Thật ra Crypto Native là gì?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Thật ra Crypto Native là gì?
Là nền tảng của tiền mã hóa, tư tưởng phi tập trung và cơ chế không cần tin cậy của Bitcoin chính là nguồn gốc của triết lý Crypto Native.
Chuyên sâu báo cáo Web3Từ năm 2021, thuật ngữ Crypto Native dần trở nên phổ biến trong ngành tiền mã hóa. Gần như bất kỳ người mới nào khi bước chân vào lĩnh vực này cũng đều đã từng nghe qua từ này, bởi những "lão làng" trong giới luôn nhắc đến nó. Tuy nhiên, nếu bạn hỏi các "lão làng" này từ đó thực sự nghĩa là gì, có thể một số người sẽ không trả lời được.
Mỗi người có thể đưa ra một định nghĩa khác nhau về Crypto Native là gì. Nhưng liệu điều đó có đồng nghĩa với việc mỗi ngày đều cập nhật tin tức về Crypto trên Twitter, chuyển phần lớn tài sản sang BTC hoặc ETH, theo dõi sát sao bảng giá và phân tích dữ liệu thị trường hàng ngày, hay mở miệng ra là chỉ nói về những khái niệm lớn như “phi tập trung”? Có thể đúng, nhưng cũng có thể không.
Chúng ta có thể thấy số lần xuất hiện của cụm từ Crypto Native trên toàn mạng internet. Năm 2018 tăng 5,57 lần so với năm trước đó; năm 2021 tăng 7,52 lần so với năm trước; trong 11 tháng đầu năm 2022 tăng 2,85 lần so với cùng kỳ năm trước. Theo thời gian, mức độ quan tâm của mọi người đối với Crypto Native cho thấy quy luật tăng trưởng theo cấp số nhân, và xu hướng này dường như vẫn chưa có dấu hiệu chậm lại.
Mức độ quan tâm đến Crypto Native. Nguồn dữ liệu: Meltwater.com
Nguồn gốc của Crypto Native
Trong thế giới mã hóa, Crypto Native là sự kế thừa tư tưởng phi tập trung và tiền mã hóa bản địa. Câu chuyện về Crypto Native bắt nguồn từ Satoshi Nakamoto và Bitcoin. Bitcoin, nền tảng của tiền mã hóa, với tư tưởng phi tập trung và cơ chế không cần tin cậy đằng sau nó, chính là khởi nguyên của triết lý Crypto Native.
Kể từ khi Bitcoin xuất hiện vào năm 2008, thế giới đã có nhóm người đầu tiên thuộc kiểu Crypto Native.
Sau sự kiện hack sàn Mt. Gox và ảnh hưởng từ chợ đen "Silk Road", Bitcoin đạt đỉnh vào năm 2011 rồi bước vào mùa đông. Nhóm người thật sự sở hữu và giao dịch Bitcoin lúc đó, họ tin vào thuật toán mật mã và công nghệ blockchain, đề cao triết lý "Code is Law". Khi ấy, Crypto Native đơn giản là những người tin vào thuật toán mật mã, đồng thời sở hữu và sử dụng Bitcoin.
Theo thời gian, Bitcoin được ví như “vàng kỹ thuật số”, thuộc tính hàng hóa lấn át thuộc tính tiền tệ. Do lượng lớn người tham gia và dòng vốn đổ vào, hạ tầng ban đầu của ngành mã hóa dần được xây dựng hoàn thiện trong giai đoạn này — máy đào, nơi thanh toán, sàn giao dịch, sản phẩm tài chính phái sinh đều dần trưởng thành; tốc độ tăng nhanh chóng của sức mạnh băm (hashrate) Bitcoin là minh chứng rõ ràng nhất.
Thời điểm năm 2014, một sự kiện mang tính bước ngoặt xảy ra: Vitalik Buterin, nhà sáng lập Ethereum, công bố bản trắng sơ khai của Ethereum và tổ chức đợt bán trước ETH vào ngày 24 tháng 7 năm 2014. Sau đó, Máy ảo Ethereum (EVM) và hợp đồng thông minh lần lượt ra đời, đánh dấu sự bước vào kỷ nguyên mới của ngành mã hóa. Tương tự, thời điểm này, đối tượng mà Crypto Native sở hữu không còn giới hạn ở Bitcoin nữa, mà còn bao gồm Ethereum hay các loại tiền mã hóa khác. Tuy vậy, cộng đồng này vẫn kiên định niềm tin vào hệ thống tiền mã hóa được xây dựng bởi mật mã học và công nghệ blockchain.
Cùng với việc xây dựng và hoàn thiện hệ sinh thái Ethereum, trí tưởng tượng của con người về hệ sinh thái chuỗi công khai được phát huy tối đa. Cùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều hình thức gây quỹ mới như ICO, ngày càng nhiều dApp cho thấy tiềm năng ứng dụng thực tế của blockchain. Không chỉ vậy, các sản phẩm tài chính phái sinh trên chuỗi cũng bắt đầu phát triển, các hợp đồng, cho vay… thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các sàn giao dịch tập trung.
Từ các bài đăng trên Twitter sau năm 2017, chúng ta có thể cảm nhận được nội hàm của thuật ngữ này. Jessica Verrilli @jess là người đầu tiên sử dụng cụm từ này trên Twitter, vào ngày 26 tháng 10 năm 2017, để chỉ các sinh viên khởi nghiệp đang làm dự án liên quan đến tiền mã hóa. Một nhóm người “bản địa Internet” hay “bản địa di động” mới đang trưởng thành. Giống như khái niệm Internet-native từng xuất hiện trước đó, những người X-native dường như có khả năng thích nghi mạnh mẽ hơn với một số lối sống và mô hình tư duy nhất định, cảm thấy dễ dàng tiếp cận và nhanh chóng hòa nhập hơn. Rõ ràng rằng, đặc điểm nổi bật nhất của Crypto-native ở đây là tuổi tác và lĩnh vực nghề nghiệp – thường là những người trẻ tuổi, công việc đầu tiên họ tiếp xúc đã liên quan đến tiền mã hóa.
Năm 2017, cụm từ này vẫn chưa thực sự phổ biến trên Twitter. Andrew Spence vào tháng 12 năm 2017 đã dùng cụm Crypto-native để chỉ một thời đại mới, một lối sống mới. Crypto sẽ âm thầm và lặng lẽ thay đổi cách sống của con người.
Một người dùng Twitter khác, Ryan Sean Adams, vào tháng 10 năm 2018 đăng bài viết cho rằng Crypto Native chỉ một phương thức vận hành công ty mới: được xây dựng dựa trên hợp đồng pháp lý, giải quyết tranh chấp qua hệ thống pháp luật – người kế nhiệm của mô hình công ty cổ phần Legal-native. Tuy nhiên, mô hình mới này sẽ được xây dựng bằng code và thanh toán qua blockchain. Trong ngữ cảnh này, Crypto-native thiên về chỉ logic quản trị nền tảng, tức là nguồn gốc điều chỉnh hành vi đến từ pháp luật hay từ code, từ việc tuân thủ hệ thống quy tắc nào để vận hành doanh nghiệp. Khi nguồn gốc điều chỉnh hành vi đến từ code, chính là DAO (tổ chức phi tập trung) mà chúng ta biết đến.
Ngoài cách giải thích theo nghĩa đen, Crypto Native còn đại diện cho một mô hình kinh doanh. Daniel vào tháng 12 năm 2020 đã định nghĩa Crypto-native từ hai góc độ: Crypto Native Person và Crypto Native Business:
-
Crypto Native Person là người mua tiền mã hóa trước khi sở hữu bất kỳ tài sản nào khác (cổ phiếu, trái phiếu...).
-
Crypto Native Business là một giao thức phi tập trung, hỗ trợ các chức năng hiện đang do CeFi hoặc tradFi cung cấp.
Daniel Chainview lần đầu tiên phân loại và định nghĩa rõ ràng cụm Crypto-native, tức là tập hợp những cá nhân hoặc doanh nghiệp có đặc điểm cụ thể như “buy”, “asset”, “decentralized”, v.v. Ở đây, Crypto-native Business được hiểu là cung cấp các dịch vụ phi tập trung thay thế cho TradFi hoặc CeFi.
Từ năm 2020 đến 2022, DeFi, NFT và GameFi trỗi dậy mạnh mẽ, vô số dự án liên tục xuất hiện, tạo cú hích lớn cho ngành. Chưa bao giờ Crypto lại có nhiều tiềm năng tưởng tượng và được định giá cao đến vậy. Nhưng cơn sốt rồi sẽ qua đi, đầu cơ rồi sẽ thất bại. Khi thủy triều rút, sẽ có người trần truồng. Tất cả những người Crypto Native đều cần nhìn lại cơ bản và giá trị nội tại của ngành mã hóa, quay về với lý tưởng ban đầu.
Các từ khóa liên quan đến Crypto Native
Phi tập trung (Decentralized)
Ngược lại là Centralized, Single-point. Dưới triết lý này, không có tổ chức trung tâm nào thực hiện điều tiết vĩ mô. Ví dụ, Bitcoin được quản lý bởi mạng lưới phi tập trung, vì vậy nó độc lập và không sợ hãi. Nó không sợ bị kiểm soát bởi cá nhân, công ty hay quốc gia nào. Ví dụ, nếu một quốc gia cấm Bitcoin và tất cả các tiền mã hóa khác, một quốc gia khác có thể sẵn sàng tiếp nhận, nhằm thu hút các doanh nhân xây dựng trên blockchain, hoặc thu hút các thợ đào muốn tận dụng nguồn năng lượng giá rẻ của quốc gia đó. Ngay cả khi các chính phủ trên thế giới liên minh để cấm hoàn toàn Bitcoin và các tiền mã hóa liên quan, miễn là các cá nhân trong xã hội vẫn còn liên lạc và giao tiếp, tiền mã hóa sẽ không thể bị xóa sổ.
Cơ chế không cần tin cậy (Trustless)
Ngược lại là Trust Assumption, Trusted Setup, Trusted Parties. Giao dịch dựa trên nền tảng tiền mã hóa theo cách Crypto Native nhất là sử dụng cơ chế không cần tin cậy, từ đó cung cấp một sản phẩm hoàn toàn mới, khác biệt với hệ thống truyền thống. Sản phẩm này chỉ cung cấp các quy tắc cơ bản và phương pháp chứng minh, chứ không can thiệp kiểm soát chủ quan toàn diện. Về bản chất, ngành công nghiệp mã hóa cung cấp một hình thức hợp tác toàn cầu hiệu quả dựa trên quy tắc, không tốn kém chi phí tin cậy. Ngành này dựa trên bằng chứng khách quan (toán học hoặc mật mã), chứ không phải cam kết chủ quan, loại bỏ các thực thể từng được tin tưởng rộng rãi. Ví dụ điển hình là Fox Tech. Với tư cách là giải pháp mở rộng Ethereum zkRollup, Fox sử dụng hệ thống bằng chứng không kiến thức zkFOAKS, quá trình không cần bất kỳ thực thể đáng tin cậy nào tham gia (No Trusted Setup), đảm bảo tính nhất quán, đầy đủ và có thể kiểm chứng thông tin chỉ bằng các phương tiện mật mã và toán học thuần túy, từ đó đạt được hiệu quả an toàn hơn, hiệu quả hơn và chi phí thấp hơn.
Không cần xin phép (Permissionless)
Ngược lại là Permission. Chúng ta lấy cơ sở hạ tầng Web3, tài nguyên cơ bản làm ví dụ. Đặc điểm quan trọng nhất của nó là một thị trường phi tập trung, không rào cản, không cần xin phép. "Không cần xin phép" có nghĩa là bất kỳ ai cũng có thể tham gia thị trường này. Hình thái tiêu biểu nhất của thị trường này là mối quan hệ hai bên: người cung cấp tài nguyên và người tiêu dùng tài nguyên. Permissionless nghĩa là, bất kể là ai, đóng vai trò nào, đều có thể cung cấp tài nguyên, và bất kỳ ai cũng có thể tiêu dùng tài nguyên. Đây là điểm khác biệt bản chất so với Web2. Ví dụ, nhà cung cấp lưu trữ như AWS có ngưỡng tham gia dành cho nhà cung cấp – chỉ mình họ mới được làm nhà cung cấp tập trung, dù họ mở cửa cho mọi người dùng cuối, tức là phía tiêu dùng không có rào cản, nhưng chúng ta không coi đó là Permissionless. Trong khi đó, Arweave – một hệ thống lưu trữ phi tập trung – cho phép bất kỳ ai ở phía cung cấp đều có thể tự do tham gia, nên chúng ta coi nó là Permissionless. Crypto Native cho rằng, bất kể là ai, đảm nhận vai trò nào, đều có thể cung cấp tài nguyên, và đều có thể tiêu dùng tài nguyên. Trước Web3, hiếm khi thấy cấu trúc thị trường như vậy – cả phía cung và phía cầu đều trở nên Permissionless.
Chủ quyền cá nhân (Individual Sovereignty)
Crypto Native còn đặc biệt nhấn mạnh chủ quyền cá nhân, đây cũng là điểm khác biệt lớn giữa Web3 và Web2, đặc biệt là quyền sở hữu Token và dữ liệu. Khi sử dụng Web2 truyền thống để viết bài, đăng bài, trò chuyện, bình luận, nội dung này đều có thể bị kiểm duyệt và có thể bị xóa. Trong kỷ nguyên Web3, dữ liệu này thuộc về người dùng, đồng thời có khả năng chống kiểm duyệt nhất định, rất khó mất. Vì sao Web3 có thể xác lập quyền sở hữu trong khi Web2 khó làm được? Một yếu tố công nghệ then chốt là dữ liệu ngay từ khi được tạo ra đã có tính xác minh được, giúp tài sản và dữ liệu có thể xác định quyền sở hữu. Ngay khoảnh khắc dữ liệu được đưa lên chuỗi, blockchain sẽ tạo ra chuỗi thời gian có thể xác minh, từ đó thiết lập quyền sở hữu ở cấp độ đồng thuận. Khi các bài viết và nội dung khác được đăng trên máy chủ trung tâm, máy chủ đơn điểm truyền thống, có thể có vài bản sao lưu, nhưng tất cả các máy chủ này đều do một số nhà cung cấp dịch vụ quản lý, nhà cung cấp cũng có thể đưa ra chứng nhận quyền sở hữu, nhưng quyền sở hữu dữ liệu hoàn toàn thuộc về các thực thể tập trung này. Xét đến nền tảng nội dung Mirror, nó phát hành NFT trên Ethereum và lưu trữ nội dung trên hệ thống lưu trữ phi tập trung như Arweave. Dù một ngày nào đó Mirror ngừng hoạt động, bất kỳ ai cũng có thể lấy lại dữ liệu, khởi động lại nền tảng và truy xuất, xác minh, xác lập quyền sở hữu dữ liệu và tài sản.
Ngày càng nhiều người quan tâm đến việc kể câu chuyện về Crypto như thế nào cho hay, làm sao phá vỡ xiềng xích của tài chính tập trung, mạng lưới và xã hội tập trung, làm sao xây dựng một thế giới tự do, bình đẳng. Làn sóng này dường như chưa từng mạnh mẽ và rộng khắp đến vậy trong lịch sử loài người. Mục tiêu sâu xa ẩn chứa trong Crypto Native nằm ở chỗ nhóm người này tin rằng công nghệ từ thế giới mã hóa có thể giải quyết nhiều vấn đề nan giải cố hữu trong thế giới thực. Đang đứng trên sân khấu lớn của thế giới Web3, cộng đồng Crypto Native đang thực hành triết lý Decentralized, hoàn thiện các sản phẩm Trustless, xây dựng thị trường Permissionless, từ đó kiến tạo một xã hội hiệu quả bảo vệ chủ quyền cá nhân. Chính là ánh sáng tôi nhìn thấy trong mắt những người làm nghề Crypto Native.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
