Viện nghiên cứu Bitget Wallet: Lật mở "cá voi ẩn" trên Solana: AMM tự vận hành đang định hình lại giao dịch trên chuỗi như thế nào?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Viện nghiên cứu Bitget Wallet: Lật mở "cá voi ẩn" trên Solana: AMM tự vận hành đang định hình lại giao dịch trên chuỗi như thế nào?
đưa bạn bước vào cuộc cách mạng thầm lặng này, phân tích logic đằng sau sự trỗi dậy của AMM tự vận hành và tác động đến ngành.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Lacie Zhang, Nhà nghiên cứu tại Bitget Wallet
Trong hệ sinh thái Solana nổi tiếng với tốc độ cao và chi phí thấp, chúng ta đang chứng kiến một xu hướng hoàn toàn mới đang nhanh chóng trỗi dậy: một nhóm các "gã khổng lồ vô hình" không có website, không quảng bá – những nhà tạo lập thị trường tự động sở hữu (Proprietary Automated Market Makers, gọi tắt là “AMM sở hữu”) đang nhanh chóng vươn lên. Bằng cách thức chuyên nghiệp và hiệu quả hơn, họ đang định hình lại格局 giao dịch, trở thành động cơ mới thúc đẩy dòng vốn trên chuỗi. Trong bài viết này, Viện Nghiên cứu Bitget Wallet sẽ đưa bạn khám phá cuộc cách mạng thầm lặng này, phân tích logic phát triển và tác động ngành của AMM sở hữu.
Gã khổng lồ vô hình: Nguyên lý vận hành của AMM sở hữu
Nguồn ảnh: Helius
Theo thống kê từ Blockworks, riêng trong tháng 8 năm 2025, các AMM sở hữu đã xử lý tổng cộng khoảng 47 tỷ USD giá trị giao dịch giao ngay trên Solana, chiếm 31% tổng khối lượng giao dịch DEX trên toàn mạng Solana. Xu hướng này còn đáng kinh ngạc hơn đối với các cặp giao dịch thanh khoản cao như SOL - stablecoin – kể từ tháng 5 năm 2025, AMM sở hữu hàng tháng đều ổn định chiếm hơn 60% thị phần các cặp giao dịch SOL-stablecoin, thậm chí tỷ lệ này còn cao hơn nữa đối với các cặp giao dịch giữa các stablecoin.
Nguồn: Blockworks Research
Để hiểu rõ cuộc cách mạng này, trước tiên cần làm rõ định nghĩa về AMM sở hữu. Đơn giản nói, đây là loại nhà tạo lập thị trường trên chuỗi do một số ít đội ngũ chuyên nghiệp vận hành bằng vốn tự có, và không mở cổng cung cấp thanh khoản cho người dùng thông thường. Điều này trái ngược rõ rệt với các AMM truyền thống như Uniswap mà chúng ta quen thuộc: AMM truyền thống cho phép bất kỳ ai cũng có thể trở thành nhà cung cấp thanh khoản (LP) và kiếm phí giao dịch, thực hiện kiểu thanh khoản "tập thể"; trong khi đó, AMM sở hữu trao quyền tạo lập thị trường trở lại cho các đội ngũ chuyên nghiệp, mọi hoạt động đều tập trung vào hiệu suất tối ưu và kiểm soát rủi ro, với những đặc điểm vận hành cụ thể như sau:
-
Cổng vào vô hình: Phần lớn các AMM sở hữu không có giao diện website dành cho người dùng, người dùng thông thường không thể tương tác trực tiếp với chúng.
-
Thuật toán bảo mật: Các thuật toán và tham số tạo lập thị trường được giữ bí mật nghiêm ngặt, mức độ minh bạch thấp hơn đáng kể so với AMM truyền thống.
-
Phụ thuộc vào bộ tổng hợp: Kênh nhận đơn đặt hàng là kết nối trực tiếp với các bộ tổng hợp (ví dụ như Jupiter), thông qua đó các yêu cầu giao dịch của người dùng được khớp với nền tảng có báo giá tốt nhất.
Bảng so sánh mô hình vận hành AMM sở hữu và AMM truyền thống
Lưu ý: Một số ít AMM sở hữu (như Lifinity) có giao diện người dùng, nhưng thanh khoản của họ vẫn chủ yếu đến từ vốn tự có của đội ngũ, việc thực hiện giao dịch vẫn thông qua định tuyến tới bộ tổng hợp.
Mô hình kinh doanh này được xây dựng thuần túy dựa trên hiệu suất thực thi, chứ không phải thương hiệu hay cộng đồng. Các dự án DeFi truyền thống phải đầu tư lớn vào tiếp thị, xây dựng cộng đồng để thu hút người dùng và thanh khoản. Ngược lại, AMM sở hữu chuyển toàn bộ "ngân sách tiếp thị" đó thành lợi thế nhỏ về giá dành cho người dùng trong giao dịch, cuối cùng thu hút được khối lượng giao dịch khổng lồ. Điều này cũng gián tiếp chứng minh rằng thị trường DeFi đang ngày càng trưởng thành, các bên tham gia ngày càng giống những cá nhân kinh tế lý tính – tuân theo nguyên tắc "giá tốt nhất chiến thắng" – chứ không chỉ đơn thuần là những người lý tưởng hóa "phi tập trung tối thượng".
Phân biệt khái niệm: Là “dark pool” hay “nhà tạo lập thị trường chủ động”?
Khi AMM sở hữu trỗi dậy, một số thuật ngữ liên quan như “AMM bóng tối (Dark AMM)” và “nhà tạo lập thị trường chủ động (Proactive Market Maker, PMM)” cũng xuất hiện thường xuyên. Làm rõ sự khác biệt giữa chúng là điều cực kỳ quan trọng. Thực tế, ba khái niệm này không loại trừ nhau, mà khác nhau ở trọng tâm định nghĩa.
-
AMM bóng tối (Dark AMM): Trọng tâm nằm ở việc che giấu thông tin. Nó mô tả một phương thức giao dịch ẩn ý định đặt lệnh trong giai đoạn khớp lệnh, nhằm giảm thiểu rò rỉ thông tin và tác động giá.
-
Nhà tạo lập thị trường chủ động (Proactive Market Maker): Trọng tâm nằm ở định giá chủ động. Nó ám chỉ việc sử dụng oracle, quản lý chủ động tồn kho,... để điều chỉnh động báo giá, nhằm đạt hiệu quả vốn cao hơn.
-
AMM sở hữu (Proprietary AMM): Trọng tâm nằm ở quyền sở hữu vốn và chủ thể vận hành. Nó định nghĩa mô hình tạo lập thị trường bằng vốn tự có của đội ngũ vận hành.
Bảng phân tích định nghĩa ba khái niệm AMM
Sau khi làm rõ định nghĩa, dễ thấy rằng ba khái niệm này không tách rời hay loại trừ nhau, mà là mô tả các chiều cạnh khác nhau của cùng một thực thể tài chính. Thực tế, một AMM sở hữu điển hình, để theo đuổi hiệu suất và an toàn tối đa, phương thức giao dịch của họ thường mang tính "bóng tối", còn chiến lược định giá (dù không công khai) rất có thể cũng là "chủ động".
Vì vậy, dù giới truyền thông đôi khi sử dụng lẫn lộn các thuật ngữ này, nhưng tên gọi “AMM sở hữu” lại xuất phát từ logic nền tảng, chạm đến bản chất vấn đề: vốn do ai kiểm soát, rủi ro do ai gánh chịu. So với “AMM bóng tối” hay “nhà tạo lập thị trường chủ động” – những từ mô tả đặc điểm kỹ thuật – thì “AMM sở hữu” có thể chính xác hơn trong việc tiết lộ bản chất của lực lượng mới này, xét từ góc độ mô hình kinh doanh và chủ thể vận hành.
Cách mạng hiệu suất: Vì sao Solana trở thành sân thử nghiệm tối hậu?
Sự trỗi dậy của AMM sở hữu bắt nguồn từ việc nó giải quyết chính xác các điểm đau cốt lõi của AMM truyền thống. Thiết kế bị động của các nhóm thanh khoản truyền thống khiến chúng không tránh khỏi trượt giá cao khi đối mặt với giao dịch lớn, đồng thời lâu nay luôn chịu áp lực từ tổn thất vô thường và các cuộc tấn công MEV (như tấn công sandwich). Trong khi đó, AMM sở hữu gần như giải quyết hoàn hảo các khó khăn này thông qua quản lý tinh gọn và chiến lược báo giá chủ động của đội ngũ chuyên nghiệp. Họ có thể cung cấp chênh lệch giá hẹp hơn, trượt giá thấp hơn và kết quả giao dịch ổn định hơn cho người dùng, đặc biệt trong các giao dịch lớn, trải nghiệm đã gần như tiệm cận các sàn giao dịch tập trung hàng đầu.
Toàn bộ điều này được hiện thực hóa nhờ vào kiến trúc blockchain độc đáo của Solana. Trước hết, năng lực xử lý cao và phí giao dịch cực thấp của Solana khiến mô hình "chủ động" đòi hỏi cập nhật báo giá liên tục trở nên khả thi về mặt kinh tế. Thứ hai, vị thế thống trị của các bộ tổng hợp (đặc biệt là Jupiter) trong hệ sinh thái Solana đã tạo ra một "kênh phân phối một cửa" cho các nhà tạo lập thị trường này. Họ không cần xây dựng thương hiệu, website hay cộng đồng người dùng riêng, có thể tập trung mọi nguồn lực vào năng lực cốt lõi duy nhất của mình – thực thi và định giá – sự phân công chuyên môn cực đoan này đã đơn giản hóa đáng kể mô hình kinh doanh và giảm chi phí vận hành.
Có thể nói, AMM sở hữu không đơn thuần là lựa chọn Solana, mà chính là một cấu trúc thị trường bản địa, sống cộng sinh với Solana, là ví dụ hoàn hảo về sự tiến hóa đồng bộ giữa kiến trúc hiệu suất cao của blockchain nền tảng và mô hình kinh doanh của ứng dụng tài chính lớp trên.
Tương lai: Sóng chuyên môn hóa và bóng ma “tập trung”
Sự trỗi dậy của AMM sở hữu báo hiệu thị trường trên chuỗi đang phát triển theo hướng chuyên nghiệp hơn, cũng phân cực hơn, một thị trường "hai đường ray" rõ ràng sẽ dần hình thành.
-
Thị trường tài sản trưởng thành: Các cặp giao dịch thanh khoản cao như SOL-stablecoin sẽ ngày càng bị thống trị bởi AMM sở hữu có khả năng cung cấp chênh lệch giá tối ưu.
-
Thị trường tài sản đuôi dài: Như các đồng tiền Meme vừa niêm yết trên thị trường thứ cấp, sẽ tiếp tục phụ thuộc vào các AMM truyền thống không cần cấp phép như Raydium để khám phá giá ban đầu và dẫn dắt thanh khoản.
Xu hướng này là chiến thắng của hiệu quả cơ chế, đánh dấu một làn sóng chuyên môn hóa sâu sắc trong việc tạo lập thị trường trên chuỗi. Cấu trúc thị trường chuyển từ mô hình thanh khoản tập thể mở sang tạo lập thị trường chuyên nghiệp bởi một số ít đội ngũ, điều này nâng cao đáng kể hiệu quả thực thi và độ an toàn của giao dịch trên chuỗi, thiết lập tiêu chuẩn mới cho ngành.
Nhưng mặt trái của đồng tiền là mối lo ngại về bóng ma “tập trung” lại xuất hiện. Người dùng khi tận hưởng chất lượng thực thi tốt hơn, vô tình cũng thực hiện một sự đánh đổi và hy sinh: dùng các nguyên tắc cốt lõi của DeFi như tính minh bạch cao, không cần cấp phép, phi tập trung... để đổi lấy hiệu suất cực đại. Khi phần lớn luồng đơn đặt hàng bị định tuyến tới một vài "hộp đen" ẩn danh, dù giao dịch vẫn được thanh toán trên chuỗi, nhưng sự mờ ám trong quá trình chắc chắn đã tạo ra rủi ro tin cậy mới, đồng thời làm suy yếu nền tảng kiểm toán – nền tảng mà DeFi được xây dựng nên.
Xét ở góc nhìn vĩ mô hơn, vị thế thống trị của AMM sở hữu đang định hình và củng cố định vị hệ sinh thái Solana. Nó củng cố mạnh mẽ hình ảnh của Solana như một “NASDAQ trên blockchain” – nơi được thiết kế riêng cho các ứng dụng tài chính hiệu suất cao, đẳng cấp tổ chức, với tốc độ thực thi và hiệu quả vốn là tiêu chí cao nhất. Điều này mang lại lợi thế khác biệt cho Solana trong cuộc đua giữa các blockchain công cộng, khiến nó trở thành nền tảng triển khai ưu tiên cho các giao thức sáng tạo mong muốn kết hợp hiệu suất như CEX và cốt lõi DeFi.
Kết luận
Sự trỗi dậy nhanh chóng của AMM sở hữu trên Solana không phải là điều ngẫu nhiên, mà là một bước tiến hợp lý, thậm chí là tất yếu, của thị trường DeFi trong quá trình theo đuổi hiệu quả vốn tối đa. Dù nó gây ra những thảo luận quan trọng về tương lai phi tập trung, nhưng mô hình cung cấp thanh khoản chủ động và hiệu quả này đã đưa hiệu suất ngành lên một tầm cao mới. Dù cục diện cuối cùng diễn biến ra sao, cuộc cách mạng thầm lặng này đã viết nên lời mở đầu cho chương tiếp theo của tài chính trên chuỗi.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@BitgetWallet
