Các quỹ đầu tư mạo hiểm đã rót 2000 tỷ USD để đặt cược vào AI – công nghệ sẽ làm thay đổi mọi thứ, nhưng liệu họ đã sẵn sàng để chính AI làm thay đổi chính họ chưa?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Các quỹ đầu tư mạo hiểm đã rót 2000 tỷ USD để đặt cược vào AI – công nghệ sẽ làm thay đổi mọi thứ, nhưng liệu họ đã sẵn sàng để chính AI làm thay đổi chính họ chưa?
Khi AI khiến chi phí khởi nghiệp giảm mạnh, các nhà sáng lập có thể hoàn toàn không cần vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) nữa.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: WIRED
Biên dịch: TechFlow
Giới thiệu của TechFlow: Các nhà đầu tư mạo hiểm (VC) là những người sùng bái AI nhiệt thành nhất. Năm ngoái, họ đã đổ hơn 200 tỷ USD vào lĩnh vực AI. Nhưng một câu hỏi khó xử đang đặt ra: Liệu AI có lật đổ chính các nhà đầu tư mạo hiểm không? Một nền tảng mang tên ADIN đã sử dụng Agent AI thay thế các nhà phân tích con người để thực hiện công việc thẩm định đầu tư—một việc vốn mất vài ngày đến vài tuần nay chỉ cần một giờ. Nguy hiểm hơn nữa là mối đe dọa thứ hai: Khi AI làm giảm mạnh chi phí khởi nghiệp, các nhà sáng lập thậm chí có thể chẳng còn cần tiền từ VC nữa. Bài viết này phỏng vấn nhiều VC nổi tiếng, phản ánh những bất đồng và nỗi lo âu thực sự trong nội bộ ngành.
Toàn văn như sau:
Mùa thu năm ngoái, khi các nhà đầu tư mạo hiểm đang đổ vốn vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo với quy mô kỷ lục, một nhóm nhà đầu tư tụ họp để đánh giá một dự án mới. Công ty này có tên là Viện Trí tuệ Nhân tạo Vô hạn (Infinity Artificial Intelligence Institute), chuyên phát triển phần mềm tự điều chỉnh các mô hình AI nhằm giúp chúng hoạt động nhanh hơn và rẻ hơn. Đội ngũ sáng lập trông khá ấn tượng, thị trường cũng đang mở rộng mạnh mẽ. Một nửa số nhà đầu tư tỏ thái độ thận trọng, nửa còn lại lại thấy rõ tiềm năng sinh lời. Một người trong số đó gọi thương vụ này là “món hời tuyệt đối”.
Công ty này là có thật; khoản đầu tư hạt giống 100.000 USD mà các nhà đầu tư VC trên thực hiện cũng là có thật. Tuy nhiên, bản thân những nhà đầu tư VC ấy hoàn toàn là các Agent AI—chúng thuộc về một nền tảng mới tên là ADIN (Mạng Đầu tư Giao dịch Tự chủ – Autonomous Deal Investing Network).
ADIN ra mắt vào năm 2025, dùng AI thay thế các nhà phân tích con người trong các giao dịch đầu tư mạo hiểm. Chỉ cần nhập vào bản thuyết trình (pitch deck) của một công ty khởi nghiệp, hệ thống sẽ xuất ra một báo cáo phân tích chi tiết về mô hình kinh doanh và đội ngũ sáng lập, danh sách các câu hỏi thẩm định và rủi ro pháp lý/phù hợp quy định, ước tính TAM (thị trường khả dụng tổng thể) cùng đề xuất định giá. ADIN sở hữu hơn chục Agent nhà đầu tư khác nhau, mỗi Agent đều có nhân cách riêng và luận điểm đầu tư đặc thù: Tech Oracle tập trung vào công nghệ nền tảng; Unit Master đánh giá các yếu tố tài chính cốt lõi; Monopoly Maker thì tìm kiếm cơ hội chiếm lĩnh thị trường theo phong cách Peter Thiel. Khi đa số các Agent đều đánh giá tích cực một dự án, chúng sẽ đề xuất mức vốn mà quỹ ADIN nên phân bổ cho thương vụ đó. Toàn bộ quá trình mất khoảng một giờ—trong khi các nhà phân tích tại các quỹ VC thông thường cần vài ngày đến vài tuần.
“Trò chơi đầu tư mạo hiểm có tỷ lệ thành công khá thấp”, Aaron Wright, đồng sáng lập công ty mẹ của ADIN – Tribute Labs, nhận định. Cách làm hiện nay—một phương pháp dựa trên cảm tính, phỏng đoán ai sẽ trở thành kỳ lân vĩ đại của ngày mai—chỉ có khoảng 1% khả năng “đánh trúng cú homerun” (tức là một dự án sinh lời gấp 10 lần vốn đầu tư). Ba phần tư các thương vụ đầu tư mạo hiểm thậm chí không thu hồi nổi vốn gốc.
Theo Wright, các mô hình AI có thể nâng cao đáng kể xác suất chiến thắng này. Ông cho rằng ngành đầu tư mạo hiểm đang bước vào thời đại “Moneyball” của riêng mình, khi các phương pháp định lượng sẽ vượt qua trực giác con người, và mọi người sẽ dần đạt được nhiều “cú homerun” hơn. “Các hệ thống này ngày càng có khả năng loại bỏ các dự án kém hiệu quả, tập trung vào những dự án thành công hơn, đồng thời cắt giảm chi phí vận hành của các tổ chức này”, Wright nói. Ông tin rằng chỉ trong vài năm tới, các Agent AI có thể trở thành những nhà đầu tư mạo hiểm giỏi nhất thế giới.
Vậy đến lúc đó thì sao? “Con đường Sand Hill Road có thể sẽ không còn tồn tại nữa.”
Không có nhóm nào lại tin tưởng vào AI hơn các nhà đầu tư mạo hiểm. Năm ngoái, họ đã cùng nhau rót hơn 200 tỷ USD vào lĩnh vực AI. Những tiến bộ của mô hình AI đã thay đổi cách các nhà đầu tư nhìn nhận gần như mọi công ty và mọi ngành nghề. Vinod Khosla, nhà sáng lập quỹ Khosla Ventures, mới đây dự đoán rằng đến năm 2030, AI sẽ thay thế 80% các nhiệm vụ công việc. Thế nhưng, nhiều nhà đầu tư mạo hiểm dường như đã đánh giá thấp mức độ tác động của AI lên chính công việc của họ.
Marc Andreessen—nhà đầu tư mạo hiểm hàng đầu, đồng sáng lập quỹ Andreessen Horowitz—từng phát biểu trên podcast The Ben & Marc Show rằng, khi AI đã đảm nhiệm hầu hết mọi việc khác, đầu tư mạo hiểm có thể là “một trong số ít lĩnh vực cuối cùng mà con người vẫn giữ vai trò chủ đạo”. Theo ông, công việc này không chỉ đơn thuần là ký séc, mà còn bao gồm việc lựa chọn đúng ý tưởng và đúng con người vào đúng thời điểm, rồi dẫn dắt họ đi đến thành công.
“Đây không phải khoa học, mà là nghệ thuật”, Andreessen tiếp tục. “Nếu là khoa học, thì cuối cùng sẽ có người tinh chỉnh chính xác tới mức tám lần trúng trong mười lần thử. Nhưng thế giới thực không như vậy. Bạn đang kinh doanh những sự kiện ngẫu nhiên. Nó hàm chứa một yếu tố vô hình, một yếu tố liên quan đến gu thẩm mỹ.”
Nhiều nhà đầu tư mạo hiểm tôi phỏng vấn cho bài viết này đều chia sẻ quan điểm tương tự. Keval Desai, đối tác quản lý tại quỹ đầu tư mạo hiểm Shakti, ví việc đầu tư giai đoạn đầu như “chọn ra Michael Jordan giữa đám trẻ mẫu giáo”. Một dự án ở giai đoạn đầu chưa có sản phẩm, chưa có doanh thu, chỉ có tiềm năng. “Bạn có thể sở hữu đủ sức mạnh tính toán và đủ thuật toán, nhưng nếu thiếu dữ liệu thì chẳng thể phân tích được gì cả”, Desai nói. (Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng trong những trường hợp gặp thị trường chưa từng tiếp cận, đôi khi ông nhờ Gemini “đóng vai một nhà phân tích VC” để đưa ra ý kiến.)
Brian Nichols, đồng sáng lập mạng đầu tư thiên thần Angel Squad—mạng lưới này liên kết với quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn sớm Hustle Fund—cho tôi biết ông sẽ không tin tưởng AI để thực hiện khâu “lọc sơ bộ” trong đầu tư. Về cốt lõi, đầu tư mạo hiểm là một ngành dựa trên quan hệ: then chốt là bạn biết ai và bạn sẵn sàng bảo lãnh cho ai. Đồng thời, ông cũng cho rằng AI có thể thay thế một số phần khác của công việc này. Trong cuộc trò chuyện với tôi, ông vừa trở về từ một buổi gắn kết nội bộ của Hustle Fund, nơi một đối tác đã dùng Claude Code để xây dựng một công cụ phân luồng email từ các nhà sáng lập. “Chúng tôi dành hàng giờ mỗi ngày để trả lời email pitch từ các nhà sáng lập”, ông nói. “Khoảng thời gian ấy lẽ ra có thể dùng vào việc khác.” Aydin Senkut, nhà sáng lập kiêm đối tác quản lý tại quỹ Felicis, cho tôi biết ông tin rằng phần lớn các nhà đầu tư mạo hiểm hiện đều đang thử nghiệm AI dưới một hình thức nào đó nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh. Hiện tại, quỹ của ông đang thử nghiệm việc dùng chatbot để soạn bản ghi nhớ đầu tư, cải thiện nguồn giao dịch và hỗ trợ các đối tác “đánh giá” các nhà sáng lập.
Những dự án như ADIN cố gắng tự động hóa nhiều công việc nền tảng hơn. Quy trình thẩm định (due diligence)—nơi nhà đầu tư điều tra tính khả thi, rủi ro và tiềm năng tăng trưởng của một dự án—là một trong những khâu tốn thời gian nhất trong đầu tư mạo hiểm, đặc biệt khi xem xét các công ty ở thị trường mới nổi. ADIN rút gọn bước này xuống chỉ còn vài phút, nhanh chóng phát hiện các vấn đề pháp lý hoặc tuân thủ có thể khiến giao dịch thất bại. Khi đánh giá một công ty công nghệ khai khoáng, ADIN đã đánh dấu một loạt quy định kiểm soát xuất khẩu và các vấn đề liên quan đến chuyển dữ liệu xuyên biên giới. “Đây không phải những câu hỏi mà đa số nhà đầu tư thường nghĩ đến để đặt ra”, Priyanka Desai, đối tác tại ADIN, cho biết. Bà bổ sung rằng AI “không biết mệt, không bị mù quáng bởi quán tính, và có thể làm nổi bật những rủi ro dài đuôi dễ bị bỏ sót”.
Hiện tại, con người vẫn phải đảm nhiệm một số việc. Thứ nhất, nguồn giao dịch của ADIN đến từ một mạng lưới Scout đầu tư mạo hiểm. Dù ADIN có cấu trúc LP góp vốn tương tự các quỹ VC truyền thống, nhưng nó lại cung cấp một cơ chế khuyến khích kinh tế bất thường cho các Scout: Scout được hưởng 50% lợi ích chia sẻ lợi nhuận (carried interest)—thứ thường chỉ dành riêng cho GP (đối tác quản lý). “Về cơ bản, đây là việc trao quyền lợi kinh tế ở cấp độ GP cho một cá nhân, chỉ yêu cầu họ gửi giao dịch và tận dụng mạng lưới cá nhân của mình”, Desai nói.
Con người cũng vẫn chịu trách nhiệm cho “công đoạn cuối cùng”, bao gồm việc gặp gỡ nhà sáng lập và ra quyết định cuối cùng về việc có ký séc hay không. “Chúng tôi biết những hệ thống này chưa hoàn hảo, nên cần xác minh lại”, Wright nói. Đôi khi các Agent AI đưa ra đề xuất quá mạo hiểm: Ông đã cho tôi xem một dự án được tất cả các Agent đều rất thích, nhưng ADIN sau đó quyết định không đầu tư sau khi gặp gỡ nhà sáng lập và phát hiện ra những vấn đề liên quan đến đối thủ cạnh tranh hiện hữu.
Mặt khác, Wright cho biết ông cũng đã dùng ADIN để đánh giá một số công ty đã huy động được hơn 20 triệu USD, và một số trong số đó bị toàn bộ các Agent của ADIN nhất trí đánh giá tiêu cực. “Thách thức chúng tôi đang đối mặt là xác định xem đây là đánh giá chính xác hay sai lầm?”, ông nói. Trong một số trường hợp, các nhà đầu tư có thể rơi vào cái bẫy phổ biến của con người: chỉ dựa vào cảm tính để ca ngợi một dự án hoặc một nhà sáng lập.
Việc hệ thống AI có thể vượt mặt các nhà đầu tư là một chuyện. Nhưng còn một mối đe dọa sinh tồn khác: Chính công nghệ AI làm cho việc đầu tư nhanh và hiệu quả hơn cũng đồng thời khiến việc thành lập công ty phần mềm trở nên dễ dàng và rẻ hơn. Trong thập kỷ qua, phần lớn tiền trong ngành VC đến từ các công ty SaaS. Nhưng một dự án trước đây cần vòng hạt giống 2 triệu USD để thuê một đội ngũ kỹ sư chuyên nghiệp, nay có thể đạt tốc độ phát triển sản phẩm tương đương chỉ với vài “vibe coder” và ngân sách dưới sáu chữ số. Mô hình toán học đằng sau những khoản séc lớn giờ đây đã không còn hợp lý.
Cho đến gần đây, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ các kỳ lân tự lực phát triển. Theo dữ liệu từ SaaStr—theo dõi các công ty SaaS—trung bình một kỳ lân phần mềm huy động 370 triệu USD. Giờ đây, những công ty như Midjourney—trình tạo ảnh AI—đã xuất hiện, với đội ngũ nòng cốt chỉ vài chục người nhưng đã đạt vị thế kỳ lân. (Theo dữ liệu mới nhất từ Pitchbook, Midjourney có khoảng 100 nhân viên. Hồ sơ tòa án từ một vụ kiện bản quyền cho thấy doanh thu hàng năm của công ty vượt 300 triệu USD. Midjourney không phản hồi yêu cầu bình luận từ WIRED.)
Tình huống này—một số nhà sáng lập hoàn toàn không còn cần vốn đầu tư mạo hiểm—chính là điều khiến các nhà đầu tư mạo hiểm lo sợ nhất. “Đây mới thực sự là mối đe dọa sinh tồn”, Nichols của Angel Squad nói. “Tiền vẫn có đó, nhưng các nhà sáng lập không còn cần nữa.” Có thể AI sẽ không thay thế trực tiếp các nhà đầu tư, nhưng nó có thể khiến những khoản đầu tư ấy trở nên không cần thiết.
Ngoài các công ty liên quan đến robot, công nghệ sinh học hoặc các lĩnh vực phần cứng khác, sẽ ngày càng có ít công ty khởi nghiệp hơn cần loại hình huy động vốn lớn—thứ đã tạo nền tảng cho ngành đầu tư mạo hiểm tồn tại. Điều này có thể đưa ngành quay trở lại điểm khởi đầu: một lĩnh vực nhỏ và chuyên sâu, đóng vai trò cầu nối giữa các đột phá khoa học và ứng dụng thương mại. (Các “gã khổng lồ” xây dựng mô hình nền tảng vẫn tồn tại ở đây, và có thể tiếp tục huy động vốn từ VC để chi trả cho chi phí điện toán, trung tâm dữ liệu và lương nhân sự ở mức “khủng khiếp”.)
Nếu khởi nghiệp đã trở nên rẻ hơn, chúng ta có thể chứng kiến ngành này co lại nhanh chóng. Điều này có thể khiến các nhà đầu tư mất việc theo một cách khác: không phải bị thay thế, mà là mô hình kinh doanh của họ bị thay thế. “Nếu các quỹ này rảnh rỗi, giành giật nhau để đầu tư vào một số rất ít giao dịch thực sự cần vốn, thì lại nảy sinh một vấn đề khác”, Nichols nói. “Chính điều này mới khiến các nhà đầu tư mất ngủ.”
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@WIRED
