Tài chính hóa môi trường: Tìm hiểu thị trường tín chỉ carbon Web3 và tài chính tái tạo ReFi
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tài chính hóa môi trường: Tìm hiểu thị trường tín chỉ carbon Web3 và tài chính tái tạo ReFi
Tài chính Tái tạo (ReFi) là một phong trào tài chính tập trung vào sức mạnh của blockchain và Web3 nhằm giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu, hỗ trợ bảo tồn và đa dạng sinh học, đồng thời kiến tạo một hệ thống tài chính công bằng và bền vững hơn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: 0x_Zoe9961, Fundamental Labs
Biên dịch: TechFlow
Mối quan hệ giữa chúng ta và Trái Đất đang dẫn đến biến đổi khí hậu, mất cân bằng đa dạng sinh học và khủng hoảng môi trường. Hơn 130 quốc gia và khu vực trên thế giới đã đề ra mục tiêu trung hòa carbon, năng lượng xanh, cơ sở sản xuất ít phát thải và phát triển bền vững đã trở thành sự đồng thuận quốc tế. Carbon có thể được theo dõi và giao dịch như các hàng hóa khác; thông qua định giá carbon và kiềm chế hành vi của các bên gây ô nhiễm, một thị trường toàn cầu nhằm khử cacbon hóa nền kinh tế đã được thiết lập. Khi áp lực bảo vệ môi trường ngày càng gia tăng, thị trường carbon đang trở thành một thị trường tài chính hấp dẫn, nơi các doanh nghiệp có thể đáp ứng quy định môi trường của chính phủ về bù trừ carbon, ví dụ như các hệ thống giao dịch phát thải carbon phức tạp ở EU, Úc và Bắc Mỹ.
Trong khi các ngành truyền thống đua nhau giảm phát thải carbon, Web3 cũng đang đối mặt với thách thức riêng về tiêu thụ năng lượng. Ai cũng biết rằng việc vận hành PoW đòi hỏi lượng lớn năng lượng. Theo báo cáo của Digiconomist, lượng CO₂ do khai thác Bitcoin tạo ra tương đương với New Zealand, còn điện năng tiêu thụ thì ngang bằng Chile.
Do đó, nhiều mạng lưới đang tích cực chuyển sang các công nghệ thân thiện với môi trường hơn và đầu tư vào các dự án giảm ô nhiễm. Ví dụ, Ethereum đang chuyển sang Proof-of-Stake, Ripple cam kết đầu tư 100 triệu USD vào thị trường trung hòa carbon, Polygon lên kế hoạch đạt mức âm carbon trước năm 2022. Như các ngành truyền thống, các dự án Web3 cũng đang làm điều tương tự, đồng thời hướng tới tối ưu hóa thị trường tín chỉ carbon để hỗ trợ quá trình khử cacbon hóa cho các ngành truyền thống.
Tín chỉ carbon đại diện cho quyền phát thải một tấn CO₂. Tín chỉ carbon có thể được trao đổi tự nguyện trên thị trường carbon hoặc là một phần trong khuôn khổ quản lý. Điều này đã hình thành nên thị trường carbon truyền thống, được chia thành thị trường tín chỉ carbon tự nguyện (VCM) và thị trường tín chỉ carbon tuân thủ (CCM).
Chỉ những tổ chức được cơ quan quản lý phê duyệt mới có thể tham gia thị trường tín chỉ carbon tuân thủ. Các nền tảng thị trường quy mô lớn chủ yếu tập trung ở châu Âu, Anh và Bắc Mỹ. Do đó, không gian đổi mới trong CCM khá hạn chế.
Theo MSCI, vào năm 2021, thị trường giao dịch tín chỉ carbon tuân thủ toàn cầu ước tính trị giá khoảng 851 tỷ USD, trong đó thị trường tự nguyện chiếm khoảng 1 tỷ USD. Vì quy mô VCM còn nhỏ, hiện tại thiếu vắng các nhà đầu tư tổ chức.
Mặc dù quy mô VCM chỉ là một phần nhỏ của CCM, nhưng đây lại là một thị trường linh hoạt và toàn cầu hóa hơn. Khác với CCM, VCM không chịu sự quản lý của chính phủ và cũng không bị ràng buộc bởi các tiêu chuẩn quy định. Ngoài ra, không có giới hạn nào về số lượng tín chỉ carbon được phát hành hay giao dịch. Mặc dù sự thiếu chuẩn hóa mang lại thách thức, điều này không ngăn cản các công ty lớn từ các lĩnh vực như năng lượng, công nghệ và tài chính tích cực mua tín chỉ VCM để thúc đẩy chương trình phát thải ròng bằng không của họ, cá nhân cũng có thể mua tín chỉ để bù đắp lượng phát thải carbon của mình. Dù tồn tại thách thức chuẩn hóa, VCM có thể đóng vai trò là thị trường điều phối cung - cầu, đồng thời có thể đóng góp nguồn vốn then chốt cho các dự án tích cực với khí hậu minh bạch và vững chắc hơn trong thực tiễn.
Tóm lại, ý tưởng đằng sau thị trường tín chỉ carbon tự nguyện là: một khi lượng phát thải carbon được định giá hợp lý, cơ quan quản lý cho phép các tổ chức tự quyết định liệu nên mua tín chỉ hay giảm ô nhiễm, từ đó để thị trường tự tìm ra cách sử dụng hiệu quả nhất các nguồn lực. Việc này cuối cùng sẽ làm tăng chi phí phát thải, do đó khuyến khích các công ty hoặc cá nhân cắt giảm chi phí.
Mặc dù tín chỉ carbon định lượng được lượng phát thải, nhưng phương pháp định lượng phát thải carbon xuyên biên giới rất khác nhau, dẫn đến thách thức về chuẩn hóa. Mặc dù việc giảm phát thải carbon mang lại lợi ích về mặt tác động môi trường, nhưng vẫn chưa có tiêu chuẩn đo lường thống nhất nghiêm ngặt để đánh giá tín chỉ carbon VCM từ các khu vực khác nhau. Do vấn đề chuẩn hóa đơn vị tín chỉ và ảnh hưởng môi trường, nhà cung cấp cần thêm thời gian để xác minh chất lượng tín chỉ carbon trước khi mua. Điều này khiến thị trường tín chỉ carbon tự nguyện kém hiệu quả, vì các tiêu chuẩn tín chỉ không nhất quán dẫn đến thiếu hụt tài trợ, thị trường giao dịch thiếu minh bạch và cuối cùng là thanh khoản thị trường thấp.
Công nghệ blockchain có tiềm năng giải quyết các vấn đề nêu trên. Nhiều startup đang thử nghiệm mã hóa tín chỉ carbon truyền thống, tận dụng công nghệ blockchain để biến tín chỉ carbon thành token có thể chia nhỏ, dễ lưu thông và minh bạch, nhằm khắc phục vấn đề chuẩn hóa trong thị trường tín chỉ carbon tự nguyện. Đây là một giải pháp giúp công chúng dễ dàng tham gia vào quản trị khí hậu trung hòa carbon, các token dựa trên blockchain có thể được tích hợp vào các dự án DeFi để tạo động lực.
ReFi là gì và tại sao nó quan trọng
Hệ thống tiền tệ của chúng ta đã thất bại trong việc ghi nhận vai trò của tài sản thiên nhiên đối với sự phát triển và duy trì xã hội loài người. Sự phát triển công nghiệp lấy vốn làm trung tâm đã dẫn đến các ngoại ứng tiêu cực, bao gồm phát thải khí nhà kính, phá hủy môi trường sống và bất bình đẳng xã hội. Nhiều dự án đang hướng tới sử dụng các công cụ Web3 để giải quyết vấn đề khí hậu, phần lớn trong số đó thuộc lĩnh vực mới nổi ReFi.
Tài chính tái tạo (ReFi) là một phong trào tài chính tập trung vào sức mạnh của blockchain và Web3 nhằm giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu, hỗ trợ bảo tồn và đa dạng sinh học, đồng thời xây dựng một hệ thống tài chính công bằng và bền vững hơn.
ReFi tận dụng nhiều hình thức vốn để thúc đẩy những thay đổi tích cực, bền vững và hệ thống cho tất cả các bên liên quan, dựa trên công nghệ blockchain đưa các tài sản thiên nhiên thực sự lên chuỗi. Đây là một xu hướng văn hóa nhằm tài trợ cho cộng đồng và các sản phẩm công cộng, thay vì nhằm mang lại lợi nhuận cho người sáng lập. Tiền bạc và vốn được coi là công cụ có thể lập trình, thông qua các cộng đồng dựa trên sự đồng thuận về tài nguyên thiên nhiên tái tạo, giúp giải quyết các vấn đề khí hậu và môi trường. Kei Kreutler, giám đốc Regen Network, chỉ ra rằng Regen tập trung vào việc dự đoán các DAO vùng sinh thái được tổ chức theo vị trí địa lý như rừng nhiệt đới Amazon và tích hợp các DAO hội nghề nghiệp từ các cộng đồng khác.
Phân tích các dự án ReFi tiêu biểu
Để ổn định khí hậu và phục hồi hệ sinh thái, chúng ta thấy ngày càng nhiều dự án đang thử nghiệm trong lĩnh vực ReFi. Bằng cách phân loại các dự án theo công nghệ, chúng tôi nhóm thành các dự án nổi bật ở cấp độ hạ tầng, nền tảng và DAO.
Hạ tầng: Celo, Toucan Protocol
Khác với nhiều Layer1 hướng tới thị trường, Celo thiên về việc giúp người dùng không có tài khoản ngân hàng dễ dàng tham gia vào các sản phẩm DeFi. Mục tiêu của Celo là châu Phi và các nước đang phát triển. Đến cuối năm 2021, tổng giá trị bị khóa (TVL) trên Celo đạt khoảng 139 triệu USD. Các dự án DeFi, ví và tác động xã hội chiếm tỷ trọng lớn trong TVL, lần lượt khoảng 26%, 24% và 10%.
Celo có thể được coi là một vai trò hỗ trợ, ngoài việc cung cấp một nền tảng ít tác động cho các nền tảng khác, bản thân Celo không trực tiếp xử lý tín chỉ carbon.
Toucan Protocol là một giao thức dựa trên Polygon, biến carbon thành tiền tệ của Web 3.0. Mục đích của nó là biến tín chỉ carbon thành tài sản kỹ thuật số có thể lập trình, cải thiện vấn đề neo giá và thanh khoản trong thị trường giao dịch carbon. Giao thức này chủ yếu thực hiện việc mã hóa thông qua hai chức năng: cầu carbon và hồ chứa carbon.
Quy trình chuyển tín chỉ carbon truyền thống lên chuỗi thông qua Toucan Protocol như sau:
- Trước tiên, mua một lô tín chỉ carbon nhất định từ thị trường truyền thống (thường được xác minh bởi các tổ chức chứng nhận công cộng như Verra).
- Tiếp theo, các tín chỉ này được chuyển lên chuỗi thông qua cầu carbon Toucan, trở thành "BatchNFT", một NFT chứa thông tin chi tiết như loại carbon, năm, địa điểm và khối lượng tấn carbon. Để nâng cao tính thanh khoản, BatchNFT được chia nhỏ thành các token TCO2 có thể thay thế được.
- Sau đó, TCO2 được gửi vào các "hồ chứa carbon" khác nhau theo các tiêu chí cụ thể, người gửi có thể trao đổi để lấy "token tham chiếu carbon" như BCT.
Hiện tại, phần lớn các giao thức ReFi nhằm mục đích xây dựng tiêu chuẩn carbon, nâng cao tính thanh khoản cho thị trường carbon, sau đó thực hiện đầu cơ và định giá thị trường, giống như những gì Toucan đang làm. Một số người lo ngại rằng các tiêu chuẩn mới này có thể gây phân mảnh, ảnh hưởng đến thanh khoản, minh bạch và trách nhiệm tiềm tàng.Xét thấy Toucan chiếm hơn 85% thị phần về carbon trên chuỗi, chúng tôi cho rằng khả năng giành thị phần của các đổi mới khác trong hạ tầng ReFi là rất hạn chế.
Nền tảng: Moss.earth, Nori, FlowCarbon
Moss Earth là một công ty công nghệ khí hậu tập trung vào các dịch vụ môi trường, sử dụng công nghệ blockchain để hỗ trợ quá trình bù trừ dấu chân carbon minh bạch và có thể truy xuất nguồn gốc. Năm 2020, công ty đã đưa 150.000 tín chỉ carbon do rừng Amazon tạo ra mỗi năm vào dự trữ tài sản. Bằng cách đóng băng các tín chỉ carbon được xác minh bởi tổ chức kiểm định Verra, công ty phát hành token MCO2 để giao dịch như một tài sản trên chuỗi. Người dùng có thể mua, lưu trữ và thế chấp MCO2 để bảo vệ môi trường.
Moss Earth đã thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều công ty lớn: Amazon đã mua hơn 15 triệu USD MCO2, giúp bảo vệ khoảng 800 triệu cây. Hãng hàng không lớn nhất Brazil, Gol, dùng MCO2 tương ứng để bù đắp lượng phát thải trên máy bay. Cộng đồng Celo cũng đã thông qua một đề xuất phân bổ 0,5% dự trữ cUSD cho MCO2.
Hiện tại, ở cấp độ nền tảng có rất nhiều sản phẩm cạnh tranh, và phần lớn đều có các giải pháp chuyên biệt cho các ứng dụng khác nhau của tín chỉ carbon. Ví dụ, Nori, một nền tảng nhằm giải quyết vấn đề tính toán trùng lặp và gian lận trong tín chỉ carbon trên thị trường hiện tại, đang xây dựng một thị trường giao dịch giảm phát thải carbon.
FlowCarbon là một giao thức mã nguồn mở về tín chỉ carbon được hỗ trợ bởi công ty đầu tư mạo hiểm nổi tiếng A16z, là một giao thức mã nguồn mở về tín chỉ carbon dựa trên Celo, hướng tới trở thành một thị trường giao dịch carbon minh bạch và không rào cản, tiếp tục giúp các doanh nghiệp giảm phát thải carbon xuống mức ròng bằng không hoặc ròng âm.
Token GNT của Flowcarbon được hỗ trợ hoàn toàn bởi giá trị thực tế của tín chỉ ngoài chuỗi, có thể dùng làm tài sản thế chấp, tài sản kho bạc giao thức, dự trữ stablecoin hoặc để bù đắp tín chỉ carbon trên chuỗi. Chúng tôi tin rằng trong tương lai sẽ có nhiều đổi mới hơn ở lớp ứng dụng nền tảng. Họ có thể tạo ra một doanh nghiệp carbon tích hợp dọc, bao gồm tài trợ, dịch vụ phát thải carbon doanh nghiệp, giao dịch tín chỉ carbon và các hồ chứa carbon có tính thanh khoản sâu.
DAO: KlimaDAO
KlimaDAO thu hút sự chú ý lớn khi tích lũy được hơn 110 triệu USD tài sản trong vòng chưa đầy một tháng kể từ khi thành lập. Token KLIMA được đảm bảo bởi tài sản carbon thực tế — Tấn carbon cơ bản (BCT). Giá token được quyết định bởi cung - cầu giữa token và tài sản carbon cơ sở.
KlimaDAO thúc đẩy giá tài sản carbon tăng lên bằng cách mua càng nhiều tín chỉ càng tốt từ thị trường và khóa chúng trong kho bạc, từ đó khuyến khích giảm phát thải. Việc tăng giá carbon buộc các bên gây ô nhiễm phải lựa chọn giữa tuân thủ mục tiêu phát thải tự nguyện với chi phí trả ngày càng tăng, hoặc nhanh chóng hành động giảm ô nhiễm. Đồng thời, việc bù đắp carbon đắt đỏ hơn cũng có thể thúc đẩy nhiều dự án thân thiện với khí hậu hơn xuất hiện, bán tín chỉ ra thị trường. Người dùng có thể stake KLIMA trên Klima DAO để kiếm lợi nhuận, APY từng tăng vọt lên tới 37.000%.
Chúng ta có thể kết luận rằng mô hình kinh tế token của Klima DAO tuân theo mô hình Ponzi, được xây dựng trên sự đồng thuận mạnh mẽ về quản trị khí hậu. Càng nhiều người quan tâm ủng hộ, nhu cầu về KLIMA và BCT càng cao. Nhu cầu về BCT sẽ giúp thúc đẩy giá KLIMA tăng lên và hỗ trợ kho bạc Klima DAO, từ đó tạo động lực bù trừ carbon cho các doanh nghiệp ngoài đời thực. Tuy nhiên, khi thị trường tiền mã hóa bước vào thị trường gấu trong năm nay, TVL và giá token của Klima DAO gần đây không đạt được kết quả tốt.
Việc một DAO như Klima DAO đạt được thành công lâu dài, sánh ngang BTC hay ETH, không phải là chuyện dễ dàng. Hiện tại, phần lớn các mô hình kinh tế token của ReFi DAO là tương tự nhau. Ví dụ, Kumo, phiên bản "xanh" của MakerDAO, cũng áp dụng kinh tế Ponzi: lượng KUSD lưu hành càng nhiều, lượng phát thải carbon trên thị trường càng tăng, các dự án carbon càng có thêm tài trợ. Dù thị trường còn non trẻ và vẫn còn đủ không gian để phát triển các mô hình mật mã kinh tế mới vận hành DAO, nhưng việc dành thêm suy nghĩ để phát triển các mô hình kinh tế phức tạp hơn có thể giúp DAO vận hành ổn định và bền vững hơn.
Tranh cãi và điểm nghẽn
ReFi vẫn còn non nớt, số lượng dự án vẫn còn ít. Do đó, những tranh cãi và điểm nghẽn trong quá trình phát triển thị trường này đáng để chúng ta quan tâm, vì giải quyết các vấn đề này có thể giúp thúc đẩy sự phát triển của ngành. Theo nghiên cứu của Curvelabs, để phê bình ReFi cần hiểu rõ hai hệ kiến thức: bảo tồn sinh thái dựa trên thị trường và kinh tế tiền mã hóa.
Do toàn bộ quy trình giao dịch carbon khá phức tạp và không thể bỏ qua các tổ chức xác minh tập trung như Verra hay Gold Standard, vai trò của việc mã hóa tín chỉ carbon bị giảm sút đáng kể. Cuối cùng, các hệ thống phi tập trung hiện tại đang được xây dựng trên các điểm nghẽn tập trung.
Tính đầu cơ trong giao dịch token cũng áp dụng cho tín chỉ carbon được mã hóa: một số token dự án ReFi được giao dịch chỉ vì lợi ích kinh tế ngắn hạn, chứ không thực sự thực hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường. Trong trường hợp này, cần có các quy trình quản lý rõ ràng và chuẩn hóa hơn.
Tổng kết
Giám đốc điều hành FlowCarbon, Dana Gibber nói: “Trên khắp thế giới tồn tại các động lực kinh tế mạnh mẽ để tàn phá thiên nhiên, nhưng thị trường tín chỉ carbon tự nguyện là một cơ chế tài chính tuyệt vời, tạo ra động lực cân bằng để trồng lại rừng, phục hồi và bảo vệ thiên nhiên.”
Thiết kế của hệ thống kinh tế hiện tại nhằm tập trung tích lũy của cải và quyền lực, mà không tính đến tác động đến khí hậu hay toàn bộ tự nhiên. Tiền bạc đang kể một câu chuyện về khai thác vì lợi nhuận — khai thác tài nguyên thiên nhiên của con người.
So với cách quản trị tín chỉ carbon truyền thống, việc mã hóa tín chỉ carbon có thể xây dựng một thị trường giao dịch carbon hiệu quả hơn và môi trường quản lý minh bạch hơn, từ đó thúc đẩy thêm việc giảm phát thải carbon cho Trái Đất.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
