Mùa hè của hệ sinh thái Bitcoin sắp đến: 10 tiến triển lớn "hái quả giữa chừng" hệ sinh thái Ethereum?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Mùa hè của hệ sinh thái Bitcoin sắp đến: 10 tiến triển lớn "hái quả giữa chừng" hệ sinh thái Ethereum?
Bitcoin là đang đi theo con đường sao chép sự phát triển thịnh vượng của hệ sinh thái Ethereum, hay chỉ là một sự ồn ào nhất thời rồi cuối cùng vẫn tay trắng?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Joyce
Từ ICO năm 2017 đến Mùa DeFi năm 2020 và sự bùng nổ NFT năm 2021, mỗi thị trường tăng giá đều được thúc đẩy bởi những câu chuyện mới. Nếu nói về chủ đề chính của đợt tăng giá mới này, làn sóng inscriptions đại diện bởi BRC20 không thể bị bỏ qua.
Nhìn lại toàn bộ năm 2023 từ thời điểm đầu năm 2024, hệ sinh thái Bitcoin đã thực sự nở rộ với nhiều điểm nổi bật: từ khoảnh khắc mang tính lịch sử khi "ETF giao ngay Bitcoin" được thông qua, cho đến các yếu tố như giao thức BRC20, NFT trên Bitcoin, Layer2, cơ sở hạ tầng hệ sinh thái, v.v.
ETF giao ngay Bitcoin được phê duyệt
Nếu phải chọn một khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong ngành tiền mã hóa vài năm gần đây, đó chính là ngày 10 tháng 1 năm nay, SEC Hoa Kỳ đã chính thức phê duyệt ETF giao ngay Bitcoin.
Sau nhiều năm tranh luận sôi nổi, cuối cùng ETF giao ngay Bitcoin cũng đã được chốt lại, mở ra kỷ nguyên mới khi Bitcoin thực sự kết nối với dòng vốn truyền thống. Chỉ trong ba ngày đầu niêm yết, khối lượng giao dịch ETF đã gần đạt 10 tỷ USD, trở thành một trong những quỹ ETF hoạt động tốt nhất trong lịch sử.
Tổng hợp dữ liệu ba ngày đầu niêm yết ETF giao ngay Bitcoin, nguồn: Bloomberg
Mặc dù sau khi ETF giao ngay Bitcoin ra mắt, giá Bitcoin đã điều chỉnh từ mức 48.000 USDT xuống còn hơn 38.000 USDT, khiến thị trường xuất hiện nhiều ý kiến như "thông tin tích cực đã được phản ánh hết" hay "Grayscale bán tháo ETF Bitcoin", nhưng dữ liệu dòng tiền ròng vào ETF cho thấy việc phê duyệt ETF giao ngay sẽ trở thành một kênh lớn để đưa vốn bên ngoài vào thị trường tiền mã hóa, và hiệu ứng giá trị của kênh vốn này sẽ ngày càng rõ ràng hơn trong tương lai.
Hơn nữa, việc thông qua ETF Bitcoin đồng nghĩa với việc Bitcoin không còn là tài sản nhỏ hẹp trong giới hạn một nhóm nhỏ, mà giống như vàng, chính thức kết nối với thị trường tài chính toàn cầu và bắt đầu nhận được sự công nhận từ thị trường chính thống. Sức mạnh tuân thủ pháp lý và lượng lớn vốn bên ngoài có thể khiến giá Bitcoin không còn biến động mạnh như trước, đồng thời giúp hệ sinh thái Bitcoin và cả ngành tiền mã hóa hưởng lợi, giảm tình trạng rút lui quy mô lớn về nhân lực và vốn trong các giai đoạn thị trường gấu, thúc đẩy ngành phát triển lành mạnh hơn.
Giao thức Ordinals khơi mào câu chuyện mới
Ngoài ETF giao ngay Bitcoin, sự kiện trọng đại nhất trong hệ sinh thái Bitcoin trong năm qua chính là việc ra mắt giao thức Ordinals.
Các giao thức BRC20 và NFT trên Bitcoin nổi lên sau đó đều được xây dựng dựa trên nền tảng Ordinals. Có thể nói rằng, nếu không có giao thức Ordinals do Casey Rodarmor phát triển, sẽ không có sự trỗi dậy của hàng loạt cơ sở hạ tầng底层 dưới lớp Bitcoin do BRC20 dẫn dắt.
Giao thức Ordinals được ra mắt vào tháng 1 năm 2023, là một giao thức phát hành tài sản dựa trên Bitcoin.
Bitcoin không có hợp đồng thông minh Turing-complete, không thể trực tiếp phát hành Token hoặc NFT như Ethereum. Tuy nhiên, các nâng cấp Segwit và Taproot trên Bitcoin đã làm cho việc lưu trữ dữ liệu tùy ý (nhỏ hơn 4MB) trong khối Bitcoin trở nên khả thi. Vì vậy, người sáng lập giao thức Ordinals - Casey đã đánh số đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin (satoshi), đồng thời ghi hình ảnh, văn bản, âm thanh hoặc thậm chí video vào các satoshi đã được đánh số này, mở ra khả năng phát hành NFT và cả Token trên mạng Bitcoin.
Kể từ khi giao thức Ordinals ra mắt vào tháng 1 năm 2023 cho đến nay, số lượng inscription được đúc thông qua Ordinals đã vượt quá 55 triệu, tạo ra phí giao dịch hơn 5.700 BTC cho các thợ đào Bitcoin. Trong bối cảnh sản lượng Bitcoin ngày càng giảm, sự xuất hiện của inscription Ordinals đã mang lại động lực mới cho các thợ đào thu nhập ngày càng thấp, đây chắc chắn là một tín hiệu tích cực lớn đối với an ninh và sự phát triển thịnh vượng của toàn bộ hệ sinh thái Bitcoin.
Xu hướng số lượng inscription Ordinals được đúc và phí giao dịch, nguồn: Dune @dgtl_aasets
Hiện tại, mặc dù hệ sinh thái Bitcoin đã xuất hiện nhiều giao thức mới như Atomicals, Runes, Pipe, v.v., nhưng xét về tổng vốn hóa thị trường và độ nóng cộng đồng, giao thức Ordinals với tư cách là người tiên phong trong việc phát hành tài sản trên hệ sinh thái Bitcoin vẫn vượt xa các giao thức khác.
Có thể nói, giao thức Ordinals đã khuấy động làn sóng phát triển hệ sinh thái Bitcoin lần này, hay nói cách khác, Ordinals khởi động đợt tăng giá này cũng chẳng ngoa.
BRC20 bùng nổ
Nếu nói từ ngữ phổ biến nhất trong hệ sinh thái Bitcoin năm 2023, thì không gì khác ngoài "inscription".
Mặc dù về mặt kỹ thuật, "inscription" thực sự chỉ các NFT hoặc Token được đúc bằng giao thức Ordinals, nhưng trong cơn sốt “mã hóa” lan rộng này, phần lớn các inscription đề cập đến các Token trên giao thức BRC20.
Ban đầu, giao thức Ordinals tập trung vào phát hành NFT. Hai tháng sau, lập trình viên ẩn danh Domo cho rằng Ordinals không chỉ phát hành NFT mà còn có thể phát hành token đồng nhất: khi inscription được mint theo một tiêu chuẩn giao thức thống nhất, ta có thể tạo ra token đồng nhất, loại token này gọi là BRC20 Token.
Từ khi ra đời vào tháng 3 năm ngoái đến nay, BRC20 Token đã trải qua giai đoạn bùng nổ, tổng vốn hóa thị trường của toàn bộ lĩnh vực BRC20 hiện đã vượt quá 3,3 tỷ USD. Hai cái tên dẫn đầu là Ordi và Sats liên tiếp được niêm yết trên các sàn hàng đầu, cả hai đều nhanh chóng leo lên Top 60 vốn hóa.
Từ một meme vô danh đến trở thành tâm điểm thu hút vốn, làn sóng BRC20 thực sự nổi bật và đầy sức hút.
NFT Bitcoin vượt mặt NFT Ethereum
Thực tế, NFT trên Bitcoin đã tồn tại từ lâu, nhưng phải đến khi giao thức Ordinals ra đời, NFT Bitcoin mới thật sự bắt đầu bùng nổ.
Tuy nhiên, mức độ "nóng" này vẫn chỉ tương đối so với NFT Ethereum và các hệ sinh thái khác; NFT Bitcoin hiện vẫn giới hạn trong một nhóm nhỏ, chưa thực sự lan tỏa mạnh mẽ như làn sóng NFT Ethereum trước đây, chưa thu hút được nhiều vốn và nhân tài từ bên ngoài.
Toàn bộ lĩnh vực NFT hiện đang khá ảm đạm. Kể từ khi thị trường đi xuống, các NFT blue-chip trên Ethereum bắt đầu suy giảm, giá giảm liên tục cho đến nay, và lĩnh vực NFT Ethereum vẫn chưa có nhiều dấu hiệu phục hồi, dù thỉnh thoảng có dự án tạo được tiếng vang nhỏ nhưng chưa đủ để hâm nóng lại thị trường NFT.
Theo dữ liệu từ Cryptoslam, trong 30 ngày gần đây, khối lượng giao dịch NFT Bitcoin đã vượt xa Ethereum và các blockchain công cộng khác, thậm chí khối lượng giao dịch NFT Bitcoin đạt hơn gấp đôi so với NFT Ethereum. Đồng thời, hệ sinh thái NFT Bitcoin liên tục xuất hiện các hiện tượng như Bitcoin Frogs, Bitmap, có xu hướng cạnh tranh vị trí NFT blue-chip.
Nguồn: Cryptoslam.io
Chỉ trong một năm, NFT Bitcoin đã vượt mặt Ethereum và đạt quy mô như vậy, dù chưa lan tỏa mạnh như NFT Ethereum năm 2021, nhưng dùng từ "bùng nổ" để mô tả cũng hoàn toàn xứng đáng.
Nhiều giao thức như ARC20 đua nhau xuất hiện
Mọi thứ mới mẻ đều có chỗ chưa hoàn thiện, cả Ordinals lẫn BRC20 cũng vậy. Sau khi giao thức Ordinals bùng nổ, hệ sinh thái Bitcoin nhanh chóng xuất hiện hàng loạt giao thức mới, bao gồm Atomicals, Runes, PIPE, Stamps, BitVM, v.v., phần lớn tự xưng là cải tiến Ordinals, tạo nên cảnh tượng muôn hoa đua nở.
So với Ordinals, giao thức Atomicals không phụ thuộc vào bộ sắp xếp bên thứ ba trong việc sắp xếp giao dịch tài sản, do đó phi tập trung hơn. Ban đầu vì độ khó kỹ thuật cao và ít tổ chức hỗ trợ, Atomicals không được chú ý nhiều như Ordinals. Tuy nhiên, nhờ sự hỗ trợ từ Unisats và tin đồn về một nền tảng lớn, hiện tại độ nóng của Atomicals đang tăng rõ rệt.
Giao thức Runes do chính Casey – người sáng lập Ordinals – đề xuất, nhằm giải quyết vấn đề hiệu suất của BRC20, nhưng hiện tại vẫn phát triển chậm, chưa tạo được hệ sinh thái riêng như Ordinals hay Atomicals. Thay vào đó, lập trình viên Benny trong hệ sinh thái Bitcoin đã phát triển giao thức PIPE dựa trên ý tưởng Runes, khéo léo kết hợp ưu điểm của cả Ordinals và Runes.
Trong khi giao thức Ordinals gây tranh cãi vì tạo ra lượng lớn dữ liệu dư thừa có thể bị xóa khỏi block, giao thức Stamps nhấn mạnh vào độ tin cậy dữ liệu, đảm bảo dữ liệu không thể bị xóa vĩnh viễn khỏi sổ cái công khai Bitcoin. Do đó, trong bối cảnh tranh cãi về việc inscription Ordinals có thể bị xóa, nhiều người bắt đầu chú ý đến Stamps.
Tuy nhiên, nhìn chung, dù có nhiều giao thức mới, ánh đèn sân khấu vẫn tập trung vào Ordinals. Hơn nữa, hiện tại các giao thức trong hệ sinh thái Bitcoin chưa được liên thông, hầu hết dùng ví và thị trường giao dịch riêng biệt, kèm theo tình trạng tài sản trên một số giao thức thỉnh thoảng bị mất khi chuyển, khiến rào cản đối với người mới là khá cao.
Lớp hợp đồng thông minh Bitcoin trỗi dậy
Cùng với sự bùng nổ của Ordinals, mạng chính Bitcoin ngày càng tắc nghẽn, phí giao dịch liên tục tăng cao, do đó, các giải pháp lớp hợp đồng thông minh Bitcoin nhằm giải quyết tắc nghẽn và giảm phí bắt đầu cất cánh.
Hiện nay có không ít dự án hợp đồng thông minh trên Bitcoin, tuy nhiên, dự án được cộng đồng công nhận mạnh nhất vẫn là Stacks và RSK.
Xét về TVL, hiện tại RSK đạt TVL hơn 100 triệu USD, là dự án có TVL cao nhất trong hệ sinh thái Bitcoin. Tuy nhiên, trong làn sóng phát triển này, RSK chưa có nhiều dự án nổi bật hay động thái lớn nào đáng chú ý.
Mặc dù TVL của Stacks không cao, nhưng bản thân dự án có nhiều yếu tố tích cực và hệ sinh thái phát triển tốt, xứng đáng là dự án sao sáng đáng kỳ vọng nhất trong hệ sinh thái Bitcoin. Theo thông báo mới nhất, trước thời điểm giảm phát Bitcoin, Stacks dự kiến hoàn thành nâng cấp Nakamoto nhằm nâng cao hiệu suất toàn mạng, đồng thời ra mắt stablecoin SBTC gắn với BTC, kỳ vọng sẽ tăng đáng kể tính thanh khoản của BTC. Ngoài ra, với tư cách là token đầu tiên được SEC công nhận hợp pháp, Stacks thực sự có nhiều điểm nổi bật.
Tất nhiên, cùng với sự sôi động của hệ sinh thái Bitcoin, gần đây xuất hiện rất nhiều dự án hợp đồng thông minh mới, liệu có thể thành công hay không vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng.
Giao thức RGB hồi sinh
Giao thức RGB lần đầu tiên được đề xuất vào năm 2016 nhưng không có nhiều chuyển biến, cho đến tháng 4 năm 2023 khi phiên bản 0.1 được ra mắt, đánh dấu bước khởi động thương mại hóa chính thức của RGB.
Việc phát hành phiên bản này mang lại nhiều đột phá lớn, bao gồm gỡ bỏ hạn chế trong phát triển hợp đồng thông minh ở phiên bản cũ, tích hợp với mạng Lightning, hỗ trợ ví, giúp giao thức RGB quay trở lại ánh đèn công chúng trong làn sóng phát triển hệ sinh thái Bitcoin. Đặc biệt, việc tích hợp với mạng Lightning khiến nhiều người bắt đầu so sánh RGB với Taproot Assets, bởi khả năng tận dụng trực tiếp độ an toàn của mạng chính Bitcoin đồng thời tận dụng các kênh và nút sẵn có trên mạng Lightning, quả thực là nước đi khôn ngoan.
Tuy nhiên, đến nay, phần lớn dự án trong hệ sinh thái RGB vẫn đang trong giai đoạn phát triển hoặc thử nghiệm nội bộ, hiệu quả thực tế ra sao cần thêm thời gian kiểm nghiệm.
Mạng Lightning đưa Bitcoin bước vào kỷ nguyên đa tài sản
Việc ra mắt Taproot Assets trên mạng Lightning đánh dấu việc Bitcoin chính thức bước vào kỷ nguyên phát hành đa tài sản, tương tự Ethereum.
Hiện tại, dù các giao thức như BRC20 rất sôi động, nhưng mạng Bitcoin chỉ thụ động ghi lại dữ liệu. Sau khi phát hành, đội ngũ dự án không thể thực hiện các thao tác như thu hồi, hủy bỏ hay mua lại token. Nói cách khác, dù việc phát hành token qua BRC20 công bằng hơn và có lợi cho nhà đầu tư nhỏ lẻ, nhưng mặt trái là thiếu sự hỗ trợ và vận hành từ đội ngũ trung tâm, khiến việc phát triển bền vững một dự án trở nên khó khăn.
Với Taproot Assets, đội ngũ có thể phát hành và hủy tài sản, đồng thời các giao dịch sau đó sẽ tương thích trực tiếp với hơn 14.000 nút mạng Lightning toàn cầu hiện có, kết hợp giữa độ an toàn của mạng chính Bitcoin và đặc điểm giao dịch tốc độ cao, phí thấp của mạng Lightning, trông giống như một giải pháp phát hành tài sản tốt hơn cho hệ sinh thái Bitcoin.
Nền tảng Nostra Assets đã thông báo tích hợp chức năng Taproot Assets vào tháng 11 năm 2023, hiện tại nền tảng này đã có 4 loại tài sản. Mặc dù độ nóng chưa cao, nhưng trải nghiệm giao dịch thực sự mượt mà, sánh ngang với trải nghiệm thanh toán tập trung.
Hiện toàn cầu có 14.658 nút mạng Lightning, với hơn 4.900 BTC bị khóa trong mạng Lightning. Trong hai năm thị trường gấu vừa qua, lượng BTC trong mạng Lightning không dao động mạnh theo thị trường mà tăng trưởng chậm nhưng ổn định.
Biểu đồ thay đổi lượng BTC bị khóa từ khi mạng Lightning ra mắt, nguồn: bitcoinvisuals
Tuy nhiên, hiện tại số lượng nút và lượng BTC bị khóa trong mạng Lightning vẫn còn thấp, chủ yếu là các giao dịch nhỏ, chưa liên kết với các tài sản khác trong hệ sinh thái Bitcoin, hy vọng trong tương lai, cùng với sự phát triển của Taproot Assets, giao thức RGB và các tài sản khác, giá trị của mạng Lightning sẽ được khai thác sâu hơn.
BitVM thắp lên hy vọng mới cho hợp đồng thông minh Bitcoin
Dù trong nhiều năm qua, định vị của Bitcoin luôn là "vàng kỹ thuật số", nhưng việc khám phá tính lập trình của Bitcoin chưa bao giờ ngừng lại.
Tháng 10 năm 2023, whitepaper BitVM với tựa đề "BitVM: Compute Anything On Bitcoin" được công bố, đề xuất một giải pháp đạt Turing-complete mà không cần thay đổi đồng thuận hiện tại của Bitcoin, mở ra khả năng chạy các hợp đồng phức tạp trên Bitcoin, thắp lên hy vọng mới cho sự phát triển hợp đồng thông minh và hệ sinh thái Bitcoin.
Tuy nhiên, hiện tại BitVM vẫn chỉ là ý tưởng, việc triển khai thực tế dự kiến còn rất dài đường phía trước.
Nếu các giao thức như Taproot Assets, RGB kết hợp mạng Lightning có thể nhanh chóng triển khai và đạt hiệu quả như kỳ vọng, có lẽ đây sẽ là con đường nhanh hơn để đạt tới sự thịnh vượng của hệ sinh thái Bitcoin.
Cơ sở hạ tầng hệ sinh thái khác bắt đầu nổi bật
Bên cạnh đó, trong năm 2023 khi hệ sinh thái Bitcoin đang tích tụ sức mạnh để bùng nổ, nhiều dự án tiềm năng khác cũng xuất hiện.
Ví dụ như Thorchain chuyên về cross-chain, cung cấp giao dịch xuyên chuỗi cho nhiều tài sản bao gồm Bitcoin; Multibit – ngôi sao mới nổi trong lĩnh vực cross-chain của hệ sinh thái Bitcoin, cung cấp dịch vụ chuyển đổi từ BRC20 sang mạng ETH/BNB; các nền tảng IDO như Bounce, Bakery, Turtsat; nền tảng stablecoin BSSB... đều là những dự án cơ sở hạ tầng nổi bật trong làn sóng này.
Dĩ nhiên, trong bối cảnh hệ sinh thái Ethereum và các blockchain công cộng khác ngày càng trưởng thành, các dự án Bitcoin có nhiều mô hình tham khảo,trong tâm lý thị trường sôi động,dễ dàng nhanh chóng tạo sự đồng thuận và tăng vốn hóa.
Tuy nhiên, bất kể thế nào, sự trỗi dậy của các inscription như BRC20 thực tế đã thu hút thêm nhiều vốn và nguồn lực cùng xây dựng cơ sở hạ tầng底层 dưới lớp Bitcoin.
Tổng kết
Năm 2023, dù xét cho hệ sinh thái Bitcoin hay toàn ngành tiền mã hóa, đều là một năm cuộn trào, cũng là năm tích tụ năng lượng cho một thị trường tăng giá lớn sắp tới.
Năm 2024, hệ sinh thái Bitcoin sẽ phát triển ra sao? Sau cơn sốt BRC20, NFT Bitcoin và các meme, liệu sẽ có lượng lớn vốn và nguồn lực thực sự đổ vào xây dựng cơ sở hạ tầng, theo đuổi con đường thịnh vượng như hệ sinh thái Ethereum, hay chỉ là một màn pháo hoa rực rỡ rồi tan theo tro tàn?
Có lẽ khả năng xảy ra cao hơn là trường hợp đầu tiên, bởi dưới lớp vỏ sôi động ngắn hạn, chúng ta đã thấy rõ nhiệt huyết từ lập trình viên, cộng đồng và nhà đầu tư dành cho hệ sinh thái Bitcoin.
Trong đợt tăng giá này, hệ sinh thái Bitcoin gần như chắc chắn sẽ đóng vai trò quan trọng không thể thiếu.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
白话区块链
