Đều đã rụng tê dại rồi, token quản trị thực sự có cần thiết phải tồn tại không?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Đều đã rụng tê dại rồi, token quản trị thực sự có cần thiết phải tồn tại không?
Hai đặc điểm chính cần thiết cho token quản trị: kiểm soát giá trị kinh tế và độ tin cậy của việc kiểm soát.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Outerlands Capital
Biên dịch: TechFlow
Token quản trị là một chủ đề phức tạp và gây tranh cãi, với nhiều quan điểm khác nhau trong cộng đồng nhà đầu tư tiền mã hóa, từ “sáng tạo mới mẻ” đến “về cơ bản là không cần thiết”. Chúng tôi nghiêng về phía trước hơn và cho rằng token quản trị được xây dựng tốt có thể mang lại giá trị đáng kể cho dự án.
Điểm chính
-
Trong bài viết này, chúng tôi đưa ra một khung đánh giá bốn phần tư cho token quản trị dựa trên hai yếu tố: tính đáng tin cậy của quyền lợi người nắm giữ token và mức độ kiểm soát giá trị kinh tế.
-
Sau khi trình bày khung phân tích, chúng tôi minh họa từng phần tư thông qua các nghiên cứu điển hình, sau đó đưa ra khuyến nghị cho các nhà xây dựng và nhà đầu tư về cách xây dựng và đánh giá token quản trị.
Mở đầu
Token quản trị thường được định nghĩa là loại token trao quyền biểu quyết cho người nắm giữ đối với một số tham số nhất định của dự án, ví dụ như việc triển khai cập nhật sản phẩm, thu nhập/phí hoặc các quyết định phát triển kinh doanh. Mặc dù các bên tham gia thị trường thường mô tả token quản trị như một hạng mục riêng biệt, nhưng chính xác hơn, đây là một đặc điểm hoặc thuộc tính mà bất kỳ token nào cũng có thể sở hữu. Từ Layer 1, DeFi, hạ tầng đến game, mọi phân khúc tiền mã hóa đều có những ví dụ về token quản trị.
Trong bài viết này, chúng tôi khám phá tính hữu dụng của token quản trị và điều kiện để chúng thành công hay thất bại trong việc giải phóng giá trị của dự án nền tảng. Trước tiên, chúng tôi trình bày vai trò của token quản trị trong tiền mã hóa, phản hồi các chỉ trích phổ biến và chứng minh lý do tồn tại của chúng. Phân tích sơ bộ này tiết lộ hai đặc điểm then chốt mà token quản trị cần có: kiểm soát giá trị kinh tế và tính đáng tin cậy của quyền kiểm soát.
Chúng tôi suy ra một khung phân tích từ các đặc điểm trên và áp dụng vào các nghiên cứu điển hình nhằm minh họa sự khác biệt giữa những dự án đáp ứng và không đáp ứng tiêu chuẩn của chúng tôi. Cuối cùng, chúng tôi tổng kết cách các dự án và nhà đầu tư tiềm năng nên xem xét thiết kế và định giá token quản trị.
Có nên tồn tại token quản trị?
Hình 1: Hiệu suất các token niêm yết mới trên Binance kể từ tháng 11 năm 2023. Nguồn: @tradetheflow_, Outerlands Capital Research
Một số bên tham gia thị trường và nhà xây dựng cho rằng token quản trị không nên tồn tại, hoặc ít nhất thì số lượng nên ít hơn rất nhiều so với hiện nay. Quan điểm này càng được củng cố bởi hiệu suất tương đối kém của các token được hỗ trợ bởi vốn đầu tư mạo hiểm vừa ra mắt, đi kèm định giá cao và khó cạnh tranh với các token vốn hóa lớn hay meme coin.
Các chỉ trích phổ biến bao gồm:
-
Giao thức vận hành tốt (thậm chí tốt hơn) mà không cần quản trị phi tập trung (hoặc thậm chí không cần token), việc tồn tại token chỉ làm giảm hiệu quả.
-
Nhiều đội ngũ ra mắt token chỉ để kiếm lời sớm, chứ không có lý do thực sự nào để tạo ra tiện ích.
-
Tiện ích do token quản trị cung cấp thường không ảnh hưởng nhiều đến nhà đầu tư nhỏ, vì họ thiếu đủ ảnh hưởng để thực sự định hướng chiến lược của dự án.
Đáng chú ý, những chỉ trích mạnh mẽ đối với token quản trị không chỉ đến từ những cá nhân vô danh. Các nhân vật uy tín như Vitalik Buterin – đồng sáng lập Ethereum, và Hasu – người đứng đầu chiến lược Flashbots, đều bày tỏ sự hoài nghi về lợi ích của token quản trị.
Hình 2: Nhận xét của Vitalik Buterin về token quản trị
Mặc dù trong một số trường hợp những nhận định trên đúng, chúng tôi cho rằng tất cả những nhận định này đều sai lệch. Nếu được cấu trúc hợp lý, các dự án sử dụng token quản trị có thể duy trì những mặt tích cực của mô hình tập trung thường có lợi cho startup, đồng thời giải phóng thêm giá trị từ quản trị phi tập trung. Ví dụ, đội ngũ có thể giữ quyền kiểm soát định hướng chiến lược và phát triển sản phẩm, đồng thời trao quyền kiểm soát các tham số quan trọng khác (như phân phối doanh thu giao thức hoặc phê duyệt nâng cấp mới) cho người nắm giữ token quản trị. Dự án cũng có thể tận dụng chiến lược airdrop và các chương trình phân phối cộng đồng để trao token cho những người có lợi ích dài hạn gắn liền với giao thức. Theo quan điểm của chúng tôi, token quản trị có thể tạo ra giá trị theo hai con đường chính:
Theo quan điểm của chúng tôi, token quản trị có thể tạo ra giá trị theo hai con đường chính:
-
Token quản trị có thể giúp ứng dụng quản lý rủi ro vốn có trong mô hình kinh doanh của nó. Điều quan trọng là, chúng làm được điều này tốt hơn hệ thống quản trị không dùng token, vì chúng cung cấp động lực để hành động. Ví dụ, token quản trị có thể giúp giảm thiểu lỗ hổng từ các vector tấn công tập trung trong giao thức. Dù các mạng lớp 2 như Optimism và Arbitrum đang liên tục phát triển công nghệ riêng, họ đã cùng nhau lưu trữ hàng tỷ USD TVL trên chuỗi. Nếu một bên tập trung như Offchain Labs (công ty phát triển Arbitrum) có thể tùy ý nâng cấp hợp đồng hoặc sửa đổi tham số hệ thống, sẽ tạo ra rủi ro lớn cho mạng lưới. Nghĩa là, nếu một hợp đồng đột nhiên nhận được bản nâng cấp mã độc hại, tiền có thể bị đánh cắp. Tuy nhiên, công nghệ vẫn đang phát triển và cần được nâng cấp để duy trì tính cạnh tranh. Bằng cách chuyển các quyết định này sang quy trình quản trị phân tán, dự án trở nên linh hoạt hơn vì không có thực thể đơn lẻ nào có thể trở thành mục tiêu cho hành vi ác ý.
-
Token quản trị có thể cung cấp tiện ích dưới dạng giá trị kinh tế cụ thể cho người nắm giữ. Một ví dụ là GMX, một nền tảng phái sinh tiền mã hóa, trả một phần phí giao dịch nền tảng cho những người mua và nắm giữ token của nó. Nhiều sàn giao dịch tập trung cũng cung cấp chiết khấu phí giao dịch cho người nắm giữ token. Token cũng có thể cung cấp tiện ích tương tự cho các dự án khác nhằm trao lợi ích kinh tế để đổi lấy nguồn vốn phát triển hoặc điều chỉnh động lực.
Hiện có nhiều token quản trị ít nhất đáp ứng một trong hai tiêu chuẩn trên, và chúng tôi lạc quan rằng sẽ có ngày càng nhiều token như vậy trong tương lai.
Khung đánh giá token quản trị của Outerlands Capital
Chúng tôi nhìn nhận token quản trị theo bốn phần tư. Trong đó,
-
Trục Y đại diện cho tính đáng tin cậy, tức là mức độ mạnh mẽ của quyền lợi được trao cho người nắm giữ token. Token có tính đáng tin cậy cao quy định rõ ràng các quyền lợi cho người nắm giữ, không dễ dàng bị thay đổi, giúp người nắm giữ chắc chắn hơn về quyền kiểm soát các tham số nhất định. Ngược lại, token có tính đáng tin cậy thấp chỉ mang tính biểu quyết trên danh nghĩa, và việc liệu quyền lợi của người nắm giữ có được đội ngũ hay giao thức tôn trọng hay không còn rất mơ hồ. Chris Dixon trong cuốn sách Read Write Own cũng đưa ra quan điểm tương tự, nhấn mạnh tầm quan trọng của khả năng cam kết mạnh mẽ từ giao thức.
-
Trục X đại diện cho mức độ kiểm soát, được định nghĩa là giá trị kinh tế hoặc tiện ích mà người nắm giữ token sở hữu. Token có mức độ kiểm soát cao sẽ mang lại nhiều lý do hợp lý để các bên tham gia hệ sinh thái (người dùng, nhà đầu tư, v.v.) sở hữu token, trong khi token có mức độ kiểm soát thấp thì gần như không có động lực nào như vậy.
Hình 3: Bốn phần tư của quản trị token. Nguồn: Outerlands Capital Research
Thuộc tính của token có tính đáng tin cậy cao
Dưới đây là những thuộc tính mà Outerlands Capital tìm kiếm ở các token có tính đáng tin cậy mạnh:
-
Bản hiến chương mạnh mẽ phù hợp với tinh thần cốt lõi của mô hình dự án.
-
Ngưỡng sửa đổi hiến chương phải cao hơn các cuộc bỏ phiếu quản trị khác (ví dụ: đa số 2/3 và tối thiểu 10% số lượng cử tri).
-
-
Một quy trình quản trị toàn diện, bao gồm:
-
Cung cấp nhiều luồng cho các đề xuất, cân bằng giữa hiệu quả và dân chủ dựa trên mức độ khẩn cấp và quan trọng:
-
Các chức năng hoạt động hàng ngày (như cấp ngân sách, lương,...) nên do đội ngũ trực tiếp kiểm soát hoặc một tiểu ban chuyên trách, để ra quyết định nhanh hơn so với quy trình quản trị tiêu chuẩn. Người nắm giữ token vẫn cần được cập nhật thông tin và có quyền phản đối khi cần.
-
Các quyết định quan trọng (như triển khai kỹ thuật lớn, đầu tư tài chính vượt ngưỡng nhất định hoặc các chức năng quản lý rủi ro) nên trải qua quá trình thảo luận đa giai đoạn kéo dài (trên 1 tuần).
-
-
Một diễn đàn chuyên dụng và nền tảng biểu quyết dễ tiếp cận và tương tác dành cho người nắm giữ token.
-
Người nắm giữ token có thể ủy quyền quyền quản trị của mình cho các bên có kiến thức hoặc cùng định hướng lợi ích.
-
Một DAO/phòng ban an ninh khẩn cấp được bầu chọn dân chủ, có thể phản ứng trong các sự kiện quan trọng như hack, và DAO có thể sửa đổi hoặc loại bỏ phòng ban này.
-
Thực thi/mã hóa trên chuỗi đối với các quyết định quan trọng (để người nắm giữ token không phải tin tưởng đội ngũ thực hiện kết quả biểu quyết). Việc này phải được kiểm toán nghiêm ngặt và cấu trúc đúng để tránh các cuộc tấn công quản trị, và việc thực thi trên chuỗi nên bao gồm thời gian khóa hợp lý.
-
-
Một tổ chức phi lợi nhuận hoặc pháp nhân đại diện cho DAO trong thế giới thực (có thể không áp dụng với các đội ngũ hoàn toàn ẩn danh). Điều này giới hạn trách nhiệm pháp lý của các bên tham gia quản trị và giúp người khác dễ dàng làm việc với DAO hơn (vì họ có thể tương tác với cấu trúc công ty truyền thống hơn).
-
Áp dụng kiểm soát mạnh mẽ đối với bất kỳ tiện ích cụ thể nào đã cam kết cho người nắm giữ token (như phân phối doanh thu hoặc mua lại định kỳ). Lý tưởng nhất là điều này được thực hiện trực tiếp ở cấp giao thức hoặc qua hợp đồng thông minh (cam kết mạnh nhất), nhưng bảo vệ pháp lý cũng là một lựa chọn.
Thuộc tính của token có mức độ kiểm soát mạnh
Nhìn chung, token có mức độ kiểm soát mạnh trao quyền kiểm soát các tham số kinh tế quan trọng cho người nắm giữ. Cơ chế rõ ràng nhất mà nhà đầu tư nên tìm kiếm là những cơ chế tương tự cổ phiếu truyền thống. Một dự án phân phối doanh thu (người nắm giữ có quyền quản lý cách phân phối) hoặc mua lại token trên thị trường công khai có thể được định giá dễ dàng dựa trên dòng tiền. Khi hoạt động kinh doanh nền tảng phát triển, token cũng chia sẻ thành quả, nghĩa là đầu tư vào token là một cách đơn giản để đặt cược vào hoạt động kinh doanh. Nhà đầu tư có thể sử dụng các chỉ số truyền thống như phân tích dòng tiền chiết khấu hoặc định giá tương đối dựa trên bội số doanh thu/lợi nhuận.
Tuy nhiên, ngoài việc bắt chước giá trị như cổ phiếu, còn có một số yếu tố kiểm soát quan trọng khác có thể thúc đẩy việc nắm giữ token. Bao gồm:
-
Các hình thức tiện ích kinh tế khác, bao gồm chiết khấu phí giao thức hoặc quyền truy cập sản phẩm ưu tiên cho người dùng nắm giữ một lượng token nhất định.
-
Quyền kiểm soát việc nâng cấp công nghệ và triển khai phiên bản giao thức mới, điều này có thể ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế của các bên liên quan.
-
Kiểm soát các thay đổi liên quan đến kinh tế học token, bao gồm lạm phát/thụt giá và phân bổ, điều này có thể ảnh hưởng đến quyền biểu quyết của người nắm giữ token hiện tại.
-
Ảnh hưởng đến các quyết định phát triển kinh doanh có thể tác động đến thành công tài chính của giao thức, như lương đội ngũ, quan hệ đối tác, các chương trình khuyến khích, phí thanh toán cho bên thứ ba như sàn giao dịch và nhà tạo lập thị trường, v.v.
Nghiên cứu điển hình theo khung đánh giá
Các nghiên cứu điển hình dưới đây minh họa các token trong bốn phần tư, nơi quản trị có thể tăng cường hoặc làm suy yếu giá trị cơ bản của dự án.
Kiểm soát mạnh, đáng tin cậy mạnh: dYdX
Sàn giao dịch phái sinh phi tập trung dYdX (token: DYDX) là một ví dụ về token thuộc phần tư kiểm soát mạnh và đáng tin cậy mạnh. Được thành lập năm 2017, dYdX cung cấp giao dịch hợp đồng vĩnh viễn với 66 cặp giao dịch (tính đến tháng 6 năm 2024). Vào tháng 11 năm 2023, dYdX nâng cấp lên phiên bản v4 phần mềm giao dịch của mình, bao gồm việc di chuyển sang chuỗi ứng dụng Cosmos riêng, cùng với các thay đổi đáng kể trong mô hình kinh tế học token như quy trình quản trị, tính hữu dụng của token và cách thu thập doanh thu.
Ngày nay, token DYDX cung cấp các cơ chế kiểm soát sau:
-
DYDX là token đặt cược (staking) của chuỗi ứng dụng, nghĩa là người đặt cược kiếm lợi nhuận từ phí giao dịch để đổi lấy việc đảm bảo an toàn cho mạng. Như hầu hết các blockchain PoS, người đặt cược DYDX nhận phí theo tỷ lệ số token họ đặt cược, tạo ra mối quan hệ tuyến tính giữa lợi nhuận và việc mua token. Người nắm giữ token không muốn đặt cược có thể ủy quyền DYDX của họ cho người khác để nhận một phần nhỏ lợi nhuận. Với mức hoạt động hiện tại, chuỗi tạo ra hơn 43 triệu đô la Mỹ phí hàng năm cho các trình xác thực⁹.
-
Người nắm giữ DYDX có quyền đề xuất và biểu quyết các đề xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến định hướng phát triển của chuỗi dYdX. Các đề xuất gần đây bao gồm việc giới thiệu các thị trường hợp đồng vĩnh viễn mới, các chương trình khuyến khích giao dịch, tài trợ cho quỹ dYdX và các nâng cấp kỹ thuật.
Thông qua các nâng cấp trên, token DYDX cung cấp nhiều lợi ích cho các bên liên quan, bao gồm quyền truy cập và kiểm soát doanh thu giao thức thông qua quản trị, cũng như ảnh hưởng đáng kể đến việc phát triển dự án trong tương lai.
Về tính đáng tin cậy, token mới đóng vai trò then chốt đối với dự án trên nhiều phương diện. Ngoài yếu tố kỹ thuật, một trong những lý do chính khiến đội ngũ dYdX chuyển từ rollup dựa trên Ethereum sang Cosmos là tính phi tập trung vượt trội, đạt được thông qua tập hợp các trình xác thực PoS phân tán. Điều này không chỉ giảm rủi ro quy định từ việc vận hành bộ sắp xếp tập trung, mà còn cho phép phân phối trực tiếp doanh thu cho người nắm giữ token thông qua giao thức (dưới dạng lợi nhuận staking), một cam kết mạnh mẽ khó đảo ngược hơn so với hệ thống chia sẻ doanh thu do đội ngũ vận hành. Các đề xuất khác ở điểm ba trên cũng tương tự, tất cả đều được thực thi trên chuỗi sau khi biểu quyết thành công.
Kiểm soát yếu, đáng tin cậy mạnh: Dịch vụ Tên Ethereum (ENS)
Dịch vụ Tên Ethereum (ENS) là một dự án dịch vụ định danh phi tập trung cho ví tiền mã hóa, website và ứng dụng, là một ví dụ thuộc phần tư kiểm soát yếu nhưng đáng tin cậy mạnh.
Trên bề mặt, ENS là một trong những dự án thành công nhất trong lĩnh vực tiền mã hóa, doanh thu trong năm qua (tính đến tháng 5 năm 2024) đạt 16,57 triệu USD, lọt vào top 25 dự án có doanh thu cao nhất (theo dữ liệu của Token Terminal). Dù vậy, vốn hóa thị trường của token ENS lại nằm xa ngoài top 100 (mặc dù chỉ khoảng 31,5% nguồn cung đang lưu hành¹²). Kết quả này chủ yếu xuất phát từ sứ mệnh mà DAO quy định trong hiến chương của mình, bao gồm:
-
Phí được dùng như cơ chế ngăn chặn việc đăng ký hàng loạt tên miền và để tài trợ cho hoạt động của DAO. Việc tạo lợi nhuận dư thừa không phải ưu tiên. Trung bình mỗi tên miền ENS gia hạn 5 USD/năm, thấp hơn một nửa so với mức phí của các nhà cung cấp Web2 phổ biến nhất. ENS có thể tăng phí gấp đôi nhưng nhu cầu giảm sẽ rất nhỏ.
-
Doanh thu tích lũy trong kho bạc DAO nên được dùng để phát triển hệ sinh thái ENS và đảm bảo tính bền vững lâu dài. Bất kỳ khoản doanh thu dư thừa nào nên được dùng để tài trợ cho các hàng hóa công cộng khác trong hệ sinh thái Web3.
Đây không phải là chỉ trích rõ ràng đối với ENS Labs (tổ chức phi lợi nhuận chịu trách nhiệm phát triển phần mềm cốt lõi) về việc soạn thảo hiến chương trước khi trao cho DAO. Họ sở hữu nhiều đặc điểm cần thiết cho tính đáng tin cậy cao, bao gồm ủy quyền biểu quyết, thực thi trên chuỗi và các luồng đề xuất khác nhau. Quỹ Cayman đại diện cho DAO trong thế giới thực, cung cấp trách nhiệm hữu hạn cho các bên tham gia (giải quyết vấn đề pháp lý hợp lệ như trong vụ OokiDAO). Nếu các dự án khác muốn vận hành theo mô hình phi lợi nhuận, ENS là một tấm gương tốt.
Tuy nhiên, triết lý định hướng lợi ích công cộng đã giới hạn quyền kiểm soát tiềm năng của người nắm giữ token đối với dự án. Do khả năng ENS tăng phí hoặc phân phối doanh thu trong tương lai là thấp, token không hấp dẫn rộng rãi đối với nhà đầu tư, thiếu câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn. Ngay cả khi doanh số bán tên miền tăng mạnh, người nắm giữ token cũng không nên mong đợi nhận được một phần nào đó từ các khoản phí này. Cấu trúc hiến chương ENS khiến nó khó trở thành mục tiêu của các nhà đầu tư tích cực. Vì vậy, chỉ có một vài nhóm quan tâm đến việc mua token quản trị, bao gồm:
-
Cá nhân có sự quan tâm sâu sắc đến DAO và sẵn sàng đóng góp cho sự phát triển và thành công của nó. Những người này cũng có xu hướng trở thành đại diện hơn là tích lũy lượng lớn token cho bản thân.
-
Các dự án muốn hợp tác với ENS, buộc phải sở hữu hoặc được ủy quyền ít nhất 100.000 token (hiện giá khoảng 2 triệu USD) để đề xuất.
-
Các dự án đã tích hợp với ENS, muốn duy trì giao thức như một cơ sở hạ tầng công cộng miễn phí.
Mặc dù các nhóm này không hoàn toàn thiếu nhu cầu, nhưng riêng họ không thể tạo ra vòng xoáy kinh tế mạnh mẽ như dYdX.
Kiểm soát mạnh, đáng tin cậy yếu: Hector Network
Hector Network là một dự án thuộc phần tư kiểm soát mạnh nhưng đáng tin cậy yếu, là một trong nhiều fork của Olympus DAO nổi lên năm 2021, tuyên bố là tiền tệ dự trữ tương lai của DeFi.
Ban đầu là bản sao của Olympus DAO trên chuỗi Fantom, Hector dần phát triển thành một nhà quản lý tài sản trên chuỗi. Nhà đầu tư mới có thể gửi tiền vào quỹ thông qua cơ chế rebase và nhận token mới, trong khi người đặt cược hiện tại giữ nguyên giá trị yêu cầu. Đội ngũ sau đó có thể sử dụng tiền trong quỹ để phát triển dự án mới và đầu tư tài sản nhằm tạo lợi nhuận. Đồng thời, người nắm giữ token được trao quyền kiểm soát các tham số giao thức quan trọng, bao gồm quyết định đầu tư quỹ, điều này giúp token của họ xếp hạng cao về kiểm soát trong khung phân tích của chúng tôi.
Đội ngũ Hector Network cố gắng tạo giá trị cho quỹ bằng cách xây dựng nhiều sản phẩm tập trung vào DeFi. Tuy nhiên, do thực hiện kém và thị trường sụp đổ năm 2022, các sản phẩm này không thành công. Sự bất mãn của cộng đồng với đội ngũ ngày càng gia tăng, mặc dù lộ trình thất bại, đội ngũ vẫn tự trả cho mình mức lương hậu hĩnh (ước tính 52 triệu USD trong 18 tháng).
Khi người nắm giữ token kêu gọi thực hiện quyền quản trị đối với phần quỹ còn lại, do thiếu sự bảo vệ pháp lý hoặc hợp đồng thông minh cho HEC holder, đội ngũ Hector Network bắt đầu kiểm duyệt cá nhân trên Discord và áp đặt các giới hạn quản trị. Khi đội ngũ cuối cùng chịu đề xuất thanh lý quỹ, chỉ còn lại khoảng 16 triệu USD, trong khi giá token HEC đã giảm 99% so với đỉnh lịch sử.
Việc cung cấp các biện pháp bảo vệ quản trị mạnh mẽ hơn cho HEC holder có thể đã định hướng dự án theo chiều hướng khác. Lấy cảm hứng từ các công cụ đầu tư cổ phiếu truyền thống, việc triển khai các biện pháp bảo vệ sẽ là khởi đầu tốt. Các kỳ đáo hạn cụ thể (hợp đồng mở một tuần mỗi quý), phân phối lợi nhuận định kỳ và/hoặc khóa đầu tư dựa trên hợp đồng thông minh có thể đã cho phép HEC holder rút vốn theo mệnh giá trước khi thị trường sụp đổ. Trong vài tháng trước khi DAO tan rã, nhiều người đã cảnh báo, nhưng do tính đáng tin cậy yếu của quyền quản trị, họ bất lực.
Kiểm soát yếu, đáng tin cậy yếu: Aragon
Trong một số trường hợp, token quản trị không cung cấp quyền kiểm soát dự án nền tảng, và cũng không đáng tin cậy trong việc bảo vệ các quyền lợi được trao. Một ví dụ điển hình là Aragon: một dự án cung cấp cơ sở hạ tầng pháp lý, công nghệ và tài chính cho DAO để vận hành hoạt động của họ. Một số dự án tiền mã hóa lớn như Lido, Decentraland và API3 đều sử dụng dịch vụ của Aragon.
Mặc dù đội ngũ từng khám phá nhiều trường hợp sử dụng cho ANT, nhưng do các ý tưởng trước đó không thu hút được sự chú ý, họ chuyển sang dùng ANT như một token quản trị chung. Thật không may, các quyền quản trị mơ hồ được mô tả không mang lại nhiều quyền kiểm soát cho người nắm giữ, điều này được chứng minh qua việc thiếu các đề xuất ý nghĩa và hoạt động cộng đồng thưa thớt²⁴.
Vào tháng 6 năm 2022, tình hình thay đổi khi Hiệp hội Aragon và cộng đồng thông qua đề xuất chuyển quỹ sang DAO do người nắm giữ token quản lý, kế hoạch vào tháng 11 năm 2022, nhưng quá trình này liên tục bị trì hoãn, mãi đến tháng 5 năm 2023 mới thực hiện lần chuyển đầu tiên. Lúc đó, quỹ trị giá khoảng 200 triệu đô la Mỹ²⁶, trong khi ANT đang giao dịch với chiết khấu do sự chậm trễ và tâm trạng thất vọng của người nắm giữ.
Sự mất niềm tin vào đội ngũ đã thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư tích cực, bao gồm Arca (một quỹ hedge tiền mã hóa), bắt đầu mua token với giá chiết khấu để thúc đẩy việc chuyển quyền kiểm soát DAO nhanh hơn, tăng tính minh bạch và sử dụng tiền trong quỹ để mua lại token, giúp ANT phục hồi giá trị sổ sách.
Tuy nhiên, thay vì cho phép người nắm giữ token thực hiện quyền quản trị được cho là có đối với quỹ, Hiệp hội Aragon đã tạm dừng việc chuyển phần còn lại, cấm thành viên vào Discord và cáo buộc các nhà đầu tư tích cực phối hợp tấn công 51%, tuyên bố rằng người nắm giữ chỉ có quyền quản trị đối với các sản phẩm và giao thức trên chuỗi do Aragon xây dựng.
Trong sáu tháng hỗn loạn tiếp theo, tình trạng Aragon treo lơ lửng, cho đến ngày 2 tháng 11 năm 2023, Ban nội bộ Hiệp hội Aragon quyết định giải thể và phân phối tiền trong quỹ cho người nắm giữ token. Đội ngũ không cho phép người nắm giữ ANT biểu quyết về kế hoạch, viện dẫn lý do pháp lý, mặc dù trước đó họ đã tham gia vào việc chuyển quỹ. Như dự đoán, nhiều điều khoản bị người nắm giữ cho là bất công, thiên vị đội ngũ, dẫn đến tranh chấp pháp lý kéo dài.
Việc thiết kế cấu trúc quản trị từ đầu với quyền kiểm soát và tính đáng tin cậy lớn hơn có thể đã giảm bớt nhiều đau khổ, có thể thông qua việc trao quyền giải thể cho người nắm giữ trước khi token rơi vào tình trạng này, hoặc thiết kế đúng để giống ENS. Trong phần tiếp theo, chúng tôi sẽ đưa ra khuyến nghị giúp các nhà sáng lập dự án và nhà đầu tư tránh khỏi các tình huống quản trị tiêu cực về kiểm soát và tính đáng tin cậy.
Xem xét cho các nhà xây dựng và nhà đầu tư
Khung phân tích token quản trị và các nghiên cứu điển hình đi kèm của chúng tôi phác thảo các đặc điểm chung mà theo chúng tôi là dấu hiệu của một token quản trị mạnh. Tuy nhiên, mỗi token là duy nhất, nghĩa là các chức năng và tham số quản trị cụ thể nên thay đổi tùy theo dự án.
Tuy nhiên, điều quan trọng chung cho các nhà xây dựng là tạo ra một lộ trình tiến tới trạng thái cuối cùng được định nghĩa rõ ràng. Điều này có nghĩa là, nếu đội ngũ dự án quyết định tích hợp quản trị phi tập trung, họ nên nỗ lực làm cho quyền lợi của người nắm giữ token trở nên vững chắc và rõ ràng, tốt nhất là thông qua các cơ chế mạnh mẽ như pháp lý hoặc hợp đồng thông minh để bảo vệ. Việc cung cấp các quyền quản trị mơ hồ rồi sau đó rút lại còn tồi tệ hơn việc chờ thời điểm thích hợp để phi tập trung hóa quyết định.
Các nhà xây dựng cũng nên xác định xem có thực sự cần thiết phải phát hành token quản trị hay không. Nhìn lại phần trước, token quản trị có thể tạo giá trị bằng cách quản lý rủi ro và như một hình thức cổ phần. Về quản lý rủi ro, dự án phải quyết định xem một số quyết định nhất định có phù hợp hơn khi do nhóm người nắm giữ token phi tập trung đưa ra thay vì đội ngũ tập trung nhỏ hay không. Sau đó, họ có thể thiết kế một token quản trị để trao quyền kiểm soát các tham số đó cho người nắm giữ.
Nếu token quản trị không phù hợp với lợi ích của đội ngũ, hoặc nếu vẫn còn các dạng rủi ro khác cần quản lý, vẫn có thể cung cấp tiện ích. Ví dụ, token LINK của Chainlink không trao quyền quản trị, nhưng có chức năng stake nhằm tăng cường an ninh mạng. LINK cũng là tài nguyên quan trọng để khởi chạy hệ sinh thái oracle Chainlink và thanh toán phí dịch vụ.
Nếu không có rủi ro nào cần người nắm giữ token quản lý, tùy theo khu vực pháp lý và mức độ sẵn sàng đối mặt với thách thức quy định của đội ngũ, vẫn có thể chọn con đường cổ phần mã hóa. Tuy nhiên, nếu nhà đầu tư chọn đầu tư vào token quản trị mới, họ nên hiểu rõ họ sẽ nhận được gì (kiểm soát một phần phí, khả năng khởi động mua lại, v.v.).
Về kiểm soát, không phải tất cả dự án đều muốn thiết kế token cho nhà đầu tư theo đuổi lợi nhuận. Điều này có thể do môi trường quy định chưa rõ ràng, mong muốn đồng bộ với lợi ích công cộng (như trong các tổ chức phi lợi nhuận và công ty lợi ích công cộng), hoặc các lý do khác. Mặc dù những lý do này làm giảm giá trị đầu tư của token, nhưng nhiều lý do là hợp lý. Các dự án đi theo con đường này nên thiết lập kỳ vọng tương ứng, giúp nhà đầu tư hiểu rõ họ đang đầu tư vào cái gì.
Kết luận
Vấn đề thiết kế và triển khai quản trị trong tiền mã hóa còn xa mới được giải quyết, nhưng ngày nay, nhiều token có chức năng quản trị đang mang lại giá trị gia tăng rõ ràng cho dự án mà chúng đại diện. Điều đáng khích lệ là cũng có dấu hiệu cho thấy thị trường đang định giá token quản trị hiệu quả hơn, nhiều trường hợp vi phạm nghiêm trọng nhất (bao gồm cả những dự án được nhắc đến trong bài) buộc phải đóng cửa hoặc khắc phục thất bại.
Khung đánh giá token quản trị của chúng tôi nhằm thúc đẩy xu hướng này, cung cấp góc nhìn cho các nhà xây dựng và nhà đầu tư về cách thiết kế và đầu tư vào token, cuối cùng giúp nhiều giá trị hơn chảy vào các dự án thiết lập rõ ràng quyền lợi cho người nắm giữ token (kiểm soát) và tích cực bảo vệ những quyền lợi đó (đáng tin cậy).
Cuối cùng, chúng tôi nhấn mạnh rằng, dù dự án tiền mã hóa là mới hay đã trưởng thành, việc phát hiện điểm yếu và thay đổi ngay bây giờ vẫn chưa muộn. Ngành này còn trẻ, có thể chuyển đổi nhanh chóng từ yếu sang mạnh trong thời gian ngắn, đặc biệt là với sự hỗ trợ của khung phân tích được nêu trong bài viết này.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
