Chơi ZK trên Solana? Tổng quan nhanh về nguyên thủy mới ZK Compression do Light Protocol đề xuất
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Chơi ZK trên Solana? Tổng quan nhanh về nguyên thủy mới ZK Compression do Light Protocol đề xuất
Mục đích của ZK Compression là cho phép tính toán ZK bản địa trên Solana, giúp giảm chi phí quản lý token và tài khoản trên Solana xuống vài bậc độ lớn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: TechFlow
Thiếu hụt thanh khoản trên thị trường khiến các dự án khác nhau đều đang tìm kiếm cơ hội sống còn.
Các dự án mới sẽ công bố mức tài trợ hoành tráng hơn để thu hút sự chú ý, trong khi các dự án cũ lại tìm cách nâng cấp câu chuyện và thương hiệu nhằm hồi sinh, đón mùa xuân thứ hai.
Ví dụ vài ngày trước, Light Protocol - giao thức riêng tư đã tồn tại từ lâu trên Solana - đã đề xuất một nguyên thủy (primitive) mới dành cho Solana: ZK Compression.
Theo mô tả từ tài khoản Twitter chính thức, mục đích của ZK Compression là kích hoạt tính toán ZK bản địa trên Solana, giúp giảm chi phí quản lý token và tài khoản xuống hàng chục lần.
Đồng thời khẩu hiệu "Scale Anything" cũng đặc biệt nổi bật; Solana vốn nổi tiếng về tốc độ và hiệu năng, liệu có thực sự cần ZK để mở rộng thêm không? Khái niệm mới này có thể mang lại những cơ hội gì cho chính dự án?
ZK Compression – rẻ hơn nhiều
Bạn có thể hiểu đơn giản ZK Compression là dùng công nghệ ZK để nén chi phí trạng thái trên Solana.
Chi phí trạng thái là gì?
Trên Solana, "trạng thái" (state) ám chỉ dữ liệu được lưu trữ trên blockchain, ví dụ như số dư tài khoản, dữ liệu lưu trữ hợp đồng thông minh, v.v. Mỗi khi dữ liệu mới được thêm vào blockchain hoặc dữ liệu hiện tại bị sửa đổi, chúng cần chiếm không gian lưu trữ và tiêu tốn tài nguyên tính toán.
Do đó, "chi phí trạng thái" là chi phí cần thiết để lưu trữ và duy trì các dữ liệu này trên blockchain. Nói thẳng ra là làm cho việc lưu trữ và bảo trì dữ liệu trên chuỗi rẻ hơn.
Khoan đã, Solana chẳng phải đã rất rẻ rồi sao, còn cần cắt giảm thêm phần chi phí này nữa ư?
Theo so sánh do Light Protocol đưa ra, việc cắt giảm này hoàn toàn có ý nghĩa. Dù là tạo hợp đồng hay tài khoản, sau khi áp dụng ZK Compression, chi phí giảm rõ rệt, lần lượt rẻ hơn 160 lần và 5.000 lần.
Không có blockchain nào lại không thích chi phí sử dụng “rẻ hơn”. Trên con đường không có điểm dừng ở mức “rẻ nhất”, mà chỉ có “rẻ hơn”, các L1/L2 liên tục cạnh tranh để giảm chi phí và tăng tốc độ; giờ đây xu hướng này dường như cũng bắt đầu lan rộng bên trong hệ sinh thái Solana.
Chỉ lưu thông tin quan trọng trên tài khoản chuỗi – chìa khóa để rẻ hơn
Tuy nhiên, cụ thể Light Protocol đạt được sự nén này như thế nào? Mấu chốt nằm ở khái niệm “gốc trạng thái” (State Root).
ZK Compression sử dụng một kỹ thuật gọi là “cây trạng thái” (State Tree). Bạn có thể hình dung cây trạng thái giống như một thư mục nén siêu cấp, gom tất cả thông tin tài khoản và dữ liệu lại với nhau, chỉ lưu phần quan trọng nhất trên chuỗi.
Nghe có vẻ quen thuộc đúng không, tương tự khái niệm cổ lão Merkle Tree trong blockchain, mỗi nút là giá trị băm của các nút con. Cuối cùng, mọi dữ liệu sẽ được tổng hợp thành một giá trị băm duy nhất ở đỉnh, chính là “gốc trạng thái” (State Root).
Hiểu được thiết kế này, bạn sẽ dễ dàng nắm được nguyên lý hoạt động của ZK Compression:
-
Nén băm tài khoản:
Dữ liệu của mỗi tài khoản sẽ được nén thành một giá trị băm, giá trị băm này được lưu tại nút lá (leaf node) của cây trạng thái. Mỗi băm tài khoản không chỉ chứa thông tin của tài khoản mà còn chứa vị trí của nó trong cây trạng thái. Nhờ vậy, mỗi băm tài khoản đều là duy nhất.
-
Gốc trạng thái trên chuỗi:
Giá trị băm đỉnh của cây trạng thái, tức Gốc Trạng Thái (State Root), sẽ được lưu trên blockchain. Gốc trạng thái này giống như dấu vân tay của cả cây, chỉ cần xác minh dấu vân tay này là có thể khẳng định mọi dữ liệu trong cây đều nguyên vẹn và chưa bị thay đổi.
-
Lưu trữ dữ liệu:
Thực tế, dữ liệu chi tiết của tài khoản không được lưu trực tiếp trên blockchain, mà được lưu dưới dạng dữ liệu gọi hàm (calldata) trong không gian sổ cái Solana rẻ hơn. Blockchain chỉ lưu gốc trạng thái và một số siêu dữ liệu cơ bản, vừa tiết kiệm chi phí lưu trữ, vừa đảm bảo an toàn dữ liệu.
Để đảm bảo tính toàn vẹn của các dữ liệu đã nén, ZK Compression còn sử dụng bằng chứng không kiến thức (Zero-Knowledge Proofs). Kỹ thuật này có thể chứng minh tính xác thực và toàn vẹn của dữ liệu mà không tiết lộ nội dung cụ thể. Nói cách khác, dù dữ liệu đã bị nén, ta vẫn có thể tin rằng nó chính xác và an toàn.
Quan trọng hơn, các nhà phát triển không cần hiểu sâu về công nghệ bằng chứng không kiến thức (ZK) để sử dụng các chức năng mới này, chỉ cần làm theo tài liệu do Light Protocol cung cấp để tích hợp.
Tóm tắt dễ hiểu: Tài khoản trên Solana chỉ lưu thông tin then chốt, giúp giảm đáng kể chi phí lưu trữ.
Có phần giống cách thiết kế của L2, nhưng thực chất là tối ưu cấu trúc lưu trữ bên trong L1.
Tạo nhu cầu?
Hãy quay lại câu hỏi này: Solana đã đủ nhanh rồi, có thực sự cần nâng cao khả năng mở rộng đến vậy không?
Câu trả lời hiển nhiên là: cần.
Ví dụ như ví trên chuỗi, khối lượng giao dịch hàng ngày và hoạt động dApp trên Solana đều tăng mạnh về mặt dữ liệu, cuộc cạnh tranh giành không gian trên chuỗi ngày càng gay gắt, yêu cầu về hiệu suất và chi phí cũng ngày càng cao.
Do đó, việc “rẻ hơn” thực sự là một xu hướng đúng đắn về mặt chiến lược. Việc Light Protocol đề xuất nén trạng thái dựa trên ZK, nhìn ở góc độ vĩ mô thì thời điểm khá phù hợp.
Tuy nhiên đối với thị trường hiện tại, khi cơn cuồng nhiệt ngắn hạn qua đi, hoạt động giao dịch trên chuỗi giảm, thì việc xây dựng hạ tầng quá tốt cũng có thể không mang lại lợi ích rõ rệt.
Nhưng về mặt câu chuyện và nguyên lý, thường người ta phải nhìn từ hôm nay để hướng tới ngày mai, chỉ có tầm nhìn xa mới thu hút được sự chú ý và tạo nên làn sóng quan tâm.
Với Light Protocol, việc thực hiện ZK Compression xem ra cũng khá đúng chuyên môn.
Rootdata cho thấy, dự án được thành lập năm 21, tập trung xây dựng thanh toán riêng tư nhanh, sổ lệnh mã hóa, game công khai trên chuỗi có trạng thái riêng tư trên Solana;
Đáng chú ý, dự án từng công bố huy động thành công 4,5 triệu USD vòng hạt giống do Polychain dẫn dắt vào năm 22; nay làm nén trạng thái ZK vẫn nằm trong lĩnh vực chuyên môn vốn có.
Với nhà đầu tư nhỏ lẻ và những người săn Alpha, do loại dự án này thiên về B2B, chờ thông báo chính thức tham gia thử nghiệm testnet (nếu có) là lựa chọn không tồi.
Thêm nữa, trong ngành tiền mã hóa, việc tranh luận xem liệu có thật sự tồn tại nhu cầu hay không thực chất là một hành vi soi mói kém hiệu quả; đôi khi tạo ra nhu cầu và dẫn dắt câu chuyện mới chính là hình thức đầu cơ đúng đắn kiểu “kế hoạch lớn”.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
