Vitalik: NFT có cần phải bị ràng buộc không?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vitalik: NFT có cần phải bị ràng buộc không?
Tính chuyển nhượng làm cho quyền lực quản trị bị chuyển dịch từ những người có khả năng đóng góp quý giá nhất cho quản trị sang những người khát khao quyền lực và có nhiều khả năng gây ra vấn đề.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin, người sáng lập Ethereum
Biên dịch: Block unicorn
Một đặc điểm trong World of Warcraft đã trở thành bản năng thứ hai đối với người chơi, nhưng lại ít được thảo luận bên ngoài cộng đồng game, đó là khái niệm về vật phẩm "ràng buộc theo linh hồn" (soulbound), tức là sau khi nhặt lên, vật phẩm này không thể chuyển nhượng hay bán cho người chơi khác.
Hầu hết các vật phẩm mạnh mẽ nhất trong trò chơi đều bị ràng buộc theo linh hồn, thường yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ phức tạp hoặc tiêu diệt những con quái vật cực kỳ mạnh, thường cần sự trợ giúp của từ bốn đến ba mươi chín người chơi khác. Do đó, để nhân vật của bạn có được vũ khí và áo giáp tốt nhất, bạn không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tự mình tham gia vào việc hạ gục những con trùm khó khăn này.
Mục đích của cơ chế này khá rõ ràng: nó duy trì tính thử thách và hấp dẫn của trò chơi bằng cách đảm bảo rằng để có được vật phẩm tốt nhất, bạn phải thực sự làm những điều khó khăn và tự tìm cách giết rồng. Bạn không thể chỉ đi săn heo trong mười giờ mỗi năm, kiếm vài ngàn đồng tiền trong game, rồi mua bộ áo giáp ma thuật cấp độ sử thi từ một người chơi khác đã giết rồng giúp bạn.
Tất nhiên, hệ thống này vẫn chưa hoàn hảo: bạn có thể trả tiền để thuê một đội chuyên nghiệp đi cùng bạn giết rồng, sau đó để bạn nhặt chiến lợi phẩm, hoặc thậm chí mua trực tiếp một nhân vật trên thị trường thứ cấp – tất cả đều bằng tiền thật, do đó bạn thậm chí chẳng cần phải đi săn heo. Nhưng dù sao thì, nó vẫn tốt hơn nhiều so với việc mọi vật phẩm luôn có giá cả cụ thể.
Nếu NFT có thể bị ràng buộc theo linh hồn thì sao?
NFT ở dạng hiện tại có nhiều đặc điểm giống với các vật phẩm hiếm và sử thi trong các trò chơi大型多人 online. Chúng mang giá trị tín hiệu xã hội: những người sở hữu có thể khoe khoang, và ngày càng có nhiều công cụ hỗ trợ người dùng làm điều này. Gần đây, Twitter bắt đầu triển khai tích hợp cho phép người dùng hiển thị NFT của họ trong ảnh đại diện.
Nhưng chính xác thì NFT đang truyền tải tín hiệu gì? Chắc chắn một phần câu trả lời là kỹ năng nhất định trong việc lấy được NFT và biết nên lấy NFT nào. Tuy nhiên, vì NFT là hàng hóa có thể giao dịch, một phần lớn câu trả lời khác không thể tránh khỏi trở thành: NFT là tín hiệu về sự giàu có.
CryptoPunks hiện nay thường được bán với giá hàng triệu đô la Mỹ
Nếu ai đó cho bạn xem một NFT mà họ có được bằng cách thực hiện hành động X, bạn sẽ không thể phân biệt được liệu họ tự làm X hay chỉ đơn giản là trả tiền cho người khác làm X. Đôi khi điều này không thành vấn đề: với NFT hỗ trợ một tổ chức từ thiện, người mua từ thị trường thứ cấp đang hy sinh tiền bạc của riêng họ cho sự nghiệp đó, họ đang giúp đỡ tổ chức bằng cách tạo động lực cho người khác mua NFT, do đó không có lý do gì để loại trừ họ. Thực tế, riêng NFT từ thiện có thể mang lại rất nhiều lợi ích. Nhưng nếu chúng ta muốn tạo ra các NFT không chỉ đơn thuần nói về ai có nhiều tiền nhất, mà thực sự cố gắng truyền đạt các tín hiệu khác thì sao?
Dự án điển hình nhất cố gắng làm điều này có lẽ là POAP, viết tắt của "Proof of Attendance Protocol" (Giao thức chứng minh tham dự). POAP là một tiêu chuẩn mà các dự án có thể dùng để gửi NFT, đại diện cho việc cá nhân người nhận đã tham gia một sự kiện nhất định.
Một phần bộ sưu tập POAP của tôi, phần lớn đến từ các sự kiện mà tôi đã tham dự trong nhiều năm qua.
POAP là một ví dụ tuyệt vời về NFT mà nếu có thể ràng buộc theo linh hồn, sẽ hoạt động tốt hơn. Nếu ai đó đang xem POAP của bạn, họ không quan tâm liệu bạn có trả tiền cho người khác để tham gia sự kiện hay không. Họ quan tâm đến việc bạn có thực sự tự mình tham dự sự kiện đó hay không. Các đề xuất đưa chứng chỉ (ví dụ như bằng lái xe, bằng đại học, giấy tờ tuổi) lên chuỗi cũng đối mặt với vấn đề tương tự: nếu những người không đủ điều kiện có thể trực tiếp mua chứng chỉ từ những người đủ điều kiện, thì giá trị của chúng sẽ giảm đáng kể.
Mặc dù NFT có thể chuyển nhượng có chỗ đứng riêng và rất có giá trị trong việc hỗ trợ nghệ sĩ và tổ chức từ thiện, nhưng vẫn còn một không gian thiết kế khổng lồ và chưa được khai phá về những gì NFT không thể chuyển nhượng có thể trở thành.
Nếu quyền quản trị bị ràng buộc theo linh hồn thì sao?
Đây là chủ đề khiến tôi đã viết thêm 5 bài nữa: "Nathan Schneider nói về giới hạn của kinh tế học mã hóa", "Vượt ra ngoài bỏ phiếu bằng token", "Sự phối hợp, tốt và xấu", "Về sự cấu kết", "Quản trị, Phần 2: Chính thể tài phiệt vẫn rất tệ". Nhưng điều này vẫn đáng nhắc lại: nếu cơ chế quản trị dễ dàng bị thao túng, thì sẽ xảy ra những điều rất tồi tệ nếu quyền quản trị dễ dàng chuyển nhượng. Có hai lý do chính:
-
Nếu mục tiêu là phân bổ rộng rãi quyền quản trị, thì khả năng chuyển nhượng sẽ phản tác dụng, vì những lợi ích tập trung có khả năng cao hơn trong việc mua quyền quản trị từ những người khác.
-
Nếu mục tiêu là trao quyền quản trị cho những người có năng lực, thì khả năng chuyển nhượng cũng phản tác dụng, vì không có gì ngăn cản việc quyền quản trị bị mua lại bởi những người quyết liệt nhưng thiếu năng lực.
Nếu bạn nghiêm túc về câu ngạn ngữ “những người khao khát quyền lực nhất lại là những người kém phù hợp nhất để nắm quyền”, thì bạn nên nghi ngờ về khả năng chuyển nhượng, bởi chính khả năng đó khiến quyền quản trị rời xa những người có thể đóng góp quý giá nhất cho quá trình quản trị, và chuyển sang tay những kẻ tham quyền gây hại.
Vậy thì, nếu chúng ta thử làm cho quyền quản trị không thể chuyển nhượng thì sao? Nếu chúng ta cố gắng tạo ra một CityDAO nơi những người thực sự sống trong thành phố có nhiều quyền biểu quyết hơn, hoặc ít nhất là đảm bảo nền dân chủ đáng tin cậy và tránh ảnh hưởng sai lệch từ những “cá voi” tích trữ lượng lớn citizen NFT? Nếu hệ thống quản trị DAO của giao thức blockchain có thể theo cách nào đó khiến quyền quản trị phụ thuộc vào sự tham gia? Một lần nữa, một không gian thiết kế lớn và đầy tiềm năng mở ra – một không gian mà hiện nay rất khó tiếp cận.
Triển khai tính không thể chuyển nhượng trong thực tế
POAP đã đưa ra quyết định kỹ thuật là không ngăn chặn tính chuyển nhượng của chính POAP. Điều này có lý do chính đáng: người dùng có thể có lý do hợp lệ để muốn di chuyển toàn bộ tài sản của họ từ ví này sang ví khác (ví dụ, vì lý do bảo mật), và tính "không thể chuyển nhượng" được triển khai một cách "ngây thơ" thì an ninh cũng không cao, vì người dùng có thể tạo một tài khoản bao bọc (wrapper account) chứa NFT, rồi bán quyền sở hữu tài khoản đó.
Thực tế, đã có khá nhiều trường hợp POAP được mua bán thường xuyên khi có động cơ kinh tế. Adidas gần đây đã phát miễn phí một POAP cho người hâm mộ của họ, cho phép người dùng được ưu tiên truy cập vào đợt bán hàng. Kết quả là gì? Tất nhiên, rất nhiều POAP nhanh chóng được chuyển nhượng cho người trả giá cao nhất.
Số lượng chuyển nhượng nhiều hơn số vật phẩm, và đây không phải là lần duy nhất.
Để giải quyết vấn đề này, nhóm POAP đề xuất các nhà phát triển quan tâm đến tính không thể chuyển nhượng nên tự thực hiện kiểm tra: họ có thể kiểm tra trên chuỗi xem chủ sở hữu hiện tại có giống với địa chỉ chủ sở hữu ban đầu hay không, và có thể thêm các kiểm tra phức tạp hơn nếu cần theo thời gian. Hiện tại, đây là một cách tiếp cận mang tính chiến lược hơn.
Có lẽ NFT không thể chuyển nhượng mạnh mẽ nhất hiện nay là hồ sơ Proof of Humanity (Chứng minh Nhân loại). Về lý thuyết, bất kỳ ai cũng có thể tạo hồ sơ Proof of Humanity bằng một tài khoản hợp đồng thông minh có quyền sở hữu có thể chuyển nhượng, rồi bán tài khoản đó. Nhưng giao thức Proof of Humanity có chức năng hủy bỏ, cho phép chủ sở hữu ban đầu quay video yêu cầu xóa hồ sơ, và tòa án Kleros sẽ quyết định liệu video đó có thực sự đến từ cùng một người với người tạo ban đầu hay không.
Sau khi xóa hồ sơ thành công, họ có thể đăng ký làm hồ sơ mới. Vì vậy, nếu bạn mua hồ sơ của người khác, tài sản của bạn có thể bị thu hồi bất cứ lúc nào, khiến việc chuyển nhượng trở nên không khả thi. Hồ sơ Proof of Humanity về cơ bản là bị ràng buộc theo linh hồn, và cơ sở hạ tầng xây dựng trên đó có thể cho phép các vật phẩm trên chuỗi thường gắn liền với một con người cụ thể.
Chúng ta có thể hạn chế khả năng chuyển nhượng mà không cần phải dựa hoàn toàn vào Proof of Humanity không? Việc này trở nên khó khăn hơn, nhưng đối với một số trường hợp sử dụng, có những phương pháp mức độ trung bình có thể đã đủ tốt. Gắn NFT vào tên ENS là một lựa chọn đơn giản, nếu chúng ta giả định người dùng đủ quan tâm đến tên ENS của họ đến mức không muốn chuyển nhượng chúng. Hiện tại, chúng ta có thể sẽ thấy một loạt các phương pháp hạn chế khả năng chuyển nhượng, với các dự án khác nhau lựa chọn cân bằng khác nhau giữa bảo mật và tiện lợi.
Tính không thể chuyển nhượng và quyền riêng tư
Quyền riêng tư mạnh mẽ về mật mã đối với tài sản có thể chuyển nhượng khá dễ hiểu: bạn lấy tiền xu của mình, gửi chúng vào tornado.cash hoặc nền tảng tương tự, rồi rút chúng ra một tài khoản mới. Nhưng nếu bạn không thể chuyển chúng sang tài khoản mới hay thậm chí vào hợp đồng thông minh, thì làm thế nào để thêm quyền riêng tư cho các vật phẩm bị ràng buộc theo linh hồn? Nếu Proof of Humanity ngày càng được áp dụng rộng rãi, quyền riêng tư sẽ trở nên quan trọng hơn, vì phương án thay thế là tất cả hoạt động của chúng ta đều bị ánh xạ trực tiếp lên khuôn mặt trên chuỗi.
May mắn thay, một số lựa chọn kỹ thuật khá đơn giản là khả thi:
-
Lưu trữ vật phẩm tại một địa chỉ là hàm băm của (i) chỉ mục, (ii) địa chỉ người nhận và (iii) một bí mật thuộc về người nhận. Bạn có thể tiết lộ bí mật này cho một giao diện, sau đó giao diện sẽ quét tất cả các vật phẩm có thể thuộc về bạn, nhưng những người không có bí mật sẽ không thể biết vật phẩm nào là của bạn.
-
Đăng một loạt các giá trị băm của các vật phẩm, và cung cấp cho mỗi người nhận nhánh Merkle của họ.
-
Nếu hợp đồng thông minh cần kiểm tra xem bạn có sở hữu một loại vật phẩm nhất định hay không, bạn có thể cung cấp ZK-SNARK.
Việc chuyển đổi có thể thực hiện trên chuỗi; kỹ thuật đơn giản nhất có thể chỉ là gọi một giao dịch tới hợp đồng nhà máy để vô hiệu hóa vật phẩm cũ và kích hoạt vật phẩm mới, sử dụng ZK-SNARK để chứng minh thao tác là hợp lệ.
Quyền riêng tư là thành phần quan trọng giúp hệ sinh thái này vận hành tốt. Trong một số trường hợp, sự việc cơ bản mà vật phẩm đại diện đã là công khai, do đó việc cố gắng thêm quyền riêng tư là vô nghĩa. Nhưng trong nhiều trường hợp khác, người dùng không muốn tiết lộ mọi thứ họ sở hữu.
Nếu vào một ngày nào đó trong tương lai, việc tiêm vaccine trở thành POAP, một trong những điều tồi tệ nhất mà chúng ta có thể làm là tạo ra một hệ thống nơi POAP tự động được công bố cho tất cả mọi người thấy, khiến mọi người không còn lựa chọn nào khác ngoài việc để các quyết định y tế của họ bị ảnh hưởng bởi những thứ trông "ngầu" trong vòng kết nối xã hội cụ thể của họ. Việc coi quyền riêng tư là phần thiết kế cốt lõi có thể tránh được những kết quả xấu này, và tăng cơ hội để chúng ta tạo ra những điều tuyệt vời.
Từ đây đến đó
Một lời chỉ trích phổ biến đối với không gian "web3" hiện tồn là mọi thứ đều hướng về tiền bạc, sự ăn mừng sở hữu khối tài sản khổng lồ và sự phung phí triệt để, điều này làm hạn chế sức hút và tính bền vững lâu dài của văn hóa hình thành xung quanh những vật phẩm này. Tất nhiên, ngay cả NFT tài chính hóa cũng có thể mang lại một số lợi ích quan trọng, ví dụ như tài trợ cho nghệ sĩ và tổ chức từ thiện – những thứ mà nếu không sẽ không được công nhận.
Tuy nhiên, cách tiếp cận này có giới hạn, và còn rất nhiều cơ hội chưa được khai thác khi cố gắng vượt ra ngoài sự tài chính hóa. Việc tạo ra nhiều vật phẩm "bị ràng buộc theo linh hồn" hơn trong không gian mã hóa có thể là một con đường dẫn đến một phương án thay thế, nơi NFT có thể đại diện cho nhiều hơn việc bạn là ai, chứ không chỉ là thứ bạn có khả năng chi trả.
Tuy nhiên, việc này đặt ra những thách thức kỹ thuật, và tồn tại một giao diện bất ổn giữa mong muốn hạn chế hoặc ngăn chặn việc chuyển nhượng với hệ sinh thái blockchain, vốn cho đến nay đều được thiết kế xung quanh nguyên tắc khả năng chuyển nhượng tối đa. Việc gắn các vật phẩm vào các "đối tượng danh tính" mà người dùng không thể (như hồ sơ Proof of Humanity) hoặc không muốn (như tên ENS) trao đổi dường như là con đường hứa hẹn nhất, mặc dù vẫn còn những thách thức trong việc làm cho cách sử dụng này trở nên dễ dàng, riêng tư và an toàn.
Chúng ta cần nỗ lực suy nghĩ và giải quyết những thách thức này nhiều hơn. Nếu làm được điều đó, nó sẽ mở ra một cánh cửa rộng lớn hơn để blockchain trở thành trung tâm của một hệ sinh thái hợp tác và thú vị, chứ không chỉ đơn thuần là tiền bạc.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
