Lộ trình tuyến ZK "Thời khắc bình minh": Bản đồ đường đi đến hồi kết của Ethereum đang tăng tốc toàn diện?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Lộ trình tuyến ZK "Thời khắc bình minh": Bản đồ đường đi đến hồi kết của Ethereum đang tăng tốc toàn diện?
Ethereum đang tiến tới thời điểm kỳ dị trên lộ trình ZK.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: imToken
Kiến thức ít người biết: Ngoài mạng chính Ethereum, chuỗi đầu tiên trong lĩnh vực RWA hiện nay là gì?
Câu trả lời là — ZKsync.
Đúng vậy, một trong "tứ đại thiên vương" Layer 2 ban đầu này, gần đây đã được Vitalik hết lời khen ngợi vì "đã làm rất nhiều việc có giá trị lớn nhưng lại bị đánh giá thấp trong hệ sinh thái Ethereum", đang trở thành dự án tiêu biểu nhất cho lộ trình ZK của Ethereum.
Và đằng sau điều này, thực tế cũng ẩn chứa tín hiệu rằng Ethereum đang tăng tốc tiến tới “thời điểm kỳ dị” trong thời đại bằng chứng kiến thức không (ZKP): Lộ trình ZK của Ethereum đang chuyển mình từ công cụ mở rộng Layer 2 sang định hình lại niềm tin, hiệu năng và cấu trúc hệ sinh thái - trở thành logic chủ đạo.
Một Ethereum thuộc về “kỷ nguyên bằng chứng” đang dần hình thành.
I. ZKsync – Cờ đầu mới của ZKP Ethereum
Là giải pháp mở rộng Ethereum dựa trên kiến trúc ZK Rollups do Matter Labs phát triển, giữa hàng loạt các dự án Layer 2 Ethereum, ZKsync có thể nói là sinh ra đã “ngậm thìa vàng”, là phương án mở rộng ZK Rollup được Quỹ Ethereum tài trợ từ những ngày đầu.
Có thể nói, từ năm 2019, nó gần như đồng hành cùng sự trưởng thành của con đường kỹ thuật ZK trên Ethereum:
-
Tháng 3 năm 2019, nhận được tài trợ từ đợt cấp vốn thứ năm của Quỹ Ethereum để hỗ trợ công việc phát triển mở rộng Layer 2 bằng chứng không kiến thức;
-
Tháng 9 năm 2019: Huy động thành công 2 triệu USD vòng hạt giống do Placeholder VC dẫn dắt;
-
Tháng 3 năm 2021: Hoàn tất vòng A huy động 50 triệu USD (do Union Square Ventures dẫn dắt);
Tuy nhiên, do thời gian triển khai kéo dài, những năm qua ZKsync không hề trải qua con đường suôn sẻ.
Trước hết, trong giai đoạn cạnh tranh Rollup chưa rõ ràng từ 2021–2023, các dự án Layer 2 dòng OP như Optimism, Arbitrum chiếm ưu thế ban đầu, trong khi các chuỗi công cộng mới như Solana, Aptos cũng trỗi dậy mạnh mẽ, khiến các lộ trình dòng ZK như ZKsync do chu kỳ cập nhật dài bị thị trường lãng quên.
Phải đến khi mainnet ra mắt và airdrop diễn ra vào năm ngoái, ZKsync mới quay trở lại ánh đèn sân khấu, nhưng đi kèm không phải tiếng vỗ tay mà là tranh cãi. Cơ chế phân phối airdrop gây tranh luận, khủng hoảng niềm tin do lỗi hợp đồng chưa lắng dịu, đơn vị phát triển Matter Labs lại vướng vào tranh chấp bản quyền gây sóng gió dư luận.
Chính trong bối cảnh bị đánh giá tiêu cực ấy, tiến độ của ZKsync cả về mặt công nghệ lẫn hệ sinh thái vẫn nổi bật đáng kể, không chỉ tiếp tục thúc đẩy nghiên cứu phát triển lõi nền tảng, mà cònchính thức ra mắt phiên bản nâng cấp Atlas của ZK Stack tháng trước – đây cũng là bước tiến quan trọng hướng tới “kết nối doanh nghiệp lên chuỗi”.
Nguồn: ZKsync
Trong đó tích hợp bộ sắp xếp hiệu suất cao xử lý được 25.000 đến 30.000 giao dịch mỗi giây, cùng hệ thống bằng chứng Airbender hỗ trợ xác nhận dưới một giây.
Đáng chú ý, Airbender hiện là zkVM có tốc độ xác minh nhanh nhất trên một GPU đơn lẻ; ví dụ, với một card RTX 4090, thời gian xác minh trung bình chỉ 51 giây, chi phí thấp tới 0,01 USD, lập kỷ lục ngành.
Một đột phá quan trọng khác của ZKsync là kiến trúc chuỗi riêng Prividiums, cho phép doanh nghiệp tương tác hoàn toàn tương thích với mạng chính Ethereum trong khi bảo vệ quyền riêng tư, xác minh tính hợp lệ của giao dịch mà không tiết lộ thông tin sổ cái, đạt được khả năng tương tác liền mạch giữa hệ thống công cộng và riêng tư.
Điều này có nghĩa là,dù là chứng khoán trên chuỗi, thanh toán xuyên biên giới hay thanh toán ngoại hối, doanh nghiệp đều có thể thực hiện thanh toán tức thì và bảo vệ quyền riêng tư trong khuôn khổ tuân thủ pháp luật—khả năng này khiến ZKsync trở thành nền tảng lý tưởng cho việc đưa RWA (tài sản thế giới thực) lên chuỗi.
Chính vì vậy, ZKsync thể hiện đặc biệt vượt trội trong lĩnh vực RWA. Theo dữ liệu từ rwa.xyz, tính đến thời điểm viết bài, khối lượng tài sản được mã hóa phát hành trên chuỗi của nó đã vượt quá 2,4 tỷ USD, chỉ đứng sau mạng chính Ethereum, trở thành mạng phát hành RWA lớn thứ hai toàn cầu.
Nói cách khác, ZKsync không chỉ là cánh đồng thử nghiệm công nghệ ZK, mà còn đang trở thành cỗ máy sổ cái chính cho việc kết nối tài sản thực.
II. Liệu kết cục của zkEVM đã thực sự đến?
Trong thời gian dài, zkEVM được xem là một trong những "giải pháp cuối cùng" để mở rộng Ethereum, không chỉ vì nó giải quyết được nút thắt hiệu năng, mà còn vì nó định nghĩa lại cơ chế tin cậy của blockchain.
Tư tưởng cốt lõi là cho phép mạng chính Ethereum có khả năng tạo và xác minh bằng chứng ZK. Nói cách khác,mỗi khối sau khi thực thi sẽ xuất ra một bằng chứng toán học có thể xác minh, giúp các nút khác xác nhận tính đúng đắn của kết quả mà không cần tính toán lại.
Cụ thể, lợi thế của zkEVM tập trung ở ba khía cạnh:
-
Xác minh nhanh hơn: Các nút không cần lặp lại giao dịch, chỉ cần xác minh zkProof để khẳng định tính hợp lệ của khối;
-
Gánh nặng nhẹ hơn: Giảm đáng kể áp lực tính toán và lưu trữ cho nút đầy đủ, giúp nút nhẹ và bộ xác minh liên chuỗi dễ tham gia hơn;
-
Bảo mật mạnh hơn: So với lộ trình OP, bằng chứng trạng thái ZK được xác nhận thời gian thực trên chuỗi, khả năng chống sửa đổi cao hơn, ranh giới an toàn rõ ràng hơn;
Và giờ đây, tất cả đang nhanh chóng trở thành hiện thực.
Gần đây, Quỹ Ethereum (Ethereum Foundation, EF) chính thức phát hành tiêu chuẩn bằng chứng thời gian thực L1 zkEVM, đánh dấu lần đầu tiên lộ trình ZK được ghi rõ vào kế hoạch kỹ thuật ở cấp độ mạng chính. Tiêu chuẩn này được coi là điểm khởi đầu then chốt để đưa cơ chế bằng chứng không kiến thức vào toàn diện —trong vòng một năm tới, mạng chính Ethereum sẽ từng bước chuyển đổi sang môi trường thực thi hỗ trợ xác minh zkEVM, hoàn thành sự thay đổi cấu trúc từ “nặng thực thi” sang “xác minh bằng chứng”.
Theo lộ trình kỹ thuật do EF công bố, mục tiêu độ trễ bằng chứng khối được kiểm soát dưới 10 giây, kích thước bằng chứng zk đơn lẻ nhỏ hơn 300 KB, sử dụng mức an toàn 128-bit, tránh trusted setup, và dự kiến cho phép thiết bị gia đình cũng có thể tham gia tạo bằng chứng, giảm ngưỡng phi tập trung.
Điều này có nghĩa là mạng chính Ethereum sẽ không còn chỉ là một lớp thanh toán, mà được nâng cấp thành một “máy tính thế giới có thể xác minh” có khả năng tự xác minh.
Và trong bối cảnh này, ZKsync đang trở thành một trong những người tiên phong sớm nhất, người sáng lập Alex cho biết, với việc hoàn thành nâng cấp Atlas, ZKsync đã thực sự đạt được sự tích hợp xác minh với mạng chính Ethereum — nhịp vận hành, tốc độ xác nhận và tính thanh khoản gần như hoàn toàn đồng bộ.
Hiện tại thời gian xác nhận giao dịch cuối cùng của ZKsync khoảng 1 giây, nhanh hơn nhiều so với khoảng cách 12 giây tạo khối của mạng chính Ethereum, có nghĩa là giao dịch trên ZKsync về bản chất giống như trên mạng chính, chỉ cần chờ xác nhận từ mạng chính. Quan trọng hơn, cơ chế liên chuỗi của ZK Rollup không còn kỳ thách thức kéo dài 7 ngày như Optimistic Rollup, tốc độ giao dịch và luân chuyển vốn nhờ đó tăng theo cấp số nhân.
Trong cấu trúc này, Layer 2 không còn là nhánh mở rộng tách rời, mà thực sự trở thành "mạng lưới mở rộng song song" của mạng chính Ethereum, tính thanh khoản không cần bị chia nhỏ lặp lại, độ trễ xác minh được rút ngắn đáng kể,vấn đề “phân mảnh L2” dai dẳng gây khó khăn cho hệ sinh thái Ethereum lâu nay, cuối cùng đã xuất hiện giải pháp về mặt kỹ thuật.
III. Ethereum đang hướng tới tương lai nào?
Nếu bạn để ý hoạt động gần đây của Vitalik trên mạng xã hội, bạn sẽ thấy một xu hướng rõ ràng — ông thường xuyên chia sẻ các thảo luận liên quan đến khả năng mở rộng Ethereum, đặc biệt là các chủ đề về zkEVM và tiến hóa kiến trúc Layer 2.
Trong những đề cập này, ngoài ZKsync, còn có các dự án tiêu biểu của hệ sinh thái ZK như Starknet, tất cả đều hướng tới cùng một đích:thời đại ZK của Ethereum đang tăng tốc toàn diện.
Đáng chú ý, nếu không có gì thay đổi, bản nâng cấp mạng tiếp theo của Ethereum, Fusaka, sẽ ra mắt trên mạng chính vào ngày 3 tháng 12, có thể nói,phiên bản này là một trong những bước tiến hóa mạng ảnh hưởng sâu sắc nhất kể từ The Merge và Dencun, với mục tiêu chính là giúp Layer 2 rẻ hơn, nhanh hơn và cởi mở hơn.
Nó mang lại thông lượng dữ liệu cao hơn cho Rollup thông qua cơ chế PeerDAS (Mẫu sẵn sàng dữ liệu ngang hàng); đồng thời giới thiệu quy trình nhánh mới gọi là Blob-only parameter, tái cấu trúc băng thông mạng, lưu trữ và cách ghi dữ liệu, tối ưu hóa hơn nữa việc sử dụng tài nguyên mạng chính.
Đối với nhà phát triển Rollup, điều này đồng nghĩa với chi phí ghi dữ liệu thấp hơn và không gian tương tác linh hoạt hơn; đối với ví và nhà cung cấp hạ tầng, nghĩa là môi trường nút hỗ trợ tương tác phức tạp hơn và tải trọng nặng hơn; đối với người dùng cuối, là trải nghiệm thao tác trên chuỗi rẻ hơn và phản hồi nhanh hơn; đối với doanh nghiệp và người dùng tuân thủ, việc mở rộng EVM và đơn giản hóa bằng chứng trạng thái cũng sẽ giúp tương tác trên chuỗi dễ dàng tích hợp vào hệ thống giám sát và triển khai quy mô lớn hơn.
Vì vậy,khi zkEVM và Fusaka cùng ra mắt, hệ sinh thái Rollup có tiềm năng bước vào giai đoạn phát triển quy mô thực sự, và nhìn lại vài năm qua, lộ trình của Ethereum không ngừng tiến hóa:
Từ nâng cấp đồng thuận The Merge, đến phân tầng dữ liệu Dencun, rồi đến Fusaka và zkEVM sắp tới, toàn bộ tuyến đường chính luôn xoay quanh một mệnh đề cốt lõi: làm thế nào để cân bằng giữa phi tập trung và khả năng mở rộng.
Giờ đây, câu trả lời dường như đang dần hiện ra trong ánh sáng toán học của ZK.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@imTokenOfficial
