trong hiến pháp mà sinh viên Harvard gần đây khám phá khi nghiên cứu khẩu hiệu phản Israel – chứ đừng nói đến Tu chính án thứ Hai, thường xuất hiện trong các cuộc bầu cử sơ bộ đảng Cộng hòa. Nhưng quyền tự do ngôn luận và quyền mang vũ khí không phải là những quyền duy nhất mà các nhà lập quốc quan tâm.
Tu chính án thứ Tư quy định:
Người dân có quyền được an toàn về thân thể, nhà cửa, giấy tờ và tài sản trước các cuộc khám xét và tịch thu bất hợp lý. Không được cấp lệnh khám xét trừ khi có lý do chính đáng, được tuyên thệ hoặc xác nhận, đồng thời nêu rõ địa điểm cần khám và người hoặc vật cần tịch thu.
Một trong những bài luận ấn tượng nhất tôi đọc năm nay là «Tiền điện tử, sàn giao dịch phi tập trung và Tu chính án thứ Tư (Electronic Cash, Decentralized Exchange, and the Fourth Amendment)», tác giả Peter van Valkenburgh từ Coin Center.
Valkenburgh cho rằng sự xâm phạm quyền Tu chính án thứ Tư bắt đầu từ Đạo luật Báo cáo Giao dịch Tiền tệ và Nước ngoài (Currency and Foreign Transactions Reporting Act) năm 1970. Luật này cùng các sửa đổi sau đó và các quy định liên quan được gọi chung là Đạo luật Bí mật Ngân hàng (Bank Secrecy Act - BSA).
BSA yêu cầu ngân hàng lưu giữ hồ sơ mua tiền mặt mệnh giá lớn, báo cáo các giao dịch tiền mặt tổng cộng vượt 10.000 USD mỗi ngày, và báo cáo các hoạt động tình nghi rửa tiền. Các tổ chức tài chính Mỹ phải nộp các báo cáo có tên Báo cáo Giao dịch Tiền tệ và Báo cáo Hoạt động Tình nghi (SAR). Ngân hàng cũng được đền bù cho việc tuân thủ.
Theo một số người, đạo luật này rõ ràng vi phạm Tu chính án thứ Tư. Thẩm phán William O. Douglas viết trong ý kiến phản đối: «Tôi chưa sẵn sàng chấp nhận rằng nước Mỹ bị các thế lực xấu dẫn dắt đi trên con đường nhằm dẹp bỏ mọi rào cản hiến pháp để giúp chính phủ bắt tội phạm.»
Nhưng Douglas – một nhân vật tiến bộ cam kết mạnh mẽ với quyền tự do công dân – là thiểu số. BSA được Tòa án Tối cao ủng hộ trong các vụ California Bankers v. Shultz (1974) và US v. Miller (1974), xác lập nguyên tắc: nếu một người chuyển thông tin tài chính, tài chính cho bên thứ ba như ngân hàng, thông tin đó không còn là riêng tư.
Ngày nay, nguyên tắc bên thứ ba này đang bị thách thức, vì dữ liệu điện tử của chúng ta hiện nằm trong tay một bên thứ ba khác – các công ty công nghệ lớn. Ví dụ, kể từ vụ Carpenter v. US (2018), chính phủ cần lệnh cấp phép mới được lấy lịch sử định vị điện thoại cá nhân.
Tuy nhiên, do giao dịch tiền mặt chiếm tỷ lệ giảm và sau các vụ khủng bố 11/9, chính phủ tăng cường giám sát giao dịch tài chính, phạm vi áp dụng BSA vẫn mở rộng, số lượng SAR tăng vọt từ 60.000 vào thập niên 1990 lên 3,6 triệu vào năm 2022.
Khả năng giao dịch thực sự ngang hàng do công nghệ blockchain tạo ra đặt ra thách thức căn bản với hệ thống giám sát tài chính này. Như Valkenburgh thừa nhận, Bitcoin không thực sự là tiền «mã hóa», vì danh tính người giao dịch vẫn có thể suy ra từ sổ cái bất biến.
Tuy nhiên, các công nghệ sáng tạo như Tornado Cash đang khiến giao dịch ngang hàng thực sự ẩn danh trở thành khả thi. Trừ khi nhà phát triển phần mềm là bên thứ ba và thu thập dữ liệu người dùng, toàn bộ quá trình giao dịch sẽ không có sự tham gia của bên thứ ba nào.
Valkenburgh kết luận: «Khi thế giới ngày càng chuyển sang các công nghệ thanh toán hoàn toàn trung gian và bị giám sát như Alipay, WeChat Pay hay các đồng tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC), tài chính phi tập trung thực sự trở nên quan trọng để bảo vệ phẩm giá và quyền tự chủ của con người. Tiền điện tử ẩn danh và phần mềm giao dịch phi tập trung là mục tiêu cuối cùng của mọi mạng tiền mã hóa.»
Bạn không cần quen biết Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren hay Chủ tịch SEC Gary Gensler để đoán rằng họ sẽ phản đối mạnh mẽ lập luận này. Họ và những người khác chắc chắn sẽ kêu gọi áp đặt nghĩa vụ tuân thủ BSA lên các nhà phát triển phần mềm tiền mã hóa và cả người dùng cá nhân. Tuy nhiên, theo Tu chính án thứ Tư, hành động như vậy chắc chắn vi hiến, vì nó tương đương với việc khám xét và tịch thu thông tin cá nhân mà không có lệnh.
Lý do chính phủ có thể thắng trận chiến này là hiển nhiên. Miễn là thế giới còn tồn tại những người như SBF, miễn là khủng bố còn có thể hưởng lợi từ các nhà vận hành tiền mã hóa vô trách nhiệm, chính phủ sẽ tiếp tục tuyên bố rằng dù Tu chính án thứ Tư đáng được tôn trọng, nhưng đôi khi có thể bị vi phạm vì «cần thiết».
Nhưng điều chính phủ không thể làm được – dù CEO JPMorgan Jamie Dimon có mong muốn – là loại bỏ hoàn toàn tiền mã hóa và để các ngân hàng Mỹ ngày càng ít ỏi hưởng lợi từ độc quyền giao dịch tài chính.
Một lần nữa, chúc mừng Giáng sinh tiền mã hóa! Hãy kiên định nắm giữ vì một kiếp sống tuyệt vời này. Chỉ là, đừng mong Tu chính án thứ Tư sẽ bảo vệ bạn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@Bloomberg
