Lịch sử ngắn gọn về Cosmos LSD: nghiên cứu nhiều, sản phẩm ít
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Lịch sử ngắn gọn về Cosmos LSD: nghiên cứu nhiều, sản phẩm ít
Nơi nào DeFi phát triển thì mới có nhu cầu LSD.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: ibcbull
Bài viết này giả định người đọc đã có hiểu biết sơ bộ về LSD, ví dụ như LSD là gì, hiện tại LSD chủ yếu được dùng ở đâu, và lý tưởng nhất là đã từng sử dụng các sản phẩm LSD như Lido. Nếu có kiến thức cơ bản về Cosmos thì càng tốt, ví dụ như đã từng dùng IBC (nếu đã dùng Osmosis nghĩa là đã dùng IBC).
Bài này thảo luận lịch sử phát triển LSD trên Cosmos, bài tiếp theo sẽ nói đến hiện trạng. Bài viết này có thể chia thành hai nhánh: một là nghiên cứu và thảo luận, hai là ứng dụng cụ thể.
Dòng chính 1: Nghiên cứu
Nghiên cứu về LSD trong hệ sinh thái Cosmos có thể bắt nguồn từ năm 2020 hoặc thậm chí sớm hơn, vào khoảng thời gian Cosmos Hub (ATOM) ra mắt chưa đầy một năm.
Tại sao cộng đồng Cosmos lại nghiên cứu nhiều về LSD?
Theo tôi nghĩ là vì Tendermint – với tư cách là cơ chế đồng thuận PoS tiêu chuẩn và kinh điển nhất (có đặc điểm single slot finality, việc rút tài sản stake cần chờ một thời gian nhất định và có slashing), không chỉ là module đồng thuận mặc định của Cosmos SDK mà còn được sử dụng trên hàng chục chuỗi Cosmos ngày nay (bản đồ các vùng), cũng như trên những chuỗi không xây dựng bằng Cosmos SDK như Polygon POS hay Oasis. Đồng thời, nó còn truyền cảm hứng cho loạt cơ chế đồng thuận PoS sau này. Do đó, cộng đồng Cosmos luôn có nhiều nghiên cứu và thảo luận sâu rộng về PoS, nên việc nghĩ tới LSD là điều rất tự nhiên.
Tại sao nghiên cứu về LSD trên Cosmos nhiều nhưng sản phẩm lại ít?
Tôi cho rằng ứng dụng quy mô lớn của LSD hiện nay vẫn chủ yếu nằm ở DeFi, ví dụ như thế chấp vòng lặp, nói chung LSD chỉ có nhu cầu ở những nơi DeFi phát triển mạnh. Trong thời gian dài, phần lớn các đồng tiền trên Cosmos như ATOM chỉ dùng để bỏ phiếu, mãi đến năm 2022 (ngoại trừ Terra) mới xuất hiện một số DEX trưởng thành như Osmosis và Crescent, nhưng mảng cho vay - đi vay vẫn còn rất sơ khai, phải đến đầu năm 2023 gần đây mới dần trưởng thành (Umee và Mars mới đạt trạng thái dùng được). Vì vậy trước đây nhu cầu về LSD trên Cosmos rất thấp. Chỉ ở những nơi như Terra – nơi DeFi phát triển mạnh – thì LSD mới phát triển.
Mặc dù sản phẩm ít, nhưng vẫn nên nhắc đến ba sự kiện quan trọng liên quan đến LSD.
Chủ đề 1 Báo cáo LSD của Chorus One x Quỹ Liên Chuỗi (ICF)
Chorus One và Quỹ Liên Chuỗi (Interchain Foundation - ICF) đã cùng nhau công bố một báo cáo nghiên cứu về LSD vào năm 2020, gồm hàng chục trang chi tiết trình bày lịch sử của PoW và PoS, cũng như quá trình hình thành ý tưởng LSD. Lúc đó, do Lido và các sàn CEX vẫn chưa thực sự ra mắt LSD, nên báo cáo chủ yếu tập trung vào phân tích và dự đoán các dự án thí điểm, hiếm hoi bàn về những rủi ro tiềm tàng của LSD (ví dụ ảnh hưởng đến giả định bảo mật của PoS, hay nếu tất cả đều trở thành LSD thì cơ chế khóa stake nhằm hạn chế validator làm ác – thường mất rất lâu mới rút được – liệu có còn hiệu lực không). Có thời gian bạn nên đọc thử.
Cùng thời điểm, Gauntlet cũng viết một bài tương tự, đáng để tham khảo: What PoS and DeFi can learn from mortgage-backed securities
Ghi chú: Interchain Foundation (gọi tắt là ICF) là tổ chức tương tự Ethereum Foundation của Ethereum hay Web3 Foundation của Polkadot trong hệ sinh thái Cosmos, chịu trách nhiệm tài trợ cho sự phát triển tổng thể của hệ sinh thái Cosmos, không chỉ giới hạn ở Cosmos Hub, mà tập trung chủ yếu vào phát triển Tendermint consensus, IBC và Cosmos SDK.
Ghi chú: Chorus One là nhà cung cấp dịch vụ node PoS chuyên nghiệp, cùng với Figment, P2P, stakefish (phân nhánh PoS của Fish Pool) là những đại diện tiêu biểu cho mô hình "validator as a service". Họ gắn bó chặt chẽ với hệ sinh thái Cosmos, cũng là lựa chọn lý tưởng mà tôi nghĩ phù hợp với nhà đầu tư nhỏ lẻ. CEO của Chorus One, Brian, cũng là thành viên sáng lập của Cosmos; ông còn phát triển Lido trên Solana, light client IBC Solidity đầu tiên và light client IBC trong WASM. Họ cùng với các validator cộng đồng (nhiều người vô danh), validator CEX, và validator đội ngũ cốt lõi (như Informal Systems – vừa là nhà phát triển cốt lõi của Cosmos vừa vận hành node) tạo nên hệ sinh thái validator trên hầu hết các chuỗi PoS.
Chủ đề 2 Module Staking Thanh khoản của Iqlusion
Do các chuỗi Cosmos đều có sẵn chức năng stake, và việc rút stake thường mất rất lâu (thường là 21 ngày như ATOM, hoặc 14 ngày như OSMO), nên một số người cho rằng giai đoạn chờ đợi này gây trở ngại nhất định cho việc phổ biến LSD. Vì vậy, Iqlusion đã phát triển một module cho Cosmos SDK, cho phép chuyển đổi coin của bạn thành LSD mà không cần rút stake.
Module này hiện chưa được triển khai trên mainnet, vẫn chủ yếu ở giai đoạn chứng minh khái niệm, nhưng về sau có thể được Stride và Quicksilver áp dụng để cải thiện trải nghiệm người dùng (khi dùng sẽ bỏ qua giai đoạn chờ rút).
Ghi chú: Các module của Cosmos SDK có thể coi là đơn vị logic cơ bản của chuỗi Cosmos. Cosmos SDK có một số module mặc định như staking, quản trị, IBC,... khi kết hợp lại sẽ tạo thành một chuỗi PoS hoạt động được. Đồng thời, mỗi chuỗi cũng có thể thêm các module tùy chỉnh để thực hiện chức năng riêng (do đó Cosmos SDK được gọi là khung ứng dụng chuỗi). Ví dụ như module stablecoin của Terra, module DEX của Osmosis.
Ghi chú: Iqlusion là công ty do Zaki Manian lãnh đạo, là một trong những đóng góp cốt lõi cho hệ sinh thái Cosmos.
Chủ đề 3 Đề xuất 69 của Cosmos Hub: Triển khai CosmWasm trên Hub để hỗ trợ Lido cho ATOM
Dù đề xuất này thảo luận về việc có nên triển khai một cw có kiểm soát trên Cosmos Hub (tương tự cw trên Osmosis hiện nay – việc triển khai hợp đồng cần bỏ phiếu), nhưng mục đích chính là để triển khai hợp đồng Lido, cụ thể là mang hợp đồng Lido từng dùng trên Terra lên đây nhằm hỗ trợ stATOM, bởi vì hợp đồng đó vốn là một hợp đồng cw, đã khóa lượng lớn tiền nên được đánh giá là an toàn (khối lượng bLUNA/stLUNA phát hành rất lớn, vốn hóa từng đạt hàng tỷ USD).
Cuối cùng đề xuất không thông qua trong cuộc bỏ phiếu, vì lo ngại về đòn bẩy cao trên LSD, sợ ATOM sẽ tập trung vào tay Lido, Lido thay thế quyền quản trị gốc, lo ngại bản thân cw không ổn định, và cho rằng "bảo mật chia sẻ" sắp ra mắt, lúc đó Lido có thể triển khai trên các chuỗi an toàn khác. Tóm lại tranh luận rất gay gắt (xem bỏ phiếu và thảo luận trên diễn đàn).
Ghi chú: CosmWasm (gọi tắt là cw) là máy ảo phổ biến nhất trong Cosmos, tương tự EVM trong Cosmos, cũng là một module được xây dựng bằng Cosmos SDK, do đó bất kỳ chuỗi nào dùng Cosmos SDK đều có thể nâng cấp dễ dàng để kích hoạt cw. Trước đây, toàn bộ hệ sinh thái Terra (trừ chức năng phát hành và hủy bỏ stablecoin) đều được xây dựng trên cw (Anchor, Mirror, Astroport, Lido...), kể cả Osmosis, Injective, Juno, Secret ngày nay, và sắp tới là Sei, Neutron – hầu hết các chuỗi nền tảng hợp đồng thông minh trong Cosmos đều dùng cw (trừ một vài ngoại lệ như gno và Agoric). Nhiều ứng dụng Cosmos có thể triển khai ở nhiều nơi hoặc di chuyển từ Terra sang Osmosis vì chúng đều chạy trên cw, giống như Uniswap có thể fork sang mọi EVM. Việc dùng cw hay tự xây module Cosmos SDK có thể dành riêng một bài để thảo luận.
Ghi chú: Bảo mật chia sẻ (ICS) là giải pháp Cosmos đưa ra nhằm giải quyết vấn đề các dự án khởi chạy chuỗi phải tự tìm validator và có mức độ bảo mật thấp. Nói đơn giản là cho phép tập hợp validator của Cosmos Hub cũng xác thực một chuỗi khác, chuỗi thuê bảo mật từ Hub gọi là consumer chain. Bản thân ICS cũng là một ứng dụng dựa trên IBC, về mặt lý thuyết chỉ cần tích hợp module bảo mật chia sẻ của Cosmos SDK và thông qua bỏ phiếu là có thể kết nối. Về hiệu suất, ICS kém hơn rollup (rollup của Ethereum và Celestia) và parachain của Polkadot, nhưng hiện tại đang giải quyết bài toán từ 0 đến 1 – miễn là dùng được là được. Sau này sẽ dần tối ưu.
Bảo mật chia sẻ sẽ chính thức ra mắt trên Cosmos Hub vào ngày 7/3. Neutron cũng sẽ ra mắt vào cuối tháng Ba.
Dòng chính 2: Sản phẩm
Trước khi nói về LSD hiện tại trên Cosmos, cần nhìn lại lịch sử LSD trên Terra để dự đoán xu hướng tương lai của LSD trên Cosmos. Không chỉ riêng LSD, toàn bộ DeFi trên Cosmos cũng có thể tham khảo DeFi trên Terra để dự đoán. Dù sẽ không hoàn toàn giống nhau do sự tồn tại của IBC, nhưng vẫn có nhiều điểm đáng học hỏi.
Chủ đề 1: Lido x Terra
bLUNA là sản phẩm hợp tác giữa Lido và Terra, ra đời để làm tài sản thế chấp cho Anchor, do đội ngũ P2P phụ trách. Anchor là một giao thức cho vay đặc biệt, chỉ chấp nhận LSD làm tài sản thế chấp (bLUNA, bETH – tức stETH được chuyển sang) và chỉ cho vay UST, lãi suất gửi 20% một phần được trả từ lợi nhuận của LSD, một phần từ việc phát hành ANC, và một phần từ trợ cấp của TFL. Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sụp đổ của Terra là nhu cầu vay quá ít, lượng gửi quá lớn, UST phát hành quá nhiều, trong đó một nửa còn nằm trong Anchor, khiến hệ thống phải liên tục được trợ cấp bởi TFL, mãi đến tháng 4/2022 mới áp dụng lãi suất gửi thả nổi – nhưng lúc đó đã quá muộn, và sụp đổ vào tháng 5.
Mặc dù Anchor và UST sụp đổ, nhưng bLUNA thực tế rất thành công, đã lưu trữ lượng rất lớn trong Anchor và Astroport, và chưa từng gặp sự cố nào. Điều này giúp P2P tích lũy kinh nghiệm phát triển và bảo trì hợp đồng cw quý giá, đồng thời chuẩn bị cho Neutron sau này.
Ghi chú: P2P là thành viên cốt lõi trong hệ sinh thái Lido, Vasiliy Shapovalov – nhân vật then chốt của P2P – có thể coi là một trong những người thiết kế ban đầu của Lido. Hiện tại P2P đang tập trung phát triển Neutron – một chuỗi nền tảng hợp đồng thông minh chia sẻ bảo mật với Cosmos Hub, tương tự Terra2 và Juno, nhưng tập trung vào việc xây dựng các công cụ phát triển để hỗ trợ tốt hơn các ứng dụng cw có thể dùng IBC, cho phép nhà phát triển triển khai trên Neutron rồi kết nối với toàn bộ hệ sinh thái Cosmos.
Bạn có thể đọc hai bài thảo luận trên diễn đàn Lido sau sự sụp đổ của Terra: Có nên triển khai Lido trên Terra2 không, Ngừng hoạt động Lido trên Terra1.
Chủ đề 2: Các LSD khác
bLUNA vốn sinh ra vì Anchor, và Lido cũng không thể mãi dùng lượng lớn LDO để khuyến khích nó, nên điều này mở ra không gian cho các LSD khác. Dưới đây là 3 LSD từng được sử dụng, đều ra đời năm 2022 và chưa hoạt động được bao lâu thì Terra sụp đổ.
Prism không tập trung vào LSD, mà hướng đến DeFi tinh gọn hơn, với ba sản phẩm:
-
cLUNA: Tương tự bLUNA, là LSD thông thường. Nhưng 1 cLUNA có thể tách thành 1 pLUNA và 1 yLUNA.
-
pLUNA: Đại diện cho phần gốc của LUNA, nắm giữ quyền quản trị, vì Terra là chuỗi Cosmos chuẩn, có nhiều quản trị trên chuỗi, thường xuyên phải dùng LUNA để bỏ phiếu.
-
yLUNA: Đại diện cho phần lợi nhuận của LSD.
Ở đây có thể chơi nhiều trò, ví dụ p/yLUNA có ngày đáo hạn khác nhau, pLUNA và yLUNA có thể định giá riêng, thế chấp riêng. Tiếc là Prism chưa ra mắt được bao lâu thì Terra sụp đổ, nhưng lúc đó Prism cũng đạt TVL vài tỷ (cũng vì LUNA lúc đó rất cao).
Trước khi Terra sụp đổ, Prism – như các sản phẩm LSD khác – không định chỉ hỗ trợ LUNA, mà còn muốn mở rộng sang Ethereum và các chuỗi Cosmos khác. Hiện tại Prism đang chuẩn bị ra mắt chuỗi Cosmos riêng, sẽ được nói đến trong bài sau.
Video này của Prism giải thích khá rõ, nếu quan tâm có thể xem.
Stader là loại dự án LSD điển hình, xuất hiện trong mọi hệ sinh thái, không có gì đổi mới, chỉ là phát hành token riêng để khuyến khích thanh khoản, rồi phối hợp với DEX để cùng khuyến khích, tôi thậm chí nghi ngờ nó chỉ nhằm lừa thưởng ASTRO từ Astroport...
Sau khi Terra sụp đổ, nó chuyển sang các chuỗi khác như Near, Hedera, Polygon (DeFillama), giờ còn mở rộng sang các chuỗi Move. Tôi thường tránh xa các dự án kiểu này, càng không bao giờ mua token quản trị của nó (có thể xem biểu đồ giá, kiểu farm & dump điển hình).
Steak do larry – nhà phát triển cw tích cực – thực hiện (là người của Delphi Labs, hiện tập trung phát triển giao thức cho vay Mars Protocol, v1 trên Terra, v2 trên chuỗi Cosmos riêng, hiện v2 hỗ trợ Osmosis). Steak nhấn mạnh sự đơn giản – đừng coi thường điều này, nó là LSD được fork nhiều nhất sau này trên Terra2 và Juno, mã nguồn viết rất đẹp, ngay cả người chưa từng tiếp xúc cw cũng có thể hiểu được, rất phù hợp làm tài liệu học cw. Steak không có token quản trị, nên cũng không có phần thưởng mining, đúng chất dự án "làm vì đam mê".
Sau đó Larry tập trung vào Mars v2, nên Steak không còn được duy trì, các phiên bản fork sau đó cũng vận hành tệ, nếu không học phát triển cw thì không cần quan tâm. Về góc độ học tập thì code Steak tốt nhất, Prism không open source, Lido open source nhưng hơi phức tạp do tính năng nhiều, Stader tuy open source nhưng chất lượng trung bình.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
