Chấn động hạt nhân thương mại toàn cầu trong 72 giờ: Đòn "sóng thần thuế quan" của Trump làm rạn nứt đồng thuận trên Phố Wall

Khi chỉ số S&P vẫn tự tin tăng điểm vào phiên sáng thứ Sáu, các trader chưa nhận ra rằng máy fax tại Washington đang in ra tài liệu làm thay đổi kịch bản toàn cầu hóa – chính quyền Trump bằng một văn bản hành chính đã đẩy cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và các quốc gia khác lên giai đoạn răn đe hạt nhân kiểu “phá hủy chắc chắn lẫn nhau”.

Sau bài viết hôm trước, kịch bản thuế quan ôn hòa mà tôi dự kiến đã không xảy ra: thuế được áp dụng trên diện rộng, chỉ miễn trừ phần năng lượng, Canada không chịu khuất phục mà ngay lập tức đáp trả bằng việc đánh thuế 25% lên 155 tỷ USD hàng hóa Mỹ.

Việc này lại kích hoạt điều khoản trả đũa thuế quan chéo của Mỹ, cho thấy tình hình đang leo thang, do đó kỳ vọng Canada sẽ nhanh chóng đầu hàng cũng giảm đi rõ rệt. Trung Quốc và Mexico cũng đe dọa trả đũa nhưng chưa công bố cụ thể, điều này để lại chút không gian (dù khả năng thấp) để hạ nhiệt căng thẳng với Mỹ.

Trước đó đã nói thị trường đánh giá thấp tác động thuế quan, vì Trump vốn tuyên bố sẽ áp thuế ngay ngày nhậm chức nhưng gần hai tuần trôi qua không có động tĩnh gì, sau đó khởi động điều tra 301, ít nhất phải mất vài tháng đến một năm mới xong, nên đa số chuyên gia tin rằng việc áp thuế với đồng minh chỉ là biện pháp “gây sức ép tối đa” trong đàm phán, còn việc thực thi sẽ là chuyện của vài tháng nữa.

Biểu đồ do CNN tổng hợp dưới đây rất tốt, từ một góc nhìn khác cho thấy chính sách đều được truyền đạt bằng miệng, kỳ vọng mơ hồ, lý giải vì sao trước đây mọi người không tin phổ biến rằng sẽ áp thuế "toàn diện", và cũng chưa định giá tác động này:

Tuần trước, chứng khoán Mỹ bật tăng mạnh, chỉ số quay lại mức cao cũng chứng tỏ chưa tính toán tác động này; nếu tuần trước giảm rồi không hồi phục thì có lẽ còn đỡ hơn.

Thứ thật sự bắt đầu được chú ý đúng mức là vào nửa cuối ngày thứ Sáu. Vì vậy chưa kịp định giá. Sự sụt giảm vào cuối tuần của tiền mã hóa cho thấy rõ thị trường đang dần nhận thức ra vấn đề và phản ứng chậm trễ đến mức nào.

Phiên thứ Hai, việc chứng khoán Mỹ mở cửa giảm mạnh và cổ phiếu-trái phiếu cùng lao dốc là điều tất yếu; nếu vàng cũng giảm theo thì sẽ là khủng hoảng thanh khoản, dẫn tới bán tháo quá mức, tạo cơ hội mua vào tốt.

Ảnh hưởng biên đối với Trung Quốc nhỏ hơn so với các đồng minh, vì Trung Quốc đã chịu mức thuế trung bình 20-30%, việc tăng thêm 10% cũng không quá nghiêm trọng. Trong khi mức thuế trung bình với Mexico và Canada chỉ ở mức một con số, nên thay đổi biên lớn hơn nhiều. Do đó, thị trường chứng khoán Trung Quốc có thể giảm hạn chế.

Ngoài ra, để hỗ trợ chính sách, Trump còn đăng một bài kêu gọi mọi người “thắt lưng buộc bụng” trong sinh hoạt, điều này càng củng cố kỳ vọng của thị trường rằng thuế cao có thể duy trì lâu dài:

Vì vậy, trong bối cảnh định giá chưa đầy đủ, mỗi ngày thuế cao kéo dài thêm sẽ tích tụ thêm tác động tiêu cực: thời gian càng dài, các nước khác không có dấu hiệu tiếp xúc xây dựng hay trả đũa, thì khả năng những mức thuế này bị coi là vĩnh viễn càng lớn – và phản ứng của thị trường càng tiêu cực.

Về tương lai, nếu lạc quan cần chú ý ba hướng: một là tiến triển đàm phán hòa giải với Trung-Mexico-Canada, hai là tòa án Mỹ có đưa ra lệnh cấm hay không, ba là Trump chắc chắn đã thấy lo ngại của thị trường về nền kinh tế, liệu ông có tung ra các chính sách tích cực như nới lỏng quản lý, cứu trợ thanh khoản hoặc giảm các loại thuế khác như thuế thu nhập cá nhân hay không; nếu có thể thực hiện một số điều trên thì có thể chặn được đà giảm.

Giải thích sâu hơn điểm thứ hai: thực tế, việc Trump áp thuế vào thứ Bảy là viện dẫn Đạo luật Tình trạng Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), về lý thuyết, chỉ cần viện dẫn điều này, tổng thống không chỉ có thể tùy ý thay đổi thuế quan mà còn có thể đóng băng tài sản của bất kỳ cá nhân hay chính phủ nước ngoài nào, và việc đóng băng này không chỉ trong phạm vi nội địa mà còn xuyên biên giới (cần sự phối hợp nước ngoài), tương đương việc toàn bộ vận mệnh các quốc gia nằm trong tay Trump. (Việc tùy tiện kích hoạt đạo luật như vậy để hợp pháp hóa biện pháp phi thường chỉ càng củng cố xu hướng toàn cầu tách rời với Mỹ và làm suy yếu uy tín dài hạn của đồng đô la)

Tuy nhiên, IEEPA trước nay chủ yếu dùng cho trừng phạt kinh tế và tài chính, đây là lần đầu tiên dùng để áp thuế nhập khẩu, nên các bên liên quan (ví dụ doanh nghiệp xuất nhập khẩu Mỹ cho rằng lợi ích bị tổn hại) có thể tìm kiếm lệnh cấm tạm thời. Tòa án có khả năng lớn sẽ ủng hộ hành động của tổng thống, do đó vài ngày tới sẽ là thử thách lớn đối với quyền lực của Trump, có thể gây thêm biến động thị trường.

Có ý kiến trong nhóm cho rằng lần này khác với việc Trump ký sắc lệnh đình chỉ quyền công dân tại chỗ vào ngày đầu nhậm chức (vấn đề nội bộ), còn đây là mâu thuẫn đối ngoại nhất trí, nên tòa án không thể can thiệp, “trong trò chơi quốc tế kiểu này, không thể tự trói tay mình”. Tôi đồng ý với quan điểm này, nhưng cũng cần lưu ý khả năng tòa án can thiệp không phải bằng 0, thậm chí có thể là màn “hát hai vai” với Trump, bên kia được Trump dặn trước để doanh nghiệp nhập khẩu Mỹ khởi kiện, rồi tòa án tạm dừng một thời gian, như vậy vừa giảm thiểu ảnh hưởng kinh tế, vừa gây sức ép tối đa lên đối phương – dĩ nhiên khả năng này suy diễn là thấp.

Dù sao hãy theo dõi điểm này, nếu có tin tức chắc chắn sẽ bật tăng mạnh.

Còn cá nhân tôi ngày càng cảm giác ông ấy thực sự muốn dùng thuế quan để bù lại thuế thu nhập cá nhân, vì cách đây 100 năm Mỹ từng không có thuế thu nhập cá nhân, và Trump tin rằng kinh tế vẫn phát triển tốt.