Khi nào tiền mã hóa sẽ sụp đổ lớn?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Khi nào tiền mã hóa sẽ sụp đổ lớn?
Trump sẽ đón làn sóng đầu cơ ồ ạt.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Annie Lowrey
Biên dịch: Block unicorn
Dennis Kelleher, Chủ tịch tổ chức phi lợi nhuận Better Markets, nói với tôi: "Đồng hồ đếm ngược cho vụ sụp đổ thảm khốc tiếp theo đã bắt đầu."
Trong vài tuần qua, tôi đã nghe được quan điểm này hoặc những điều tương tự từ các nhà kinh tế học, nhà giao dịch, nhân viên Quốc hội và quan chức chính phủ. Chính quyền sắp tới của ông Trump cam kết thông qua các quy định ủng hộ tiền mã hóa, đồng thời có thể nới lỏng các giới hạn nghiêm ngặt đối với các định chế trên Phố Wall.
Họ tin rằng điều này sẽ mở ra một kỷ nguyên thịnh vượng chưa từng có ở Mỹ, duy trì vị thế của Mỹ là trung tâm dẫn đầu thị trường vốn toàn cầu và cốt lõi của hệ sinh thái đầu tư thế giới. "Tầm nhìn của tôi là để nước Mỹ thống trị tương lai," Donald Trump phát biểu tại một hội nghị về Bitcoin vào tháng 7. "Tôi đang xây dựng kế hoạch đảm bảo Mỹ trở thành thủ đô tiền mã hóa toàn cầu và siêu cường Bitcoin của thế giới."
Các chuyên gia tài chính lại dự đoán một kịch bản khác. Trước tiên là sự bùng nổ – có thể là một cơn bùng nổ lớn – khi giá Bitcoin, Ethereum và các loại tiền mã hóa khác tăng vọt; các công ty tài chính thu về lợi nhuận khổng lồ; các nhà đầu tư Mỹ chìm đắm trong sự giàu có mới đạt được. Sau đó là suy thoái – có thể là một cuộc Đại suy thoái – khi các công ty phá sản, chính phủ buộc phải can thiệp ổn định thị trường, và hàng triệu người Mỹ rơi vào cảnh mất nhà và phá sản.
Tôi đã viết về Bitcoin hơn mười năm nay, cũng từng đưa tin về cuộc khủng hoảng trước đây cùng những hệ quả kéo dài dai dẳng, vì vậy tôi hiểu phần nào những yếu tố có thể dẫn đến sự bùng nổ và sụp đổ. Tài sản mã hóa thường biến động cực kỳ mạnh, dữ dội hơn nhiều so với bất động sản, hàng hóa, cổ phiếu hay trái phiếu. Dưới sự thúc đẩy từ Washington, ngày càng nhiều người Mỹ sẽ đầu tư vào tiền mã hóa. Khi dòng tiền đổ vào, giá cả sẽ tăng lên. Và khi giá giảm, cá nhân và tổ chức sẽ chịu tổn thất nặng nề – điều này là không thể tránh khỏi.
Những chuyên gia tôi trao đổi không phản bác quan điểm này. Nhưng họ nói thêm rằng nếu thực sự xảy ra như vậy, Mỹ và thế giới nên cảm thấy may mắn. Nguy cơ không chỉ nằm ở chỗ các quy định ủng hộ tiền mã hóa có thể khiến hàng triệu người Mỹ phơi nhiễm trước gian lận và biến động thị trường. Mối nguy thực sự là điều đó sẽ làm tăng đòn bẩy trong toàn bộ hệ thống tài chính. Nó làm trầm trọng thêm tính thiếu minh bạch, khiến các nhà đầu tư khó xác định rủi ro và định giá sản phẩm tài chính hơn. Và tình trạng này lại diễn ra đúng lúc chính quyền Trump đang cắt giảm quy định và suy yếu các cơ quan quản lý.
Do đó, tiền mã hóa sẽ trở nên phổ biến hơn, còn thị trường tài chính truyền thống sẽ ngày càng giống thị trường tiền mã hóa – điên rồ hơn, mờ ám hơn, khó đoán hơn – và có thể gây ra hậu quả trị giá hàng nghìn tỷ USD, kéo dài nhiều năm.
"Tôi lo rằng ba bốn năm tới sẽ trông khá tốt," Eswar Prasad, nhà kinh tế học thuộc Đại học Cornell và cựu quan chức Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nói với tôi. "Thử thách thực sự nằm ở phía sau, khi chúng ta sẽ phải dọn dẹp đống đổ nát từ cơn cuồng nhiệt đầu cơ do các chính sách của chính quyền này tạo ra."
"Washington đã phát động một cuộc chiến chưa từng có đối với tiền mã hóa và Bitcoin," ông Trump nói với các doanh nhân tiền mã hóa hồi mùa hè năm nay. "Họ nhắm vào ngân hàng của các bạn. Họ cắt đứt dịch vụ tài chính của bạn... Họ ngăn người dân bình thường chuyển tiền vào sàn giao dịch của bạn. Họ vu cáo các bạn là tội phạm." Ông bổ sung: "Tôi cũng từng bị đối xử như vậy khi tôi nói cuộc bầu cử bị thao túng."
Ông Trump nói đúng ở điểm: tiền mã hóa thực sự tồn tại trong một vũ trụ tài chính song song riêng biệt. Nhiều công ty mã hóa không thể hoặc cố tình không tuân thủ các quy định tài chính của Mỹ, khiến nhà đầu tư thông thường khó tiếp cận dịch vụ của họ. (Sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất thế giới Binance thậm chí không muốn tiết lộ nơi đăng ký pháp lý, mà thay vào đó hướng khách Mỹ đến chi nhánh tại Mỹ.) Các công ty như Morgan Stanley và Wells Fargo thường ít cung cấp sản phẩm mã hóa và hầu như không đầu tư vào tiền mã hóa hay các doanh nghiệp liên quan. Vấn đề không phải là ngân hàng không muốn tham gia, mà là các quy định ngăn cản họ, đồng thời các cơ quan quản lý đã cảnh báo rõ ràng không được làm vậy.
Tình trạng này hạn chế lượng tiền chảy vào tiền mã hóa. Nhưng hành động này là hợp lý: nó ngăn chặn các công ty sụp đổ và biến động giá dữ dội làm xáo trộn hệ thống tài chính truyền thống. Kelleher chỉ ra rằng tiền mã hóa đã mất 2 nghìn tỷ USD trong tổng vốn hóa 3 nghìn tỷ USD vào năm 2022. "Nếu bất kỳ tài sản nào khác chứng kiến sự sụp đổ tài chính khổng lồ như vậy, chắc chắn sẽ xảy ra hiệu ứng lan tỏa (contagion). Nhưng điều đó đã không xảy ra, bởi vì bạn có hai hệ thống song song, gần như không liên kết gì với nhau."
Những quy định sắp tới sẽ gắn kết chặt chẽ hai hệ thống này lại với nhau. Dĩ nhiên, chưa ai biết chính xác luật nào sẽ được Quốc hội thông qua và ông Trump sẽ ký. Nhưng Đạo luật Công nghệ và Sáng tạo Tài chính cho Thế kỷ 21 (Financial Innovation and Technology for the 21st Century Act, gọi tắt là FIT21) là một ví dụ điển hình. Đạo luật này đã được Hạ viện thông qua năm ngoái nhưng mắc kẹt tại Thượng viện, là mục tiêu vận động hành lang tốn kém của các nhóm ủng hộ tiền mã hóa, bao gồm khoản chi 170 triệu USD cho bầu cử 2024. Luật này thực chất là danh sách mong ước của ngành.
FIT21 sẽ chỉ định Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) làm cơ quan quản lý đối với đa số tài sản và doanh nghiệp mã hóa, thay vì Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC), đồng thời yêu cầu CFTC thu thập thông tin về cấu trúc và giao dịch sản phẩm mã hóa ít hơn rất nhiều so với thông tin mà các công ty chứng khoán cung cấp cho SEC.
Bên cạnh các quy tắc lỏng lẻo, các chuyên gia tài chính còn dự đoán việc thực thi pháp luật cũng sẽ buông lỏng. CFTC chủ yếu quản lý các sản phẩm tài chính mà doanh nghiệp dùng để phòng ngừa rủi ro và giao dịch giữa các nhà giao dịch, chứ không phải các sản phẩm bán cho nhà đầu tư cá nhân. Ngân sách của CFTC chỉ bằng khoảng một phần năm của SEC, và nhân sự cũng chỉ bằng một phần bảy. Tổng thể, Washington được kỳ vọng sẽ nới lỏng giới hạn, cho phép các ngân hàng truyền thống đưa tiền mã hóa vào sổ sách, đồng thời cho phép các công ty mã hóa tiếp cận cơ sở hạ tầng tài chính Mỹ.
Theo Prasad, kiểu quản lý này sẽ là "giấc mơ" của tiền mã hóa.
Trump và gia đình ông cũng đầu tư cá nhân vào tiền mã hóa, và tân Tổng thống từng đề xuất ý tưởng thành lập một kho dự trữ "chiến lược" Bitcoin để đối phó ảnh hưởng từ một quốc gia nào đó. (Thực tế, điều này có nghĩa là sử dụng hàng tỷ USD tiền thuế để mua một tài sản đầu cơ không mang lợi ích chiến lược.) Có bao nhiêu đảng viên của một quốc gia nào đó sẽ đầu tư vào tiền mã hóa chỉ vì Trump làm vậy? Có bao nhiêu thanh niên sẽ đổ tiền vào Bitcoin vì con trai ông Trump, Eric, nói giá sẽ vọt lên 1 triệu USD, hay vì Bộ trưởng Thương mại tuyên bố đây là tương lai?
Bất kỳ biện pháp nào mà Quốc hội hay Nhà Trắng đang cân nhắc đều không làm giảm rủi ro vốn có của tiền mã hóa. Nhà đầu tư mã hóa vẫn dễ bị tấn công mạng, mã độc tống tiền và trộm cắp. Nhóm nghiên cứu Chainalysis đã thống kê 24,2 tỷ USD giao dịch bất hợp pháp chỉ riêng năm 2023. Nếu chính phủ Mỹ đầu tư vào tiền mã hóa, động cơ can thiệp thị trường của các quốc gia như Iran và Triều Tiên sẽ tăng vọt. Hãy tưởng tượng một quốc gia phát động cuộc tấn công 51% vào blockchain Bitcoin, chiếm quyền kiểm soát mọi giao dịch. Đó là một cơn ác mộng an ninh.
Bất kỳ biện pháp nào mà Quốc hội hay Nhà Trắng đang cân nhắc đều không làm giảm rủi ro vốn có của tiền mã hóa. Nhà đầu tư mã hóa vẫn dễ bị tấn công mạng, mã độc tống tiền và trộm cắp. Nhóm nghiên cứu Chainalysis đã thống kê 24,2 tỷ USD giao dịch bất hợp pháp chỉ riêng năm 2023. Nếu chính phủ Mỹ đầu tư vào tiền mã hóa, động cơ can thiệp thị trường của các quốc gia như Iran và Triều Tiên sẽ tăng vọt. Hãy tưởng tượng một quốc gia phát động cuộc tấn công 51% vào blockchain Bitcoin, chiếm quyền kiểm soát mọi giao dịch. Đó là một cơn ác mộng an ninh.
Người Mỹ cũng sẽ đối mặt với nhiều vụ lừa đảo và gian lận hơn. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) đã tiến hành các hành động thực thi pháp luật chống lại hàng chục vụ Ponzi, kẻ lừa đảo và hành vi gian dối, bao gồm sàn giao dịch giả mạo FTX trị giá 32 tỷ USD và nhiều công ty token kém chất lượng. Không ai kỳ vọng CFTC đủ mạnh để làm được điều tương tự. Hơn nữa, FIT21 còn để lại nhiều kẽ hở, tạo điều kiện cho vô số hành vi kiếm lời bẩn thỉu. Các công ty mã hóa có thể hợp pháp vừa vận hành sàn giao dịch, vừa tự mua bán tài sản và thực hiện lệnh cho khách hàng, dù có xung đột lợi ích, nhưng vẫn hợp pháp.
Biến động đơn thuần là rủi ro lớn nhất đối với nhà đầu tư cá nhân. Prasad nhấn mạnh rằng tiền mã hóa, token và các loại tiền khác "hoàn toàn mang tính đầu cơ". "Yếu tố duy nhất nâng đỡ giá trị của chúng là tâm lý nhà đầu tư." Ít ra vàng còn có công dụng công nghiệp. Hoặc, nếu bạn đặt cược vào giá củ hoa tulip, ít ra bạn cũng có thể nhận được một bông hoa.
Nhưng trong thế giới mã hóa, bạn có thể chẳng nhận được gì, thậm chí còn thua lỗ. Nhiều nhà giao dịch mã hóa vay tiền để đầu cơ. Khi các nhà đầu cơ dùng đòn bẩy thua lỗ, bên cho vay của họ – thường là sàn giao dịch – sẽ yêu cầu họ ký quỹ. Để ký quỹ, các nhà đầu tư có thể phải bán tháo tài khoản 401(k) của mình. Họ có thể phải bán tháo Bitcoin khi thị trường xuống dốc. Nếu không huy động được tiền mặt, công ty nắm giữ tài khoản của họ có thể thanh lý hoặc tịch thu tài sản.
Một báo cáo do Văn phòng Nghiên cứu Tài chính (Office of Financial Research), cơ quan tư vấn của chính phủ, công bố tháng trước đã chỉ rõ mức độ nguy hiểm của tình huống này: một số hộ gia đình thu nhập thấp "đang sử dụng lợi nhuận từ tiền mã hóa để vay thế chấp mới". Khi giá tiền mã hóa giảm, ngôi nhà của những gia đình này sẽ gặp rủi ro.
Nhiều nhà đầu tư cá nhân dường như không nhận thức được những nguy cơ này. Cơ quan Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) đã phải nhắc nhở công chúng rằng tài sản mã hóa không được bảo vệ bởi họ. Ủy ban Giám sát Ổn định Tài chính (FSOC) cũng bày tỏ lo ngại rằng người dân chưa nhận ra các công ty mã hóa không chịu sự giám sát giống như ngân hàng. Tuy nhiên, nếu chính Trump cũng đầu tư vào, thì chuyện này nghiêm trọng đến đâu?
Tuy nhiên, các nhà quản lý và nhà kinh tế học chủ yếu không lo ngại về thiệt hại mà kỷ nguyên mới này gây ra cho từng hộ gia đình. Họ lo sợ sự hỗn loạn từ thị trường tiền mã hóa sẽ làm xáo trộn hệ thống tài chính truyền thống – dẫn đến sụp đổ tín dụng và buộc chính phủ phải can thiệp, giống như năm 2008.
Trước đây, Phố Wall coi đây là "vàng của kẻ ngốc", nhưng giờ đây lại xem như một mỏ vàng. Ray Dalio của Bridgewater Associates từng gọi tiền mã hóa là "bong bóng" cách đây mười năm; nay ông cho rằng đó là "một phát minh tuyệt vời". Larry Fink của BlackRock từng gọi Bitcoin là "chỉ số rửa tiền"; giờ đây ông xem nó là "công cụ tài chính hợp pháp" – công ty của ông đã bắt đầu cung cấp công cụ này cho khách hàng, dù là gián tiếp.
Đầu năm 2024, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) bắt đầu cho phép các nhà quản lý quỹ bán một số sản phẩm đầu tư mã hóa. BlackRock ra mắt quỹ giao dịch Bitcoin (ETF) vào tháng 11; một quỹ hưu trí công cộng đã đầu tư tiền tiết kiệm vất vả của người nghỉ hưu vào đó. Barclays, Citigroup, JPMorgan và Goldman Sachs cũng đang tham gia giao dịch mã hóa. Hàng tỷ USD từ tài chính truyền thống đang chảy vào thị trường tài chính phi tập trung, và khi quy định nới lỏng, sẽ còn nhiều tiền hơn nữa đổ vào.
Sẽ có vấn đề gì không? Nếu các công ty Phố Wall đánh giá đúng rủi ro của các tài sản rủi ro cao này, thì không sao. Nhưng nếu họ đánh giá sai, thì mọi thứ đều có thể sụp đổ.
Ngay cả những công cụ trông có vẻ vững chắc nhất cũng tiềm ẩn nguy cơ. Ví dụ, stablecoin là tài sản mã hóa được neo giá với đô la Mỹ: một stablecoin bằng một đô la, giúp chúng trở thành phương tiện trao đổi, khác với Bitcoin và Ethereum. Các công ty stablecoin thường duy trì tỷ lệ neo bằng cách nắm giữ tài sản siêu an toàn tương đương với mỗi stablecoin phát hành (như tiền mặt và trái phiếu kho bạc).
Ít ra là như vậy. Vào mùa xuân năm 2022, stablecoin phổ biến TerraUSD sụp đổ, giá giảm xuống chỉ còn 23 cent. Công ty này từng dùng thuật toán để duy trì giá ổn định; chỉ cần đủ người rút tiền, stablecoin sẽ mất neo. Tether, tài sản mã hóa có khối lượng giao dịch lớn nhất thế giới, tuyên bố được hỗ trợ hoàn toàn bởi tiền gửi an toàn. Nhưng chính phủ Mỹ phát hiện vào năm 2021 rằng thực tế không phải vậy; ngoài ra, Bộ Tài chính đang cân nhắc áp đặt biện pháp trừng phạt lên công ty đứng sau Tether vì nghi ngờ đóng vai trò là kênh tài chính "cho chương trình vũ khí hạt nhân Triều Tiên, các băng đảng ma túy Mexico, công ty vũ khí Nga, các tổ chức khủng bố Trung Đông và các nhà sản xuất hóa chất fentanyl tại một quốc gia nào đó," theo tờ Wall Street Journal đưa tin. ("Việc ám chỉ Tether hỗ trợ tội phạm hoặc né tránh trừng phạt là điều đáng phẫn nộ," công ty phản hồi.)
Nếu Tether hoặc stablecoin lớn khác gặp sự cố, hỗn loạn tài chính có thể lan rộng ngay lập tức ra ngoài thị trường mã hóa. Các nhà đầu tư lo lắng sẽ bán tháo stablecoin, dẫn đến "sự chuộc lại hoảng loạn tự ứng nghiệm," như ba học giả mô phỏng khả năng này đã nói. Nhà phát hành stablecoin sẽ bán tháo trái phiếu kho bạc và tài sản an toàn khác để đáp ứng nhu cầu chuộc; giá tài sản an toàn giảm sẽ ảnh hưởng đến hàng chục ngàn công ty phi mã hóa. Các nhà kinh tế học này ước tính vào cuối năm 2021 rằng rủi ro Tether bị rút tiền ồ ạt là 2,5% – không hề ổn định!
Những thảm họa khác cũng dễ hình dung: ngân hàng sụp đổ, sàn giao dịch vỡ nợ, các vụ Ponzi khổng lồ vỡ lở. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất của tiền mã hóa lại không nằm ở bản thân tiền mã hóa.
Nếu Quốc hội thông qua FIT21 hay đạo luật tương tự, họ sẽ tạo ra một loại tài sản mới gọi là "hàng hóa kỹ thuật số" – về cơ bản là bất kỳ tài sản tài chính nào được quản lý trên blockchain phi tập trung. Hàng hóa kỹ thuật số sẽ không chịu sự quản lý của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC), và các công ty "tài chính phi tập trung" cũng nằm ngoài phạm vi giám sát của SEC. Theo FIT21, bất kỳ công ty hay cá nhân nào cũng có thể tự chứng nhận một sản phẩm tài chính là hàng hóa kỹ thuật số, và SEC chỉ có 60 ngày để phản đối.
Kẽ hở này rộng đến mức một ngân hàng đầu tư có thể chui lọt qua.
Phố Wall đã bắt đầu bàn về "việc mã hóa tài sản" (tokenization), tức là đưa tài sản vào sổ cái kỹ thuật số có thể lập trình. Lý do công khai là hiệu quả vốn: việc mã hóa có thể làm cho dòng tiền lưu chuyển dễ dàng hơn. Một lý do khác là né tránh quản lý: các khoản đầu tư dựa trên blockchain sẽ không còn dưới sự quản lý của SEC, có thể phải tuân thủ ít yêu cầu hơn về công bố, báo cáo, kế toán, thuế, bảo vệ người tiêu dùng, chống rửa tiền và vốn. Rủi ro sẽ tích tụ trong hệ thống; chính phủ sẽ không có nhiều cách để kiểm soát các công ty.
Gary Gensler, người chuẩn bị rời ghế Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch, cũng là kẻ thù số một của ngành tiền mã hóa, cho rằng quản lý tiền mã hóa cuối cùng có thể phá hủy "thị trường vốn rộng lớn trị giá 100 nghìn tỷ USD". "Nó có thể khuyến khích các thực thể phi pháp cố gắng chọn chế độ quản lý mà họ muốn chịu sự giám sát."
Chúng ta từng chứng kiến kịch bản tương tự, không lâu trước đây. Năm 2000, Tổng thống Clinton ký Đạo luật Hiện đại hóa Hợp đồng Tương lai Hàng hóa trước khi rời nhiệm. Luật này đặt giới hạn nghiêm ngặt với các sản phẩm phái sinh được giao dịch trên sàn, nhưng lại không quản lý các sản phẩm phái sinh giao dịch phi tập trung (OTC). Do đó, Phố Wall đã tạo ra hàng nghìn tỷ USD sản phẩm tài chính, nhiều trong số đó được hỗ trợ bởi dòng thu nhập từ khoản vay mua nhà, và được giao dịch OTC. Những sản phẩm này gói gọn nợ dưới chuẩn với nợ chất lượng cao, che giấu rủi ro thực sự của một số công cụ tài chính. Sau đó, người tiêu dùng chịu áp lực nặng nề khi lãi suất tăng, tiền lương tăng chậm và tỷ lệ thất nghiệp tăng. Tỷ lệ vỡ nợ nhà ở tăng, giá nhà giảm, ban đầu ở vùng Sun Belt rồi lan rộng khắp nước. Các nhà đầu tư hoảng loạn. Thậm chí không ai biết bên trong các hợp đồng hoán đổi rủi ro vỡ nợ (CDS) và chứng khoán được đảm bảo bằng thế chấp (MBS) thực sự chứa gì. Không ai xác định được giá trị của bất cứ thứ gì. Sự bất định, thiếu minh bạch, đòn bẩy và định giá sai đã góp phần gây ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, cuối cùng dẫn đến Đại suy thoái.
Thị trường tiền mã hóa ngày nay đã sẵn sàng trở thành thị trường phái sinh của tương lai. Nếu Quốc hội và chính quyền Trump không làm gì – vẫn để Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) là cơ quan quản lý chính đối với tiền mã hóa, yêu cầu các công ty mã hóa tuân thủ các quy tắc hiện hành – thì sự hỗn loạn sẽ tiếp tục bị cô lập. Dù sao cũng không có lý do hợp lý nào cho rằng tài sản kỹ thuật số nên được đối xử khác với chứng khoán. Theo tiêu chuẩn đơn giản mà chính phủ sử dụng suốt hơn một trăm năm qua, hầu hết tài sản mã hóa đều nên được coi là chứng khoán. Tuy nhiên, Washington đang tạo ra các kẽ hở thay vì ban hành luật.
Như những người ủng hộ tiền mã hóa hay nói: "Cứ bám chặt, đừng buông." Jamie Dimon của JPMorgan nói năm ngoái tại một hội nghị ở Peru: "Rất nhiều ngân hàng, họ đang nhảy múa trên phố." Có lẽ họ nên làm vậy. Bởi vì các ngân hàng sẽ không bao giờ là người chịu trách nhiệm cuối cùng.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@TheAtlantic
