3 dự án đưa bằng chứng không kiến thức vào dòng chính
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
3 dự án đưa bằng chứng không kiến thức vào dòng chính
Bài viết giới thiệu ba dự án thú vị, tập trung làm rõ khái niệm về bằng chứng zk và những lợi thế về quyền riêng tư cũng như hiệu quả của nó.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: NAIROLF, SENSEI WU
Biên dịch: Kate, Hỏa Tinh Tài Chính
Bạn đã sẵn sàng khám phá thế giới kỳ diệu của bằng chứng kiến thức không (zero-knowledge proof) chưa? Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu ba dự án thú vị và giải thích bằng chứng zk theo cách chưa từng có.
Dự án zk này, zk nọ, anh bạn ơi, đừng nói mãi như vậy nữa. Starknet mỗi tháng chỉ có 8 người dùng, đợt airdrop thất bại, chẳng ai quan tâm đến rollup zk cả. Khoan đã. Công nghệ này thực sự tuyệt vời đấy.
Hãy bắt đầu bằng việc tìm hiểu xem bằng chứng zero-knowledge (zk) thực chất là gì. Cùng lấy ví dụ nhé!
John thích vẽ những con hổ thật đẹp, nhưng lại ngại không dám cho bạn bè xem tranh của mình. Anh ấy nhút nhát! 👉👈
Những người bạn nghi ngờ khả năng của anh ta. Họ chưa bao giờ thấy anh ấy vẽ! Nhưng John đã có kế hoạch. Một cuộc thi vẽ hổ lớn sắp diễn ra. Để được tham gia vòng trong, bạn phải vẽ một con hổ thần kỳ.
Nếu John tham gia và đạt được tư cách dự thi, bạn bè anh sẽ biết rằng anh ấy có thể vẽ hổ. Họ không trực tiếp thấy anh vẽ, nhưng cuối cùng cũng tin tưởng anh.
John tham gia cuộc thi, vẽ một con hổ và gây ấn tượng mạnh với ban giám khảo. Cuối cùng, bạn bè anh đã tin anh! Thằng này đúng là biết vẽ hổ.
Đây chính là cách hoạt động của bằng chứng zk. Không cần trình bày trực tiếp, mà vẫn chứng minh được điều đó mà không tiết lộ bất cứ thông tin nào. Bằng chứng của John chính là tư cách dự thi. Bạn bè anh chưa từng thấy anh vẽ, nhưng họ biết anh làm được.
Như bạn có lẽ đã nhận ra, một lợi ích của bằng chứng zk là tính riêng tư mà nó mang lại.
Nhưng đây không phải là ưu điểm duy nhất. Chúng tôi sẽ không đi sâu vào chi tiết, nhưng hãy nhớ rằng, bằng chứng zk cũng nhanh hơn. Điều này hoàn toàn hợp lý. Nếu quay lại ví dụ trước, John không cần phải từng người một trình bày cách anh vẽ con hổ cho tất cả bạn bè. Anh chỉ cần xuất trình thư mời tham gia cuộc thi.
Hơn nữa, chúng hiệu quả về mặt bộ nhớ. So với các hệ thống chứng minh khác, những bằng chứng này có thể xác minh các phép toán lớn hơn với ít công sức hơn.
Tuy nhiên, vẫn có một vấn đề: những bằng chứng này cần được xác minh ở đâu đó. Giả sử James nói với bạn rằng anh ta đã được chấp nhận vào cuộc thi. Tốt quá, nhưng bạn muốn xác nhận xem điều đó có thật không, đúng chứ?
Thật không may, Ethereum, hay chính xác hơn là EVM - máy ảo của nó (chiếc máy tính khổng lồ đằng sau Ethereum), vốn không được thiết kế để xử lý bằng chứng zk. Điều này khiến chi phí xác minh rất cao, đôi khi khiến bằng chứng zk trở nên không thể sử dụng được.
Và đây là Aligned Layer.
Thay vì xác minh bằng chứng của bạn trực tiếp trên Ethereum, bạn gửi các bằng chứng này tới Aligned Layer.
Aligned Layer chuyên phụ trách xác minh bằng chứng. Hãy hình dung Aligned như một mạng lưới gồm những người xác minh chuyên biệt, luôn sẵn sàng xác nhận bằng chứng mà bạn gửi là đúng.
Aligned đóng vai trò trung gian cho Ethereum. Nhưng đừng lo lắng, họ sử dụng tái đặt cược (re-staking) từ EigenLayer để duy trì mức độ bảo mật tương đương với Ethereum. Bảo mật ngang bằng Ethereum, nhưng không bị giới hạn bởi EVM. Rất tuyệt, phải không?
Do đó, Aligned sẽ xác minh bằng chứng của bạn. Bước tiếp theo là đăng kết quả xác minh lên Ethereum. Đúng vậy, tôi đang nói về "kết quả của lần xác minh này". Việc xác minh đã hoàn tất rồi, tại sao còn phải xác minh thêm lần nữa?
Bây giờ, bạn vẫn giữ dữ liệu của mình, tức là bằng chứng, và có thể đăng nó ở đâu đó. À, Aligned sẽ đăng nó lên Ethereum hoặc lên một nền tảng AltDA như Celestia. Tùy chọn nằm ở bạn.
Sử dụng Aligned Layer, quá trình xác minh bằng chứng trở nên rẻ hơn nhiều. Chúng tôi đang nói đến việc giảm chi phí hơn 10 lần, đúng vậy!
Quá trình này cũng nhanh hơn. Bạn không cần phải chờ đợi bằng chứng của mình được xác minh trên Ethereum; bạn đã nhận được xác nhận mềm đầu tiên từ Aligned Layer.
Không còn bị giới hạn bởi EVM, có rất nhiều trường hợp sử dụng tiềm năng mới, và mục tiêu đưa bằng chứng zk thành xu hướng chính: Aligned Layer chắc chắn sẽ trở thành một trong những nhân tố nổi bật nhất trong lĩnh vực kiến thức không. Nhưng nó không phải là duy nhất.
Nebra là giao thức tổng hợp bằng chứng zk phổ quát dựa trên Ethereum. Nghe có vẻ điên rồ đúng không? Để tôi giải thích.
Việc xác minh bằng chứng zk trên Ethereum rất tốn kém. Với Nebra, bạn có thể giảm chi phí này xuống năm lần.
Nebra đề xuất: "Tại sao chúng ta không xác minh hàng loạt bằng chứng ZK bên ngoài chuỗi, gom chúng thành một gói lớn, rồi chỉ xác minh một bằng chứng tổng hợp duy nhất trên chuỗi? Bằng cách này, chúng ta giữ được độ an toàn của Ethereum đồng thời giảm chi phí sản xuất cho mỗi đơn vị!" Thông minh phải không?
Hơn nữa, Nebra là phổ quát. Nghĩa là bằng chứng có thể đến từ bất kỳ nguồn nào. Dù là do zk rollup, zkCoprocessor, zkML hay bất kỳ ai khác gửi đi, Nebra đều chấp nhận.
Nebra cũng không yêu cầu cấp phép, nghĩa là mọi dự án đều có thể sử dụng mà không cần sự đồng ý trước từ nhóm phát triển, giúp công nghệ này được tận dụng quy mô lớn.
Một số dự án đã sử dụng Nebra, ví dụ như Worldcoin và Brevis (một zk coprocessor hoàn toàn mới). Nếu bạn chưa rõ coprocessor là gì, hãy xem bài viết trước của chúng tôi.
Vậy là xong rồi... Khoan đã, bạn không tin đây đã là kết thúc à?
Succinct là một lớp tạo ra bằng chứng zk dành cho mọi blockchain. Đúng vậy, mọi blockchain. Mục tiêu của nó là trở thành lớp cơ sở để tạo ra bằng chứng zk. Ấn tượng phải không?
Bạn có thể tự hỏi họ làm điều đó như thế nào — hoặc cũng có thể không; dù sao thì, để tôi giải thích. Succinct hoạt động như một mạng lưới các bên tạo bằng chứng (provers). Các prover này tạo ra bằng chứng zk trên mạng Succinct, rồi gửi bằng chứng đến khách hàng.
Để đảm bảo mức giá tốt nhất cho khách hàng, lớp Succinct gồm hai phần: một thị trường nơi các bên tạo bằng chứng đưa ra mức giá cạnh tranh nhất cho mỗi yêu cầu, và một hệ thống tổng hợp có thể mở rộng quy mô cho từng bằng chứng được tạo ra nhằm giảm chi phí đơn vị. Đơn giản và dễ thực hiện!
Về bản chất, Succinct giống như một nhà thầu mà bạn thuê để xử lý việc tạo bằng chứng thay bạn. Hãy tưởng tượng bạn không thể vẽ meme, hoặc không có thời gian để rèn luyện kỹ năng đó; vậy thì thuê người khác làm giúp. Succinct cũng tương tự như vậy, nhưng dành riêng cho việc tạo bằng chứng.
Như câu tục ngữ nói: "Đổi mới lớn đồng nghĩa với bài viết lớn" (Ha ha, tôi vừa bịa ra, xin lỗi!). Có một điều chắc chắn: bằng chứng zk tiềm năng vô cùng to lớn. Chúng ta vẫn còn cách xa việc áp dụng rộng rãi, nhưng những dự án như hôm nay chúng tôi giới thiệu đang góp phần thu hẹp khoảng cách đó.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@0xNairolf
