Tổng kết năm 2020 của Vitalik: Làm thế nào để đánh giá lại mô hình vận hành của thế giới?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tổng kết năm 2020 của Vitalik: Làm thế nào để đánh giá lại mô hình vận hành của thế giới?
Ngay cả khi nắm giữ 1 tỷ USD, cũng không thể cạnh tranh được với một dự án có linh hồn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin
Biên dịch: Lüdong
Khi viết bài này, tôi đang sống tại Singapore. Tôi đã dành gần nửa năm ở thành phố này – với nhiều người thì nửa năm không phải là khoảng thời gian dài, nhưng đối với bản thân tôi, đây là lần ở lại một nơi xa nhà lâu nhất trong gần một thập kỷ qua.
Sau một cuộc chiến kéo dài, đại dịch Covid-19 – có thể coi là đại dịch cấp độ "trùm cuối" đầu tiên mà nhân loại phải đối mặt kể từ năm 1945 – dường như đã được kiểm soát, và các thành phố cũng bắt đầu trở lại bình thường. Dù vẫn còn những khu vực trên thế giới với 7,8 tỷ người dân phải đối diện hoàn cảnh khó khăn, nhưng hiện nay, ánh sáng le lói đã xuất hiện trong bóng tối; việc phát triển và phổ biến vắc-xin Covid-19 nhanh chóng sẽ giúp con người vượt qua thử thách cam go này.
Do nhiều sự kiện xảy ra, năm 2020 có thể được gọi là một năm kỳ ảo. Khi "treo máy (AFK)" khiến cuộc sống con người trở nên gò bó và đầy thách thức hơn, Internet cũng bắt đầu phát triển theo cách phi thường, mang đến những hệ quả vừa tích cực vừa tiêu cực.
Chính trị toàn cầu cũng đang đi theo hướng kỳ lạ. Tôi liên tục lo lắng về viễn cảnh của nhiều phe phái chính trị, khi một số chính trị gia sẵn sàng từ bỏ những nguyên tắc cơ bản họ cần tuân thủ chỉ vì lợi ích cá nhân. Tuy nhiên, đồng thời, ở một số ngóc ngách u ám bất thường nào đó, tia hy vọng đang lóe lên – giao thông, y học, trí tuệ nhân tạo (AI), và tất nhiên cả lĩnh vực blockchain và mã hóa – sự ra đời của những công nghệ mới này có thể mở ra chương mới cho sự phát triển của nhân loại.
Chúng ta bắt đầu từ đây
Nơi chúng ta đang tiến tới
Vì vậy, năm 2020 là thời điểm lý tưởng để suy ngẫm những câu hỏi then chốt: Chúng ta nên đánh giá lại mô hình vận hành thế giới như thế nào? Những cách nhìn nhận, hiểu biết và suy luận nào về vận hành thế giới sẽ hữu ích hơn trong vài thập kỷ tới, và phương pháp nào sẽ mất dần giá trị? Có những cách tiếp cận nào trước đây ta chưa thấy nhưng thực tế luôn có giá trị?
Trong bài viết này, tôi sẽ đưa ra một số câu trả lời riêng mình. Dù suy nghĩ của tôi có thể chưa toàn diện, nhưng tôi sẽ đào sâu vào một số nội dung thú vị. Hơn nữa, ranh giới giữa những ý tưởng phản ánh đúng thực tế thay đổi và những quan sát cá nhân dài hạn thật sự rất mờ nhạt; phần lớn trường hợp là sự kết hợp giữa hai yếu tố này. Tôi cho rằng những câu trả lời cho các câu hỏi này đều có ý nghĩa sâu sắc, không chỉ với lĩnh vực mã hóa mà còn với các lĩnh vực rộng lớn hơn.
Sự thay đổi vai trò của kinh tế học
Lâu nay, kinh tế học tập trung vào các "hàng hóa" dưới dạng vật chất: thực phẩm, linh kiện sản xuất, nhà cửa được mua bán,... Tài sản vật chất có một số đặc tính đặc biệt: chúng có thể chuyển nhượng, hủy bỏ, mua bán, nhưng không thể sao chép. Việc để một người sử dụng cùng lúc một đồ vật mà người khác đang dùng là điều không thực tế; nhiều vật phẩm chỉ có giá trị khi được trực tiếp "tiêu thụ".
Việc tạo ra mười bản sao của một vật phẩm vật chất đòi hỏi lượng tài nguyên xấp xỉ gấp mười lần so với việc tạo một bản sao (gần bằng mười lần, và quy mô càng lớn thì càng tiệm cận). Nhưng trên Internet, quy tắc áp dụng hoàn toàn khác biệt. Sao chép trên mạng rất dễ dàng; tôi có thể sao chép một bài viết hay đoạn mã một cách tiện lợi, dù việc viết ra bài viết hay đoạn mã ấy đòi hỏi rất nhiều công sức. Nhưng sau khi một bài viết hoặc đoạn mã hoàn thành, vô số người có thể tải xuống và sử dụng nó. Chúng không phải là "hàng tiêu dùng"; mặc dù về sau có thể bị thay thế bởi sản phẩm tốt hơn, nhưng trước khi bị thay thế, chúng có thể mãi mang lại giá trị cho con người.
Trên Internet, "hàng hóa công cộng" chiếm vị trí chủ đạo. Tất nhiên, Internet cũng có hàng hóa tư nhân, đặc biệt là dưới dạng sự chú ý và thời gian khan hiếm của cá nhân, cũng như tài sản ảo. Nhưng nhìn chung, phần lớn hàng hóa trên Internet là mô hình một-nhiều, chứ không phải một-một. Điều làm tình hình phức tạp thêm là khái niệm "nhiều" hiếm khi có thể ánh xạ rõ ràng vào các cấu trúc tương tác một-nhiều truyền thống như công ty, thành phố hay quốc gia; thay vào đó, các sản phẩm công cộng này thường được sử dụng công khai bởi những nhóm người phân tán rộng rãi khắp thế giới.
Nhiều nền tảng trực tuyến phục vụ đông đảo người dùng cần được quản trị để quyết định chức năng, chính sách kiểm duyệt nội dung hoặc các biện pháp quan trọng khác đối với cộng đồng người dùng. Tuy nhiên, cộng đồng người dùng trên các nền tảng này hiếm khi có thể ánh xạ rõ ràng sang bất cứ thứ gì ngoài chính họ. Làm thế nào để chính phủ Mỹ quản trị Twitter một cách công bằng khi Twitter thường xuyên trở thành sân khấu tranh luận công khai giữa các chính trị gia Mỹ và đối thủ địa chính trị? Rõ ràng, thách thức về quản trị vẫn tồn tại, do đó chúng ta cần những giải pháp sáng tạo hơn.
Đây không chỉ đơn thuần là mối quan tâm của các "dịch vụ" thuần túy trực tuyến. Mặc dù các hàng hóa trong thế giới vật chất như thực phẩm, nhà ở, y tế, giao thông vẫn quan trọng như xưa, nhưng sự cải thiện của chúng thậm chí còn phụ thuộc nhiều hơn vào công nghệ so với trước đây – và tiến bộ công nghệ đích thực lại được thực hiện thông qua Internet.
Một ví dụ về sản phẩm công cộng quan trọng trong hệ sinh thái Ethereum được tài trợ bởi vòng gây quỹ Gitcoin gần đây. Hệ sinh thái phần mềm nguồn mở, bao gồm blockchain, đều cực kỳ phụ thuộc vào sản phẩm công cộng.
Tuy nhiên, bản thân kinh tế học dường như cũng là một công cụ kém hiệu lực trong việc xử lý những vấn đề này. Trong tất cả các thách thức năm 2020, có bao nhiêu điều có thể được hiểu thông qua việc quan sát các đường cung cầu?
Một cách tiếp cận là tìm hiểu những gì đang diễn ra thông qua mối quan hệ giữa kinh tế học và chính trị. Vào thế kỷ 19, hai lĩnh vực này thường được xem là gắn bó với nhau, môn học này gọi là "kinh tế chính trị". Sang thế kỷ 20, chúng bị tách rời. Nhưng đến thế kỷ 21, ranh giới giữa "tư nhân" và "công cộng" lại trở nên mờ nhòa. Hành vi của chính phủ ngày càng giống người tham gia thị trường, còn hành vi của doanh nghiệp ngày càng giống chính phủ.
Chúng ta thấy sự hòa nhập này cũng bắt đầu xuất hiện trong lĩnh vực mã hóa, khi các nhà nghiên cứu ngày càng tập trung vào thách thức quản trị. Năm năm trước, lĩnh vực mã hóa chủ yếu khám phá các chủ đề kinh tế liên quan đến lý thuyết đồng thuận. Đây là một vấn đề kinh tế rõ ràng, khả thi, nên chúng ta đạt được kết quả rõ ràng chất lượng ở một số dịp, ví dụ như bài báo về khai thác ích kỷ (selfish mining). Một số quan điểm chủ quan (ví dụ như định lượng mức độ phi tập trung) tồn tại, nhưng chúng dễ dàng được đóng gói riêng biệt và xử lý tách biệt khỏi toán học chính thức trong thiết kế cơ chế.
Nhưng trong vài năm qua, chúng ta chứng kiến sự ra đời ngày càng nhiều giao thức tài chính phức tạp và tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) trên blockchain, đồng thời cũng thấy rõ các thách thức quản trị bên trong blockchain. Ví dụ: BCH có nên tái phân bổ 12,5% phần thưởng khối cho đội phát triển không? Nếu có, ai sẽ quyết định đội phát triển đó là ai? Zcash có nên gia hạn thêm bốn năm phần thưởng 20% cho nhà phát triển không? Những câu hỏi này đương nhiên có thể phân tích ở mức độ nào đó bằng kinh tế học, nhưng phân tích sẽ không tránh khỏi rơi vào trạng thái điều phối kéo dài, điều chỉnh liên tục; các khái niệm như "điểm Schelling (Schelling points)" và "tính hợp pháp (legitimacy)" lại khó biểu đạt bằng con số. Vì vậy, cần một môn khoa học liên ngành, kết hợp suy luận toán học chính thức với phong cách suy luận nhân văn mềm dẻo.
Chúng ta muốn số hóa quốc gia, nhưng lại nhận được chủ nghĩa kỹ thuật số
Từ khoảng năm 2014, tôi khá sớm trong lĩnh vực mã hóa đã bắt đầu chú ý đến một điều hấp dẫn nhất: cách nó nhanh chóng bắt chước lại toàn bộ mô hình chính trị thế giới. Ý tôi không chỉ ở mức trừu tượng rộng rãi kiểu "con người đang lập thành các bộ tộc và tấn công lẫn nhau", mà là sự tương đồng – những điểm tương đồng sâu sắc và cụ thể đến ngạc nhiên.
Hãy kể một câu chuyện. Từ năm 2009 đến khoảng 2013, thế giới Bitcoin là một nơi tương đối trong sáng và vui vẻ. Cộng đồng phát triển nhanh chóng, giá cả tăng liên tục, những bất đồng về kích thước khối hay định hướng dài hạn tuy tồn tại nhưng chủ yếu ở mức học thuật, và so với mục tiêu lớn chung là giúp Bitcoin phát triển và thịnh vượng, những bất đồng đó quá nhỏ bé và chẳng ai cố chấp bám vào.
Nhưng đến năm 2014, sự rạn nứt bắt đầu xuất hiện. Khối lượng giao dịch trên blockchain Bitcoin đạt 250 kilobyte mỗi khối và tiếp tục tăng, lần đầu tiên khiến người ta lo ngại rằng giới hạn sử dụng blockchain có thể thực sự chạm ngưỡng 1MB trước khi được nâng cấp. Trước đó, các blockchain ngoài Bitcoin vốn chỉ là vai phụ nhỏ, nhưng từ thời điểm đó đột nhiên trở thành thành phần quan trọng trong lĩnh vực này, và Ethereum có thể nói là blockchain dẫn đầu nhóm này.
Chính vì những sự kiện này, những bất đồng trước đó ẩn dưới bề mặt yên bình bỗng nhiên bùng nổ. Tư tưởng "sùng bái Bitcoin" cho rằng mục tiêu của lĩnh vực mã hóa không nên là một hệ sinh thái đa dạng các tiền mã hóa, mà chỉ nên bao gồm Bitcoin. Tư tưởng này từ một điều tò mò ít người biết đã phát triển thành một phong trào cuốn hút và đầy giận dữ. Dominic Williams và tôi nhanh chóng nhìn thấu bản chất và đặt tên cho nó là "sùng bái Bitcoin". Quan điểm ủng hộ việc tăng kích thước khối rất chậm, hoặc thậm chí không bao giờ tăng kích thước khối – triết lý khối nhỏ – bắt đầu ăn sâu.
Bất đồng nội bộ trong Bitcoin nhanh chóng biến thành một cuộc nội chiến toàn diện. Theymos, một trong những người vận hành chính của chuyên mục /r/bitcoin trên Reddit và cũng điều hành một số không gian thảo luận công cộng Bitcoin quan trọng khác, đã lợi dụng chức vụ để áp dụng chế độ kiểm duyệt cực đoan, áp đặt quan điểm của mình (thiên về khối nhỏ) lên cộng đồng.
Phản ứng lại, những người ủng hộ khối lớn chuyển sang một diễn đàn mới /r/btc. Một số người dũng cảm cố gắng giảm căng thẳng bằng hội nghị ngoại giao, bao gồm một hội nghị nổi tiếng tại Hồng Kông, và đạt được một thỏa thuận dường như có đồng thuận, nhưng một năm sau, phe khối nhỏ cuối cùng đã phản bội thỏa thuận. Đến năm 2017, phe khối lớn đã kiên quyết đi vào con đường thất bại, và vào tháng 8 cùng năm, họ thực hiện hard fork để theo đuổi tầm nhìn của mình trên một blockchain Bitcoin độc lập, gọi là "Bitcoin Cash" (mã thông báo BCH). (Ghi chú Lüdong: Về lịch sử hard fork đầu tiên của Bitcoin, có thể tham khảo bài viết liên quan “Chuyện cũ về việc Bitcoin phân nhánh”)
Sự chia rẽ cộng đồng là hỗn loạn, thể hiện rõ qua sự phân mảnh kênh liên lạc sau hard fork. /r/bitcoin do những người ủng hộ Bitcoin (BTC) kiểm soát. /r/btc do những người ủng hộ Bitcoin Cash (BCH) kiểm soát. Bitcoin.org do những người ủng hộ BTC kiểm soát. Bitcoin.com do những người ủng hộ BCH kiểm soát. Cả hai phe đều tuyên bố mình là Bitcoin thật. Kết quả trông rất giống những cuộc nội chiến thường xuyên xảy ra khiến một quốc gia bị chia đôi, khi cả hai phe tự xưng bằng tên gần như giống hệt nhau, chỉ khác ở chỗ mỗi phe kết hợp các danh từ như "dân chủ", "nhân dân", "cộng hòa" theo cách khác nhau. Không bên nào có khả năng tiêu diệt bên kia, và dĩ nhiên cũng không có cơ quan quyền lực cao hơn nào để phán xét tranh chấp này.
Hình trên minh họa các sự kiện chính trong lịch sử phân nhánh Bitcoin, dữ liệu cập nhật đến năm 2020, chưa bao gồm Bitcoin Diamond, Bitcoin Rhodium, Bitcoin Private hoặc bất kỳ dự án phân nhánh Bitcoin ít nổi tiếng nào khác, nhưng tôi mạnh mẽ khuyên bạn hãy hoàn toàn bỏ qua những fork này, hoặc bán chúng đi (có lẽ bạn cũng nên bán một số fork liệt kê ở trên, ví dụ BSV chắc chắn là lừa đảo!)
Cùng thời điểm đó, Ethereum cũng trải qua sự chia rẽ hỗn loạn dưới dạng DAO fork, là giải pháp gây tranh cãi cho vụ trộm hơn 50 triệu USD từ ứng dụng hợp đồng thông minh đầu tiên trên Ethereum. Giống như sự kiện Bitcoin, trước tiên là tranh cãi nội bộ, dù chỉ kéo dài bốn tuần, sau đó là blockchain fork, tiếp theo là sự xuất hiện của hai chuỗi: Ethereum (ETH) và Ethereum Classic (ETC). Tranh chấp tên gọi cũng thú vị như Bitcoin: Quỹ Ethereum nắm giữ tài khoản ethereumproject trên Twitter, nhưng những người ủng hộ Ethereum Classic nắm giữ ethereumproject trên Github.
Một số người bên Ethereum cho rằng những người ủng hộ "thực sự" của Ethereum Classic rất ít, toàn bộ sự việc chủ yếu là cuộc tấn công xã hội từ những người ủng hộ Bitcoin: hoặc ủng hộ phiên bản Ethereum phù hợp với giá trị của họ, hoặc gây rối nhằm phá hủy Ethereum. Ban đầu tôi cũng hơi tin vào những lời này, nhưng theo thời gian, tôi dần nhận ra chúng bị thổi phồng quá mức. Dù một số người ủng hộ Bitcoin thực sự đã cố gắng định hình kết quả theo tưởng tượng của họ, nhưng phần lớn, giống như nhiều xung đột khác, lá bài "can thiệp từ bên ngoài" là cái mà nhiều người ủng hộ Ethereum (một phần bao gồm cả tôi) vô thức dùng để dựng hàng rào tâm lý, vì ngay trong cộng đồng của chúng tôi, nhiều người thực sự có giá trị khác biệt. May mắn thay, mối quan hệ giữa hai dự án sau này đã được cải thiện phần nào nhờ kỹ năng giao tiếp tuyệt vời của Virgil Griffith, và các nhà phát triển Ethereum Classic thậm chí đã đồng ý chuyển sang một trang Github khác.
Nội đấu, liên minh, phe nhóm, liên kết với những người tham gia nội đấu – tất cả những điều này bạn đều có thể thấy trong lĩnh vực mã hóa. May mắn thay, những xung đột này đều mang tính ảo, trực tuyến, không gây ra hậu quả thân thể cực kỳ tai hại như những sự việc tương tự xảy ra ngoài đời thực.
Vậy, chúng ta có thể học được gì từ những điều này?
Một启示 quan trọng là: nếu những hiện tượng như vậy xảy ra trong các tình huống khác biệt rõ rệt như xung đột giữa các quốc gia, giữa các tôn giáo, và cả trong và giữa các tiền mã hóa số thuần túy, thì những gì chúng ta đang thấy có lẽ là biểu hiện không thể xóa nhòa của bản chất con người – một số thứ khó giải quyết hơn nhiều so với việc thay đổi cách chúng ta tổ chức thành nhóm. Vì vậy, chúng ta nên dự đoán rằng trong vài thập kỷ tới, tình huống này sẽ tiếp tục diễn ra ở nhiều nơi. Và có thể khó phân biệt hơn so với tưởng tượng về lợi ích và bất lợi mà tình huống này mang lại: năng lượng thúc đẩy chúng ta chiến đấu cũng chính là năng lượng thúc đẩy chúng ta cống hiến.
Rốt cuộc, điều gì đang thúc đẩy chúng ta?
Một bối cảnh tri thức quan trọng của thập niên 2000 là nhận ra tầm quan trọng của động lực phi tiền tệ. Động lực của con người không chỉ đơn thuần là kiếm được nhiều tiền nhất có thể trong công việc, hay tận hưởng tiền bạc trong đời sống gia đình; ngay cả trong công việc, động lực của chúng ta cũng đến từ địa vị xã hội, danh dự, lòng vị tha, sự đền đáp, cảm giác cống hiến, các quan niệm xã hội khác nhau về điều gì là tốt và có giá trị, v.v.
Những khác biệt này rất có ý nghĩa và có thể đo lường được. Ví dụ, hãy xem nghiên cứu của Thụy Sĩ về khoản bồi thường chênh lệch cho công việc "phi đạo đức": nếu một công việc bị coi là phi đạo đức, người sử dụng lao động cần trả thêm bao nhiêu tiền để thuyết phục ai đó làm công việc đó?
Chúng ta có thể thấy ảnh hưởng này rất lớn: nếu một công việc bị coi rộng rãi là phi đạo đức, bạn cần trả lương gần gấp đôi thì nhân viên mới sẵn sàng làm. Theo trải nghiệm cá nhân, tôi thậm chí cho rằng gấp đôi vẫn là đánh giá thấp: trong nhiều trường hợp, những công nhân hàng đầu gần như không chịu làm việc cho bất kỳ công ty nào họ cho là có hại cho thế giới, bất kể giá nào.
Những "công việc" khó định lượng (ví dụ như marketing truyền miệng) cũng chịu ảnh hưởng tương tự: nếu mọi người cho rằng một dự án tốt, họ sẽ làm miễn phí; nếu thấy không tốt, họ sẽ không làm gì cả. Đây cũng rất có thể là lý do tại sao những dự án blockchain huy động được rất nhiều vốn nhưng bất chấp thủ đoạn, thậm chí chỉ là những "chuỗi VC" vì mục đích lợi nhuận do doanh nghiệp kiểm soát, thường hay thất bại: ngay cả khi cầm 1 tỷ đô la, cũng không thể cạnh tranh với một dự án có linh hồn.
Nói cách khác, có thể lý tưởng hóa quá mức về thực tế này trên một vài phương diện.
Thứ nhất, mặc dù sự trợ cấp cho các dự án phi tập trung, phi thị trường, phi chính phủ, được xã hội công nhận tốt là rất lớn, có thể đạt hàng chục nghìn tỷ USD toàn cầu mỗi năm, nhưng ảnh hưởng của nó không vô hạn. Nếu một nhà phát triển đứng trước hai lựa chọn: kiếm 30.000 USD mỗi năm theo "ý thức hệ thuần túy", hoặc thu về 30 triệu USD từ ICO bằng cách chèn một token không cần thiết vào dự án, họ sẽ chọn phương án sau.
Thứ hai, động lực lý tưởng chủ nghĩa là không đồng đều. Rick Falkvinge trong Swarmwise nhấn mạnh khả năng tổ chức phi thị trường, phi tập trung bằng cách lấy hoạt động chính trị cực đoan làm ví dụ then chốt. Điều này đúng, hoạt động chính trị không cần được trả tiền. Nhưng những nhiệm vụ dài hơi, vất vả hơn, thậm chí đơn giản như làm giao diện người dùng tốt, lại không dễ bị thúc đẩy bởi động lực nội tại. Vì vậy, nếu quá phụ thuộc vào động lực nội tại, sẽ xuất hiện tình trạng một số nhiệm vụ được hoàn thành quá mức, trong khi những nhiệm vụ khác hoàn thành kém, thậm chí bị bỏ quên hoàn toàn.
Thứ ba, nhận thức của con người về sức hấp dẫn nội tại của công việc có thể thay đổi, thậm chí có thể bị thao túng.
Đối với tôi, một kết luận quan trọng rút ra là tầm quan trọng của văn hóa (và từ cực kỳ quan trọng "kể chuyện (narrative)", từ này đã bị những người có ảnh hưởng trong lĩnh vực mã hóa vô tình làm hỏng). Nếu một dự án có địa vị đạo đức cao, thì cũng giống như dự án đó có gấp đôi hoặc thậm chí nhiều hơn ngân sách; như vậy, văn hóa và kể chuyện là những sức mạnh cực kỳ to lớn, điều khiển giá trị tương đương hàng chục nghìn tỷ USD. Chưa kể đến tác động của khái niệm này trong việc định hình nhận thức của chúng ta về tính hợp pháp và phối hợp.
Vì vậy, bất kỳ thứ gì ảnh hưởng đến văn hóa đều sẽ tác động lớn đến thế giới và lợi ích kinh tế của con người, và chúng ta sẽ ngày càng chứng kiến nhiều đối tượng hành động ngày càng hệ thống, có ý thức và ngày càng phức tạp. Đây là kết luận đen tối về tầm quan trọng của động lực xã hội phi tiền tệ: chúng tạo ra chiến trường cho biên giới vĩnh viễn và biên giới cuối cùng của chiến tranh, may mắn là cuộc chiến này thường không chết người, nhưng đáng tiếc là không thể ký hiệp ước hòa bình, vì việc xác định thế nào là một cuộc chiến, chiến tranh văn hóa lại quá chủ quan.
"Đại XXX" luôn tồn tại
Một trong những cuộc tranh luận quan trọng nhất của thế kỷ 20 là cuộc tranh cãi giữa "chính phủ lớn" và "doanh nghiệp lớn" – được sắp xếp theo nhiều cách khác nhau: Big Brother, ngân hàng lớn, các gã khổng lồ công nghệ, chúng thỉnh thoảng xuất hiện trên sân khấu. Trong môi trường đó, các ý thức hệ vĩ đại thường được định nghĩa là cố gắng xóa bỏ các loại "Đại XXX" mà họ ghét: ví dụ như chủ nghĩa tập trung doanh nghiệp, chủ nghĩa vô chính phủ tư bản chống lại ảnh hưởng của chính phủ, v.v.
Nhìn lại năm 2020, người ta có thể hỏi: những ý thức hệ vĩ đại nào đã thành công, và những ý thức hệ nào thất bại?
Hãy xem một ví dụ cụ thể: Tuyên ngôn Độc lập Không gian Mạng năm 1996:
“Chính phủ của thế giới công nghiệp, những người khổng lồ nặng nề bằng thịt và thép, tôi đến từ quê hương mới của tư tưởng – Không gian Mạng. Đại diện cho tương lai, tôi yêu cầu các người của quá khứ đừng quấy rầy chúng tôi nữa. Chúng tôi không hoan nghênh các người. Nơi chúng tôi tụ họp, các người không có chủ quyền.”
Và Tuyên ngôn Chủ nghĩa Vô chính phủ Mã hóa với tinh thần tương tự:
“Công nghệ máy tính sắp trao cho cá nhân và nhóm khả năng giao tiếp và tương tác với nhau một cách hoàn toàn ẩn danh. Hai người có thể trao đổi thông tin, thương lượng kinh doanh và ký kết hợp đồng điện tử mà không biết tên thật hay danh tính pháp lý của nhau. Thông qua việc định tuyến lại rộng rãi các gói mã hóa và hộp chống sửa đổi, các tương tác trên mạng sẽ không thể truy vết, các gói và hộp này đảm bảo gần như hoàn hảo cho các giao thức mã hóa, ngăn chặn mọi sự can thiệp.”
Uy tín sẽ cực kỳ quan trọng, thậm chí còn quan trọng hơn điểm tín dụng ngày nay trong giao dịch. Những phát triển này sẽ hoàn toàn thay đổi bản chất của việc quản lý chính phủ, khả năng đánh thuế và kiểm soát tương tác kinh tế, khả năng bảo mật thông tin, thậm chí sẽ thay đổi bản chất của niềm tin và uy tín.
Dự đoán này tiến triển ra sao? Câu trả lời rất thú vị: Tôi cho rằng chúng thành công ở một phương diện, nhưng thất bại ở phương diện khác.
Vậy thành công là gì? Chúng ta tương tác qua mạng bằng nhiều cách, chúng ta có mật mã mạnh, ngay cả các hành vi của nhà nước cũng khó phá vỡ. Chúng ta thậm chí có tiền mã hóa mạnh mẽ, với chức năng hợp đồng thông minh mà các nhà tư tưởng những năm 1990 hầu như không dự đoán được, và chúng ta đang ngày càng phát triển hướng tới các hệ thống danh tiếng ẩn danh thông qua bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof). Còn điều gì thất bại? Chính phủ đã không biến mất.
Vậy điều gì hoàn toàn nằm ngoài dự đoán?
Có lẽ bước ngoặt kịch tính thú vị nhất là hai lực lượng này phần lớn thực ra hỗ trợ lẫn nhau. Nhìn chung, chúng không hành xử như kẻ thù không đội trời chung, thậm chí bên trong chính phủ cũng có nhiều người đang nghiêm túc tìm kiếm các phương pháp thân thiện với blockchain, tiền mã hóa và các hình thức mới của niềm tin mã hóa.
Điều chúng ta thấy vào năm 2020 là: chính phủ lớn vẫn mạnh mẽ như xưa, doanh nghiệp lớn cũng mạnh mẽ như xưa. "Những người phản kháng lớn" vẫn mạnh mẽ như xưa, các công ty công nghệ lớn cũng vậy, và có lẽ sớm thôi, mật mã lớn cũng sẽ như thế. Đây là một khu rừng rậm rạp, nơi tồn tại một nền hòa bình bất an giữa nhiều vai trò phức tạp.
Nếu bạn định nghĩa thành công là sự biến mất của một trong những đối tượng mạnh mẽ, hoặc thậm chí là biến mất của loại đối tượng mà bạn ghét, bạn có thể sẽ rời thế kỷ 21 với sự thất vọng. Nhưng nếu bạn định nghĩa thành công nhiều hơn dựa trên những gì đã xảy ra thay vì những gì chưa xảy ra, và bạn cũng chấp nhận kết quả không hoàn hảo, thì sẽ có đủ không gian để mọi người đều cảm thấy hài lòng.
Phát triển mạnh mẽ trong khu rừng rậm rạp
Vì vậy, chúng ta có một thế giới như thế này:
- Tương tác một-một ít quan trọng hơn, tương tác một-nhiều và nhiều-nhiều quan trọng hơn.
- Môi trường hỗn loạn hơn nhiều, khó mô hình hóa bằng các phương trình đơn giản và sạch sẽ. Các tương tác nhiều-nhiều tuân theo những quy luật kỳ lạ mà chúng ta vẫn chưa hiểu rõ.
- Môi trường dày đặc, các vai trò quyền lực thuộc các loại khác nhau buộc phải sống gần nhau.
Ở một mức độ nào đó, thế giới này khá bất tiện đối với những người như tôi. Tôi lớn lên học kinh tế học, vốn tập trung vào phân tích các vật thể vật lý đơn giản và việc mua bán, nhưng bây giờ, tôi phải vật lộn với một thế giới mà trong đó, kiểu phân tích này dù không hoàn toàn vô nghĩa, nhưng rõ ràng không còn quan trọng như trước. Nói cách khác, quá trình chuyển đổi luôn đầy thách thức.
Thật ra, với những người cho rằng quá trình chuyển đổi không có gì thách thức, thì chính điều đó lại càng thách thức hơn, bởi họ cho rằng quá trình này chỉ xác nhận những điều họ luôn nghĩ. Nếu bạn vẫn đang hành động theo kịch bản được viết vào năm 2009 (khi khủng hoảng tài chính là sự kiện then chốt gần nhất trong tâm trí mọi người), thì gần như chắc chắn bạn đã bỏ lỡ một số điều quan trọng đã xảy ra trong 10 năm qua. Một ý thức hệ đã kết thúc là một ý thức hệ đã chết.
Trong thế giới này, blockchain và tiền mã hóa sẽ đóng vai trò quan trọng, vì những lý do phức tạp hơn nhiều so với tưởng tượng của nhiều người, và liên quan rất lớn đến sức mạnh văn hóa và bất kỳ sức mạnh tài chính nào (tiền mã hóa là một trong những lĩnh vực tiềm năng bị đánh giá thấp nhất; tôi luôn cho rằng vàng không có nhiều giá trị, và thế hệ trẻ nhận ra điều này, vậy thì 9 nghìn tỷ USD trong tay họ phải tìm một nơi mới để đổ vào).
Tương tự, những sức mạnh phức tạp cũng khiến blockchain và tiền mã hóa trở nên hữu ích. Có thể dễ dàng nói rằng bất kỳ ứng dụng nào cũng có thể được hoàn thành hiệu quả hơn bằng dịch vụ tập trung. Nhưng trong thực tế, vấn đề phối hợp xã hội rất thực tế: mọi người không muốn tham gia vào một hệ thống thậm chí bị coi là không trung lập, hoặc thể hiện sự phụ thuộc liên tục vào bên thứ ba – đây là vấn đề thật sự tồn tại. Vì vậy, các phương pháp tập trung hoặc dựa trên liên minh tuyên bố thay thế blockchain đã không đạt được tiến triển nào, trong khi các giải pháp công cộng dựa trên blockchain bị coi là "ngu ngốc và kém hiệu quả" lại lặng lẽ tiến lên và được áp dụng thực tế.
Cuối cùng, đây là một thế giới đa ngành cực kỳ phong phú, khó phân tách thành các tầng riêng biệt và phân tích từng tầng riêng rẽ. Bạn có thể cần chuyển từ kiểu phân tích này sang kiểu khác ngay giữa một tầng nào đó. Mọi việc xảy ra luôn vì những lý do kỳ lạ và không thể tin nổi, luôn có những bất ngờ. Vậy thì vấn đề còn lại là: Chúng ta làm thế nào để thích nghi với nó?
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
