Vitalik: Liệu có tự do ngôn luận trong cộng đồng tiền mã hóa?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vitalik: Liệu có tự do ngôn luận trong cộng đồng tiền mã hóa?
Tuyên bố có thể là đúng sự thật, hoặc cũng có thể là nguy hiểm. Câu trước chính là một phát biểu như vậy.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin
Biên dịch: Lian Xiang Cai Jing
“Một tuyên bố có thể là đúng sự thật hoặc nguy hiểm. Câu trước đó chính là một tuyên bố như vậy.” — David Friedman
Tự do ngôn luận là chủ đề mà nhiều cộng đồng Internet đã phải vật lộn trong suốt 20 năm qua. Các cộng đồng tiền mã hóa và blockchain, vốn tồn tại chủ yếu nhằm chống kiểm duyệt, đặc biệt coi trọng tự do ngôn luận. Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, sự phát triển nhanh chóng về quy mô và giá trị tài chính của các cộng đồng này đã nhiều lần thử thách ứng dụng thực tế cũng như giới hạn của khái niệm này.
Trong bài viết này, tôi muốn làm rõ một số nghịch lý và làm sáng tỏ ý nghĩa thực sự đằng sau chuẩn mực “tự do ngôn luận”.
“Luật pháp về tự do ngôn luận” và “tự do ngôn luận”
Một lập luận phổ biến và thường khiến tôi thất vọng là: “Tự do ngôn luận” hoàn toàn chỉ là giới hạn pháp lý đối với hành động của chính phủ, và không nói gì đến hành động của các thực thể tư nhân như công ty, nền tảng riêng tư, diễn đàn internet hay hội nghị.
Một trong những ví dụ điển hình nhất về “kiểm duyệt tư nhân” trong cộng đồng tiền mã hóa là việc quản trị viên Theymos của subreddit /r/bitcoin bắt đầu kiểm duyệt nghiêm ngặt nội dung, cấm thảo luận về việc tăng khả năng giao dịch của chuỗi khối Bitcoin thông qua hard fork.
Dưới đây là dòng thời gian kiểm duyệt do John Blocke tổng hợp:
https://medium.com/johnblocke/a-brief-and-incomplete-history-of-censorship-in-r-bitcoin-c85a290fe43
Bài đăng biện hộ cho chính sách của Theymos:
https://www.reddit.com/r/Bitcoin/comments/3h9cq4/its_time_for_a_break_about_the_recent_mess/, bao gồm câu nổi tiếng hiện nay: “Nếu 90% người dùng /r/Bitcoin cảm thấy các chính sách này là không thể chấp nhận được, tôi mong rằng 90% người dùng đó sẽ rời đi”.
Chiến lược thường được những người bảo vệ Theymos sử dụng là: việc kiểm duyệt nghiêm ngặt là hợp lệ vì /r/Bitcoin là một “diễn đàn tư nhân” thuộc sở hữu của Theymos, do đó anh ta có quyền làm bất cứ điều gì mình muốn bên trong; những ai không thích thì nên chuyển sang diễn đàn khác:
Thật vậy, họ tổ chức theo cách này không vi phạm luật pháp nào cả, nhưng với đa số mọi người, rõ ràng vẫn tồn tại một sự vi phạm nào đó đối với nguyên tắc tự do ngôn luận. Vậy đó là gì? Trước hết, điều quan trọng là phải nhận ra rằng ở một số quốc gia, tự do ngôn luận không chỉ là một quyền pháp lý mà còn là một nguyên tắc xã hội.
Hơn nữa, mục tiêu cơ bản của nguyên tắc xã hội này giống với mục tiêu cơ bản của luật pháp: tạo ra một môi trường nơi những ý tưởng chiến thắng là những ý tưởng tốt, chứ không phải chỉ đơn thuần là những ý tưởng phù hợp với giới cầm quyền. Quyền lực của chính phủ không phải là thứ duy nhất mà chúng ta cần đề phòng; các công ty cũng có quyền sa thải ai đó, quản trị viên diễn đàn mạng có quyền xóa hầu hết các bài viết khỏi cuộc thảo luận, cùng vô số các quyền lực cứng và mềm khác.
Vậy nguyên tắc xã hội cơ bản ở đây là gì? Trích dẫn Eliezer Yudkowsky:
Trong nghệ thuật lý trí con người, rất hiếm khi có những mệnh lệnh không đi kèm “nếu”, “và”, “nhưng” hay “điều khoản miễn trừ”. Đây là một trong số ít ngoại lệ. Những lập luận sai lầm cần được phản bác. Không bao giờ im lặng. Không bao giờ. Tuyệt đối không bao giờ.
Slatestarcodex giải thích thêm:
Cụm từ “viên đạn” trích dẫn ở trên nghĩa là gì? Nó có áp dụng cho các loại đạn dược khác không? Mũi tên? Tảng đá phóng từ máy bắn đá? Hay các vũ khí cận chiến như kiếm hay chùy sắt? Chúng ta nên đặt ranh giới ở đâu giữa “phản hồi không phù hợp với tranh luận” và “phản hồi phù hợp với tranh luận”?
Phản hồi tốt là đối đầu với một ý tưởng; phản hồi xấu là làm im lặng nó. Nếu bạn cố gắng đưa ra một ý tưởng, thành công của bạn phụ thuộc vào chất lượng của ý tưởng đó; nếu bạn cố gắng đàn áp nó, thành công của bạn phụ thuộc vào sức mạnh của bạn, và bạn có thể huy động bao nhiêu cây đuốc cùng chiếc cào trong thời gian ngắn. Bắn một viên đạn là cách tuyệt vời để làm im tiếng một ý tưởng thay vì giải quyết nó. Tương tự như vậy với việc phóng đá từ máy bắn đá, chém người bằng kiếm, hay tập hợp một đám đông giương cào la hét. Nhưng cố gắng khiến một người bị mất việc chỉ vì họ ủng hộ một ý tưởng cũng là một cách đàn áp ý tưởng mà không giải quyết nó.
Tức là, đôi khi “không gian an toàn” là hợp lý, nơi vì bất kỳ lý do gì, mọi người chỉ đơn giản không muốn tập hợp để xử lý một số loại lập luận cụ thể, và những tranh luận đó thực sự bị đàn áp. Ví dụ vô hại nhất có lẽ là các không gian như ethresear.ch. Trong các không gian này, bài viết bị khóa vì “lạc đề” để giữ cho cuộc thảo luận tập trung. Nhưng khái niệm “không gian an toàn” cũng có mặt tối; như Ken White đã viết:
Bạn có thể ngạc nhiên, nhưng tôi ủng hộ “không gian an toàn”. Tôi ủng hộ không gian an toàn bởi vì tôi ủng hộ tự do ngôn luận. Không gian an toàn, nếu được thiết kế một cách có nguyên tắc, chỉ đơn thuần là một biểu hiện của tự do, nhưng không phải ai cũng hình dung được loại “không gian an toàn” như vậy. Một số người dùng khái niệm “không gian an toàn” như một thanh gươm để thôn tính không gian công cộng, và yêu cầu những người trong không gian đó tuân theo các chuẩn mực riêng tư của họ. Đó không phải là tự do ngôn luận.
Do đó, hoàn toàn ổn để tạo ra không gian an toàn riêng cho mình ở góc nào đó, nhưng cũng tồn tại khái niệm “không gian công cộng”, và việc cố gắng biến không gian công cộng thành một không gian an toàn phục vụ lợi ích đặc biệt là sai lầm. Vậy thế nào là “không gian công cộng”? Rõ ràng, không gian công cộng không chỉ đơn thuần là “không gian do chính phủ sở hữu hoặc vận hành”; khái niệm không gian công cộng tư nhân là một khái niệm được công nhận.
Ngay cả trong ngữ cảnh phi chính thức, điều này vẫn đúng. Đây là trực giác đạo đức chung, ví dụ: hành vi phân biệt chủng tộc và giới tính khi do cá nhân thực hiện thì đáng trách hơn nhiều so với khi một trung tâm thương mại làm điều tương tự. Trong trường hợp này, hoặc bất kể đối với subreddit /r/bitcoin, dù ai về mặt kỹ thuật nắm vị trí quản trị cao nhất, thì rõ ràng subreddit này phần lớn là một không gian công cộng. Có một vài lập luận đặc biệt nổi bật:
- Nó chiếm vị trí “đắc địa”, đặc biệt là từ khóa “bitcoin”, khiến người ta hiểu nhầm rằng đây là nơi mặc định để thảo luận về Bitcoin.
- Giá trị của không gian này không chỉ do Theymos tạo ra, mà do hàng ngàn người đóng góp khi đến subreddit để thảo luận về Bitcoin, ngầm hiểu rằng đây sẽ là một không gian công cộng để bàn luận.
- Chính sách thay đổi của Theymos khiến nhiều người bất ngờ và không thể dự đoán trước được.
Ngược lại, nếu Theymos tạo một subreddit có tên /r/bitcoinsmallblockers và minh bạch tuyên bố đây là không gian dành riêng cho nhóm thiểu số ủng hộ, và việc cổ súy hard fork gây tranh cãi là không được hoan nghênh, thì dường như sẽ rất ít người thấy vấn đề.
Họ sẽ phản đối tư tưởng của anh ta, nhưng rất ít người (ít nhất là trong cộng đồng blockchain) sẽ cho rằng việc anh ta có một không gian thảo luận nội bộ theo định hướng ý thức hệ là không phù hợp. Nhưng quay lại thực tế, Theymos đã cố “chiếm lĩnh một không gian công cộng và yêu cầu những người trong không gian đó tuân theo các chuẩn mực riêng tư của mình”, do đó chúng ta chứng kiến sự chia rẽ trong cộng đồng Bitcoin, một cuộc phân nhánh dữ dội và sự tách chuỗi, và giờ đây là trạng thái hòa bình lạnh giữa Bitcoin và Bitcoin Cash.
Loại bỏ nền tảng (Deplatforming)
Khoảng một năm trước, tôi đã công khai phản đối Craig Wright – kẻ tự xưng là Satoshi Nakamoto – tại hội nghị Deconomy, chấm dứt việc phải giải thích vô nghĩa cho mọi điều anh ta nói, và đặt ra một câu hỏi: “Tại sao cho phép hành vi lừa đảo này phát biểu tại hội nghị này?”
Tất nhiên, những người ủng hộ Craig Wright đã phản ứng bằng cáo buộc kiểm duyệt:
Tôi có đang cố “làm im lặng” Craig Wright không? Tôi cho rằng không. Có người có thể nói rằng “Deconomy không phải là không gian công cộng”, nhưng tôi cho rằng lập luận tốt hơn là: hội nghị về bản chất khác hẳn với diễn đàn internet.
Diễn đàn internet thực sự có thể cố gắng trở thành phương tiện trung lập hoàn toàn để thảo luận mọi thứ; ngược lại, hội nghị về bản chất là danh sách các bài phát biểu được chọn lọc kỹ lưỡng, với số lượng chỗ phát biểu hạn chế, và chủ động chuyển sự chú ý lớn đến những người có cơ hội phát biểu. Hội nghị là một hành động biên tập của ban tổ chức, họ nói: “Dưới đây là một số ý tưởng và quan điểm mà chúng tôi cho rằng mọi người thực sự nên tiếp xúc và lắng nghe”.
Mỗi hội nghị đều “kiểm duyệt” gần như tất cả các quan điểm vì không đủ chỗ cho tất cả mọi người phát biểu – đây là hình thức vốn có của hội nghị; do đó, việc phản đối lựa chọn của hội nghị là hoàn toàn hợp lệ.
Điều này mở rộng sang các loại nền tảng chọn lọc khác. Các nền tảng trực tuyến như Facebook, Twitter và Youtube đã chủ động chọn lọc thông qua các thuật toán ảnh hưởng đến việc người dùng có khả năng được gợi ý nội dung nào. Thông thường, họ làm điều này vì lý do ích kỷ, thiết lập thuật toán để tối đa hóa “tương tác” trên nền tảng của họ, thường gây ra các hậu quả ngoài ý muốn, ví dụ như quảng bá thuyết âm mưu Trái đất phẳng.
Do đó, xét rằng các nền tảng này đã thực hiện việc hiển thị chọn lọc (tự động), việc chỉ trích họ vì không sử dụng các đòn bẩy này cho các mục tiêu thân xã hội hơn, hoặc ít nhất là các mục tiêu thân xã hội mà tất cả các nhóm chính trị lý trí chính đều đồng thuận, dường như rất hợp lý (ví dụ: các cuộc thảo luận trí tuệ chất lượng cao).
Hơn nữa, “kiểm duyệt” không nghiêm trọng cản trở ai trong việc tìm hiểu câu chuyện của Craig Wright; bạn có thể truy cập trang web của anh ta tại: https://coingeek.com/. Nếu ai đó đã vận hành một nền tảng có thể đưa ra các quyết định biên tập, thì việc yêu cầu họ đưa ra các quyết định quan trọng tương tự nhưng phù hợp hơn với chuẩn mực xã hội dường như là điều hoàn toàn hợp lý.
Một ví dụ gần đây là chiến dịch DelistBSV, trong đó một số sàn giao dịch tiền mã hóa, nổi bật nhất là Binance, đã hủy niêm yết hỗ trợ giao dịch BSV (phiên bản fork của Bitcoin do Craig Wright quảng bá). Một lần nữa, nhiều người, thậm chí cả những người có lý trí, đã cáo buộc phong trào này là hành động kiểm duyệt và so sánh nó với việc các công ty thẻ tín dụng phong tỏa WikiLeaks:
Cá nhân tôi luôn chỉ trích quyền lực mà các sàn giao dịch tập trung nắm giữ. Tôi có nên phản đối DelistBSV vì lý do tự do ngôn luận không? Tôi cho rằng không, ủng hộ nó là được, nhưng đây chắc chắn là một trường hợp gần hơn.
Nhiều bên tham gia DelistBSV như Kraken rõ ràng không phải là nền tảng “mở cửa tất cả”; họ đã đưa ra rất nhiều quyết định biên tập về việc chấp nhận hoặc từ chối loại tiền nào. Kraken chỉ chấp nhận khoảng 12 loại tiền, do đó họ thụ động “kiểm duyệt” gần như tất cả các loại tiền khác. Shapeshift hỗ trợ nhiều tiền hơn nhưng không hỗ trợ SPANK hay thậm chí KNC. Vì vậy, trong cả hai trường hợp, việc loại bỏ BSV giống nhiều hơn với việc tái phân bổ tài nguyên khan hiếm (sự chú ý/độ hợp pháp) thay vì kiểm duyệt.
Binance thì khác; sàn này thực sự chấp nhận rất nhiều loại tiền mã hóa, theo triết lý gần với “chấp nhận mọi thứ”, và có vị trí độc đáo trong số các nhà lãnh đạo thị trường với thanh khoản lớn.
Tuy nhiên, có thể lập luận từ cả hai phía về quan điểm của Binance. Thứ nhất, việc loại bỏ là sự trả đũa xứng đáng trước hành vi thực sự ác ý của cộng đồng cốt lõi BSV khi dùng thư pháp lý đe dọa các nhà phê bình như Peter McCormack; trong môi trường “vô chính phủ”, nơi các chuẩn mực xã hội có sự khác biệt lớn, “ăn miếng trả miếng” là một chuẩn mực xã hội tốt hơn vì nó đảm bảo mọi người chỉ phải đối mặt với những hình phạt mà họ, theo một cách nào đó, đã tự cho là hợp pháp thông qua hành vi trừng phạt của chính họ.
Nhìn chung, việc phản đối sự tập trung quyền lực có thể hoàn toàn hợp lý, nhưng miễn là sự tập trung đó tồn tại, thì việc ủng hộ việc sử dụng quyền lực đó cho các mục đích bạn cho là có lợi cho xã hội là chấp nhận được; xem Bryan Caplan giải thích về việc phối hợp ủng hộ biên giới mở và ủng hộ các hạn chế chống Ebola như một ví dụ trong lĩnh vực khác.
Việc phản đối sự tập trung quyền lực chỉ yêu cầu người ta tin rằng các quyền lực này nhìn chung là có hại và dễ bị lạm dụng; điều đó không có nghĩa là một người phải phản đối mọi hành động mà các quyền lực này thực hiện.
Nếu ai đó thành công trong việc tạo ra một sàn giao dịch phi tập trung liên chuỗi hoàn toàn không cần cấp phép, thuận tiện cho việc trao đổi giữa bất kỳ tài sản nào với bất kỳ tài sản nào khác, thì việc “niêm yết” trên sàn đó sẽ không còn gửi tín hiệu xã hội nữa, vì mọi thứ đều được niêm yết; tôi ủng hộ sự tồn tại của một sàn giao dịch như vậy, ngay cả khi nó hỗ trợ giao dịch BSV. Điều tôi ủng hộ là loại bỏ BSV khỏi vị thế độc quyền đã tồn tại, những vị thế trao cho nó mức độ hợp pháp cao hơn mức tồn tại đơn thuần.
Vì vậy kết luận là: ngay cả khi không gian công cộng không do chính phủ quản lý, thì việc kiểm duyệt trong không gian công cộng vẫn là điều tồi tệ; kiểm duyệt trong không gian tư nhân thực sự (đặc biệt là những không gian không phải là “thiết lập mặc định” đối với cộng đồng rộng lớn hơn) là chấp nhận được; loại trừ một dự án nhằm mục đích và kết quả là từ chối truy cập vào dự án đó là điều xấu; loại trừ một dự án nhằm mục đích và kết quả là phủ nhận tính hợp pháp khan hiếm của dự án đó là chấp nhận được.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
