Phân tích sâu BasedAI: Mạng vận hành mô hình ngôn ngữ lớn chú trọng cả quyền riêng tư và hiệu suất, có phải là Bittensor tiếp theo trong lĩnh vực AI?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phân tích sâu BasedAI: Mạng vận hành mô hình ngôn ngữ lớn chú trọng cả quyền riêng tư và hiệu suất, có phải là Bittensor tiếp theo trong lĩnh vực AI?
BasedAI, một dự án AI tích hợp mô hình ngôn ngữ lớn, ZK, mã hóa đồng dạng và tiền meme.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: TechFlow
Làn sóng AI vẫn đang tiếp tục nóng lên.
Nhiều dự án đang cố gắng "AI hóa" bản thân, mang theo khẩu hiệu mới là “giúp AI hoạt động tốt hơn”, với hy vọng bay cao theo cơn gió AI.
Tuy nhiên, phần lớn các dự án cũ đã được định giá trong những chu kỳ trước, còn những dự án mới như Bittensor thì nay cũng không còn “mới” nữa. Chúng ta vẫn cần tìm kiếm những dự án chưa được định giá đầy đủ nhưng có tiềm năng kể chuyện (narrative).
Trong các dự án mã hóa đang “giúp AI tốt hơn”, cải thiện tính riêng tư luôn là một hướng đi hấp dẫn:
Một là vì bảo vệ quyền riêng tư tự nhiên đồng điệu với khái niệm bình đẳng trong phi tập trung; hai là để bảo vệ riêng tư, bắt buộc phải sử dụng các công nghệ như zk và mã hóa đồng hình (homomorphic encryption).
Kết hợp giữa câu chuyện đúng đắn và công nghệ cao cấp, một dự án AI như vậy nhiều khả năng sẽ phát triển thuận lợi.
Và nếu một dự án nghiêm túc như vậy lại còn kết hợp thêm cách chơi của tiền meme, liệu có thú vị hơn không?
Ngay từ đầu tháng 3, một dự án tên BasedAI đã âm thầm đăng ký tài khoản trên Twitter, ngoài việc chia sẻ lại bài viết của người khác thì chỉ chính thức đăng đúng 2 bài; đồng thời trang web của nó trông cực kỳ sơ sài — ngoại trừ một whitepaper dạng luận văn cao cấp.
Tuy nhiên, một số KOL nước ngoài đã nhanh chân phân tích và nhận xét rằng dự án này có thể là “Bittensor tiếp theo”.
Đồng thời, token cùng tên $basedAI của dự án này từ cuối tháng 2 đã tăng mạnh, mức tăng vượt quá con số đáng kinh ngạc là 40 lần.
Sau khi đọc kỹ whitepaper luận văn của dự án, chúng tôi phát hiện BasedAI là một dự án AI kết hợp mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), ZK, mã hóa đồng hình và tiền meme;
Trong khi công nhận định hướng kể chuyện của nó, chúng tôi càng ấn tượng hơn với thiết kế kinh tế tinh vi của dự án, khi đã liên kết một cách tự nhiên việc điều phối tài nguyên tính toán với cách dùng tiền meme khác.
Xét thấy dự án vẫn ở giai đoạn rất sớm, nội dung kỳ này sẽ phân tích xem BasedAI có tiềm năng trở thành “Bittensor tiếp theo” hay không.
Khi khoa học nghiêm túc kết hợp với Meme
BasedAI thực sự đang làm gì?
Trước khi trả lời câu hỏi này, hãy cùng xem BasedAI do ai tạo ra.
Dữ liệu công khai cho thấy, BasedAI do tổ chức có tên Based Labs và đội ngũ sáng lập Pepecoin cùng phát triển, nhằm giải quyết vấn đề về quyền riêng tư khi sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) trong lĩnh vực AI hiện nay.
Tổ chức Based Labs khá bí ẩn với thông tin công khai ít ỏi, trang web chỉ hiển thị một dãy từ khóa công nghệ theo phong cách Ma trận (truy cập tại đây); còn nhà nghiên cứu Sean Wellington trong tổ chức là tác giả của whitepaper luận văn công khai của BasedAI:
Dữ liệu Google Scholar cho thấy Sean tốt nghiệp UC Berkeley, từ năm 2006 đã xuất bản nhiều bài báo về hệ thống thanh lý, dữ liệu phân tán, chuyên về nghiên cứu AI và mạng phân tán — rõ ràng là một nhân vật kỳ cựu trong lĩnh vực công nghệ.
Về phía bên kia, pepecoin không phải là đồng PEPE đang nổi đình nổi đám hiện nay, mà là một meme ra đời từ năm 2016, từng có blockchain L1 riêng, nay đã chuyển sang Ethereum.
Bạn có thể gọi đây là một meme OG, hiểu biết về phát triển L1.
Nhưng một bên là bậc thầy khoa học AI nghiêm túc, một bên là nhóm meme; hai nhóm tưởng chừng không liên quan lại làm sao tạo nên tia lửa trong BasedAI?
ZK và FHE: Cân bằng hiệu suất tính toán AI và quyền riêng tư
Nếu tạm gác yếu tố meme sang một bên, phần giới thiệu ngắn gọn trên Twitter của BasedAI đã trực tiếp nêu bật giá trị kể chuyện của dự án:
"Your prompts are your prompts." (Gợi ý của bạn là của riêng bạn)
Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của quyền riêng tư và chủ quyền dữ liệu: khi bạn dùng GPT hoặc các mô hình ngôn ngữ lớn khác, mọi gợi ý và thông tin bạn nhập đều bị máy chủ đối diện thu thập, nghĩa là dữ liệu riêng tư của bạn bị lộ ra cho OpenAI hoặc các nhà cung cấp mô hình.
Dù điều này có vẻ vô hại, nhưng rủi ro về quyền riêng tư vẫn tồn tại, và bạn chỉ có thể tin tưởng mù quáng rằng nhà cung cấp mô hình sẽ không lạm dụng lịch sử trò chuyện của bạn.
Bỏ qua các công thức toán học và thiết kế kỹ thuật phức tạp trong whitepaper BasedAI, bạn có thể đơn giản hiểu việc BasedAI muốn làm là:
Mã hóa toàn bộ nội dung cuộc trò chuyện giữa bạn và mô hình ngôn ngữ lớn, thực hiện tính toán mà không tiết lộ văn bản gốc, rồi trả về kết quả chỉ có bạn mới giải mã được.
Bạn chắc chắn đoán được, để đạt được hiệu ứng này, hai công nghệ bảo mật ZK (chứng minh không kiến thức) và FHE (mã hóa đồng hình hoàn toàn) sẽ xuất hiện.
-
ZK cho phép bạn chứng minh một điều đúng/sai mà không tiết lộ nội dung gốc;
-
FHE cho phép bạn thực hiện tính toán trên dữ liệu đã được mã hóa.
Kết hợp cả hai, bạn có thể gửi gợi ý dưới dạng mã hóa tới mô hình AI, mô hình trả lời bạn, nhưng các bên trung gian không biết bạn hỏi gì và câu trả lời là gì.
Nghe thì hay, nhưng có một vấn đề then chốt — thực thi FHE tiêu tốn rất nhiều tài nguyên tính toán và thời gian chờ đợi, hiệu suất thấp.
Trong khi đó, các mô hình lớn như GPT yêu cầu phản hồi nhanh cho người dùng, làm sao cân bằng giữa hiệu suất và bảo vệ quyền riêng tư?
BasedAI đặc biệt nhấn mạnh trong luận văn về công nghệ "Cerberus Squeezing", được chứng minh bằng các công thức toán học phức tạp:
Chúng tôi không đủ chuyên môn để đánh giá việc thực hiện toán học của công nghệ này, nhưng mục đích của nó có thể được hiểu đơn giản là:
Tối ưu hiệu suất xử lý dữ liệu mã hóa trong FHE, lựa chọn tập trung tài nguyên tính toán vào những điểm then chốt, hoàn thành nhanh chóng để hiển thị kết quả.
Luận văn cũng đưa ra dữ liệu thực nghiệm chứng minh mức độ cải thiện hiệu suất:
Khi áp dụng Cerberus Squeezing, số bước tính toán cần thiết cho mã hóa đồng hình hoàn toàn gần như giảm một nửa.
Từ đây, ta có thể mô phỏng nhanh quy trình người dùng khi dùng BasedAI:
-
Người dùng nhập gợi ý, yêu cầu phân tích cảm xúc trong bản ghi trò chuyện của một người, nhưng muốn bảo vệ quyền riêng tư.
-
Dữ liệu được gửi đến nền tảng BasedAI dưới dạng mã hóa, đồng thời chỉ định mô hình AI cần dùng (ví dụ: mô hình phân tích cảm xúc).
-
Thợ đào trong mạng BasedAI nhận nhiệm vụ, dùng tài nguyên tính toán của mình để thực thi mô hình AI đã chỉ định, xử lý dữ liệu mã hóa này.
-
Các nút mạng hoàn thành nhiệm vụ tính toán mà không giải mã dữ liệu, trả về kết quả xử lý đã mã hóa cho người dùng.
-
Người dùng nhận kết quả mã hóa, dùng khóa riêng giải mã để có được kết quả phân tích dữ liệu mong muốn.
"Não", thợ đào và người xác minh
Ngoài yếu tố kỹ thuật, mạng BasedAI có những vai trò cụ thể nào để thực hiện công nghệ và đáp ứng nhu cầu người dùng?
Trước tiên, cần giới thiệu khái niệm tự tạo ra của dự án: "Não".
Một "Não" từ Based Labs
Thông thường, các dự án AI mã hóa không thể thiếu ba yếu tố:
-
Thợ đào: chịu trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ tính toán, tiêu tốn tài nguyên tính toán
-
Người xác minh: kiểm tra tính đúng đắn công việc của thợ đào, đảm bảo tính hợp lệ của giao dịch và nhiệm vụ tính toán trong mạng
-
Blockchain: ghi lại kết quả tính toán và xác minh vào sổ cái, dùng token gốc của chuỗi để thưởng cho các vai trò khác nhau.
BasedAI bổ sung thêm lớp khái niệm "Não" lên ba yếu tố trên:
"Bạn phải có một Não để chứa tài nguyên tính toán của thợ đào và người xác minh, khiến các tài nguyên này phục vụ cho việc tính toán các mô hình AI khác nhau và hoàn thành nhiệm vụ."
Nói thẳng ra, các "Não" đóng vai trò là các container phân tán cho nhiệm vụ tính toán cụ thể, dùng để chạy các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) đã được chỉnh sửa. Mỗi "Não" có thể chọn thợ đào và người xác minh mà nó muốn liên kết.
Nếu bạn thấy giải thích này quá trừu tượng, hãy coi sở hữu một "Não" giống như sở hữu một "giấy phép cung cấp dịch vụ điện toán đám mây":
Bạn muốn huy động một nhóm thợ đào và người xác minh để thực hiện tính toán mã hóa cho mô hình ngôn ngữ lớn, thì bạn phải có một giấy phép kinh doanh, trên đó ghi:
-
Địa chỉ kinh doanh của bạn ở đâu (số hiệu)
-
Phạm vi kinh doanh là gì (phân tích cảm xúc bằng AI, tạo ảnh từ văn bản, trợ lý y tế...)
-
Tài nguyên tính toán và năng lực của bạn lớn đến đâu
-
Bạn đã huy động những ai
-
Bạn sẽ được thưởng bao nhiêu khi làm việc này
Theo luận văn BasedAI, mỗi "Não" có thể chứa tới 256 người xác minh và 1792 thợ đào, trong khi hệ thống chỉ có tổng cộng 1024 "Não", điều này vô tình làm tăng tính khan hiếm của "Não".
Để tham gia vào một "Não", thợ đào và người xác minh cần làm như sau:
-
Thợ đào: kết nối vào nền tảng, quyết định lượng tài nguyên GPU phân bổ (phù hợp tính toán hơn), có thể gửi $BASED để bắt đầu công việc tính toán
-
Người xác minh: kết nối vào nền tảng, quyết định lượng tài nguyên CPU phân bổ (phù hợp xác minh hơn), có thể gửi $BASED để bắt đầu công việc xác minh
Càng gửi nhiều $BASED, thợ đào và người xác minh càng hoạt động hiệu quả trên "Não", và càng nhận được nhiều thưởng $BASED.
Rõ ràng, một "Não" đại diện cho quyền lực và mối quan hệ tổ chức nhất định, điều này mở ra không gian cho thiết kế token và cơ chế thưởng (chi tiết ở phần sau).
Tuy nhiên, thiết kế "Não" này có quen không?
Các "Não" khác nhau trong BasedAI tương tự như các subnet khác nhau trong Bittensor, thực hiện nhiệm vụ riêng biệt, dùng mô hình AI khác nhau;
Trong Polkadot từng nổi ở chu kỳ trước, các "Não" lại giống như các "khe cắm" khác nhau, chạy từng chuỗi song song riêng biệt để thực hiện các nhiệm vụ khác nhau.
BasedAI chính thức đưa ra ví dụ minh họa về "Não y tế" thực hiện nhiệm vụ:
-
Hồ sơ bệnh án bệnh nhân được mã hóa và gửi đến "Não y tế", tạo gợi ý để hỏi ý kiến chẩn đoán phù hợp;
-
Mô hình ngôn ngữ lớn phù hợp trong mạng BasedAI, dưới sự hỗ trợ của ZK và FHE, có thể tạo câu trả lời mà không cần giải mã dữ liệu nhạy cảm của bệnh nhân, bước này sử dụng tài nguyên tính toán của thợ đào và người xác minh;
-
Nhà cung cấp dịch vụ y tế nhận đầu ra đã mã hóa từ mạng BasedAI. Chỉ người gửi mới có thể giải mã kết quả, nhận được đề xuất điều trị, trong suốt quá trình dữ liệu không bị lộ hoặc rò rỉ.
Bán quyền "Não" đầy sáng tạo, có lợi cho Pepecoin
Vậy làm thế nào để có được một "Não", lấy được quyền "giấy phép khởi công" cho việc tính toán mã hóa mô hình AI?
BasedAI kết hợp với Pepecoin, biến việc bán quyền này thành một màn trình diễn đầy sáng tạo, đồng thời trao giá trị sử dụng cho đồng meme Pepecoin.
Do chỉ có 1024 "Não", dự án tự nhiên tận dụng việc mint NFT — mỗi khi một "Não" được bán, sẽ tạo ra một token ERC-721 tương ứng, bạn có thể coi như một giấy phép.
Để mint NFT "Não", cần thực hiện hai hành động liên quan đến Pepecoin: đốt cháy hoặc stake Pepecoin.
-
Về đốt cháy: "Não" đầu tiên cần người dùng chi 1000 Pepecoin để mint;
-
Cứ mỗi lần mint một "Não", chi phí mint lần tiếp theo tăng thêm 200 Pepecoin;
-
"Não" tạo theo cách này có thể chuyển nhượng, giao dịch;
-
Nếu tất cả Brain đều được lấy bằng cách đốt, sẽ có tổng cộng 107.563.530 Pepecoin bị tiêu hủy vĩnh viễn. (Dữ liệu CMC cho thấy nguồn cung lưu hành hiện tại là 133 triệu, nếu toàn bộ lượng đốt này xảy ra, gần như giảm 80% nguồn cung token)
Về staking:
-
Yêu cầu người dùng stake 100.000 Pepecoin trong 90 ngày;
-
Token ERC-721 của "Não" được phát hành ngay sau khi stake;
-
"Não" tạo theo cách này không thể chuyển nhượng, nhưng sẽ dần nhận thưởng token gốc $BASED
-
Sau 90 ngày có thể rút stake
Dù dùng cách nào, khi ngày càng nhiều "Não" được tạo, lượng Pepecoin tương ứng sẽ bị đốt hoặc bị khóa, tùy theo tỷ lệ tham gia của hai phương pháp.
Rõ ràng, đây không chỉ là phân bổ tài nguyên AI, mà đúng hơn là phân bổ tài sản mã hóa.
Do tính khan hiếm của "Não" và phần thưởng token khi khởi công, nhu cầu về Pepecoin khi tạo "Não" sẽ tăng mạnh; dù là stake hay đốt, đều làm giảm nguồn cung Pepecoin lưu hành, đương nhiên là tín hiệu tích cực về lý thuyết cho giá thứ cấp của token.
Đồng thời, miễn là số lượng "Não" được phát hành và hoạt động trong hợp đồng ERC-721 còn dưới 1024, BasedAI Portal sẽ tiếp tục phát hành "Não".
Nếu 1024 "Não" đã được phát hết, BasedAI Portal sẽ không cho phép tạo "Não" mới.
Một địa chỉ Ethereum có thể sở hữu nhiều NFT "Não". Cổng BasedAI cho phép người dùng quản lý phần thưởng nhận được từ tất cả các "Não" thuộc ví ETH đã kết nối. Người sở hữu "Não" hoạt động dự kiến kiếm được 30.000 đến 80.000 USD mỗi năm cho mỗi "Não" (theo dữ liệu trong luận văn).
Dưới sự dẫn dắt của động lực kinh tế này, cộng với câu chuyện AI và quyền riêng tư, có thể dự đoán sự bùng nổ khi "Não" chính thức ra mắt.
Tổng kết
Trong các dự án mã hóa, công nghệ bản thân không phải là mục đích, mà là công cụ để dẫn dắt sự chú ý, từ đó dẫn dắt việc phân bổ và luân chuyển tài sản.
Từ thiết kế "Não" của BasedAI, rõ ràng dự án đã hiểu rất sâu về việc “làm thế nào để thúc đẩy phân bổ tài sản”: dưới câu chuyện đúng đắn về quyền riêng tư, gom các tài nguyên cần thiết cho tính toán AI thành một loại quyền hạn, tạo tính khan hiếm cho quyền hạn này, từ đó dẫn dắt tài sản đổ vào quyền hạn, thúc đẩy tiêu thụ một token meme khác.
Tài nguyên tính toán được phân bổ đúng chỗ và nhận thưởng, tài sản "Não" của dự án kiếm được độ khan hiếm và tiếng vang, token meme giảm nguồn cung lưu hành...
Xét về góc độ tạo tài sản, thiết kế của BasedAI rất điêu luyện và tinh tế.
Tuy nhiên, nếu thực sự trả lời những câu hỏi ngầm hiểu, né tránh, giả vờ không biết:
Có bao nhiêu người sẽ dùng mô hình ngôn ngữ lớn bảo vệ quyền riêng tư này? Có bao nhiêu công ty AI lớn sẵn sàng hợp tác với công nghệ bảo vệ riêng tư bất lợi cho họ?
Câu trả lời có lẽ vẫn khó lạc quan.
Tuy nhiên, câu chuyện nhân cơ hội bay lên, thời điểm thổi phồng đang đến.
Đôi khi ta không cần chất vấn liệu có thực sự có đường để đi hay không, mà nên thuận theo chiều gió mà tiến.
Tài liệu tham khảo：
X: https://twitter.com/getbasedai
Website: https://www.getbased.ai/
Pepecoin: https://twitter.com/pepecoins
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
