Khám phá các giải pháp gốc cho NFT: Hạ tầng và cơ hội của MEV trên NFT
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Khám phá các giải pháp gốc cho NFT: Hạ tầng và cơ hội của MEV trên NFT
Cấu trúc thị trường NFT rất khác so với cấu trúc thị trường FT, MEV của NFT cũng khác biệt.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Alana Levin, Variant
Dịch bởi: TechFlow
TÓM TẮT
Cấu trúc thị trường NFT rất khác biệt so với cấu trúc thị trường FT. Trong thị trường NFT, các sự kiện hình thành vốn (minting) xảy ra thường xuyên hơn, khối lượng giao dịch thứ cấp thấp, tồn tại thách thức về tính thanh khoản của lệnh đặt mua và có nhiều sổ lệnh ngoài chuỗi.
Do những khác biệt này, MEV trên thị trường NFT cũng khác biệt. Cụ thể, cơ hội chênh lệch giá ít hơn, trong khi MEV được khai thác chủ yếu từ quá trình minting. Chúng tôi cũng xác định một số dạng MEV đặc thù riêng của thị trường NFT: quét và niêm yết lại giá sàn để tạo "bức tường lệnh mua" (tạo khối lượng giao dịch cao nhân tạo nhằm tạo cơ hội arbitrage), săn lùng theo đặc điểm (trait sniping), và khai thác từ các danh sách không còn hoạt động.
Xem thị trường DeFi như một thị trường trưởng thành hơn và dùng nó làm mô hình tham chiếu cho hướng phát triển tiềm năng của NFT. Điều này giúp làm rõ những khoảng trống hiện tại và các lĩnh vực cơ sở hạ tầng có thể giải quyết các thách thức này. Những cơ hội bao gồm các giải pháp minting nhận diện MEV, dữ liệu giá cả mở hơn, sổ lệnh trên chuỗi linh hoạt, thử nghiệm các kiểu đấu giá mới, và cung cấp thêm kênh giao tiếp cho các nhà giao dịch.
Hiện nay, giá trị lưu thông xung quanh NFT thường xuất hiện vào thời điểm đúc ban đầu, hoặc khi giao dịch/bán lại trên thị trường thứ cấp. Cả hai hình thức lưu thông giá trị này đều có thể tiềm ẩn MEV – tức là chi phí do mất hiệu quả kinh tế bị rút ra từ người dùng khi thực hiện giao dịch trên chuỗi. Cách xử lý MEV có thể ảnh hưởng đến mô hình kinh doanh và những bên hưởng lợi từ hoạt động thị trường – từ trader, sàn giao dịch, ví cho đến người sáng tạo nội dung.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực NFT, MEV dường như vẫn là một chủ đề ít được bàn tới. Tôi cho rằng điều này là vì cấu trúc thị trường NFT rất khác biệt so với DeFi. Quan trọng là, những khác biệt cơ bản này – bao gồm hoạt động sơ cấp nhiều hơn, nguồn cung token nhỏ hơn và tính thanh khoản thứ cấp kém hơn – đã ảnh hưởng đến dòng chảy giá trị.
Bài viết này sẽ cố gắng làm rõ một số cơ hội MEV đang nổi lên trong thị trường NFT, cách các động lực thị trường thay đổi tác động đến những cơ hội này, và các loại cơ sở hạ tầng có thể được xây dựng dựa trên những yếu tố này.
Hiện trạng thị trường NFT
Việc hiểu cấu trúc hiện tại của thị trường NFT là nền tảng hữu ích để nhận diện cách MEV biểu hiện trong thị trường. Quy trình bắt đầu khi người dùng mint NFT, mà tôi gọi là sự kiện hình thành vốn, tương tự như việc airdrop hoặc phát hành token đồng nhất (thông qua việc tạo tài sản mới trên chuỗi). Tuy nhiên, có ít nhất ba điểm khác biệt giữa thị trường đồng nhất và phi đồng nhất:
Trong thị trường phi đồng nhất, các sự kiện hình thành vốn diễn ra thường xuyên hơn. Bởi vì mỗi lần mint NFT mới thường được coi như việc tạo ra một tác phẩm nghệ thuật hoặc bộ sưu tập mới, mang tính độc đáo và khan hiếm. Do đó, người sáng tạo và người sưu tầm có xu hướng tạo và sở hữu càng nhiều NFT càng tốt.
Đối với thị trường phi đồng nhất, thứ tự mint có thể rất quan trọng, bởi vì số thứ tự có thể mang giá trị tài chính như thuộc tính quý hiếm hoặc biểu tượng danh tính.
Nguồn cung của các bộ sưu tập phi đồng nhất thường nhỏ hơn nhiều. Một bộ sưu tập có thể chỉ gồm 10.000 NFT, trong khi token đồng nhất thường có nguồn cung lên tới hàng tỷ hoặc nhiều hơn. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính thanh khoản trên thị trường thứ cấp.
Khi người dùng muốn bán NFT của mình, họ có thể niêm yết trên các sàn giao dịch (như OpenSea, Blur, hoặc nhiều sàn được hỗ trợ bởi Reservoir). Các lệnh này thường được lưu trữ trên sổ lệnh ngoài chuỗi, chờ đến khi được thực hiện hoặc hủy bỏ. Với các sổ lệnh ngoài chuỗi, hoạt động thực tế trên chuỗi chỉ xảy ra ở một vài điểm tiếp xúc: lần đầu niêm yết (đặt quyền phê duyệt), hủy lệnh và thực hiện lệnh. Việc thay đổi giá niêm yết yêu cầu chữ ký của người bán nhưng không cần thêm phí Gas. Ngoài ra, cũng có một số sổ lệnh chạy trực tiếp trên chuỗi, ví dụ như Zora và Sudoswap.
Ngoài thị trường sơ cấp và giao dịch thứ cấp, đáng chú ý là sự xuất hiện của thị trường tiện ích NFT. Tiện ích trên chuỗi có thể bao gồm việc stake NFT để nhận phần thưởng, ủy quyền tham gia airdrop sắp tới, hoặc tiêu hủy NFT khi sử dụng như tài sản trong game. Tuy nhiên, cần đặt “mới nổi” vào đúng ngữ cảnh: vào tháng 2, khối lượng giao dịch thị trường sơ cấp và thứ cấp gần đạt 2 tỷ USD, trong khi thị trường cho vay NFT chỉ đạt vài trăm triệu USD. Các thị trường tiện ích khác ngoài cho vay còn non trẻ hơn nữa. Vì vậy, mint và giao dịch sẽ tiếp tục là trọng tâm của bài viết này.
MEV trong NFT là gì?
Tôi định nghĩa MEV là mọi hình thức kém hiệu quả trong thị trường, dẫn đến việc người khởi tạo giao dịch (người dùng, ví, ứng dụng) bị rò rỉ giá trị xuống các tầng dưới (searcher, builder khối, validator). Đây là một định nghĩa rộng, nhưng lại hữu ích khi xem xét các cơ hội thu giữ hoặc phân phối lại giá trị khác nhau. Các dạng MEV phổ biến bao gồm arbitrage, tấn công sandwich, thanh lý.
Arbitrage
Arbitrage và tấn công sandwich thường đòi hỏi khối lượng giao dịch cao và tính thanh khoản sâu, bởi vì chênh lệch giá thường nhỏ, và arbitrageur muốn nhanh chóng vào/ra khỏi vị thế. Thị trường NFT thường thiếu những điều kiện này. Hơn nữa, thị trường đang đối mặt với thách thức về tính thanh khoản: thường thì không có người mua sẵn sàng ở phía đối diện của mỗi lệnh niêm yết. Nghĩa là, ngay cả khi ai đó phát hiện ra cơ hội arbitrage, việc thoát ra (niêm yết lại và bán) cũng có thể tiềm ẩn rủi ro.
Một số dạng arbitrage bản địa NFT, cùng với rủi ro liên quan, như sau:
Quét và niêm yết lại giá sàn ở mức giá cao hơn. Nhiều trader tuyên bố có thể kiếm lợi nhuận bằng cách tận dụng "bức tường lệnh mua" có thể nằm trên giá sàn. Trong trường hợp này, trader gần như tạo ra nhân tạo khối lượng giao dịch cao cần thiết cho arbitrage. Rủi ro chính trong loại arbitrage này bao gồm chi phí vốn cao và yêu cầu nắm giữ hàng tồn kho.
Tìm kiếm sự trùng khớp chưa được nhận diện là nhu cầu tương tự. Ví dụ, một người niêm yết CryptoPunk kính đỏ/xanh ở mức 1 ETH, trong khi người khác đặt giá 2 ETH cho bất kỳ CryptoPunk nào có kính đỏ/xanh. Searcher có thể xen vào, gọi chức năng MATCH của Seaport để hoàn tất cả hai lệnh, và nhận phần chênh lệch như tiền thưởng (tip). Đối với tôi, đây là cơ hội arbitrage rủi ro thấp, dù không thường xuyên. Rủi ro chính với searcher ở đây là không thực hiện được giao dịch.
Trait sniping là một dạng arbitrage độc đáo gắn với thành phần "phi đồng nhất" của NFT. Nếu ai đó thấy một NFT có đặc điểm cụ thể đang giao dịch ở mức X, nhưng biết rằng các NFT khác có cùng đặc điểm đang giao dịch ở mức X+Y, họ có thể mua vào và niêm yết lại với giá cao hơn. Nếu searcher trả phí gas lớn để đảm bảo lệnh đặt của họ được ưu tiên xử lý, MEV sẽ được thực hiện. Trong trường hợp này, searcher đối mặt với rủi ro thoát lệnh: có thể không có người nào sẵn sàng đặt lệnh ở phía đối diện. Do đó, searcher phải chịu rủi ro nắm giữ hàng tồn kho trong khoảng thời gian không xác định, và chấp nhận rủi ro biến động giá dài hạn theo đặc điểm.
Tấn công sandwich
Hiện tại, dường như có rất ít tấn công sandwich trong thị trường NFT. Một phần là vì hầu hết NFT không được định giá lại động khi nguồn cung thay đổi.
Trên thị trường đồng nhất, các đơn hàng lớn ảnh hưởng đến thị trường. Với NFT, việc mua 10% NFT giá sàn sẽ không trực tiếp thay đổi giá của các NFT giá sàn khác.
NFT thường được định giá riêng lẻ, chứ không phải định giá tổng hợp. Đáng chú ý, một số cơ sở hạ tầng định giá động (ví dụ như thị trường tự động cho NFT "Uniswap for NFTs" – Sudoswap) đang xuất hiện. Sudoswap giải quyết vấn đề thanh khoản NFT bằng cách đảm bảo luôn tồn tại ít nhất một lệnh mua cho các NFT trong nhóm. Tuy nhiên, đánh đổi là định giá động và tự động hóa cũng làm tăng khả năng xảy ra tấn công sandwich.
MEV từ thanh lý
Một dạng MEV phổ biến khác tồn tại trong thị trường cho vay, gọi là "MEV thanh lý" – searcher kiếm lợi bằng cách là người đầu tiên phát hiện và thu phí thanh lý. Ngày càng nhiều giao dịch cho vay đang được xây dựng trên chuỗi (ví dụ, các giao thức như Seaport trực tiếp tích hợp engine thanh lý), với cơ chế đấu giá giảm dần, kích hoạt thanh lý khi giá vượt ngưỡng tài sản đảm bảo. Tôi nghĩ sẽ có một nhóm searcher chuyên tìm cách thao túng giá sàn/giá tài sản đảm bảo NFT nhất định để họ có thể kiểm soát hoặc tiên đoán thời điểm NFT bị thanh lý.
Các dạng MEV NFT khác
Có thể bao gồm:
Ùn tắc trong quá trình mint. Các đợt mint hot có thể khiến người dùng trả hàng triệu USD phí gas: đây là giá trị do dự án NFT tạo ra, nhưng cuối cùng lại bị validator rút đi.
Sử dụng bot trong quá trình mint. Searcher có thể phát hiện giao dịch mint đầu tiên trong mempool, kiểm tra lượng token sắp được mint, và đặt trước để mua trước một phần hoặc toàn bộ lượng mint còn lại.
Vô tình để lại lệnh không còn giao dịch (thường gọi là danh sách không hoạt động). Vì hủy lệnh tốn phí, đôi khi người dùng đơn giản chuyển NFT sang ví mới để chấm dứt lệnh. Vấn đề là, kỹ thuật này vẫn giữ nguyên lệnh cũ – nếu người đó chuyển lại NFT về ví ban đầu, lệnh sẽ tái xuất hiện. Lúc đó, giá sàn có thể đã tăng vượt mức giá niêm yết ban đầu, và bên thứ ba thông minh có thể chiếm đoạt NFT bị định giá thấp. MEV xảy ra khi searcher có thể hối lộ validator bằng phí gas cao để đảm bảo lệnh mua của họ được ưu tiên xử lý.
Arbitrage liên quan đến cho thuê NFT. Chúng ta đang chứng kiến xu hướng tách rời quyền lợi/tiện ích khỏi tài sản NFT. Nói cách khác, mô hình "AirBnb cho NFT" đang xuất hiện: sở hữu tài sản (ngôi nhà), nhưng cho phép người khác trả tiền để tạm thời sử dụng/hưởng lợi ích mà chủ sở hữu thường có. Việc ủy quyền linh hoạt này đặc biệt hữu ích cho arbitrage liên quan đến airdrop – mua quyền sử dụng NFT (thay vì mua bản thân NFT) để chờ airdrop đòi hỏi ít vốn hơn, hạn chế giá sàn tăng mạnh, và tạo cơ hội chiếm giữ phần lớn lượng airdrop. Nếu chúng ta bắt đầu thấy yêu cầu cao hơn để đủ điều kiện nhận airdrop (như đã thấy trong thị trường đồng nhất), thì những người nắm giữ NFT có thể có thông tin bất đối xứng về quy mô airdrop mà NFT của họ có thể nhận được.
Cuối cùng, có thể còn nhiều dạng MEV khác mà tôi chưa đề cập, bao gồm làm giả, bất hiệu quả liên quan đến chức năng đốt và hoàn trả, và đặt trước trong quá trình mint (chỉ là một ví dụ). Danh sách này nhằm mục đích sáng tạo và gợi mở, hy vọng có thể khơi gợi những ý tưởng/dự án liên quan đến việc giảm thiểu hoặc tận dụng các cơ hội MEV trong NFT.
Cơ hội cho cơ sở hạ tầng
Dựa trên tình trạng hiện tại của thị trường và các lĩnh vực mà MEV đặc biệt tồn tại, dưới đây có thể là những cơ hội thú vị để xây dựng cơ sở hạ tầng bản địa cho NFT.
Các giải pháp mint nhận diện MEV. Đặc biệt, các cuộc đấu giá được xây dựng riêng cho NFT có thể giúp dự án thu giữ nhiều giá trị hơn: cho phép người dùng đấu giá để giành quyền mint và thứ tự, có thể cung cấp cách giúp dự án định giá phân biệt đồng thời giảm áp lực phí gas cao. Nếu việc đặt chỗ xảy ra ngoài chuỗi hoặc trước khi mint, dự án có thể trải dài quá trình mint trong vài ngày hoặc chọn thời điểm hoạt động trên chuỗi ít hơn.
Cơ sở hạ tầng định giá nâng cao. Có thể có nhiều hình thức – hiển thị dữ liệu tốt hơn về cách định giá theo đặc điểm (ví dụ, giúp searcher nhận diện cơ hội trait sniping), cơ chế định giá động (như Sudoswap) giúp định giá tổng hợp thay vì riêng lẻ, đấu giá liên tục để cải thiện phát hiện giá, hoặc các hình thức khác.
Xây dựng cơ sở hạ tầng giảm rủi ro thoát lệnh (rủi ro thanh khoản). Tôi cho rằng định giá NFT là khó, do đó số người sẵn sàng đặt giá thấp. Cơ chế mặc cả có thể là một giải pháp. Nếu người dùng niêm yết NFT ở mức 2 ETH, người mua trả giá 1 ETH, có thể tồn tại mức giá trung gian. Việc có kênh thương lượng có thể tăng tính thanh khoản tổng thể, đồng thời thúc đẩy việc hiểu rõ hơn cách định giá NFT. Thực tế, hạng mục này và hạng mục trên (cơ sở hạ tầng định giá) có thể có sự trùng lặp đáng kể.
Giao thức và công cụ thực hiện ngày càng hiệu quả. Khi các lệnh trở nên phức tạp hơn (ví dụ, người bán bắt đầu niêm yết nhiều NFT trong một đơn hàng), và ngày càng có nhiều trader tích cực hoặc maker thị trường tham gia, việc tìm ra cách khớp hoặc điền lệnh hiệu quả có thể cải thiện trải nghiệm giao dịch. Seaport và Reservoir là ví dụ điển hình về cơ sở hạ tầng bổ trợ trong hạng mục này: cả hai đều giúp chia sẻ thanh khoản giữa các sàn, từ đó đạt phát hiện và khớp lệnh hiệu quả hơn trong các môi trường khác nhau. Liên quan đến đó, không gian để nhận diện sự trùng khớp nhu cầu sẽ tiếp tục mở rộng, tạo cơ hội xây dựng các giải pháp khớp lệnh cảm nhận ưu tiên, chuyên biệt cho phần khớp lệnh trong mạng lưới. Tôi cũng hình dung sẽ có những phương pháp tốt hơn để phục vụ các loại trader khác nhau: trader chuyên nghiệp có thể muốn chuyển nhượng gần như tức thì, nhưng người tiêu dùng theo hướng bán lẻ hơn có thể chấp nhận việc một lời đề nghị được chấp nhận tại thời điểm X sẽ được hoàn tất/chuyển giao kỹ thuật sau vài giờ, khi chi phí gas thấp hơn.
Kết luận
Nhìn về tương lai, tôi tin chắc rằng chúng ta sẽ chứng kiến nhiều phát triển hơn xung quanh NFT. Hiện tại, phần lớn NFT đều dị biệt, do đó rất khó trở thành hàng thay thế. Những NFT chia sẻ đặc điểm hoặc token giá sàn gần giống hàng thay thế hơn, nhưng sở thích người tiêu dùng vẫn có thể khác biệt.
Ngược lại, NFT như vé vào sân golf – trong trường hợp này, sự dị biệt có thể tồn tại vì một số đặc điểm (như ngày thi đấu) tạo ra sự khác biệt về sở thích, nhưng nhìn chung, chúng là hàng thay thế gần đúng, vì người tiêu dùng sẽ phân biệt vé theo từng ngày (giả sử tất cả vé đều cung cấp quyền tham gia sự kiện như nhau).
Khi phổ hệ thống phát triển, NFT bắt đầu đại diện cho nhiều loại tài sản khác nhau – từ nghệ thuật trên chuỗi, vé sự kiện, liên kết cộng đồng, giấy phép IP, đến chứng nhận quyền sở hữu – tôi nghĩ rằng chúng ta sẽ thấy nhiều dạng MEV hơn xuất hiện.
Tổng thể, cảm giác như chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu của NFT.
Tôi thích suy nghĩ về NFT, bởi vì tôi cho rằng chúng là một cách tuyệt vời để đưa vốn ngoại sinh vào hệ sinh thái mã hóa, và tôi tin rằng không gian thiết kế là hoàn toàn mở. Nhưng ở giai đoạn đầu của bất kỳ thị trường nào, luôn tồn tại một số bất hiệu quả.
Tôi hy vọng việc khám phá MEV tồn tại như thế nào trên toàn bộ thị trường – và việc khám phá này mở ra những cơ hội nào để xây dựng trải nghiệm người dùng tốt hơn – sẽ góp phần mở đường cho việc áp dụng rộng rãi hơn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Variant
