Phân tích toàn cảnh hệ sinh thái BTC: Tái định hình lịch sử hay khởi động một đợt tăng giá tiếp theo?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phân tích toàn cảnh hệ sinh thái BTC: Tái định hình lịch sử hay khởi động một đợt tăng giá tiếp theo?
Phân tích dài hàng vạn chữ: Tương lai của hệ sinh thái Bitcoin sẽ ra sao?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Fred, Ryze Labs
*Bài viết dài 24.000 ký tự, thời gian đọc khoảng 25~30 phút
Một, Mở đầu: Lịch sử phát triển hệ sinh thái BTC
Sự bùng nổ gần đây của các chỉ thị Bitcoin đã khiến cộng đồng Crypto sôi sục. Ban đầu được coi là "vàng kỹ thuật số", từng chủ yếu dùng để lưu trữ giá trị, nhờ giao thức Ordinals và BRC-20 xuất hiện, Bitcoin lại một lần nữa thu hút sự chú ý vào sự phát triển và tiềm năng của hệ sinh thái Bitcoin.
Là blockchain đầu tiên, Bitcoin ra đời năm 2008 do một thực thể ẩn danh tên Satoshi Nakamoto tạo ra, đánh dấu sự ra đời của một loại tiền điện tử phi tập trung, thách thức hệ thống tài chính truyền thống.
Bitcoin ra đời như một giải pháp sáng tạo nhằm khắc phục những nhược điểm cố hữu của hệ thống tài chính tập trung, giới thiệu khái niệm về hệ thống tiền mặt điện tử ngang hàng, không cần bên trung gian, từ đó đạt được tính phi tin cậy và phi trung gian. Công nghệ nền tảng của Bitcoin - blockchain, đã cách mạng hóa hoàn toàn cách thức ghi chép, xác minh và bảo mật giao dịch. Bản whitepaper Bitcoin phát hành năm 2008 đã đặt nền móng cho hệ thống tài chính nhấn mạnh tính phi tập trung, minh bạch và bất biến.
Sau khi ra đời, Bitcoin trải qua giai đoạn tăng trưởng dần dần và ổn định. Những người dùng đầu tiên chủ yếu là những người đam mê công nghệ và ủng hộ mật mã học, họ bắt đầu khai thác và giao dịch Bitcoin. Giao dịch thực tế đầu tiên được ghi nhận xảy ra vào năm 2010, lập trình viên Laszlo ở Florida mua 2 chiếc pizza với 10.000 Bitcoin, đánh dấu khoảnh khắc lịch sử về việc áp dụng tiền mã hóa.
Khi Bitcoin ngày càng thu hút sự chú ý, cơ sở hạ tầng liên quan bắt đầu hình thành. Các sàn giao dịch, ví và nhóm khai thác ồ ạt xuất hiện để đáp ứng nhu cầu của loại tài sản kỹ thuật số mới này. Cùng với sự phát triển của công nghệ blockchain và thị trường, hệ sinh thái mở rộng sang nhiều bên liên quan hơn, bao gồm các nhà phát triển, đội ngũ khởi nghiệp, cũng như các tổ chức tài chính và cơ quan quản lý, thúc đẩy sự đa dạng hóa của hệ sinh thái Bitcoin.
Thị trường vốn im ắng lâu dài trong năm 2023 vì sự bùng nổ của giao thức Ordinals và Token BRC-20 đã mang đến "mùa hè chỉ thị", khiến mọi người lại đổ dồn sự chú ý trở lại vào chuỗi công khai lâu đời nhất này, tương lai của hệ sinh thái Bitcoin sẽ ra sao? Hệ sinh thái Bitcoin có trở thành động lực cho chu kỳ tăng giá tiếp theo không? Báo cáo nghiên cứu này sẽ đi sâu vào tìm hiểu lịch sử phát triển hệ sinh thái Bitcoin và ba hướng trọng tâm nhất trong hệ sinh thái: giao thức phát hành tài sản, giải pháp mở rộng dung lượng và cơ sở hạ tầng, phân tích hiện trạng, lợi thế và thách thức của chúng, để khám phá tương lai của hệ sinh thái Bitcoin.
Hai, Tại sao cần hệ sinh thái Bitcoin
1. Đặc điểm và lịch sử phát triển của Bitcoin
Trước khi thảo luận về lý do tại sao chúng ta cần hệ sinh thái Bitcoin, hãy cùng xem xét các đặc điểm cơ bản và lịch sử phát triển của Bitcoin.
Khác với cách ghi sổ tài chính truyền thống, Bitcoin có ba đặc điểm cốt lõi:
-
Sổ cái phân tán phi tập trung: Lõi của mạng lưới Bitcoin là công nghệ blockchain. Đây là một sổ cái phân tán phi tập trung, ghi lại tất cả các giao dịch trên mạng lưới Bitcoin. Blockchain gồm các khối, mỗi khối chứa giá trị băm của khối trước đó, tạo thành cấu trúc chuỗi, đảm bảo tính minh bạch và bất biến của giao dịch.
-
Ghi sổ thông qua Proof of Work (PoW): Mạng lưới Bitcoin sử dụng cơ chế Proof of Work để xác minh giao dịch và ghi sổ. Cơ chế này yêu cầu các nút mạng giải quyết các bài toán toán học khó để xác minh giao dịch và ghi chúng vào blockchain. Điều này đảm bảo tính an toàn và phi tập trung của mạng lưới.
-
Đào mỏ và phát hành Bitcoin: Việc phát hành Bitcoin được thực hiện thông qua đào mỏ. Thợ đào giải các bài toán toán học để xác minh giao dịch và tạo ra các khối mới, làm phần thưởng, thợ đào sẽ nhận được một lượng Bitcoin nhất định.
Có thể thấy, khác với PayPal, Alipay và WeChat Pay mà chúng ta thường thấy, Bitcoin không giống các mô hình tài khoản này bằng cách trực tiếp tăng giảm số dư tài khoản để thực hiện chuyển tiền, mà sử dụng mô hình UTXO (Unspent Transaction Output).
Ở đây chúng tôi đơn giản giới thiệu mô hình UTXO, giúp mọi người hiểu rõ hơn về các phương án kỹ thuật của các dự án hệ sinh thái sau này. UTXO là một cách theo dõi quyền sở hữu và lịch sử giao dịch Bitcoin, mỗi đầu ra chưa chi tiêu (UTXO) đại diện cho một đầu ra giao dịch trong mạng lưới Bitcoin, những đầu ra chưa chi tiêu này là những đầu ra chưa được sử dụng bởi các giao dịch trước đó, chúng có thể được sử dụng để xây dựng các giao dịch mới. Đặc điểm của nó có thể được tóm tắt thành ba khía cạnh sau:
-
Mỗi giao dịch tạo ra một UTXO mới: Khi một giao dịch Bitcoin xảy ra, nó sẽ tiêu thụ các UTXO trước đó và tạo ra các UTXO mới, các UTXO mới này sẽ làm đầu vào cho các giao dịch trong tương lai.
-
Xác minh giao dịch phụ thuộc vào UTXO: Khi xác minh giao dịch, mạng lưới Bitcoin sẽ kiểm tra xem các UTXO mà đầu vào giao dịch tham chiếu có tồn tại và chưa được sử dụng hay không, để đảm bảo tính hợp lệ của giao dịch.
-
UTXO làm đầu vào và đầu ra của giao dịch: Mỗi UTXO đều có một giá trị và địa chỉ của chủ sở hữu. Trong giao dịch mới, một số UTXO sẽ được dùng làm đầu vào giao dịch, trong khi một số khác sẽ được tạo ra làm đầu ra giao dịch, có thể được sử dụng cho giao dịch tiếp theo.
Mô hình UTXO có thể cung cấp mức độ an toàn và riêng tư cao hơn, vì mỗi UTXO đều có chủ sở hữu và giá trị riêng, giao dịch có thể được theo dõi chi tiết hơn. Ngoài ra, thiết kế mô hình UTXO cho phép xử lý giao dịch song song, vì mỗi UTXO có thể được sử dụng độc lập, không gây ra xung đột tài nguyên.
Tuy nhiên, do giới hạn kích thước khối và ngôn ngữ phát triển không Turing hoàn chỉnh, Bitcoin phần lớn đóng vai trò là "vàng kỹ thuật số" và không thể tải thêm nhiều dự án.
Sau khi Bitcoin ra đời, năm 2012 xuất hiện Colored Coins, thông qua việc thêm siêu dữ liệu vào blockchain Bitcoin, một số Bitcoin nhất định có thể đại diện cho các tài sản khác; Năm 2017 xảy ra tranh cãi về kích thước khối, dẫn đến hard fork, bao gồm BCH, BSV v.v.; Sau khi phân nhánh, BTC cũng tiếp tục khám phá các giải pháp nâng cao khả năng mở rộng, nâng cấp SegWit được ra mắt năm 2017, giới thiệu khối mở rộng và trọng số khối, mở rộng dung lượng khối; Nâng cấp Taproot bắt đầu từ năm 2021, cải thiện tính riêng tư và hiệu quả giao dịch. Những nâng cấp then chốt này đã đặt nền tảng vững chắc cho sự phát triển của các giao thức mở rộng và giao thức phát hành tài sản sau này, cũng tạo điều kiện cho sự bùng nổ của giao thức Ordinals và Token BRC-20 mà chúng ta quen thuộc sau này.
Có thể thấy, mặc dù khi ra đời, Bitcoin được định vị là hệ thống tiền mặt điện tử ngang hàng, nhưng luôn có rất nhiều nhà phát triển không muốn Bitcoin chỉ dừng lại ở giá trị "vàng kỹ thuật số", nỗ lực nâng cao khả năng mở rộng của Bitcoin và làm nhiều việc hơn dựa trên blockchain Bitcoin, ví dụ như sở hữu các ứng dụng hệ sinh thái riêng.
2. So sánh hệ sinh thái Bitcoin và hợp đồng thông minh Ethereum
Trong quá trình phát triển Bitcoin, năm 2013 Vitalik Buterin đã đề xuất một blockchain khác - Ethereum, sau đó do Vitalik Buterin, Gavin Wood và Joseph Lubin cùng sáng lập Ethereum. Khái niệm cốt lõi của Ethereum là cung cấp một blockchain có thể lập trình, cho phép các nhà phát triển xây dựng nhiều loại ứng dụng trên đó, chứ không chỉ giới hạn trong giao dịch tiền tệ. Đặc tính có thể lập trình này khiến Ethereum trở thành một nền tảng hợp đồng thông minh, cho phép mọi người tạo và chạy các ứng dụng dựa trên blockchain, các ứng dụng này có thể thực hiện các hợp đồng tự động mà không cần tin tưởng bên thứ ba.
Có thể thấy, một trong những đặc điểm nổi bật nhất của Ethereum là hợp đồng thông minh, các nhà phát triển có thể phát triển nhiều loại ứng dụng trên Ethereum. Nhờ đặc điểm này, Ethereum dần trở thành ông lớn trong toàn bộ lĩnh vực Crypto, xuất hiện nhiều Layer2, ứng dụng, cũng như nhiều loại tài sản đa dạng như ERC20, ERC721, tập hợp nhiều nhà phát triển đến xây dựng và làm phong phú thêm thành trì Ethereum.
Vậy tại sao khi Ethereum đã có thể thực hiện hợp đồng thông minh và phát triển các Dapp khác nhau, mọi người vẫn cần quay lại BTC để mở rộng và phát triển ứng dụng? Lý do cốt lõi có thể được tổng kết thành 3 khía cạnh sau:
-
Sự đồng thuận thị trường: Bitcoin là blockchain và tiền mã hóa đầu tiên, có độ nhận biết và tin cậy cao nhất trong lòng công chúng và nhà đầu tư. Do đó, nó có ưu thế độc đáo trong việc chấp nhận và công nhận, hiện tại vốn hóa thị trường của Bitcoin đạt 800 tỷ USD, chiếm khoảng một nửa vốn hóa thị trường mã hóa toàn cầu.
-
Mức độ phi tập trung của Bitcoin cao: Trong các blockchain phổ biến, mức độ phi tập trung của Bitcoin là cao nhất, người sáng lập Satoshi Nakamoto đã ẩn mình, toàn bộ chuỗi đều do cộng đồng thúc đẩy phát triển; trong khi Ethereum vẫn còn Vitalik và Quỹ Ethereum kiểm soát sự phát triển.
-
Nhu cầu của nhà đầu tư nhỏ lẻ về Fair Launch: Nhu cầu Web3 không thể tách rời khỏi cách phát hành tài sản mới. Trong việc phát hành Token dự án truyền thống, dù là FT hay NFT, hầu hết đều do đội dự án làm bên phát hành, lợi ích của nhà đầu tư nhỏ lẻ phụ thuộc mạnh vào đội dự án và VC phía sau làm thị trường; trong khi đó, trong hệ sinh thái Bitcoin, đã xuất hiện các chỉ thị như một nơi đổi mới Fair Launch, trao cho nhà đầu tư nhỏ lẻ nhiều tiếng nói hơn, do đó tập trung thêm nhiều tiền bạc và của cải vào hệ sinh thái BTC. Lần thu hút sự chú ý trở lại của hệ sinh thái Bitcoin phần lớn là nhờ đặc điểm Fair Launch của chỉ thị.
Đây cũng là lý do tại sao mặc dù BTC kém hơn Ethereum về TPS và thời gian tạo khối, ban đầu nhằm mục đích giao dịch tiền mã hóa, nhưng vẫn có rất nhiều nhà phát triển hy vọng đưa hợp đồng thông minh lên đó để phát triển ứng dụng.
Tóm lại, giống như sự trỗi dậy của BTC bắt nguồn từ sự đồng thuận về giá trị - mọi người đều công nhận Bitcoin như một tài sản kỹ thuật số có giá trị và phương tiện trao đổi, sự đổi mới trong thế giới Crypto phần lớn cũng liên quan mật thiết đến thuộc tính tài sản. Hiện tại, nhiệt độ của hệ sinh thái BTC chủ yếu do các loại tài sản chỉ thị như giao thức Ordinals và BRC-20 v.v. thúc đẩy. Sự nóng lên này cũng ngược lại ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái Bitcoin, khiến nhiều người bắt đầu đổ dồn ánh mắt trở lại hệ sinh thái Bitcoin.
Khác với các thị trường tăng giá trước đây, trong thị trường vòng này, ảnh hưởng của nhà đầu tư nhỏ lẻ ngày càng lớn. Truyền thống, VC và đội dự án chiếm ưu thế trong thị trường mã hóa, đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của nhiều dự án blockchain. Tuy nhiên, khi sự quan tâm của nhà đầu tư nhỏ lẻ đối với tài sản mã hóa ngày càng tăng, họ hy vọng có thể phát huy vai trò lớn hơn trong thị trường và tham gia vào sự phát triển và ra quyết định của dự án. Về một mức độ nào đó, nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng thúc đẩy sự phát triển và thịnh vượng trở lại của hệ sinh thái Bitcoin trong vòng này.
Do đó, mặc dù hệ sinh thái Ethereum linh hoạt hơn trong hợp đồng thông minh và ứng dụng phi tập trung, nhưng hệ sinh thái Bitcoin với tư cách là vàng kỹ thuật số và nơi lưu trữ giá trị ổn định, cùng với vị trí dẫn đầu và sự đồng thuận thị trường, vẫn có vị thế vô song trong lĩnh vực tiền mã hóa. Vì vậy, mọi người tiếp tục theo dõi và nỗ lực phát triển hệ sinh thái Bitcoin để khai thác tiềm năng và khả năng của nó.
Ba, Phân tích hiện trạng phát triển dự án hệ sinh thái Bitcoin
Trong quá trình phát triển hệ sinh thái Bitcoin, có thể thấy hiện tại Bitcoin chủ yếu gặp 2 khó khăn:
-
Khả năng mở rộng của mạng lưới Bitcoin thấp, nếu muốn xây dựng ứng dụng trên đó cần có giải pháp mở rộng dung lượng tốt hơn;
-
Ứng dụng trong hệ sinh thái Bitcoin ít, sự phát triển hệ sinh thái Bitcoin cần một số ứng dụng/dự án nổi bật, tập trung thêm nhiều nhà phát triển và sinh ra nhiều đổi mới.
Xung quanh hai khó khăn này, hệ sinh thái Bitcoin chủ yếu xây dựng theo 3 hướng:
-
Các giao thức liên quan đến phát hành tài sản
-
Giải pháp mở rộng: mở rộng trên chuỗi và Layer2
-
Dự án cơ sở hạ tầng như ví, cầu nối xuyên chuỗi v.v.
Do hiện tại toàn bộ sự phát triển hệ sinh thái Bitcoin vẫn ở giai đoạn sớm, các kịch bản ứng dụng như defi vẫn đang trong giai đoạn nảy mầm, nên bài viết này sẽ chủ yếu phân tích tình hình phát triển hệ sinh thái Bitcoin xung quanh bốn khía cạnh: phát hành tài sản, mở rộng trên chuỗi, Layer2 và cơ sở hạ tầng.
1, Giao thức phát hành tài sản
Sự sôi động của hệ sinh thái Bitcoin từ năm 2023 trở đi không thể tách rời khỏi sự thúc đẩy của giao thức Ordinals và BRC-20, khiến Bitcoin vốn chỉ dùng để lưu trữ giá trị và trao đổi nay còn có thể làm nơi phát hành tài sản, mở rộng đáng kể phạm vi sử dụng của Bitcoin.
Trong lĩnh vực giao thức phát hành tài sản, sau Ordinals, đã xuất hiện nhiều giao thức khác nhau như Atomicals, Runes, PIPE v.v., giúp người dùng và đội dự án phát hành tài sản trên BTC.
1) Ordinals & BRC-20
Trước tiên hãy cùng tìm hiểu giao thức Ordinals. Nói một cách đơn giản, Ordinals là một giao thức cho phép mọi người đúc các NFT tương tự như trên Ethereum trên Bitcoin, những thứ đầu tiên thu hút sự chú ý như Bitcoin Punks, Ordinal punks đều được đúc dựa trên giao thức này; sau đó, chuẩn BRC-20 đang bùng nổ cho đến nay cũng xuất hiện dựa trên giao thức Ordinals, mở ra mùa hè chỉ thị sau này.
Sự ra đời của giao thức Ordinals có thể truy ngược về đầu năm 2023, do Casey Rodarmor ra mắt. Ông ấy đã làm việc trong lĩnh vực công nghệ từ năm 2010, từng làm việc tại Google, Chaincode Labs, Bitcoin core, hiện là đồng chủ trì cộng đồng thảo luận Bitcoin SF Bitcoin BitDevs.
Casey bắt đầu quan tâm đến NFT từ năm 2017, chịu ảnh hưởng từ việc sử dụng Solidity phát triển hợp đồng thông minh Ethereum, nhưng vì không thích xây dựng NFT trên Ethereum, cho rằng đó là "máy cổ Đức" (sử dụng cách thức phức tạp để thực hiện việc đơn giản), nên đã từ bỏ việc xây dựng NFT trên Ethereum. Vào đầu năm 2022, ông ấy lại nảy sinh ý tưởng thực hiện NFT trên Bitcoin. Trong quá trình nghiên cứu Ordinals, ông ấy cho biết cảm hứng của mình đến từ Satoshi Nakamoto, người sáng lập Bitcoin, trong kho mã Bitcoin ban đầu đã trích dẫn một thứ gọi là "nguyên tử", có thể thấy động cơ của Casey ở một mức độ nào đó là hy vọng Bitcoin lại trở nên thú vị, từ đó có sự ra đời của Ordinals.
Vậy giao thức Ordinals thực hiện cách nào để tạo ra các Chỉ thị Bitcoin (Ordinal Inscriptions) mà mọi người thường gọi là BTC NFT? Cốt lõi có hai yếu tố:
-
Yếu tố đầu tiên là gán số thứ tự cho mỗi Satoshis (sat), thực hiện việc đánh số đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin, và theo dõi các satoshi này khi chi tiêu giao dịch, từ đó khiến satoshi trở nên phi đồng nhất, một cách làm rất sáng tạo.
-
Yếu tố thứ hai là hỗ trợ gắn nội dung tùy ý vào từng satoshi đơn lẻ, bao gồm văn bản, hình ảnh, video, âm thanh v.v., từ đó tạo ra các vật phẩm kỹ thuật số gốc trên Bitcoin độc đáo - chỉ thị (cũng là NFT mà chúng ta thường gọi).
Thông qua việc đánh số satoshi và gắn nội dung, Ordinals cho phép mọi người sở hữu NFT tương tự như trên Ethereum trên Bitcoin.
Tiếp theo hãy đi sâu vào chi tiết kỹ thuật để hiểu rõ hơn cách thức thực hiện của Ordinals. Trong yếu tố đầu tiên về phân bổ số thứ tự, số thứ tự mới chỉ có thể sinh ra trong Giao dịch Coinbase (giao dịch đầu tiên trong mỗi khối). Thông qua việc chuyển nhượng UTXO, chúng ta có thể truy ngược đến giao dịch Coinbase tương ứng để xác định số thứ tự của satoshi trong UTXO này. Tuy nhiên cần lưu ý thêm là hệ thống đánh số này không đến từ chuỗi Bitcoin, mà do indexer ngoài chuỗi thực hiện đánh số. Về bản chất, đây là cộng đồng ngoài chuỗi đã xây dựng một hệ thống đánh số cho satoshi trên chuỗi.
Sau khi giao thức Ordinals ra đời, đã xuất hiện nhiều NFT thú vị, ví dụ như Oridinal punks, TwelveFold v.v., đến nay chỉ thị Bitcoin đã vượt quá 54 triệu. Trên nền tảng giao thức Oridinals, cũng đã ra đời BRC-20, mở ra mùa hè BRC-20 sau này.
(Nguồn: Dune - Tổng số chỉ thị Ordinals)
Giao thức BRC-20 dựa trên giao thức Ordinals, viết chức năng tương tự như Token ERC-20 vào dữ liệu script, từ đó thực hiện quy trình triển khai, đúc và giao dịch token.
-
Triển khai token: Chỉ định "deploy" trong dữ liệu script, ghi rõ tên token, tổng lượng phát hành và giới hạn số lượng mỗi lần. Indexer nhận diện thông tin triển khai token có thể bắt đầu ghi chép việc đúc và giao dịch token tương ứng.
-
Đúc token: Chỉ định "mint" trong dữ liệu script, ghi rõ tên và số lượng token mint. Indexer sau khi nhận diện sẽ tăng số dư token tương ứng cho địa chỉ nhận trong sổ cái.
-
Giao dịch token: Chỉ định "transfer" trong dữ liệu script, ghi rõ tên và số lượng token. Indexer trên sổ cái sẽ khấu trừ số lượng token tương ứng từ số dư địa chỉ gửi, tăng vào số dư địa chỉ nhận.
Từ nguyên lý kỹ thuật đúc, có thể thấy do số dư token BRC-20 bị khắc vào dữ liệu script của witness tách biệt, không thể được mạng lưới Bitcoin nhận diện và ghi chép, nên cần indexer ghi chép sổ cái BRC-20 cục bộ. Về bản chất, Ordinals chỉ dùng mạng lưới Bitcoin như không gian lưu trữ, ghi chép siêu dữ liệu và mô tả hoạt động trên chuỗi, nhưng tất cả tính toán hoạt động và cập nhật trạng thái đều xử lý ngoài chuỗi.
Sau khi BRC-20 ra đời, đã làm bùng nổ toàn bộ thị trường chỉ thị, BRC-20 chiếm phần lớn loại tài sản Ordinals, tính đến tháng 1 năm 2024, tài sản BRC-20 chiếm hơn 70% tổng loại tài sản Ordinals. Ngoài ra, xét về vốn hóa thị trường, hiện tại vốn hóa thị trường token BRC-20 đạt 2,6 tỷ USD, trong đó token dẫn đầu Ordi có vốn hóa 1,1 tỷ USD, Sats cũng có vốn hóa khoảng 1 tỷ USD. Sự xuất hiện của token BRC-20 đã mang lại liều thuốc tăng lực mạnh mẽ cho hệ sinh thái Bitcoin và thế giới Crypto.
(Nguồn: Dune - Tỷ lệ loại tài sản Ordinals khác nhau)
Sự bùng nổ của BRC-20 ẩn chứa nhiều lý do, cốt lõi có thể tóm tắt thành 2 khía cạnh:
-
Hiệu ứng làm giàu: Sự bùng nổ của giao thức và dự án Web3 không thể tách rời khỏi hiệu ứng làm giàu, trong khi BRC-20 là loại tài sản mới trên chuỗi BTC, có sức hấp dẫn tự nhiên, có thể thu hút sự chú ý của người dùng và chiếm lĩnh tâm trí.
-
Fair Launch: Chỉ thị BRC-20 có đặc điểm phát hành công bằng, không ai là nhà cái thiên nhiên. So với các dự án Web3 truyền thống, Fair Launch cho phép nhà đầu tư nhỏ lẻ đứng ngang hàng với VC trong việc đầu tư token, từ đó khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ sẵn sàng tham gia vào các dự án Fair Launch hơn; ngay cả khi một số nhà khoa học muốn cố tình farm lượng lớn token BRC-20, cũng phải trả phí đúc.
Tổng thể, mặc dù giao thức Ordinals từ khi ra đời đã gây ra tranh cãi không nhỏ trong cộng đồng Bitcoin, cho rằng NFT Bitcoin và BRC-20 sẽ khiến kích thước khối tăng nhanh, dẫn đến yêu cầu thiết bị vận hành nút cao hơn, số lượng ít hơn, từ đó giảm mức độ phi tập trung; nhưng từ góc độ tích cực, giao thức Ordinals và BRC-20 đã cho Bitcoin thấy một trường hợp sử dụng giá trị mới (ngoài vàng kỹ thuật số), mang lại sức sống mới cho hệ sinh thái, thu hút nhiều nhà phát triển bắt đầu chú ý và phát triển hệ sinh thái Bitcoin, làm việc trong lĩnh vực mở rộng, phát hành tài sản và cơ sở hạ tầng.
2) Atomicals & ARC-20
Giao thức Atomiclas được một nhà phát triển ẩn danh trong cộng đồng Bitcoin phát hành vào tháng 9 năm 2023, về bản chất là hy vọng không cần cơ chế indexer bên ngoài để thực hiện phát hành, đúc và giao dịch tài sản, xây dựng một giao thức phát hành tài sản native và hoàn thiện hơn so với giao thức Ordinals.
Vậy giao thức Atomicals và giao thức Ordinals khác nhau ở điểm nào, sự khác biệt kỹ thuật cốt lõi có thể tóm tắt thành hai khía cạnh:
-
Về indexer, giao thức Atomicals không sử dụng cơ chế đánh số satoshi ngoài chuỗi, mà chọn dùng UTXO làm đơn vị indexer.
-
Về việc gắn nội dung hay còn gọi là "khắc", giao thức Atomicals không gắn nội dung vào dữ liệu script của witness tách biệt từng satoshi, mà khắc vào UTXO.
Ngoài ra, giao thức Atomicals còn giới thiệu cơ chế PoW, thông qua điều chỉnh độ dài tiền tố để kiểm soát độ khó đào mỏ, người đúc phải dùng CPU tính toán giá trị hash khớp, từ đó thực hiện cách phân phối công bằng hơn.
Dưới giao thức Atomicals, đã tạo ra 3 loại tài sản: NFT, Token ARC-20 và Tên miền Realm. Trong đó Realm là hệ thống tên miền kiểu mới trên giao thức Atomicals, khác với việc thêm hậu tố truyền thống, Realm dùng tên miền làm tiền tố.
Tiếp theo chúng tôi sẽ phân tích trọng tâm ARC-20, khác với BRC-20 dựa trên giao thức Ordinals tự sáng tạo, ARC-20 là chuẩn token được giao thức Atomicals hỗ trợ chính thức. Khác với việc BRC-20 ghi token vào dữ liệu script của witness tách biệt, ARC-20 là cơ chế colored coin, thông tin đăng ký token được ghi trên UTXO, giao dịch hoàn toàn do mạng lưới BTC xử lý, do đó khác biệt với BRC-20 ở nhiều khía cạnh, chi tiết xem bảng sau:
Tổng thể, giao dịch giao thức Atomicals phụ thuộc vào mạng lưới BTC, sẽ không tạo ra nhiều giao dịch vô nghĩa, ảnh hưởng nhỏ đến chi phí giao dịch mạng lưới; và không dựa vào sổ cái ngoài chuỗi để ghi chép thông tin giao dịch, phi tập trung hơn; ngoài ra, quy trình chuyển khoản chỉ cần một giao dịch (trong khi BRC-20 cần hai), do đó hiệu suất chuyển khoản ARC-20 cao hơn đáng kể so với BRC-20.
Tuy nhiên, mặt khác, khác với sự tham gia công bằng của nhà đầu tư nhỏ lẻ, cơ chế đào mỏ ARC-20 sẽ khiến thị trường phải trả tiền cho thợ đào ở một mức độ nào đó, do đó lợi thế về fair launch chỉ thị sẽ bị suy yếu. Ngoài ra, việc token ARC-20 khó ngăn chặn người dùng nhầm lẫn chi tiêu cũng là thách thức cần đối mặt.
3) Runes & Pipe
Như đã đề cập ở trên, sự xuất hiện của BRC-20 dẫn đến việc tạo ra nhiều UTXO vô nghĩa, nhà phát triển Ordinals Casey rất không hài lòng, do đó vào tháng 9 năm 2023 đã đề xuất giao thức token Runes dựa trên mô hình UTXO.
Tổng thể, giao thức Runes khá giống chuẩn ARC-20, cũng khắc dữ liệu token vào script của UTXO, giao dịch token cũng phụ thuộc vào mạng lưới BTC, điểm khác biệt là số lượng Rune có thể định nghĩa, không giống ARC-20 có độ chính xác tối thiểu là 1.
Tuy nhiên hiện tại giao thức Rune chỉ mới dừng ở giai đoạn ý tưởng. Một tháng sau khi đề xuất giao thức Runes, người sáng lập Trac Benny đã ra mắt giao thức Pipe, nguyên lý cơ bản giống Rune; ngoài ra, theo lời của người sáng lập Benny trên Discord chính thức, còn hy vọng hỗ trợ thêm nhiều loại tài sản (tương tự tài sản kiểu ERC-721, ERC1155 trên Ethereum)
4) BTC Stamps & SRC-20
BTC Stamps là một giao thức phát hành tài sản hoàn toàn khác với Ordinals, do dữ liệu Ordinals được lưu trữ trong dữ liệu script của witness tách biệt, có thể bị nút đầy đủ "cắt tỉa" đi, một khi mạng lưới hard fork sẽ bị xóa sạch. Để giải quyết rủi ro này, người dùng Twitter @mikeinspace đã tạo ra giao thức BTC Stamps, thông qua việc lưu trữ dữ liệu trong UTXO của BTC, nhúng dữ liệu vào blockchain theo cách không thể tách rời.
Việc tích hợp này đảm bảo dữ liệu tồn tại vĩnh viễn trên chuỗi, miễn nhiễm với việc xóa hoặc sửa đổi, an toàn và bất biến hơn. Một khi dữ liệu được nhúng như Bitcoin Stamp, nó sẽ mãi mãi được lưu trữ trên blockchain. Tính năng này rất quý giá để đảm bảo an toàn và toàn vẹn dữ liệu. Nó cung cấp giải pháp mạnh mẽ cho các ứng dụng cần hồ sơ không thể thay đổi, ví dụ như tài liệu pháp lý, chứng nhận nghệ thuật kỹ thuật số và lưu trữ lịch sử.
Xét về chi tiết kỹ thuật cụ thể, giao thức Stamps sử dụng phương pháp nhúng dữ liệu hình ảnh định dạng base64 vào đầu ra giao dịch, mã hóa nội dung nhị phân của hình ảnh thành một chuỗi ký tự base64, đặt chuỗi này làm hậu tố của STAMP: vào khóa mô tả giao dịch, sau đó sử dụng giao thức Counterparty phát sóng lên sổ cái Bitcoin, loại giao dịch này sẽ chia nhỏ dữ liệu nhúng vào nhiều đầu ra giao dịch, không thể bị nút đầy đủ xóa, từ đó đạt được tính vĩnh viễn của lưu trữ.
Dưới giao thức Stamps, cũng xuất hiện chuẩn token SRC-20, đối ứng với chuẩn token BRC-20.
-
Trong chuẩn BRC-20, giao thức lưu trữ tất cả dữ liệu giao dịch trong dữ liệu witness tách biệt, do tỷ lệ áp dụng Segwit không phải 100%, nên có rủi ro bị cắt tỉa.
-
Trong chuẩn SRC-20, dữ liệu được lưu trữ trong UTXO, khiến nó trở thành phần vĩnh viễn của blockchain, không thể bị xóa.
Trong đó BTC Stamps hỗ trợ nhiều loại tài sản, bao gồm NFT, FT v.v. SRC-20 Token là chuẩn FT, có đặc điểm dữ liệu lưu trữ an toàn hơn và khó thay đổi, tuy nhiên nhược điểm là chi phí đúc rất đắt, ban đầu phí đúc SRC-20 khoảng 80U, gấp vài lần chi phí đúc BRC-20. Tuy nhiên vào ngày 17 tháng 5 năm ngoái, sau khi nâng cấp chuẩn SRC-21, phí đúc một lần giảm xuống còn 30U, tương đương với phí đúc ARC-20. Tuy nhiên sau khi giảm, chi phí vẫn khá cao, khoảng 6 lần token BRC-20 (gần đây phí đúc BRC-20 khoảng 4-5U).
Mặc dù phí đúc SRC-20 khá đắt, nhưng giống ARC-20, SRC-20 chỉ cần thực hiện một giao dịch trong quá trình đúc; trong khi đó, token BRC-20 cần phát động hai giao dịch để hoàn thành việc đúc và chuyển nhượng. Khi mạng lưới thông suốt thì số lần giao dịch không ảnh hưởng nhiều, nhưng một khi mạng lưới tắc nghẽn, việc phát động hai giao dịch sẽ làm tăng đáng kể chi phí thời gian, người dùng cần trả thêm gas để tăng tốc giao dịch. Ngoài ra, đáng chú ý là token SRC-20 hỗ trợ 4 loại địa chỉ BTC, bao gồm Legacy, Taproot, Nested SegWit và Native Segwit, trong khi BRC-20 chỉ hỗ trợ địa chỉ Taproot.
Tổng thể, token SRC-20 có lợi thế rõ ràng so với BRC-20 về tính an toàn và tiện lợi giao dịch, tính năng không thể cắt tỉa rất phù hợp với nhu cầu của cộng đồng Bitcoin coi trọng an toàn, tính năng chia tách tự do của nó so với hạn chế mỗi sat đại diện cho 1 token của ARC-20显得更有 tính linh hoạt. Mặt khác, chi phí chuyển khoản, kích thước file và hạn chế loại là những thách thức hiện tại của SRC-20, mong đợi khám phá và phát triển tiếp theo của SRC-20 trong tương lai.
5) ORC-20
Chuẩn ORC-20 nhằm nâng cao phạm vi sử dụng token BRC-20 và tối ưu hóa các vấn đề hiện tại của BRC-20. Một mặt, token BRC-20 hiện tại chỉ có thể bán trên thị trường thứ cấp, tổng lượng token không thể thay đổi, không có cách như staking, phát hành thêm trên ERC-20 để làm sống động toàn bộ hệ thống.
Mặt khác, token BRC-20 phụ thuộc nghiêm trọng vào indexer bên ngoài để index và ghi sổ. Ngoài ra, cũng có thể xảy ra tấn công double spend, ví dụ một token BRC-20 đã được đúc xong, thì theo chuẩn token BRC-20, việc sử dụng hàm mint để đúc thêm token giống nhau là vô hiệu, nhưng do phí giao dịch trả cho mạng lưới Bitcoin, nên giao dịch này vẫn sẽ được ghi lại. Do đó, hoàn toàn phụ thuộc vào indexer bên ngoài để xác định chỉ thị nào hợp lệ hay không, ví dụ vào tháng 4 năm 2023, trong giai đoạn đầu phát triển Unisat đã xảy ra hacker tấn công double spend, may mắn sau đó kịp thời sửa chữa, không làm lan rộng ảnh hưởng.
Để giải quyết khó khăn tồn tại của BRC-20, chuẩn ORC-20 ra đời. ORC-20 tương thích với chuẩn BRC-20, đồng thời nâng cao tính thích nghi, khả năng mở rộng và bảo mật, cũng như loại bỏ khả năng chi tiêu kép.
Về logic kỹ thuật, ORC-20 giống token BRC-20, cũng là tệp JSON được thêm vào blockchain Bitcoin, điểm khác biệt nằm ở:
-
ORC-20 không giới hạn tên và không gian tên, và có khóa linh hoạt. Ngoài ra, ORC-20 hỗ trợ định dạng dữ liệu JSON rộng hơn, và tất cả dữ liệu ORC-20 không phân biệt chữ hoa chữ thường.
-
BRC-20 có giá trị đúc tối đa sau khi triển khai ban đầu và cung không thể thay đổi, trong khi giao thức ORC-20 cho phép thay đổi giá trị ban đầu và giá trị đúc tối đa được phát hành.
-
Giao dịch ORC-20 sử dụng mô hình UTXO, người gửi phải chỉ định số tiền người nhận nhận được và số dư còn lại gửi về cho chính mình, ví dụ sở hữu 3333 token ORC-20 và muốn gửi 2222 token cho ai đó, thì đồng thời sẽ gửi 1111 cho chính mình, làm "đầu vào" mới. To
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@RyzeLabs
