ZK Rollups: Con voi trong phòng
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
ZK Rollups: Con voi trong phòng
Đối với các loại DApp khác nhau, ZK rollup có thể không phải là lựa chọn ngăn xếp phát triển tối ưu.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Jaehyun Ha
Dịch: TechFlow
Tóm tắt
-
Mặc dù các bằng chứng kiến thức không (ZKP) hứa hẹn xây dựng một hệ sinh thái blockchain riêng tư và mở rộng tốt hơn, nhiều khía cạnh về kiến thức không (ZK) lại bị hiểu sai hoặc khác biệt so với cách triển khai phổ biến.
-
ZKP có hai đặc điểm chính: "kiến thức không" và "tính súc tích". Mặc dù điều này không sai, phần lớn các rollup ZK chỉ tận dụng thuộc tính súc tích, trong khi dữ liệu giao dịch và thông tin tài khoản không hoàn toàn được bảo vệ ở mức độ kiến thức không hay riêng tư.
-
Đối với nhiều loại DApp khác nhau, rollup ZK có thể không phải là lựa chọn ngăn xếp phát triển tối ưu. Ví dụ, việc tạo ra ZKP có thể trở thành nút thắt cổ chai cho khả năng xác nhận nhanh, làm giảm hiệu suất của trò chơi Web3, trong khi phương pháp đảm bảo tính sẵn sàng dữ liệu dựa trên chênh lệch trạng thái có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các giao thức cho vay DeFi.
Hình 1: ZK là một từ thời thượng rất hấp dẫn
Nguồn: imgflip
Tình trạng hiện tại của ngành công nghiệp blockchain có thể được ví như thời đại của kiến thức không (ZK). Dù bạn đi đâu, ZK cũng đều nổi bật, và ngày càng hiếm thấy những dự án blockchain thế hệ tiếp theo mà không đưa ZK vào tên gọi của họ. Về mặt kỹ thuật, không thể phủ nhận rằng ZK là một công nghệ đầy hứa hẹn, góp phần xây dựng hệ sinh thái blockchain có khả năng mở rộng và riêng tư hơn. Tuy nhiên, do nền tảng kỹ thuật phức tạp của ZK, nhiều nhà đầu tư – cả cá nhân lẫn tổ chức – thường đầu tư vào các dự án ZK chỉ vì "tin rằng" nó trông thật ngầu, mới mẻ và có thể giải quyết bài toán tam giác bất khả thi của blockchain, mà không thực sự hiểu rõ cách công nghệ ZK mang lại lợi ích cụ thể cho từng dự án.
Trong loạt bài viết về ZK này, chúng tôi sẽ thảo luận về những sự thật khó tránh khỏi (điểm yếu và bất lợi) của rollup ZK cùng với các ứng dụng hữu ích của nó. Trước tiên, chúng tôi sẽ phân tích hai thuộc tính cốt lõi của bằng chứng kiến thức không (ZKP) trong blockchain: “kiến thức không” và “tính súc tích”. Sau đó, chúng tôi sẽ tìm hiểu lý do tại sao phần lớn các rollup ZK đang hoạt động hiện nay chưa thực sự tận dụng khía cạnh “kiến thức không”. Tiếp theo, chúng tôi sẽ xem xét những lĩnh vực nào thì việc áp dụng rollup ZK lại gây hại nhiều hơn lợi, tránh xa những vấn đề nổi tiếng như độ phức tạp trong triển khai. Cuối cùng, chúng tôi sẽ giới thiệu những dự án tiêu biểu đã vận dụng hiệu quả các nguyên tắc ZK và thực sự thu được lợi ích rõ rệt từ việc sử dụng công nghệ ZK.
Nhắc lại: Chu kỳ sống của giao dịch trong ZK Rollup
Rollup là giải pháp mở rộng nhằm giải quyết giới hạn thông lượng của lớp 1 (L1) bằng cách thực thi gói giao dịch bên ngoài chuỗi rồi lưu trữ bản tóm tắt dữ liệu trạng thái L2 mới nhất lên L1. Trong số đó, điểm nổi bật của ZK Rollup là khả năng rút tiền nhanh nhờ gửi lên chuỗi bằng chứng hợp lệ cho các tính toán ngoại chuỗi. Trước khi đi sâu vào các vấn đề của ZK rollup, hãy cùng nhắc lại sơ qua chu kỳ sống của một giao dịch trong ZK rollup.
Hình 2: Chu kỳ sống của giao dịch trong ZK rollup
Nguồn: Trung tâm nghiên cứu Presto
-
Mỗi người dùng L2 tạo và gửi giao dịch của họ tới bộ sắp thứ tự (sequencer).
-
Bộ sắp thứ tự tập hợp và sắp xếp nhiều giao dịch, sau đó thực thi chúng ngoài chuỗi để tính toán trạng thái rollup mới. Kế đó, sequencer gửi trạng thái rollup mới này dưới dạng “lô” (batch) tới hợp đồng thông minh trạng thái trên chuỗi, đồng thời nén dữ liệu giao dịch L2 tương ứng thành khối dữ liệu nhằm đảm bảo tính sẵn sàng dữ liệu.
-
Lô này được gửi tới máy tạo bằng chứng (prover), người sẽ tạo ra bằng chứng hợp lệ cho việc thực thi lô (hay còn gọi là ZKP). Sau đó, bằng chứng hợp lệ này cùng với dữ liệu bổ sung (ví dụ gốc trạng thái trước đó) được gửi tới hợp đồng thông minh người xác minh (verifier) trên L1, giúp verifier nhận diện được nội dung mà nó đang xác minh.
-
Sau khi hợp đồng verifier kiểm tra thấy bằng chứng hợp lệ, trạng thái rollup sẽ được cập nhật và các giao dịch L2 trong lô đã gửi sẽ được coi là đã hoàn tất.
(Lưu ý rằng cách giải thích này là phiên bản đơn giản hóa quy trình ZK Rollup; mỗi triển khai cụ thể có thể khác nhau tùy theo giao thức. Nếu phân biệt rõ vai trò, có thể tồn tại thêm các thực thể khác trong L2 như bộ tổng hợp (aggregator), bộ thực thi (executor) và người đề xuất (proposer). Cấp độ khối dữ liệu cũng có thể khác nhau, như khối, nhóm khối và lô, tùy theo mục đích sử dụng. Giải thích trên đây giả định một tình huống với bộ sắp thứ tự tập trung có quyền lực mạnh để thực thi giao dịch, đồng thời tạo ra định dạng khối dữ liệu thống nhất dưới dạng lô.)
Khác với Optimistic Rollup, nhờ có ZKP (ví dụ ZK-SNARKs hoặc ZK-STARKs), ZK Rollup có thể xác minh tính đúng đắn của hàng ngàn giao dịch thông qua việc kiểm tra một bằng chứng đơn giản, mà không cần phải phát lại toàn bộ các giao dịch. Vậy thì, ZKP này là gì và nó có những đặc điểm nào?
Hai thuộc tính của ZKP: Kiến thức không và tính súc tích
Như tên gọi, ZKP cơ bản là một loại bằng chứng. Bằng chứng có thể là bất cứ thứ gì đủ để hỗ trợ tuyên bố của người cung cấp. Giả sử Bob (người cung cấp) muốn khiến Alice (người xác minh) tin rằng anh ta có quyền kiểm soát chiếc laptop của mình. Cách đơn giản nhất để chứng minh điều này là Bob nói mật khẩu cho Alice, rồi Alice nhập mật khẩu vào máy tính và xác minh rằng Bob thực sự có quyền. Tuy nhiên, quy trình xác minh này khiến cả Alice và Bob đều không hài lòng. Nếu Bob đặt một mật khẩu rất dài và phức tạp, việc Alice nhập chính xác sẽ cực kỳ khó khăn (giả sử Alice không thể sao chép-dán). Thực tế hơn, Bob có thể không muốn tiết lộ mật khẩu của mình cho Alice để chứng minh quyền kiểm soát.
Liệu có cách nào để xác minh mà Alice có thể nhanh chóng kiểm tra quyền kiểm soát máy tính mà không cần Bob tiết lộ mật khẩu? Ví dụ, Bob có thể mở khóa laptop bằng cảm biến vân tay trước mặt Alice, như trong Hình 3 (lưu ý đây không phải ví dụ hoàn hảo về ZKP). Đây chính là nơi Alice và Bob đều có thể hưởng lợi từ hai thuộc tính then chốt của ZKP: thuộc tính kiến thức không và thuộc tính súc tích.
Hình 3: Trực giác nâng cao về kiến thức không và tính súc tích
Nguồn: imgflip
Kiến thức không (ZK)
Thuộc tính kiến thức không ám chỉ rằng bằng chứng do người cung cấp tạo ra sẽ không tiết lộ bất kỳ thông tin nào về bí mật (witness - dữ liệu riêng tư), ngoài việc xác nhận tính hợp lệ của bằng chứng, khiến người xác minh hoàn toàn không biết gì về dữ liệu. Trong blockchain, thuộc tính này có thể được dùng để bảo vệ quyền riêng tư của người dùng cá nhân. Nếu áp dụng ZKP cho mọi giao dịch, người dùng có thể chứng minh tính hợp pháp của hành vi (ví dụ chứng minh một người có đủ tiền để thực hiện giao dịch) mà không tiết lộ chi tiết giao dịch (như chuyển tiền, cập nhật số dư tài khoản, triển khai và thực thi hợp đồng thông minh) ra công chúng.
Tính súc tích
Thuộc tính súc tích ám chỉ khả năng của ZK trong việc tạo ra một bằng chứng ngắn gọn và dễ xác minh từ một tuyên bố kích thước lớn, nói cách khác, nó nén cái lớn thành dạng nhỏ gọn. Trong blockchain, thuộc tính này đặc biệt hữu ích cho rollup. Nhờ ZKP, người xác minh trên L2 có thể khẳng định việc thực thi giao dịch đúng đắn bằng cách gửi một bằng chứng súc tích lên người xác minh trên L1 (tính hợp lệ của hàng TB giao dịch có thể được biểu diễn bằng bằng chứng chỉ 10~100 KB). Sau đó, người xác minh có thể xác nhận tính hợp lệ của việc thực thi trong thời gian ngắn (khoảng 10 mili giây đến 1 giây) bằng cách kiểm tra bằng chứng súc tích thay vì phát lại toàn bộ giao dịch.
ZK Rollup rất tuyệt, nhưng không đồng nghĩa với riêng tư
Các đặc điểm nói trên của ZKP được tận dụng khá tốt trong ZK Rollup. Mặc dù người xác minh không thể suy luận dữ liệu giao dịch gốc từ các ZKP nhận được từ người cung cấp, nhưng việc xác minh bằng chứng súc tích cho phép họ hiệu quả kiểm tra tuyên bố của người cung cấp (tức trạng thái L2 mới). Tuy nhiên, việc khẳng định rằng các ZK Rollup hiện tại hoàn toàn tuân thủ cả hai thuộc tính “kiến thức không” và “tính súc tích” là gây hiểu lầm. Điều này có thể đúng nếu chỉ tập trung vào tương tác giữa người cung cấp và người xác minh, nhưng ZK Rollup còn có các thành phần khác như sequencer, prover và các nút rollup. Vậy thì, nguyên tắc “kiến thức không” có đảm bảo cho họ không?
Thách thức trong việc đạt được riêng tư hoàn toàn bằng ZKP trong bất kỳ ZK Rollup nào đến từ việc nếu một số phần được làm riêng tư bằng ZK trong khi các phần khác vẫn công khai, có thể xảy ra các điểm yếu. Hãy nghĩ về chu kỳ sống giao dịch trong ZK Rollup: khi giao dịch được gửi từ người dùng tới sequencer, quyền riêng tư có được duy trì không? Với người tạo bằng chứng thì sao? Hay khi lô L2 được gửi lên tầng DA, liệu thông tin tài khoản cá nhân có được bảo vệ? Hiện tại, tất cả các trường hợp này đều không thỏa mãn.
Hình 4: Rò rỉ riêng tư trong ZK rollup
Nguồn: Nghiên cứu Presto
Trong hầu hết các ZK Rollup phổ biến hiện nay, sequencer hoặc prover (hoặc thực thể tập trung có quyền lực mạnh) có thể nhìn rõ ràng các chi tiết giao dịch, bao gồm số tiền chuyển, cập nhật số dư tài khoản, triển khai và thực thi hợp đồng. Một ví dụ đơn giản: bạn có thể dễ dàng quan sát tất cả các chi tiết nói trên bằng cách truy cập bất kỳ trình khám phá khối (block explorer) nào của ZK Rollup. Hơn nữa, hãy tưởng tượng một tình huống sequencer tập trung ngừng hoạt động, một nút rollup khác cố gắng khôi phục trạng thái rollup. Nó sẽ trích xuất thông tin từ dữ liệu L2 được công khai trên tầng DA (trong hầu hết trường hợp là Ethereum L1) và tái tạo lại trạng thái L2. Trong quá trình này, bất kỳ nút nào có thể phát lại các giao dịch L2 lưu trên tầng DA đều có thể khôi phục thông tin trạng thái tài khoản của từng người dùng.
Do đó, thuật ngữ “kiến thức không” trong các ZK Rollup hiện nay được triển khai theo cách rời rạc. Mặc dù điều này không thể coi là sai, nhưng rõ ràng là nó khác biệt so với nhận thức phổ biến rằng “ZK có nghĩa là kiến thức không đồng nghĩa với riêng tư hoàn toàn”. Điểm mới mẻ của các ZK Rollup hiện nay nằm ở việc tận dụng thuộc tính “tính súc tích” chứ không phải “kiến thức không”, tức là thực thi giao dịch ngoài chuỗi và tạo ra bằng chứng súc tích cho người xác minh, để họ có thể xác minh tính hợp lệ một cách nhanh chóng và mở rộng mà không cần thực thi lại.
Vì lý do này, một số ZK Rollup như Starknet tự gọi mình là “validity rollup” để tránh nhầm lẫn, trong khi những dự án khác đảm bảo riêng tư ZK thực sự như Aztec tự nhãn là ZK-ZK rollup.
Suy ngẫm sâu hơn về tính thực tiễn của ZK Rollup
Như đã đề cập, phần lớn ZK Rollup hiện nay chưa đạt được riêng tư ZK hoàn toàn. Vậy mục tiêu tiếp theo của chúng ta là gì? Liệu có nên triển khai ZK ở mọi phần của rollup để đạt được riêng tư giao dịch hoàn toàn? Trên thực tế, đây không phải câu hỏi đơn giản. Ngoài việc đòi hỏi những tiến bộ kỹ thuật đáng kể để làm chín muồi công nghệ, ZK vẫn còn những tranh cãi về mặt ý thức hệ (ví dụ như việc sử dụng giao dịch riêng tư cho mục đích bất hợp pháp) và tính thực tiễn (ví dụ như nó thực sự hữu ích không?). Vì việc thảo luận về các vấn đề đạo đức liên quan đến riêng tư giao dịch hoàn toàn vượt ra ngoài phạm vi bài viết này, chúng tôi sẽ tập trung vào hai vấn đề thực tiễn mà các dự án blockchain gặp phải khi sử dụng ZK Rollup.
Điểm 1: Việc tạo ZKP có thể là nút thắt cổ chai cho tính xác định nhanh
Trước tiên, hãy bàn về tính thực tiễn của bản thân ZK Rollup. Điểm bán hàng hấp dẫn nhất của ZK Rollup là thời gian rút tài sản ngắn hơn nhờ “xác định nhanh” giao dịch, nhờ vào ZKP. Tăng TPS và phí giao dịch thấp là những lợi ích phụ thêm. Lĩnh vực tận dụng hiệu quả nhất các đặc điểm của ZK Rollup là ngành công nghiệp trò chơi, nơi việc nạp/rút tiền trong game diễn ra thường xuyên, và hàng loạt giao dịch trong game được tạo ra mỗi giây.
Nhưng liệu ZK Rollup có thực sự là ngăn xếp công nghệ tối ưu cho trò chơi? Để trả lời, chúng ta cần suy nghĩ sâu hơn về khái niệm “xác định nhanh” trong ZK Rollup. Hãy hình dung một người dùng đang trải nghiệm một trò chơi Web3 chạy trên ngăn xếp công nghệ dựa trên ZK Rollup. Người dùng đổi vật phẩm trong game lấy tiền game và cố gắng rút tài sản đó ra khỏi game.
Để rút tài sản, giao dịch trong game phải được xác định. Nghĩa là giao dịch phải được đưa vào cam kết trạng thái Rollup mới, bằng chứng ZKP tương ứng phải được gửi lên L1, và cần chờ bằng chứng được xác định trên Ethereum L1 để đảm bảo giao dịch không thể đảo ngược. Nếu tất cả các bước này xảy ra tức thì, chúng ta sẽ đạt được “xác nhận giao dịch tức thì” mà ZK Rollup thường quảng cáo, cho phép người dùng rút tài sản ngay lập tức.
Tuy nhiên, thực tế xa vời như vậy. Theo số liệu thống kê về thời gian xác định của các ZK Rollup khác nhau do L2beat cung cấp, zkSync Era mất khoảng 2 giờ, Linea mất 3 giờ, còn Starknet trung bình mất khoảng 8 giờ. Lý do là vì việc tạo ZKP cần thời gian, và việc đưa thêm nhiều giao dịch vào một lô (tức một bằng chứng đơn lẻ) để giảm phí giao dịch cũng cần thêm thời gian. Nói cách khác, tốc độ tạo và gửi bằng chứng là nút thắt cổ chai tiềm tàng đối với khả năng xác định nhanh của ZK Rollup, điều này có thể làm giảm trải nghiệm người dùng trong trò chơi Web3.
Hình 5: Việc tạo ZKP có thể là nút thắt cổ chai tiềm tàng đối với tính xác định nhanh của ZK rollup
Nguồn: imgflip
Ngược lại, các chuỗi được tối ưu cho trò chơi như Ronin (hỗ trợ các trò chơi Web3 như Pixels và Axie Infinity) đảm bảo xác định siêu nhanh, nhưng đánh đổi sự phi tập trung và an toàn. Ronin không phải là chuỗi dựa trên ZK hay Rollup: nó là một chuỗi EVM hoạt động dưới cơ chế đồng thuận PoA (Proof of Authority) + DPoS (Proof of Stake ủy quyền). Nó chọn 22 trình xác thực dựa trên số lượng cổ phần ủy quyền, sau đó các trình xác thực này tạo và xác minh khối theo cách PoA (chỉ qua quá trình bỏ phiếu giữa 22 trình xác thực). Do đó, trên Ronin, giao dịch có thể nhanh chóng đạt được xác định, gần như không có độ trễ khi được đưa vào khối, và thời gian xác minh rất ngắn. Sau hard fork Shillin, trung bình mỗi giao dịch chỉ mất 6 giây để hoàn tất xác định. Ronin đạt được tất cả những điều này mà không cần ZKP.
Tất nhiên, Ronin cũng có nhược điểm. Việc quản lý bởi các trình xác thực tập trung khiến nó dễ bị tấn công 51% hơn. Hơn nữa, do không dùng Ethereum làm tầng thanh toán, nó không kế thừa được độ an toàn của Ethereum. Việc sử dụng cầu nối chéo chuỗi cũng tiềm ẩn rủi ro an ninh. Nhưng từ góc nhìn người dùng: họ có thực sự quan tâm? Các ZK Rollup hiện tại không có sắp thứ tự phi tập trung cũng gặp vấn đề điểm lỗi đơn (SPOF). Ethereum đảm bảo cho chúng bằng cách giảm khả năng hoàn tác giao dịch, nhưng nếu sequencer hoặc verifier tập trung gặp sự cố, ZK Rollup cũng sẽ đóng băng. Một lần nữa, “ZK” trong ZK Rollup chỉ dùng để xác minh tính đúng đắn của việc thực thi. Nếu có một dự án khác cung cấp chức năng tương tự nhưng nhanh hơn và rẻ hơn, ZK Rollup có thể không còn là lựa chọn hàng đầu của người dùng và nhà phát triển Web3 game.
Điểm 2: Phát hành chênh lệch trạng thái là con dao hai lưỡi
Một điểm nữa là tính thực tiễn trong cách triển khai giao thức ZK Rollup. Ở đây, chúng tôi tập trung vào việc phát hành chênh lệch trạng thái — một trong những phương pháp đảm bảo tính sẵn sàng dữ liệu (data availability) trong ZK rollup (xem Unlocking Dencun Upgrade: Unseen Truth of Scaling DA Layers, Jaehyun Ha, 12Apr24).
Một cách đơn giản để hiểu tính sẵn sàng dữ liệu trong rollup là hình dung một người leo núi nghiệp dư ghi lại và chứng minh hành trình chinh phục đỉnh Everest của mình. Cách đơn giản nhất là quay video từng bước từ trại căn cứ đến đỉnh núi. Mặc dù tập tin video có thể rất lớn, nhưng bất kỳ ai cũng có thể xác minh hành trình leo núi và có thể phát lại đoạn phim. Ẩn dụ này tương tự với phương pháp phát hành dữ liệu giao dịch gốc nhằm đảm bảo tính sẵn sàng dữ liệu. Optimistic Rollup tuân theo phương pháp này để cho phép các bên thách thức cá nhân phát lại và xác minh việc thực thi đúng, vì không thể tin tưởng cam kết trạng thái từ sequencer. Trong ZK Rollup, Polygon zkEVM và Scroll áp dụng phương pháp này, lưu trữ dữ liệu giao dịch L2 gốc dưới dạng nén trên L1, để bất kỳ ai khi cần có thể phát lại giao dịch L2 nhằm khôi phục trạng thái rollup.
Quay lại ví dụ người leo núi nghiệp dư, một phương pháp xác minh khác có thể là một người leo núi nổi tiếng đồng hành cùng anh ta chinh phục Everest, để chứng minh với thế giới rằng cuộc leo núi đã thực sự hoàn thành. Vì hành trình đã được một cá nhân đáng tin cậy xác nhận, người leo núi không còn cần phải ghi lại từng bước. Chỉ cần chụp một bức ảnh tại điểm xuất phát và đỉnh núi là đủ, người khác sẽ tin rằng anh ta đã chạm tới đỉnh. Ẩn dụ này phản ánh phương pháp phát hành chênh lệch trạng thái nhằm đảm bảo tính sẵn sàng dữ liệu. Trong ZK Rollup, zkSync Era và StarkNet áp dụng phương pháp này, chỉ lưu trữ chênh lệch trạng thái trước và sau khi thực thi giao dịch L2 trên L1, để khi cần thiết, bất kỳ ai có thể tính toán chênh lệch trạng thái từ trạng thái ban đầu nhằm khôi phục trạng thái rollup.
Hình 6: Phát hành giao dịch gốc so với phát hành chênh lệch trạng thái
Nguồn: Nghiên cứu Presto
Phương pháp chênh lệch trạng thái này rõ ràng có lợi thế về chi phí so với phương pháp phát hành dữ liệu giao dịch gốc, vì nó loại bỏ bước lưu trữ các giao dịch trung gian, từ đó giảm chi phí lưu trữ trên L1. Mặc dù điều này thường không phải vấn đề, nhưng vẫn tồn tại một điểm yếu tiềm tàng: phương pháp này không cho phép khôi phục lịch sử giao dịch L2 đầy đủ, điều này có thể là vấn đề đối với một số DApp nhất định.
Lấy ví dụ giao thức cho vay DeFi Compound, giả sử nó được xây dựng trên ngăn xếp công nghệ ZK Rollup dựa trên chênh lệch trạng thái. Các giao thức này cần lịch sử giao dịch đầy đủ để tính lãi suất cho vay và cung ứng từng giây. Nhưng nếu sequencer ZK Rollup gặp sự cố, và các nút rollup khác cố gắng khôi phục trạng thái mới nhất thì sao? Nó có thể khôi phục trạng thái, nhưng lãi suất sẽ bị khôi phục không chính xác, vì nó chỉ có thể theo dõi các điểm ảnh (snapshot) giữa các lô chứ không phải từng giao dịch trung gian.
Kết luận
Bài viết này chủ yếu khẳng định rằng “ZK” không thực sự tồn tại trong phần lớn các ZK Rollup hiện nay, và ở nhiều nơi trong DApp, việc sử dụng ZKP và chương trình ZK có thể không phải là lựa chọn tối ưu. Công nghệ ZK có thể cảm thấy oan uổng khi bị chỉ trích, vì bản thân nó không có vấn đề gì, mà chỉ trong quá trình tận dụng tiến bộ công nghệ, nó có thể gây ra sự suy giảm hiệu suất tiềm tàng cho DApp. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là công nghệ ZK vô ích với ngành này. Khi ZKP và ZK rollup cuối cùng đạt đến độ trưởng thành kỹ thuật, chúng chắc chắn có thể cung cấp những giải pháp tốt hơn để giải quyết bài toán tam giác bất khả thi của blockchain. Trên thực tế, hiện đã có những dự án dựa trên ZK duy trì được riêng tư ZK, và cũng có nhiều loại DApp đang tận dụng hiệu quả các ưu điểm của ZKP và ZK rollup.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@presto_labs
