Vượt qua chu kỳ thị trường: Nguồn gốc giá trị và thách thức đầu tư của tiền điện tử Meme
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vượt qua chu kỳ thị trường: Nguồn gốc giá trị và thách thức đầu tư của tiền điện tử Meme
Đầu tư Meme, rốt cuộc là một nghệ thuật cao cấp đòi hỏi "ngắn, nhanh, gọn".
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Alex Xu
Bài viết này xuất phát từ một đoạn thảo luận của tác giả cùng các nhà đầu tư khác trong một cộng đồng tiền mã hóa về chủ đề Meme. Tác giả mở rộng quan điểm cá nhân tại đây nhằm trình bày rõ ràng hơn lập trường của mình.
Các nội dung dưới đây phản ánh góc nhìn tạm thời của tác giả tính đến thời điểm công bố, có thể chứa sai sót hoặc định kiến về dữ kiện và quan điểm, chỉ dùng để trao đổi học hỏi, và rất mong nhận được góp ý từ các chuyên gia nghiên cứu đầu tư khác.
Trong thị trường gấu, đừng chọn các dự án Meme để bắt đáy.
Nghe có vẻ như một câu nói thừa đúng không? Ai lại đi chọn những con "chó đất" chỉ sống được vài tháng, thậm chí ngắn hơn một ngày, để làm tài sản nắm giữ dài hạn?
Nhưng bài viết này đang nói đến các Meme lớn như Doge, Shiba, Pepe — những “Meme xanh” vốn đã có vốn hóa cao và được niêm yết trên các sàn lớn.
Có quan điểm cho rằng, những “Meme vốn hóa nhỏ thế hệ mới” như Pepe, nhờ ảnh hưởng đáng kể, sẽ tái hiện đà tăng trưởng của Doge trong chu kỳ bò sắp tới, đạt mục tiêu vốn hóa hàng tỷ USD.
Tuy nhiên theo tác giả, khi thực hiện chiến lược phân bổ tài sản xuyên chu kỳ, Pepe có lẽ không phải là lựa chọn lý tưởng để bắt đáy trong thị trường gấu.
Nguồn gốc giá trị của token Meme
Meme (mô-men) là hiện tượng tự sao chép, nhân bản và lan truyền văn hóa - thông tin. Token Meme là loại tiền tệ của các dự án mã hóa mang tính chất mô-men. Một đặc điểm nổi bật là bản thân token thường không trực tiếp tạo ra giá trị, mà các dự án này thường bắt nguồn hay phụ thuộc vào các IP mô-men bên ngoài thế giới mã hóa, ví dụ như chú chó Shiba Inu của Doge, ếch Pepe, hay gần đây là Bitcoin với hình ảnh Harry Potter, Obama và Sonic (gộp bốn yếu tố hot). Ngoài nhân vật nổi tiếng và văn hóa đại chúng, một số quan điểm phổ biến cũng có thể trở thành nguồn gốc của Meme. Ví dụ LTC từng được coi là “bạc kỹ thuật số” (digital silver), đối lập với vị trí “vàng kỹ thuật số” (digital gold) của BTC. Đây là một Meme tài chính, kế thừa sức mạnh văn hóa kép từ bạc thật và BTC.
Khác với các dự án mã hóa thương mại như DeFi, web3Game, Meme dường như không có mô hình kinh doanh, nhưng thực tế mô hình và PMF (Product Market Fit – sản phẩm phù hợp nhu cầu người dùng) của nó cực kỳ rõ ràng: cung cấp phương tiện đầu cơ đầy tiềm năng cho nhà đầu tư đại chúng.
“Cung cấp cho nhà đầu tư đại chúng” nghĩa là khái niệm Meme đơn giản, mới mẻ, mang tính kỳ lạ hoặc gây tranh cãi, dễ thu hút sự chú ý giữa biển thông tin khổng lồ.
“Đầy tiềm năng” ở chỗ chúng không bị ràng buộc bởi hoạt động kinh doanh thực tế nào làm trọng lực kéo giá xuống, chỉ cần chữ “thống nhất quan điểm” (consensus), định giá có thể bay lên tận trời.
Ngay cả những người làm việc nghiêm túc nhất trong ngành mã hóa cũng không thể phủ nhận rằng “đầu cơ kiếm lời” là động lực quan trọng, thậm chí là số một của thế giới mã hóa. Và các dự án Meme liên tục xuất hiện chính là sản phẩm đáp ứng nhu cầu đó.
Ưu thế vượt trội của token Meme mã hóa so với các đối tượng đầu cơ truyền thống cũng rất rõ ràng:
-
Tính “truy cập” chưa từng có. Chỉ cần bạn có ví mã hóa và kết nối mạng, bất kỳ ai trên toàn cầu đều có thể tham gia đầu cơ mà không cần KYC, đăng ký hay qua kiểm duyệt, không rào cản danh tính, và giao dịch 24/7. Trong thế giới tài chính truyền thống, bạn sẽ gặp vô vàn khó khăn nếu muốn tham gia vào cơn sốt Gamestop năm 2020-2021.
-
Thông tin minh bạch. Dù vẫn có thể bị thao túng bởi người phát hành về mã nguồn, dòng tiền hay quy tắc, nhưng mức độ minh bạch về thông tin token, dòng vốn và thuật toán của Meme mã hóa tăng đáng kể. So với các mô hình Ponzi kiểu hộp đen truyền thống, điểm khởi đầu thông tin để đầu cơ công bằng hơn nhiều.
-
Số lượng phong phú, luôn có đề mục mới. Chi phí khởi tạo một dự án Meme cực kỳ thấp, dự án mới xuất hiện liên tục, “cơ hội lúc nào cũng nhiều”.
Khác với các dự án web3 thông thường (ví dụ như DeFi), giá trị nội tại của token Meme tăng trưởng đơn thuần dựa vào dòng biên của sự chú ý và vốn từ các nhà đầu cơ tương lai (không mang nghĩa tiêu cực). Với dự án thông thường, ta dự đoán tăng/giảm hoạt động kinh doanh; còn với Meme, ta phải đoán xem thị trường tương lai sẽ “bỏ phiếu” cho sự chú ý và dòng tiền vào đâu.
Điều này đồng nghĩa với việc người vận hành Meme chủ yếu phải tập trung vào việc thu hút, kích thích sự chú ý của công chúng, định hướng câu chuyện phù hợp và thúc đẩy cảm xúc FOMO lan rộng.
Vấn đề là, điều này không chỉ khó thực hiện, mà có thể còn không phù hợp với lợi ích dài hạn của nhóm vận hành Meme thế hệ mới.
Token Meme thiếu hào bảo vệ
Sự phát triển của dự án Meme có các giai đoạn rõ rệt:
-
Ý tưởng và xây dựng câu chuyện: Phải thách thức luồng chính, kích động cảm xúc tranh đấu, kỳ dị phá vỡ thông lệ, nhưng cũng không thể quá xa rời quần chúng khiến thành “cao quý ít người hiểu”;
-
Quảng bá ban đầu: Thu hút sự chú ý của các nhà đầu cơ sớm. Việc có được sự ủng hộ của các nhân vật có tầm ảnh hưởng trong giai đoạn này thường là bước ngoặt quyết định thành bại;
-
Tạo và mở rộng FOMO: Câu chuyện làm giàu của người tham gia sớm được truyền bá rộng rãi, lòng tham cuốn thêm người vào, ai cũng tin mình chưa phải người nhận cây đuốc cuối cùng;
-
Phổ biến quy mô lớn hơn: Được niêm yết trên các sàn lớn, thoát khỏi mác “chó đất”, trở thành đối tượng đầu cơ đại chúng thực thụ;
-
Duy trì sức hấp dẫn: Bảo vệ thị phần về sự chú ý và dòng vốn đầu cơ hiện có.
Các Meme “chó đất” ở giai đoạn sơ khai rất mong manh. Trong bối cảnh phân bổ tài sản dài hạn, bài viết này tập trung vào các “Meme xanh” đã bước vào giai đoạn 4 và 5.
Như đã nêu, bản chất vận hành của dự án Meme là sự chú ý của công chúng. Nhưng việc chuyển dịch sự chú ý là điều tất yếu. Sự di chuyển này dễ dàng hơn nhiều so với việc thay đổi dòng tiền, thói quen sử dụng sản phẩm hay sở thích thương hiệu của người dùng.
Quan trọng hơn, chi phí tạo ra một Meme mới cực kỳ thấp, có nghĩa là các Meme hiện hữu luôn phải đối mặt với sự cạnh tranh vô tận về sự chú ý và tài nguyên từ các dự án mới.
Tuy nhiên, trước cuộc đua giành sự chú ý từ các Meme mới, các Meme hiện tại lại có rất ít cách để duy trì thị phần hiện tại. Lấy Shiba làm ví dụ: nó khởi nguồn từ Meme, trong chu kỳ bò đã thu hút sự chú ý nhờ động thái “lạ đời” và gây bàn tán là tặng 50% token cho Vitalik, tận dụng đà tăng giá của Doge để khẳng định vị thế “hoàng tử nhà chó”.
Tuy nhiên, sau khi lên các sàn CEX lớn, khả năng thu hút chủ đề và sự chú ý giảm dần là điều tất yếu. Dù sau đó đội ngũ Shiba tích cực hành động: xây DEX riêng, xây L2, phát hành NFT, làm metaverse và game… cố gắng chuyển từ Meme thuần túy sang dự án có hoạt động kinh doanh, nhưng cả hiệu quả hoạt động lẫn giá token đều thất vọng. DEX Shibaswap của họ chỉ có TVL 21 triệu USD, và giá coin trong một năm cũng thua xa thị trường chung.
So sánh diễn biến giá shib và BTC trong một năm, nguồn: coinmarketcap
Việc chuyển đổi từ dự án Meme sang dự án có hoạt động kinh doanh không hề dễ dàng. Một mặt, các dự án kinh doanh đòi hỏi chiến lược, sản phẩm, kỹ thuật chi tiết hơn, thử thách năng lực vận hành ở một cấp độ hoàn toàn khác. Quan trọng hơn, việc “cố gắng làm việc” trông vụng về và mất tính hấp dẫn, trái ngược với tinh thần phản mainstream, ngông nghênh, văn hóa ngầm và tư thế cao ban đầu của Meme, làm suy yếu thêm nữa sức hút vốn đã dần tan biến.
Khác với các dự án kinh doanh có thể xây dựng một số rào cản cạnh tranh dựa trên mô hình kinh doanh, các dự án Meme thường thiếu công cụ để duy trì giá trị nội tại. Việc dòng chú ý từ nhà đầu cơ dần tiêu tan là điều tất yếu, và càng cố gắng làm việc thì càng dễ phản tác dụng.
Đội ngũ phía sau Meme cũng thiếu động lực duy trì lâu dài
Trong thời điểm sự chú ý dành cho đầu cơ ngày càng khan hiếm, thành công của các Meme thế hệ mới hiếm khi là ngẫu nhiên, mà phần lớn đều có lực lượng tập trung hậu thuẫn, lên kế hoạch và thúc đẩy. Nhóm lực lượng này thường là sự hợp mưu của nhiều phe, ngoài vốn và nguồn lực sàn giao dịch, còn cần sự hỗ trợ đúng lúc từ KOL, cũng như tiếp cận mạnh mẽ các nguồn lực thương vụ (ví dụ PEPE ra đời chưa đầy một tháng đã được OpenSea tích hợp như một phương tiện thanh toán).
Tuy nhiên, sau khi một Meme thành công, chi phí duy trì sự đồng thuận và sự chú ý ngày càng tăng. Với đội ngũ Meme, cách thông minh hơn là dùng hình thức “đua ngựa”: lấy tiền kiếm được từ “Pepe cũ” để tạo ra càng nhiều “thí nghiệm mô-men” khác nhau về phong cách và câu chuyện, chờ đợi “Pepe mới” xuất hiện. Những “Pepe mới” do chính họ tạo ra và đưa ra thị trường này lại chính là đối thủ cạnh tranh sự chú ý với “Pepe cũ”.
Do đội ngũ cốt lõi của các dự án Meme đa phần ẩn danh, việc họ ở lại hay rời đi khỏi một dự án nhẹ nhàng hơn nhiều so với các nhà sáng lập dự án kinh doanh khác. Việc thực tế rút lui âm thầm của nhóm kiểm soát làm trầm trọng thêm tình trạng của các dự án Meme cũ.
Ngoại lệ: Dogecoin và Bitcoin
Tới đây, bạn có thể đưa ra một ngoại lệ: “Doge ra đời năm 2013 vẫn hồi sinh trong chu kỳ bò lần trước, tại sao Pepe – Meme thế hệ mới – lại không thể?”
Chính Doge là minh chứng điển hình cho việc sức sống của hầu hết Meme suy giảm theo chu kỳ. Thành tích ấn tượng của Doge trong chu kỳ trước là nhờ ảnh hưởng khổng lồ của Elon Musk. Bản thân “dự án do ông trùm thế giới Elon Musk hậu thuẫn” đã trở thành một mô-men mới giúp Doge bay lên. Nếu loại bỏ sự ủng hộ công khai hay ngầm định của Musk dành cho Dogecoin từ năm 2019, chắc chắn các yếu tố Meme thuần túy của Dogecoin đã mờ nhạt trong bối cảnh câu chuyện mã hóa thay đổi chóng mặt.
Vậy câu hỏi đặt ra: Trên thế giới này còn mấy người có sức ảnh hưởng khổng lồ như Musk, sẵn sàng đổ ảnh hưởng của mình vào các Pepe trong chu kỳ tới để giúp các Meme cũ hồi sinh? Số người có tầm ảnh hưởng ngang Musk đã đếm trên đầu ngón tay, cộng thêm điều kiện “công khai ủng hộ một Meme”, thì danh sách phù hợp tiêu chuẩn kép này trống rỗng.
Litecoin ra đời năm 2011, chiếm giữ mô-men mạnh “BTC là vàng, LTC là bạc”, nhưng trong điều kiện không có mô-men hay ảnh hưởng mới nào được bổ sung, biểu đồ giá mỗi chu kỳ ngày càng suy yếu.
Thực tế, ví dụ phản biện tốt nhất cho “Meme coin không thể vượt chu kỳ” không phải Doge, mà chính là Bitcoin. Là tổ tiên của các Meme coin, Bitcoin vẫn là lựa chọn yêu thích và nền tảng phân bổ tài sản của cả nhà đầu tư mới và cũ. Tuy nhiên, với tư cách là Meme đầu tiên trong lịch sử đầu tư mã hóa, điểm khởi đầu của mọi dự án mã hóa, sức mạnh Meme của Bitcoin đến từ tính “chính thống” duy nhất và khan hiếm của nó.
Tính “chính thống” này là thứ mà mọi Meme khác đều không có, vì vậy chúng đều phải đối mặt với sự cạnh tranh về sự chú ý từ các thế hệ Meme mới sau này.
Sự chú ý khó giữ chân, đội ngũ sáng lập tất yếu rời đi, các dự án cạnh tranh được sản xuất hàng loạt.
Đầu tư vào Meme, cuối cùng, vẫn là một nghệ thuật tinh vi đòi hỏi “ngắn, nhanh, mạnh”.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Mint Ventures
