Đặt câu hỏi làm phương pháp: Một khung sườn mới để hiểu trừu tượng hóa chuỗi
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Đặt câu hỏi làm phương pháp: Một khung sườn mới để hiểu trừu tượng hóa chuỗi
Từ khái niệm xuất phát, trở về vấn đề cơ bản.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Lydia Wu
Nếu bạn cảm thấy bối rối khi lần đầu tiếp xúc với khái niệm "trừu tượng hóa chuỗi" (chain abstraction), thì bạn không đơn độc.
—— Trông có vẻ quan trọng, số lượng dự án nhiều, huy động vốn lớn, đều tự nhận là tiêu chuẩn… nhưng lại không rõ tác dụng thực tế là gì. Phải chăng "trừu tượng hóa chuỗi" chỉ là một buzzword khác trong dây chuyền sản xuất khái niệm mới của Web3?
Bài viết này sẽ bắt đầu từ khái niệm cốt lõi, trở về với những vấn đề cơ bản, nhằm vớt được ngọc trai giữa biển cả vô định.
TL; DR
-
Mục đích của trừu tượng hóa là ẩn giấu sự phức tạp. Trong bối cảnh Web3, cấp độ trừu tượng thường cao hơn Web2 (do đó khó thực hiện hơn)
-
Tính mô-đun làm giảm rào cản xây dựng blockchain công cộng, còn trừu tượng hóa chuỗi bao gồm cả việc tái cấu trúc mối quan hệ giữa các chuỗi và cải thiện trải nghiệm người dùng/phát triển viên
-
Phân biệt chuyển tài sản liên chuỗi, giao tiếp liên chuỗi, khả năng tương tác và trừu tượng hóa chuỗi: một tập hợp con khái niệm tập trung vào việc phối hợp thay đổi trạng thái (giao dịch) trên các chuỗi khác nhau (nhưng trong thực tế thường tồn tại vùng đệm mơ hồ)
-
Các giải pháp trừu tượng hóa chuỗi dựa trên ý định (intent) đang trở thành kiến trúc phổ biến, nhiều sản phẩm dạng thành phần có thể kết hợp như các mảnh ghép để dần hình thành hình thái cuối cùng của trừu tượng hóa chuỗi
-
Hiện tại ngành vẫn chưa thoát khỏi niềm tin sùng bái hạ tầng (infra), việc xác lập trừu tượng hóa chuỗi như một vấn đề thực tế cần phụ thuộc vào mức độ hoạt động trên chuỗi, tiến độ mô-đun hóa, và sự gia nhập của người dùng & phát triển viên mới
-
Tương lai của trừu tượng hóa chuỗi không phải con đường rộng mở, cần cân nhắc ảnh hưởng đến các chuỗi công cộng hạng hai và khám phá ứng dụng ngoài DeFi
Trừu tượng hóa chuỗi là vấn đề gì?
-
Trừu tượng hóa chuỗi có phải là một vấn đề thực sự?
-
Nếu đúng, nó thuộc nhóm nào trong số các vấn đề đang tồn tại?
-
Sự khác biệt giữa liên chuỗi, khả năng tương tác và trừu tượng hóa chuỗi là gì?
Trừu tượng hóa chuỗi có phải là một vấn đề thực sự?
—— Không nhất thiết. Việc một vấn đề tồn tại hay không phụ thuộc vào bối cảnh, hãy thử tưởng tượng hỏi một người sống cách đây 500 năm về khủng hoảng năng lượng.
Vậy chúng ta đang bàn về trừu tượng hóa chuỗi xuất phát từ đâu?
Các câu trả lời khác nhau có thể bao gồm vài từ khóa: lộ trình Ethereum, mô-đun hóa, ý định (intent), áp dụng đại trà... Hiện tại, quan điểm có sức thuyết phục nhất có lẽ là: trừu tượng hóa chuỗi là nửa sau của mô-đun hóa.
Để hiểu quan điểm này, cần làm rõ định nghĩa về trừu tượng hóa chuỗi.
Trong khoa học máy tính, “trừu tượng hóa” là quá trình tách rời các thao tác và khái niệm cấp cao khỏi các tiến trình nền, mục đích là đơn giản hóa việc hiểu biết bằng cách ẩn đi sự phức tạp. Ví dụ, phần lớn người dùng Web2 chỉ cần biết đến trình duyệt và ChatGPT, mà không cần hiểu nội dung bị trừu tượng hóa hay thậm chí chính khái niệm trừu tượng hóa.
Tương tự:
-
Trừu tượng hóa tài khoản: Ẩn thông tin bên trong như địa chỉ, khóa riêng, cụm từ khôi phục của tài khoản blockchain để đạt được trải nghiệm "vô cảm" với tài khoản
-
Trừu tượng hóa chuỗi: Ẩn các thông tin nội bộ như cơ chế đồng thuận, phí Gas, token gốc của các chuỗi để đạt được trải nghiệm "vô cảm" với chuỗi
Trong phát triển phần mềm truyền thống, trừu tượng hóa và mô-đun hóa là hai khái niệm quan trọng và liên quan chặt chẽ. Trừu tượng hóa định nghĩa các tầng lớp và kiến trúc hệ thống, còn mô-đun hóa là cách thức hiện thực kiến trúc đó. Cụ thể, mỗi mô-đun đại diện cho một cấp độ trừu tượng, và sự tương tác giữa các mô-đun ẩn đi sự phức tạp bên trong, giúp mã nguồn dễ mở rộng, tái sử dụng và bảo trì. Nếu không có trừu tượng hóa, ranh giới giữa các mô-đun sẽ trở nên phức tạp và khó quản lý.
Nguồn: https://web.cs.ucla.edu/classes/winter12/cs111/scribe/3a/
Lưu ý rằng, Web2 thường thực hiện trừu tượng hóa và mô-đun hóa trong hệ sinh thái đóng hoặc bán đóng, cấp độ trừu tượng tập trung trong một nền tảng hoặc ứng dụng duy nhất, môi trường tương đối kiểm soát được, thường không cần giải quyết vấn đề tương thích liên nền tảng hay liên hệ thống. Tuy nhiên, trong bối cảnh Web3, do theo đuổi hệ sinh thái phi tập trung và mở, mối quan hệ giữa mô-đun hóa và trừu tượng hóa trở nên phức tạp hơn nhiều.
Hiện tại, mặc dù mô-đun hóa giúp giải quyết vấn đề trừu tượng hóa bên trong từng chuỗi riêng lẻ và làm giảm rào cản xây dựng blockchain công cộng, nhưng trải nghiệm người dùng/phát triển viên trong bối cảnh đa chuỗi lại là lĩnh vực mà mô-đun hóa chưa thể bao phủ hoàn toàn. Các chuỗi và hệ sinh thái khác nhau tồn tại hiệu ứng "đảo cô lập" rõ rệt, thể hiện qua sự phân tán thanh khoản, nhà phát triển và người dùng. Việc đề xuất trừu tượng hóa chuỗi bao gồm cả việc tái cấu trúc mối quan hệ giữa các chuỗi công cộng, nhằm kết nối, tích hợp và đảm bảo tương thích giữa các chuỗi — điều này được chứng minh qua bài viết Near công bố hồi tháng 1 năm nay.
Có thể nói, mức độ bức thiết của trừu tượng hóa chuỗi như một vấn đề thực tế có liên quan mật thiết đến sự phát triển của các điều kiện sau:
-
Mức độ hoạt động trên chuỗi: Có đủ dApp tạo ra hành vi hoạt động phong phú của người dùng trên chuỗi hay không
-
Tiến triển blockchain mô-đun: Hành vi hoạt động mạnh mẽ hơn trên chuỗi có thúc đẩy việc xây dựng thêm nhiều rollup và app chain hay không
-
Rào cản gia nhập của người dùng và phát triển viên mới: Môi trường blockchain hiện tại cản trở mức độ nào đến dòng người dùng và phát triển viên mới đổ vào (chỉ ra sự mài mòn trong xu hướng tăng trưởng, chứ không phải đổ lỗi khi thị trường đình trệ)
Trừu tượng hóa chuỗi thuộc nhóm nào trong các vấn đề đang tồn tại?
Trừu tượng hóa chuỗi bản thân là một khái niệm trừu tượng, ở tầng kể chuyện (narrative) khá cao trong Web3, điều này có thể phần nào giải thích vì sao nó mang dáng vẻ bao quát đến mức khó nắm bắt. Cụ thể, nó không phải là một giải pháp, mà là một tư tưởng chỉ đạo.
Một ví dụ khác là Bitcoin ngày nay: Sau nhiều lần halving, tăng giảm mạnh, ETF ra đời, Bitcoin không còn chỉ là một giải pháp kỹ thuật hay loại tài sản, mà đã trở thành một hệ tư tưởng vượt thời gian và biểu tượng ngành, đại diện cho loạt giá trị cốt lõi của tiền mã hóa, và trong tương lai gần vẫn tiếp tục định hướng đổi mới và phát triển ngành.
Liên chuỗi, khả năng tương tác, trừu tượng hóa chuỗi – khác biệt và liên hệ là gì?
Cũng có thể hiểu liên chuỗi, khả năng tương tác và trừu tượng hóa chuỗi theo phổ từ cụ thể đến trừu tượng. Về hình thái, chúng là một tập hợp con khái niệm xoay quanh việc phối hợp thay đổi trạng thái (giao dịch) trên các chuỗi khác nhau, nhưng trong thực tế sử dụng thường tồn tại nhiều vùng đệm.
Có thể chia các ứng dụng và giao thức liên quan liên chuỗi thành hai nhóm:
-
Chuyển tài sản liên chuỗi: cầu nối liên chuỗi (cross-chain bridge), AMM liên chuỗi, bộ tổng hợp liên chuỗi...
-
Giao tiếp liên chuỗi: Layerzero, Wormhole, Cosmos IBC...
Việc chuyển tài sản cũng cần truyền tin nhắn. Lớp truyền tin nhắn của các ứng dụng chuyển tài sản liên chuỗi thường gồm một nhóm hợp đồng thông minh trên chuỗi và logic cập nhật trạng thái. Khi chức năng truyền tin nhắn này được trừu tượng hóa thành giải pháp cấp giao thức, phổ quát, thì đó chính là giao thức giao tiếp liên chuỗi.
Giao thức giao tiếp liên chuỗi có thể xử lý các thao tác liên chuỗi phức tạp hơn như quản trị, khai thác thanh khoản, giao dịch NFT, phát hành token, thao tác trò chơi... Giao thức tương tác (interoperability) tiến xa hơn nữa, liên quan đến xử lý dữ liệu sâu hơn, đồng thuận và xác minh, đảm bảo tính nhất quán và tương thích giữa các hệ thống blockchain ở cấp độ hệ thống. Nhưng trong thực tế, hai khái niệm này thường bổ sung lẫn nhau, tùy ngữ cảnh có thể thay thế nhau.
Trừu tượng hóa chuỗi bao hàm khả năng tương tác giữa các blockchain, nhưng bối cảnh sử dụng thêm một lớp cải thiện trải nghiệm người dùng và phát triển viên, điều này không thể tách rời khỏi trào lưu kể chuyện về "ý định" (intent) nổi lên trong chu kỳ này. Phần dưới sẽ trình bày chi tiết về sự kết hợp giữa ý định và trừu tượng hóa chuỗi.
Trừu tượng hóa chuỗi bao gồm những vấn đề cụ thể nào?
-
Làm thế nào để hiện thực trừu tượng hóa chuỗi?
-
Tại sao chúng ta nên chú ý đến sự kết hợp giữa trừu tượng hóa chuỗi và ý định?
Làm thế nào để hiện thực trừu tượng hóa chuỗi?
Các dự án khác nhau có góc nhìn và cách tiếp cận khác nhau về trừu tượng hóa chuỗi. Ở đây, ta chia thành hai phe: phe cổ điển xuất phát từ giao thức tương tác, thiên về trừu tượng hóa phía phát triển viên; và phe ý định kết hợp kiến trúc mới nổi, chú trọng hơn vào trừu tượng hóa phía người dùng.
Phe cổ điển có lịch sử bắt nguồn từ Cosmos và Polkadot, ra đời sớm hơn rất nhiều so với khái niệm trừu tượng hóa chuỗi. OP superchain và Polygon Agglayer là những gương mặt mới, hiện tập trung vào tập hợp thanh khoản và khả năng tương tác trong hệ sinh thái L2 Ethereum. Các giao thức xuất thân từ giao tiếp liên chuỗi như Layerzero, Wormhole và Axelar cũng đang mở rộng sang nhiều chuỗi hơn, thu hút thêm khách hàng để tăng hiệu ứng mạng lưới.
Phe ý định bao gồm các blockchain L1 như Near, Particle Network cố gắng cung cấp giải pháp tổng hợp trừu tượng hóa chuỗi, cùng các sản phẩm dạng thành phần giải quyết từng vấn đề cụ thể, hiện chủ yếu là các giao thức DeFi như UniswapX, 1inch và Across Protocol.
Dù là phe cổ điển hay phe ý định, an toàn, nhanh chóng trong giao dịch liên chuỗi và trải nghiệm thân thiện đều nằm ở trung tâm thiết kế, bao gồm nhưng không giới hạn ở giao diện người dùng thống nhất, dApp liền mạch xuyên chuỗi, tài trợ và quản lý gas...
Tại sao chúng ta nên chú ý đến sự kết hợp giữa trừu tượng hóa chuỗi và ý định?
"Các giao thức dựa trên ý định xx"层出不穷—phần này sẽ tìm hiểu lý do và tiềm năng khiến nó trở thành kiến trúc sản phẩm phổ biến.
Tương tự trừu tượng hóa và mô-đun hóa, "ý định" cũng không phải khái niệm bản địa của Web3. Nhận diện ý định đã tồn tại hàng thập kỷ trong lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tự nhiên, và được nghiên cứu rộng rãi trong hội thoại người-máy.
Khi nói đến nghiên cứu về "ý định" trong lĩnh vực Web3, không thể bỏ qua bài luận nổi tiếng của Paradigm. Mặc dù triết lý thiết kế tương tự đã xuất hiện trong CoWSwap, 1inch, Telegram Bot..., nhưng kiến trúc "ý định" chính thức được nêu bật trong bài viết này — người dùng chỉ cần chỉ định kết quả mong muốn, không cần quan tâm quá trình, việc thực hiện nhiệm vụ phức tạp tốt nhất nên thuê ngoài cho bên thứ ba. Điều này phù hợp với cải thiện trải nghiệm người dùng mà trừu tượng hóa chuỗi hướng tới, đồng thời cung cấp một giải pháp cụ thể hơn.
Thị trường có nhiều cách phân loại kiến trúc trừu tượng hóa chuỗi, nổi bật là khung CAKE (Chain Abstraction Key Elements) do Frontier Research phát triển. Khung này kết hợp kiến trúc ý định, chia các công nghệ và giải pháp tạo nên trừu tượng hóa chuỗi thành ba lớp: quyền hạn, giải pháp và thanh toán. Một số khung khác điều chỉnh nhẹ, ví dụ Everclear thêm một lớp thanh lý giữa lớp giải pháp và lớp thanh toán.
Nguồn: Frontier Research
Cụ thể:
-
Lớp quyền hạn (Permission Layer): Cốt lõi là trừu tượng hóa tài khoản, cổng vào của người dùng dApp để yêu cầu báo giá ý định — người dùng thể hiện ý định
-
Lớp giải pháp (Solver Layer): Thường là lớp bên thứ ba ngoài chuỗi, dùng để đáp ứng ý định người dùng — solvers cạnh tranh đơn hàng
-
Lớp thanh toán (Settlement Layer): Sau khi người dùng phê duyệt giao dịch, gọi oracle, cầu nối liên chuỗi... để đảm bảo thực thi giao dịch — người dùng nhận được kết quả mong đợi, solvers nhận thù lao
Lớp solvers ngoài chuỗi là các thực thể bên thứ ba, trong các giao thức khác nhau được gọi là solvers, resolvers, searchers, fillers, takers, relayers... Solvers thường cần đặt cọc tài sản làm ký quỹ để có tư cách cạnh tranh đơn hàng.
Quá trình người dùng sử dụng sản phẩm dựa trên ý định tương tự như điền lệnh giới hạn. Trong bối cảnh liên chuỗi, để ý định người dùng được đáp ứng nhanh chóng, solvers thường ứng trước vốn và thu một khoản phí rủi ro khi thanh toán (mô hình này giống như một khoản vay ngắn hạn, kỳ hạn = thời gian đồng bộ trạng thái blockchain, lãi suất = phí dịch vụ).
Các giải pháp tổng hợp dựa trên ý định như Near mong muốn kết hợp ba lớp quyền hạn, giải pháp và thanh toán thành một sản phẩm hạ tầng thống nhất, hiện vẫn ở giai đoạn chứng minh khái niệm sơ khai, khó đánh giá trực tiếp hiệu quả.
Trong khi đó, các giải pháp thành phần đại diện bởi giao thức DeFi liên chuỗi đã thể hiện lợi thế rõ rệt so với mô hình liên chuỗi truyền thống (như Lock & Mint, Burn & Mint). Là sản phẩm chủ lực của Across Protocol, Across Bridge nhờ kiến trúc dựa trên ý định đã đạt tốc độ, giá rẻ và khả năng thu phí hàng đầu trong các cầu nối EVM, ưu thế đặc biệt rõ trong tình huống chuyển nhỏ liên chuỗi.
Bộ tổng hợp hiển thị tốc độ và phí chuyển liên chuỗi của các sản phẩm khác nhau
Nguồn: Jumper
So sánh tốc độ và phí của Across Protocol và Stargate trong kịch bản L2-L1
Nguồn: https://dune.com/sandman2797/across-vs-stargate-taxi-vs-bus-eth
Across Protocol có khả năng thu phí cao
Nguồn: DefiLlama
Theo lộ trình, Across Protocol sẽ ra mắt lớp thanh toán ý định liên chuỗi ở giai đoạn 3. Uniswap Labs và Across Protocol cùng đề xuất ERC-7683 nhằm chuẩn hóa biểu đạt ý định, giảm rào cản gia nhập cho solver và xây dựng mạng lưới solver phổ quát. Nhiều sản phẩm dạng thành phần có thể kết hợp như các mảnh ghép để dần hình thành hình thái cuối cùng của trừu tượng hóa chuỗi.
Hiểu biết và thực tiễn hiện tại về trừu tượng hóa chuỗi có vấn đề gì?
-
Hạ tầng làm trung tâm (Infra 本位) gây ra vấn đề gì?
-
Còn những vấn đề đáng suy ngẫm nào về trừu tượng hóa chuỗi?
Hạ tầng làm trung tâm (Infra 本位) gây ra vấn đề gì?
Là ông lớn trong giao thức tương tác, Layerzero huy động tổng cộng 290 triệu USD, Wormhole huy động 225 triệu USD, giá trị vốn hóa FDV hàng chục tỷ đô cùng lượng lưu thông thấp khiến token của họ trở thành đại diện bị chỉ trích mạnh mẽ cho "tiền VC" trong chu kỳ này, làm tổn hại niềm tin thị trường vào赛道 trừu tượng hóa chuỗi.
Trở lại bức tranh biếm họa đầu bài, các dự án trừu tượng hóa chuỗi đều sở hữu stack kỹ thuật, tiêu chuẩn token, trong môi trường thị trường thiếu tăng trưởng bên ngoài, khó tránh khỏi bị chê là hạ tầng "bóng gió". Sự sụt giảm dữ liệu rõ rệt trước và sau đợt airdrop của Layerzero cũng khiến thị trường nghi ngờ nhu cầu thực sự đối với "giao tiếp liên chuỗi".
Dữ liệu Layerzero trước và sau airdrop khác biệt rõ rệt
Nguồn: https://dune.com/cryptoded/layerzero
Trong trang diễn đàn ERC-7683, trước những chất vấn cho rằng chức năng chuyển tài sản liên chuỗi quá nhỏ, không đủ phổ quát, hỗ trợ hệ sinh thái chưa đủ rộng, các nhà phát triển đã thảo luận về trách nhiệm của chính tiêu chuẩn ERC. Những người ủng hộ ERC tối giản cho rằng tiêu chuẩn cấp công cụ đã đủ giải quyết các vấn đề hiện tại, có thể kết hợp với các tiêu chuẩn hiện có và gặp ít phản kháng hơn.
Xét rằng triết lý thiết kế kiến trúc ý định phần lớn hướng đến ứng dụng, các tiêu chuẩn giao thức "phổ quát, toàn stack, tương thích" đôi khi trở nên "quá chung chung mà vô nghĩa", "quá khổng lồ mà không giải quyết được vấn đề thực tế", dẫn đến hiện tượng颇具讽刺意味 — các giao thức trừu tượng hóa chuỗi ra đời để giải quyết phân mảnh lại chính mình đưa ra giải pháp phân mảnh.
Nguồn: https://ethereum-magicians.org/t/erc-7683-cross-chain-intents-standard/19619/18
Còn những vấn đề đáng suy ngẫm nào về trừu tượng hóa chuỗi?
-
Đối với các chuỗi công cộng mới/mờ nhạt, trừu tượng hóa chuỗi làm tăng độ khó giữ TVL (tương tự ảnh hưởng của toàn cầu hóa đến khu vực kém phát triển), điều này ảnh hưởng thế nào đến việc áp dụng trừu tượng hóa chuỗi?
-
Một nghiên cứu của Variant chỉ ra rằng UniswapX có thể dẫn đến tình trạng token mờ nhạt tập trung vào AMM, còn token chính lại được điền nhiều hơn qua solver ngoài chuỗi. Đây có phải xu hướng tương lai của DEX? Liệu trong tương lai, trên lớp thanh khoản toàn cầu có chồng thêm một lớp solver toàn cầu?
-
Ngoài giao thức DeFi, các kiến trúc sản phẩm dựa trên ý định khác có thể có hình thức như thế nào?
-
Trừu tượng hóa chuỗi sẽ trở thành hiện tượng lớn sau mô-đun hóa hay chỉ là bong bóng lớn?
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Mint Ventures
