Phỏng vấn nhà sáng lập Taiko: Đếm ngược nâng cấp Cancun, Taiko sẽ tận dụng lợi thế như thế nào?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phỏng vấn nhà sáng lập Taiko: Đếm ngược nâng cấp Cancun, Taiko sẽ tận dụng lợi thế như thế nào?
Mainnet Taiko sẽ được ra mắt trong vòng ba tháng sau nâng cấp Cancun, dự kiến phân bổ 50% token cho người dùng và nhà phát triển trong hai năm.
Chuyên sâu báo cáo Web3Người dẫn chương trình: JOE, Phó Tổng biên tập Foresight News
Khách mời: Daniel Wang, Đồng sáng lập & CEO Taiko
Người dẫn chương trình: Xin Daniel tự giới thiệu sơ qua về bản thân.
Daniel Wang: Tôi chính thức tham gia thị trường tiền mã hóa vào năm 2017, tuy nhiên thực tế trước đó vào năm 2013 tôi đã từng vận hành một sàn giao dịch trong khoảng một đến hai năm rồi ngừng hoạt động. Lúc đó giá Bitcoin chỉ khoảng 800 Nhân dân tệ, có lúc thấp nhất xuống còn hơn 200 Nhân dân tệ. Năm 2017 tôi tham gia dự án ICO Loopring, sau đó là dự án hiện tại Taiko – đây là toàn bộ hành trình của tôi cho đến nay.
Người dẫn chương trình: Sau khi làm xong Loopring, vì sao anh chọn赛道 Layer2?
Daniel Wang: Thực ra Loopring là hệ thống khớp lệnh trên chuỗi (on-chain order book clearing). Một thời gian dài chi phí tương tác trên chuỗi rất cao, mỗi giao dịch có thể tốn tới vài chục đô la Mỹ. Sau đó chúng tôi bắt đầu cân nhắc việc đưa dữ liệu từ trên chuỗi ra ngoài chuỗi và đã tạo ra Rollup đầu tiên trên thế giới, mặc dù lúc đó sản phẩm chưa hoàn thiện – nó không thể lập trình được và cũng không tương thích. Sau đó chúng tôi quyết định tiếp tục cải tiến công nghệ, làm những điều chưa ai từng làm, vì vậy mới khởi động dự án Taiko.
Người dẫn chương trình: Nâng cấp Cancun mang lại những ảnh hưởng gì?
Daniel Wang: Nâng cấp Cancun vốn đã được mong chờ từ rất lâu. Ngay từ ngày đầu thành lập đội ngũ Taiko, chúng tôi đã xác định rõ rằng điều kiện tiên quyết để ra mắt mainnet là phải đợi nâng cấp Cancun hoàn tất. Đồng thời, nhiều dự án Layer2 khác khi thiết kế rollup cũng tính đến việc giảm chi phí dữ liệu thông qua nâng cấp này. Sau khi nâng cấp, chi phí lưu trữ dữ liệu trung bình giảm khoảng 50 lần. Tuy nhiên vì đây là một thị trường dữ liệu riêng biệt, giá cả do thị trường điều tiết nên hiện tại khó có thể xác định chính xác số tiền cụ thể sẽ tiết kiệm được sau một thời gian vận hành, nhưng tôi tin rằng phần lớn các dự án Rollup đều sẽ được hưởng lợi.
Ảnh hưởng trực tiếp nhất của nâng cấp Cancun là giảm chi phí dữ liệu, từ đó giảm đáng kể chi phí giao dịch và thanh toán trên mạng lưới Layer2. Dĩ nhiên, kỹ sư vẫn cần làm nhiều việc trong quá trình này, nhưng với người dùng thì việc giảm chi phí là điều dễ nhận thấy nhất và cũng là điều họ quan tâm nhất.
Hiện tại chúng tôi vẫn đang đối mặt với một thách thức nhỏ, đó là làm sao tận dụng tối đa không gian Block. Ví dụ nếu dữ liệu chúng ta gửi lên chuỗi rất nhỏ, không lấp đầy hết không gian một block, nhưng chi phí trả gần như nhau, đồng thời còn lãng phí không gian. Vì vậy chúng tôi đang tìm cách tận dụng tối đa không gian block – đây là việc hiện đang được tối ưu hóa.
Người dẫn chương trình: Dự kiến sau nâng cấp Cancun, cấu trúc thị trường Layer2 sẽ chịu những ảnh hưởng nào?
Daniel Wang: Tôi nghĩ sẽ không có quá nhiều thay đổi ngay lập tức, mà đây là một quá trình, mọi người dần dần sửa code để thích nghi với môi trường mạng mới.
Hiện tại Starknet và các dự án Layer2 khác đã gần hoàn tất thử nghiệm, chúng tôi cũng đã chạy block trên mạng thử nghiệm nội bộ. Nhưng vẫn còn một số việc nhỏ lẻ cần xử lý, ví dụ như tôi vừa nói, làm sao tận dụng tối đa không gian block? Hay việc sử dụng bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) để xác minh hash block: dù là thông qua mạch điện hay biên dịch ZKVM thành tập lệnh, đều cần thêm công việc phát sinh.
Vì vậy hiện tại mọi người đều đang trong giai đoạn chuẩn bị. Tôi nghĩ cũng không cần vội vàng áp dụng ngay sau khi nâng cấp. Nhưng tôi cho rằng trong vòng ba tháng kể từ khi ra mắt, sẽ có rất nhiều dự án chuyển sang môi trường nâng cấp mới.
Người dẫn chương trình: Nâng cấp Cancun còn khoảng bảy tám ngày nữa, liệu có yếu tố rủi ro nào gây biến động thị trường không? Thứ hai, liệu việc nâng cấp tiếp theo đã bắt đầu được chuẩn bị chưa?
Daniel Wang: Về nâng cấp tiếp theo, thật sự chúng tôi chưa chuẩn bị nhiều, vì vẫn phải đi từng bước chắc chắn. Sau khi mainnet ra mắt, theo tôi biết, nâng cấp tiếp theo có thể dần được đưa vào lộ trình, đặc biệt mang lại lợi ích lớn cho giao dịch liên chuỗi, giúp tiết kiệm chi phí đưa dữ liệu lên chuỗi. Nếu như nâng cấp Cancun đã kéo dài bao lâu, thì nâng cấp tiếp theo có thể còn mất thời gian dài hơn nữa.
Tôi nghĩ rủi ro từ nâng cấp Cancun hiện tại không còn lớn lắm, vì đã thử nghiệm nhiều lần trên testnet rồi. Trừ khi client xuất hiện lỗi nhỏ, nhưng Ethereum có nhiều client triển khai khác nhau, nhìn chung tôi cho rằng đợt nâng cấp này sẽ diễn ra khá suôn sẻ.
Người dẫn chương trình: Anh có thể chia sẻ trải nghiệm gọi vốn của mình không?
Daniel Wang: Chúng tôi gọi vốn ba vòng. Vòng đầu tiên cực kỳ dễ dàng, các nhà đầu tư tự tìm đến chúng tôi. Vòng thứ hai khó hơn tương đối, vì định giá tăng, nên phải gặp gỡ nhiều hơn, họp với từng quỹ một. Vòng thứ ba thì ngược lại – chúng tôi phải chủ động đi tìm kiếm thị trường. Chúng tôi đã nói chuyện với rất nhiều VC, may mắn là họ khá công nhận định hướng của chúng tôi. Họ tranh luận về phương pháp triển khai cụ thể, nhưng về định hướng thì không nghi ngờ nhiều. Dù hiện tại là thị trường tăng giá, nhưng một hai tháng trước, việc gọi vốn trên thị trường không hề dễ, đặc biệt đội ngũ chúng tôi có vài gương mặt đến từ Trung Quốc. Chúng tôi cũng từng nói chuyện với các quỹ VC trong nước có vốn gốc Trung Quốc, nhưng các quỹ này đầu tư rất thận trọng. Trong khoảng một năm trở lại đây, các quỹ nước ngoài đầu tư mạnh hơn, nhưng phần lớn tập trung vào thị trường Mỹ.
Vì vậy bạn thấy các dự án Mỹ hoặc đội ngũ đến từ Mỹ sẽ dễ gọi vốn hơn. Chúng tôi cũng nhận thấy các VC Mỹ thường kết nối chặt chẽ với nhau. Trong vận hành dự án, họ không chỉ hỗ trợ trước khi đầu tư, mà sau khi đầu tư cũng cùng nhau tạo tiếng vang, tổ chức các sự kiện. Trong khi đó, các quỹ phương Đông dường như không năng nổ bằng. Hiện tại chúng tôi rất hài lòng với một số nhà đầu tư của mình, và chúng tôi cũng đang lựa chọn cẩn thận các quỹ.
Bản thân tôi thực ra không tham gia nhiều vào việc gọi vốn, người tham gia nhiều nhất là đồng sáng lập, còn tôi chủ yếu hỗ trợ trả lời các câu hỏi kỹ thuật. Vì vậy tôi cảm giác khá dễ dàng, nhưng những người trực tiếp đứng ra cảm thấy việc gọi vốn không hề đơn giản, đặc biệt với mức định giá cao như chúng tôi. Khi định giá cao, người khác sẽ hỏi bạn vì sao lại có định giá đó. Dù bạn có giỏi đến đâu, khi dùng tiền của người khác, bạn luôn phải nỗ lực thuyết phục họ. Các VC không ngu ngốc, ở mỗi vòng họ đều biết bạn phải mang lại bao nhiêu lợi nhuận, họ phải tự giải đáp được các thắc mắc của mình, mới có thể báo cáo với ban quyết định, mới có thể xin tiền từ LP của họ.
Trong quá trình nói chuyện, chúng tôi cũng đang giúp họ tìm câu trả lời. Quá trình này thực ra rất hữu ích cho chính công nghệ của chúng tôi, vì hiện nay nhiều VC lớn có các nhà phân tích rất giỏi, đặt ra những câu hỏi rất chính xác, điều này liên tục mang lại cảm hứng cho chúng tôi. Trong nội bộ chúng tôi cũng họp để bàn: tại sao câu hỏi này chúng tôi trả lời chưa tốt, là do phương án của chúng tôi chưa tốt, hay cần cải tiến thế nào. Quá trình này không chỉ đơn thuần là việc huy động vốn, mà còn là quá trình không ngừng tối ưu hóa phương án, thách thức lại tư duy của chính mình – vì vậy với chúng tôi, lợi ích thật sự rất lớn.
Xét về góc độ tài chính thuần túy, chúng tôi không gọi vốn cũng chẳng sao. Ban đầu chúng tôi từng nghĩ theo hướng cộng đồng hoàn toàn, không nhận một xu nào – đó là mục tiêu khi khởi động dự án cách đây hai năm. Về sau tư duy của tôi thay đổi, trải qua quá trình gọi vốn, nhưng tôi cho rằng quá trình này khá lành mạnh. Nếu tự dùng tiền của mình làm dự án, sẽ rất mù quáng và tự phụ, thiếu sự phản biện từ bên ngoài, ngược lại sẽ không thể làm ra dự án tốt như bây giờ.
Người dẫn chương trình: Vốn sẽ chủ yếu được dùng vào những lĩnh vực quan trọng nào?
Daniel Wang: Mục đích gọi vốn của chúng tôi là để đảm bảo dự án có thể tồn tại lâu dài bất kể thị trường tăng hay giảm. Xét về thuần túy kỹ thuật, chúng tôi không cần quá nhiều tiền, các công việc chuẩn bị cho mainnet cơ bản đã sẵn sàng, khả năng ra mắt mainnet trong hai ba tháng tới là rất cao.
Số lượng kỹ sư của chúng tôi cũng gần đủ, nên khoản chi lớn chủ yếu nằm ở hệ sinh thái. Chúng tôi sẽ đầu tư mạnh vào quảng bá công nghệ, chứ không phải nghiên cứu phát triển, ví dụ như các chương trình tài trợ (grants), tổ chức hackathon, tham gia các hội nghị, khuyến khích cộng đồng viết tài liệu, hướng dẫn tốt hơn.
Về hạ tầng, chúng tôi phải đảm bảo ứng dụng do người khác phát triển có thể chạy an toàn, tiền không bị mất, nên sẽ chi nhiều tiền cho kiểm toán an ninh. Dĩ nhiên, khi ra mắt mainnet, niêm yết token trên sàn, hay thu hút các dự án lớn [RK1] đến mainnet của mình, đều cần chi phí nhất định, bao gồm truyền thông, v.v., thực tế có rất nhiều khoản phải chi.
Vì vậy đợt gọi vốn này chủ yếu nhằm xây dựng hệ sinh thái, thu hút nhà phát triển, để chúng tôi có thể mở rộng quy mô, đi vững chắc hơn, không bị giới hạn bởi nguồn vốn.
Nếu cần thiết, chúng tôi có thể gọi vốn thêm, nhưng hiện tại chưa có kế hoạch này, vì mainnet sắp ra mắt rồi. Dù hiện tại vốn của chúng tôi so với nhiều dự án Layer2 khác còn chênh lệch, tổng số tiền gọi được cộng lại thực sự không nhiều, nhưng chúng tôi chi tiêu rất tiết kiệm, tôi cực kỳ thận trọng trong lập ngân sách.
Một khía cạnh khác là phần lớn token của chúng tôi dành cho cộng đồng, đội sáng lập không chiếm nhiều, ít nhất một nửa token hoàn toàn thuộc về cộng đồng. Bất kể bằng cách nào, cuối cùng đều quay về cộng đồng, chứ không phải nhà đầu tư hay đội sáng lập.
Tóm lại, mục tiêu của chúng tôi là không gọi quá nhiều vốn, mà phân phối càng nhiều token càng tốt. Nếu gọi vốn quá nhiều, áp lực bán sẽ rất lớn, nên dù ở vòng cuối với định giá cao, tổng số tiền gọi vốn cộng lại cũng không nhiều, tỷ lệ pha loãng cho VC thấp hơn nhiều so với các dự án khác, áp lực vận hành trong tương lai sẽ nhẹ hơn.
Người dẫn chương trình: Hiện tại thị trường có nhiều dự án Layer2, lợi thế cạnh tranh của Taiko thể hiện ở đâu?
Daniel Wang: Cạnh tranh khác biệt là điều cần thiết, không thể cứ clone stack công nghệ để phát token, rồi chỉ đơn thuần triển khai, như vậy ý nghĩa sẽ nhỏ hơn nhiều, nhưng không phải là không có giá trị. Một dự án nếu chỉ thông qua vận hành mà thu hút được nhiều người dùng tham gia vào Web3, cũng có giá trị nhất định. Ví dụ như chuỗi BASE, giá trị của nó nằm ở quảng bá, thu hút người dùng, tạo ra đóng góp lớn cho hệ sinh thái Ethereum.
Nhưng nếu mọi dự án đều chỉ làm vận hành, thì không thể cung cấp các lựa chọn khác nhau cho các nhà phát triển ứng dụng.
Vì vậy khi làm Taiko, câu hỏi đầu tiên chúng tôi tự đặt ra là: lúc đó đã có rất nhiều dự án Layer2, tại sao chúng tôi phải làm thêm một chuỗi mới? Chúng tôi mang lại lựa chọn khác biệt gì cho nhà phát triển? Đây là câu hỏi đầu tiên phải tự trả lời. Nếu không trả lời được, thì VC cũng sẽ không đầu tư.
Hiện tại định vị của chúng tôi khá đơn giản: nếu Taiko ra mắt ngày mai, chúng tôi chắc chắn là chuỗi Permissionless đầu tiên và thuần túy nhất. Dù là tạo block hay chứng minh block, bất kỳ ai cũng có thể tạo giao dịch, nhưng nếu muốn đóng gói một block độc lập, chi phí có thể cao hơn một chút. Bất kỳ ai cũng có cơ hội tham gia xây dựng mạng lưới. Lợi ích lớn nhất của Permissionless là mức độ phi tập trung không ai biết trước, nhưng ít nhất không phải do một bên duy nhất tạo block. Điều này dẫn đến hiện tượng: một số giao dịch trên Layer2 tập trung lo bị kiểm duyệt, dẫn đến giao dịch không được đóng gói, ví dụ như các giao dịch liên quan đến quyền riêng tư. Với Taiko là permissionless, ít nhất một số ứng dụng Layer2 sẽ chuyển sang Taiko. Nhưng chúng tôi cũng không biết chính xác loại ứng dụng Layer2 nào đặc biệt thích Taiko. Chúng tôi không giả định, mà chỉ đưa ra một lựa chọn cho nhà phát triển: nếu bạn thích Permissionless, lo ngại giao dịch bị kiểm duyệt, hãy đến với Taiko, vì chúng tôi không có khả năng kiểm duyệt bạn.
Trong tương lai, khi trưởng thành, chúng tôi cũng sẽ từ bỏ quyền sở hữu. Dịch ra ngôn ngữ kỹ thuật đơn giản, đây là một «base rollup», thứ tự tạo block và đóng gói giao dịch do thợ đào Ethereum quyết định, chứ không phải do tôi. Vì vậy chúng tôi từ bỏ quyền lực này, đồng thời cũng từ bỏ quyền lợi kiếm tiền từ nó. Layer2 hiện tại khá kiếm được tiền, phí giao dịch chảy vào ví họ, mỗi năm có thể từ vài trăm nghìn đến hàng triệu đô la Mỹ. Chúng tôi hoàn toàn nhường khoản phí này cho các kỹ sư độc lập, bên thứ ba có khả năng đóng gói block tốt nhất trong hệ sinh thái. Bằng việc hy sinh lợi ích cá nhân, mạng lưới sẽ phi tập trung và khỏe mạnh hơn.
Chúng tôi không muốn cạnh tranh bằng vận hành, vì chi phí vận hành khá cao, mặt khác tiềm ẩn rủi ro nhất định. Mỗi đồng vốn đều có chi phí. Chúng tôi không muốn cạnh tranh theo cách này, mà muốn thông qua công nghệ độc đáo để trao quyền cho một số ứng dụng, ví dụ hợp tác với MEV Layer2 nhiều hơn. Hiện tại nếu bạn làm MEV Layer2, cơ bản không thể hợp tác với các Layer2 hiện tại, vì họ phần lớn tập trung hóa, thu toàn bộ lợi nhuận MEV về mình. Nhưng nếu hợp tác với Taiko, hoặc thậm chí không hợp tác, bạn tự làm, nếu bạn đóng gói block, bạn sẽ nhận toàn bộ lợi nhuận MEV – đây chính là lựa chọn khác biệt mà chúng tôi muốn cung cấp.
Người dẫn chương trình: Làm thế nào để xây dựng Layer3?
Daniel Wang: Toàn bộ câu chuyện về Layer3 hiện vẫn cần kiểm chứng. Hiện tại mọi người đều cho rằng nếu một công ty có nhiều hoạt động trên chuỗi, họ có thể cần một chuỗi riêng, nhưng lại không muốn tốn thời gian làm thuật toán đồng thuận, chỉ muốn dùng thuật toán đồng thuận của Ethereum, lúc này họ có thể dùng công nghệ Taiko để tạo một Layer2 clone của Taiko, hoặc dùng công nghệ Taiko làm Layer3, rồi triển khai lên Taiko.
Nếu bạn thu hút 10 triệu hoặc 1 triệu người dùng, rồi một ngày bạn không muốn tiếp tục, muốn rút lui, 1 triệu người dùng này phải rút khỏi layer 2 về layer 1. Trên Ethereum, mỗi người dùng gửi một hoặc hai giao dịch đều rất tốn kém, đồng thời ảnh hưởng xấu đến chính Ethereum. Nếu bạn làm Layer3, khi rút lui bạn chỉ rút về Layer2, 1 triệu người dùng này đều giao dịch trên Layer2, chi phí sẽ rẻ hơn rất nhiều.
Tương lai khi nhiều công ty thử nghiệm, không chắc chắn liệu có thể vận hành lâu dài một chuỗi, có thể sẽ dùng Layer3 để làm chuỗi đó. Layer3 là một lựa chọn, nhưng hiện tại rất khó xác định ai sẽ chọn nó. Theo tôi, ví dụ mạng xã hội hoặc game, nơi mỗi giao dịch không có giá trị cao, có thể phù hợp hơn. Nhưng thật lòng, tôi nghe từ Layer3 đã lâu rồi, trong gần một năm có nhiều công ty chuyên làm Layer3, nhưng bạn xem website họ, có mấy người thực sự dùng công nghệ để tạo Layer3 và có người dùng hoạt động? Cơ bản là không có. Vì vậy hiện tại vẫn chỉ là một câu chuyện, hoặc là không khả thi, hoặc là quá sớm, chưa đến điểm tới hạn. Nhưng Taiko thực ra đã thử nghiệm, khoảng ba tháng trước chúng tôi có một testnet với Layer3, công nghệ Taiko cho phép triển khai lặp lại. Nếu muốn làm Layer3, chúng tôi có thể làm, nhưng hiện tại thái độ của chúng tôi là làm nền tảng công nghệ mã nguồn mở, nếu bạn muốn tự làm Layer3, dùng Taiko triển khai lên mạng Ethereum, hoàn toàn không vấn đề. Chúng tôi không muốn trở thành nhà cung cấp dịch vụ kiểu ToB, mục tiêu của chúng tôi là duy trì tốt Layer2, ai muốn làm thì chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ miễn phí, nhưng không muốn trở thành mô hình nhà cung cấp dịch vụ.
Người dẫn chương trình: Đối với nhà phát triển, sức hấp dẫn của Taiko nằm ở đâu?
Daniel Wang: Nếu tôi tự phát triển một ứng dụng, trước tiên tôi có thể phát triển bản mẫu trên Ethereum hoặc testnet Ethereum, vì việc chọn một Layer2 cụ thể quá sớm để phát triển bản mẫu thực sự có rủi ro khá lớn.
Bạn chỉ cần chọn một Layer2 cụ thể, sau đó muốn di chuyển sang nơi khác để phát triển lại sẽ cực kỳ khó khăn. Vì vậy tôi nghĩ nhiều dự án đều giả định: trước tiên thử nghiệm trên testnet Ethereum, thậm chí ra mắt trên mainnet, sau một thời gian lượng người dùng quá lớn, chi phí quá cao, lúc đó mới thực sự cần mở rộng quy mô, cần di chuyển sang Layer2, hoặc tự làm Layer2. Tôi cho rằng ít nhất trong giai đoạn đầu hoặc hiện tại, tư duy này khá hợp lý.
Mục tiêu của chúng tôi là nếu bạn dùng phương án này, khi muốn di chuyển, chỉ cần chuyển sang Taiko, cơ bản không cần sửa dòng code nào, chỉ cần đổi ID mạng, hạ thấp nhất rào cản sử dụng Taiko cho nhà phát triển. Nói cách khác, nếu anh không thích Taiko, cảm thấy có vấn đề hiệu suất hoặc an ninh trên Taiko, lo lắng, hoặc không thích đội ngũ chúng tôi, hỗ trợ kỹ thuật không hài lòng, lúc đó nếu muốn di chuyển sang chuỗi khác hoàn toàn tương thích với Ethereum, chi phí cơ bản là 0 hoặc chỉ tốn vài ngày công của một kỹ sư, không giống như chuyển sang chuỗi hoàn toàn dị cấu, hoặc sang ngôn ngữ lập trình khác, chuỗi MEV khác. Vậy chúng tôi thu hút nhà phát triển thế nào? Thứ nhất là giảm chi phí thử sai, thứ hai là cung cấp danh sách Permission List phi tập trung, đồng thời cố gắng giữ nguyên trạng lớp thực thi của Ethereum, chúng tôi không muốn thêm chức năng đặc biệt hoa mỹ. Chúng tôi không muốn có chức năng gắn bó (lock-in), nên khi Ethereum nâng cấp, chúng tôi sẽ theo sát nâng cấp, khi Ethereum có chức năng mới, chúng tôi sẽ cố gắng thêm vào ngay lập tức. Chúng tôi không muốn làm chuỗi không tương thích với Ethereum, vì vậy định vị hiện tại là phải phi tập trung, cuối cùng từ bỏ quyền sở hữu, đồng thời giữ mức độ tương thích cao với đầu thực thi của Ethereum – đây là nguyên tắc thiết kế chúng tôi kiên trì.
Nguyên tắc về mã nguồn là cơ bản 100% mã nguồn mở, ngoại trừ có thể hợp đồng airdrop không mở. Còn lại đều mở mã nguồn, và chúng tôi cực kỳ thoải mái với giao thức, ai muốn dùng thì dùng, ai muốn sửa thì sửa.
Người dẫn chương trình: Trong hệ sinh thái Taiko có những dự án thú vị nào?
Daniel Wang: Khi xây dựng hệ sinh thái, chúng tôi đặc biệt chú ý đến ba lĩnh vực: game, mạng xã hội và DeFi. Tất nhiên nói như vậy thực ra không phải là dự đoán tương lai, mà là nhìn lại quá khứ – ba lĩnh vực này trong hệ sinh thái của chúng tôi có thể đóng vai trò lớn hoặc triển vọng rộng. Tương lai có dự án nào phù hợp với Taiko, chúng tôi vẫn phải chờ xem, không dám vội kết luận.
Vì tôi có nền tảng kỹ thuật, đa số đội ngũ chúng tôi cũng là kỹ sư, tư duy kỹ sư của chúng tôi khác với vận hành: kỹ sư nói tôi làm ra thứ này, tôi thấy sản phẩm mình làm rất ngầu, sẽ có người dùng, nếu không có người dùng thì thôi.
Nhưng đội ngũ kinh doanh cần cố gắng thu hút nhiều người hơn, nhưng cuối cùng người dùng có ở lại hay không, phụ thuộc vào giá trị chuỗi bạn cung cấp. Vì vậy một mặt chúng tôi có nhiều hoạt động vận hành liên quan trong xây dựng hệ sinh thái, điều này tôi hoàn toàn ủng hộ. Nhưng đồng thời, xét về góc độ kỹ thuật, chúng tôi nhất định không thể nói thành bại của chuỗi phụ thuộc vào năng lực vận hành, không phải dựa vào việc đưa ra nhiều ưu đãi, nói ở đây ROI cao, rồi người đổ xô vào, chỉ cần lợi nhuận giảm, lập tức rút sạch.
Xét về dài hạn, chúng tôi không muốn sau khi ra mắt mainnet, tích cực nỗ lực làm đẹp bề ngoài bằng tiền, mà phải nhận diện bản chất vấn đề: 5 năm sau vì sao Taiko vẫn tồn tại? Vì sao nhà phát triển không chọn chuỗi có tỷ suất lợi nhuận cao, mà lại đến Taiko? Bạn nhất định phải tìm ra câu trả lời ngay lúc này, dĩ nhiên có thể chưa phải câu trả lời cuối cùng. Nhưng nếu lúc này bạn chưa có câu trả lời, thì vài năm sau bạn chắc chắn sẽ không tồn tại.
Vì chuỗi mới dưới sự thúc đẩy của vốn sẽ có nhiều tiền hơn để giành lấy người dùng hiện có hoặc vốn trên chuỗi. Mọi chuỗi đều sau khi vốn thoát lời, lại xuất hiện chuỗi mới, vốn có thể cao hơn, các VC luôn tạo ra các câu chuyện như vậy.
Bạn thấy tại sao Layer2 nổi lên nhiều như vậy, phần lớn là chơi trò này, chúng tôi không thể tránh khỏi việc tham gia vào quá trình này, nhưng liệu có thể kéo dài câu chuyện đến khi dòng vốn rút đi, công nghệ vẫn có lợi thế nhất định, hoặc ít nhất có điểm khác biệt, từ đó kéo dài thời gian, và ngay cả khi 5 hay 10 năm sau chuỗi này không còn tốt, mục tiêu thấp hơn chúng tôi muốn là liệu có chuỗi mới nào dựa trên kiến trúc công nghệ Taiko để cải tiến.
Tôi không muốn trải qua nhiều năm nghiên cứu, cuối cùng không để lại chút công nghệ nào, 10 năm sau phát hiện chuỗi BASE hoàn toàn vô dụng, người ta nhắc đến: "Đây là trò chơi vốn", một số người kiếm tiền, một số người thua lỗ, rồi chẳng để lại gì. Tôi vẫn muốn để lại chút gì đó.
Người dẫn chương trình: Anh đánh giá thế nào về văn hóa meme?
Daniel Wang: Gần đây nhiều người quan sát thấy hiện tượng này, đôi khi bạn chăm chỉ nghiên cứu kỹ thuật khó, nhưng giá token tăng không bằng một đồng meme coin. Tôi không phản đối meme coin, nếu có khả năng tôi cũng thử, không phải ác ý hay mục đích lợi nhuận tài chính đặc biệt, nhưng đây thực sự là hiện tượng thú vị. Meme là một cách xây dựng cộng đồng, trong xây dựng cộng đồng, chúng tôi hy vọng có chút thú vị, có thứ để cộng đồng cùng thảo luận.
Vì làm pure meme cần kỹ năng đặc biệt, đội ngũ chúng tôi thiên về kỹ thuật, nên tự làm riêng có vẻ không khả thi, nhưng tôi rất hoan nghênh các dự án trong hệ sinh thái cộng đồng làm việc này.
Nếu có đội ngũ nào muốn làm, chúng tôi thậm chí sẵn sàng hợp tác, xem có thể cùng đẩy mạnh việc này không.
Tất nhiên前提是 họ mang thiện ý, nếu bạn muốn xây dựng một nhóm văn hóa, tạo bầu không khí cộng đồng độc đáo, tôi rất sẵn lòng hợp tác với các đội ngũ hoặc nghệ sĩ có tư duy như vậy.
Người dẫn chương trình: Có đang quan tâm hoặc đầu tư vào mảng RWA không?
Daniel Wang: Không đầu tư, vì một khi liên quan đến RWA sẽ dính nhiều đến luật pháp và quản lý, chúng tôi尽量 không muốn làm những việc này. Với chúng tôi hơi phí thời gian, không muốn làm. Vì vậy những đội ngũ không chuyên về công nghệ, họ giỏi làm việc này, tiền nên để họ kiếm.
Người dẫn chương trình: Anh đánh giá thế nào về airdrop?
Daniel Wang: Thứ nhất, dự án cần một số người quan tâm đến mình. Nếu chỉ có vài chục thành viên đội ngũ hoặc VC nắm giữ token của bạn, chắc chắn sẽ không ai quan tâm. Vì vậy để thu hút sự chú ý, cần airdrop một lượng nhất định cho người dùng ban đầu. Thứ hai, cần thanh khoản ban đầu, ví dụ Taiko cần chứng minh block, cần một số token Taiko để đặt cược, token lấy từ đâu? Nếu chỉ đội ngũ Taiko có token, bạn chỉ có thể mua từ chúng tôi. Nhưng nếu hiện tại đã có 1 triệu người dùng có token, bạn có thể mua trên thị trường với giá hợp lý, vì vậy thanh khoản ban đầu cũng là mục tiêu của airdrop. Thứ ba, nhiều người dùng đã dùng testnet, giúp kiểm thử, kể cả những người chỉ chuyên săn羊毛 cũng đang giúp bạn kiểm tra áp lực, dù mục tiêu của họ là kiếm nhiều tiền hơn, nhưng hiệu quả khách quan là giúp kiểm thử mạng của bạn, vì vậy airdrop cho họ cũng là phần thưởng cho hành vi kiểm thử.
Ngoài ra, người dùng mainnet khi dùng cũng đang dùng tiền thật giúp bạn kiểm thử, lúc này bạn vẫn nên airdrop cho họ. Vì vậy xem xét điều này, airdrop của Taiko không phải chỉ có ngày đầu ra mắt mainnet, sau đó không còn. Chúng tôi có airdrop khi ra mắt, và trong một hai năm sau khi ra mắt, chúng tôi sẽ airdrop theo quý. Tôi không chỉ thưởng cho testnet, chúng tôi từng có 6 testnet, có thể còn ra mắt testnet mới. Người dùng các testnet này tôi vẫn sẽ thưởng, cảm ơn họ giúp Taiko kiểm thử. Trong một hai năm sau khi ra mắt mainnet, chúng tôi cho rằng có thể vẫn có rủi ro nhất định, hoặc có điểm chức năng mới cần thêm vào, nhưng testnet chưa kiểm thử, khi dùng mainnet, người khác dùng tiền thật kiểm thử, chúng tôi vẫn sẽ airdrop. Vì vậy airdrop của Taiko có thể khác người khác, không phải một lần, mà là quá trình dài hạn, cuối cùng 50% token này, hoặc airdrop cho cộng đồng, hoặc thông qua grant cho nhà phát triển bên thứ ba, hoặc thông qua quỹ cho đội ngũ phát triển cốt lõi tương lai. Phương án cụ thể chưa định, nhưng người dùng testnet sẽ nhận được nhiều.
Người dẫn chương trình: Thời gian ra mắt mainnet của Taiko?
Daniel Wang: Sẽ ra mắt mainnet trong nửa đầu năm nay, thời gian cụ thể nội bộ đã định, nhưng chưa muốn nói ra bên ngoài. Thanh khoản ban đầu sau khi ra mắt mainnet sẽ nhanh chóng khởi động bao gồm airdrop, ngày cụ thể chưa định, nhưng khoảng tháng 5-6, tùy tiến độ testnet nội bộ, bản thân tôi khá lạc quan. Chúng tôi vẫn hy vọng thanh khoản khởi động, có nhiều người đến mạng lưới, tham gia xây dựng mạng lưới. Hy vọng sớm một chút, vì nếu kéo dài thêm, thị trường tăng giá kết thúc thì không tốt.
Người dẫn chương trình: Anh đánh giá thế nào về Bitcoin L2?
Daniel Wang: Có một luận điểm cho rằng Bitcoin L2 thực chất đều do các đội ngũ người Hoa làm, một số thương hiệu thật giả lẫn lộn, vốn phương Tây hoàn toàn không mua账, nhưng thợ đào người Hoa thực ra khá giàu, dưới sự thúc đẩy của một số thợ đào hoặc vốn liên quan, Bitcoin L2 cũng trở thành điểm nóng. Tất nhiên còn khả năng khác, vì tôi chủ yếu quan tâm đến hệ sinh thái Ethereum, đã không còn quen thuộc với stack công nghệ Bitcoin. Dựa trên hiểu biết hạn chế của tôi, Ethereum L2 và Bitcoin L2 nên không phải cùng một khái niệm.
Khi nói Ethereum Layer2, thường là dùng đồng thuận Ethereum, chỉ chuyển tính toán ra ngoài, rồi trong quá trình thanh toán thực tế là thông qua Base để thanh toán. Nhưng khả năng lập trình của mạng Bitcoin rất kém, ví dụ công nghệ Taiko muốn triển khai trên mạng Bitcoin, cơ bản là không thể. Tôi đang nghĩ dự án nào có thể thiết kế ngôn ngữ kịch bản tốt hơn logic thiết kế Taiko, tôi không nghĩ ra được. Tôi宁愿 holding BTC, cũng sẽ không đầu tư vào người làm Bitcoin L2.
Người dẫn chương trình: Đối với việc nhiều dự án Layer2 hiện nay đang nỗ lực tăng TVL hệ sinh thái, Taiko đánh giá hiện tượng này thế nào?
Daniel Wang: Nếu tôi buộc phải chọn một số tham số đo lường, tôi寧愿 nói trong này có bao nhiêu người dùng hoạt động hàng ngày hoặc hàng tháng, và số lượng giao dịch, tôi sẽ không quá chú ý hệ sinh thái có bao nhiêu tiền. Vì chúng ta cần nhận thức một điểm: hiện tại đang ở giai đoạn rất sớm của mở rộng quy mô. Tôi không biết có bao nhiêu người từng đến Singapore, đảo này rất nhỏ, Singapore nói muốn tạo đất, đảo vươn ra, xây một cây cầu giữa, lúc đầu cơ sở sống trên đảo không thuận tiện, bạn phải xây siêu thị, xây sân golf, hoặc xây nhà hàng, người ta mới đến được, trước khi có cơ sở hạ tầng, người ta không muốn đến.
Còn một cách xây đảo khác, Singapore hiện tại bắt đầu san lấp biển, lấp một số bờ biển, xây từng vòng quanh bờ biển, cách xây đảo này sẽ tốt hơn, bạn không cần có riêng một khách sạn hay nhà hàng, nó hoàn toàn nối liền với đảo chính, không có cây cầu giữa. Hiện tại Ethereum gây phân mảnh thanh khoản, ban đầu dưới bạn có 10 tỷ vốn, mỗi tháng bạn đều cố gắng cắt một phần ra. Thanh khoản càng phân tán, cuối cùng là một khu vực rộng lớn lộn xộn. Có thể nói ví bạn hỗ trợ 10 Layer2, mỗi cái đều có chút tiền, rồi chuyển giữa các cái đều khá đắt.
Vì vậy tôi tin rằng sau khi giải quyết thách thức mở rộng quy mô cơ bản, có thể cần chọn cách khác hoặc thử nghiệm phương án mở rộng khác, là liệu có thể giữ thanh khoản không đổi, chuyển đổi theo hướng tư duy này, như vậy dù tôi có nhiều Layer2, thanh khoản trên đó có thể chia sẻ thông qua thao tác nguyên tử liên chuỗi, không cần quá nhiều cặp giao dịch tồn tại, mọi người làm liên chuỗi lại rẻ và tốt. Taiko cũng có phương án công nghệ phiên bản hai thực tế là muốn giải quyết vấn đề thanh khoản phân tán này, nhưng điều này cũng có yêu cầu kỹ thuật nhất định, ví dụ bằng chứng không kiến thức phải đủ nhanh, có thể cần dưới vài giây có bằng chứng không kiến thức (hiện tại tạo bằng chứng không kiến thức có thể mất vài chục phút thậm chí một giờ), đây là giải pháp dài hạn hơn.
Vì vậy chúng tôi không muốn tranh TVL, hoặc lấy TVL làm mục tiêu cụ thể, mà vẫn phải tăng số lượng ví hoạt động, có ứng dụng độc đáo, số lượng giao dịch – đây mới là mục tiêu của chúng tôi.
Người dẫn chương trình: Chu kỳ này khác biệt gì so với trước đây?
Daniel Wang: Thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng đến đỉnh, tôi nghĩ thị trường chứng khoán Mỹ khó tăng thêm nữa. Thứ hai, Mỹ, thậm chí một số quốc gia lớn khác in rất nhiều tiền, lượng tiền tệ thế giới thực sự rất lớn. Ngay cả USDT cũng đang in tiền, không biết phía sau thực sự có USD hay gì, nhưng hiện tại lượng tiền lưu thông không ngừng tăng. Nhưng tiền từ thị trường chứng khoán Mỹ không chảy vào thị trường chứng khoán Trung Quốc đại lục hoặc Hồng Kông, tiền này đi đâu?
Hiện tại Phố Wall đã mở cửa cho đầu tư vào Bitcoin. Vì vậy điểm khác biệt của thị trường tăng giá lần này so với trước đây là khi Mỹ không có nơi đặt USD, họ mở ra khoảng trống này. Khối lượng vốn này rất lớn, vì vậy tôi nghĩ chu kỳ này có thể kéo dài thêm một thời gian, không kết thúc nhanh như vậy, vì áp lực phát hành USD vẫn còn, tôi không phải chuyên gia, nhưng cảm giác chung là vốn vẫn sẽ tiếp tục chảy vào blockchain.
Tháng 5 có khả năng ETH ETF được phê duyệt, vì BTC cũng không còn nhiều, nếu một bước tiếp theo đẩy luôn ETH lên, điều này rất có thể xảy ra. Yếu tố bất ổn lớn nhất hiện tại nằm ở bầu cử Mỹ, gần đây có tin đồn Biden không tái tranh cử nữa. Đảng Dân chủ có vẻ khó khăn, không có nhân vật chính trị mới nào cạnh tranh được với Trump, nếu Trump lên, cạnh tranh lớn giữa Trung-Mỹ sẽ thế nào, Mỹ có điều chỉnh chính sách hay không, v.v., đều chưa biết.
Vì vậy tôi nghĩ cần xem xét yếu tố bất định, không nên nắm giữ toàn bộ tài sản mã hóa, như vậy nếu một ngày nào đó đột ngột giảm, cũng sẽ không quá ngạc nhiên.
Biến động thế giới sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến ngành mã hóa, nhưng ngành mã hóa không thể chủ động ảnh hưởng trực tiếp đến chính trị hoặc kinh tế toàn cầu. Vì vậy đôi khi khi tôi bán một lượng USDT, tôi sẽ tự hỏi: USDT này có giá trị không? Đằng sau công ty thực sự có gì tôi không biết, dù lạc quan cũng có chút lo lắng, rốt cuộc thứ gì có giá trị? Đôi khi nghĩ vẫn nên nắm giữ chút Nhân dân tệ, nếu một ngày nào đó USD có tin xấu, Nhân dân tệ vẫn có giá trị. Tóm lại, tài sản không nên quá đơn nhất, cần đa dạng hóa tài sản nắm giữ.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Foresight News
