Andre Cronje: Mùa đông tiền mã hóa 2022, sự sụp đổ của tiền tệ và thiếu hụt quy định
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Andre Cronje: Mùa đông tiền mã hóa 2022, sự sụp đổ của tiền tệ và thiếu hụt quy định
Sự sụp đổ tiền mã hóa và thảm họa mạng lưới lớn
Chuyên sâu báo cáo Web3
Tác giả: Megan Dyamond
Dịch: Ông Tây Tảo, MarsBit
1. Giới thiệu
Thị trường tiền mã hóa năm 2022 đã trải qua những cú sốc lớn, giá nhiều loại tiền kỹ thuật số giảm mạnh, các mạng lưới và sàn giao dịch hoạt động thua lỗ, gây ra tổn thất lên tới hai nghìn tỷ USD.
Cho đến nay, những cú sốc lớn nhất đối với thị trường bao gồm sự sụp đổ của Terra LUNA/UST, Celsius Network nộp đơn phá sản, Voyager Digital nộp đơn phá sản, và sự sụp đổ của Three Arrows Capital. Những cú sốc này không phải là các sự kiện riêng lẻ; chúng có tác động nghiêm trọng đến toàn bộ thị trường, khiến giá Bitcoin và Ethereum giảm mạnh. Vấn đề nghiêm trọng nhất phát sinh từ đây là người dùng bị khóa tiền mã hóa trong tài khoản sàn giao dịch hoặc tiền của họ nằm trong tay bên thứ ba, do người khác quản lý.
Các nhà đầu tư chịu thiệt hại trong "mùa đông tiền mã hóa" không biết họ có thể thực hiện biện pháp khắc phục nào, cũng không rõ liệu họ có thể yêu cầu bồi thường từ những bên vô trách nhiệm trong hệ thống này hay không.
Các biện pháp khắc phục dưới chế độ quy định hiện tại là không hiệu quả. Hầu hết các nhà đầu tư khi ký vào các điều khoản và điều kiện dài dòng của các sàn giao dịch tiền mã hóa đã từ bỏ quyền sở hữu đối với tiền mã hóa của họ, và nếu các sàn này bị thanh lý, nhiều người sẽ (nhiều nhất) trở thành chủ nợ không được đảm bảo.
Các sàn giao dịch và nhà cung cấp dịch vụ đầu tư tiền mã hóa về cơ bản hoạt động giống như ngân hàng, nhưng lại không có các biện pháp bảo vệ và quy định mà ngân hàng phải tuân theo. Các hành vi sai phạm dẫn đến sự sụp đổ gần đây không đặc biệt hay mới mẻ—chúng ta từng thấy những hành vi tương tự thiếu trách nhiệm này trong sự sụp đổ của thị trường tài chính truyền thống năm 2008.
Những hành vi này và ảnh hưởng của chúng đến thị trường cũng không hề mới, đặc biệt trong một thị trường còn phụ thuộc vào kỳ vọng của người tiêu dùng hơn bất kỳ thị trường nào khác. Nhiều cơ quan quản lý cho rằng cách bảo vệ người tiêu dùng trên thị trường tiền mã hóa là áp dụng các biện pháp bảo vệ tương đối từ tài chính truyền thống: quy định mức dự trữ tối thiểu mà các sàn giao dịch phải nắm giữ, bắt buộc các nhà cung cấp dịch vụ phải được cấp phép, kiểm soát mức độ rủi ro, thiết lập các tiêu chuẩn minh bạch, và coi tiền mã hóa là sản phẩm tài chính.
Điều này đưa chúng ta đến sự kiện đầu tiên, và có lẽ cũng là quan trọng nhất: sự sụp đổ của Terra USD và Luna. Terra từng được ca ngợi vì mang đến cho người dùng toàn cầu các khoản đầu tư blockchain tiên tiến nhất, giờ đây lại bị chỉ trích là chất xúc tác cho mùa đông tiền mã hóa 2022. Điều gì đã sai và tại sao—đó là câu hỏi then chốt mà thị trường vẫn đang cố gắng giải quyết—và cả các cơ quan quản lý cũng vậy.
2. Terra Luna/Terra USD (sự sụp đổ của một đồng tiền mã hóa)
2.1. Sự sụp đổ
Terra USD (UST) là loại stablecoin do Terraform Labs phát triển, được gọi là “ổn định” thông qua cơ chế liên kết thuật toán với đô la Mỹ, sử dụng một đồng tiền mã hóa khác của Terraform là LUNA để duy trì liên kết đó. Hệ thống hoạt động thông qua mạng lưới chênh lệch giá: giao dịch qua lại giữa LUNA và UST—khi có lợi nhuận, bán đồng này và mua đồng kia, nhu cầu đối với đồng giá rẻ hơn tăng lên, đẩy giá nó quay trở lại. Trong một thời gian dài, phương pháp này hiệu quả, UST duy trì tỷ lệ đổi gần 1:1 với đô la Mỹ. Cơ chế này cũng đốt cháy lượng tiền đang lưu thông, điều này góp phần thúc đẩy sự sụp đổ.
Một phần trong hệ sinh thái và cơ chế ổn định của Terra là Anchor Protocol, hoạt động giống như tài khoản tiết kiệm, nơi lượng lớn UST được gửi vào để nhận lợi suất cao lâu dài. Ở đỉnh cao, Anchor nắm giữ gần 75% tổng lượng UST đang lưu thông—giá trị của UST phụ thuộc rất lớn vào hoạt động của bể này.
Anchor Protocol vay UST từ người cho vay, sau đó cho người đi vay mượn, tạo ra lợi suất khoảng 20% cho người cho vay—hoạt động này rất giống ngân hàng. Từ tháng Ba năm nay, lợi suất này trở nên bất ổn, dao động theo lượng dự trữ (vốn mà Terra dành ra để đáp ứng lợi suất). Khi ngày càng nhiều người cho vay bị thu hút bởi lợi nhuận cao, lượng dự trữ bắt đầu cạn kiệt để chi trả lợi nhuận cho họ. Một giải pháp tạm thời là bơm thêm UST vào Anchor Protocol để tăng lượng dự trữ. Rõ ràng, điều này không thể kéo dài mãi vì Anchor Protocol không đủ hấp dẫn để người dùng tiếp tục gửi tiền vào.
Vào tháng 5 năm 2022, lượng UST trị giá 2 tỷ USD đã bị rút khỏi Anchor Protocol và thanh lý. Điều này tạo áp lực cực lớn lên LUNA, vì các nhà chênh lệch giá tận dụng sự chênh lệch giá, làm cho khoảng cách giữa LUNA và UST ngày càng giãn rộng—khoảng cách vốn không nên lớn đến thế. Quỹ Luna Foundation cố gắng bơm thêm UST vào hệ thống để san bằng chênh lệch (hãy nhớ rằng mỗi khi LUNA được đúc, UST sẽ bị đốt), nhằm khôi phục lại sự cân bằng giá giữa hai đồng tiền mã hóa.
Khi lượng lớn LUNA tràn vào thị trường, nó không còn duy trì được giá trị và sau đó sụt giảm mạnh. Nỗ lực của Quỹ Luna Foundation sử dụng lượng Bitcoin dự trữ để ổn định UST/LUNA cũng thất bại, dẫn đến lượng lớn Bitcoin tràn vào thị trường—cung vượt cầu, khiến giá Bitcoin giảm.
2.2. Điều gì đã sai?
Một loạt vấn đề dẫn đến sự sụp đổ của Terra: dự trữ không đủ, thuật toán lỗi thời, và Anchor Protocol không đặt giới hạn rút tiền.
Nếu có biện pháp giới hạn để xử lý các khoản rút lớn, có lẽ UST đã không mất neo.
Vào tháng 5 năm 2022, Jump Crypto đã xem xét hoạt động của UST/LUNA và phát hiện chỉ một vài giao dịch lớn là nguyên nhân khiến đồng tiền này mất ổn định và sụp đổ. Các giao dịch này được truy ngược về một vài ví, danh tính tất cả những người nắm giữ ví này vẫn chưa rõ. Điều đáng lo ngại là chỉ một vài cá nhân có thể làm mất ổn định toàn bộ hệ sinh thái tiền mã hóa mà không phải chịu hậu quả hay trách nhiệm nào. Điểm này sẽ được thảo luận sâu hơn ở phần sau.
Để phân tích đầy đủ hơn về những sai sót của Terra, hãy tham khảo báo cáo của Nansen tại https://www.nansen.ai/research/on-chain-forensics-demystifying-terrausd-de-peg.
2.3. Việc rút vốn khỏi Anchor Protocol
Hai tỷ USD UST rút khỏi Anchor Protocol đã được truy ngược về bảy ví, bao gồm cả Celsius Network.
Hình ảnh dưới đây minh họa việc UST mất neo so với đô la Mỹ khi nó bị rút khỏi Anchor.
Trong quá trình phân tích sự mất neo của UST của Nansen, bảy ví có ảnh hưởng lớn đến sự mất neo đã xuất hiện (xem hình dưới). Một trong các ví đã được xác định thuộc về Celsius, và việc rút vốn khỏi Anchor Protocol của họ gây hại nhiều hơn lợi. Điều này sẽ được thảo luận sâu hơn ở phần tiếp theo.
Hành vi của một vài người nắm giữ UST lớn đủ để làm mất ổn định hệ sinh thái Terra và khiến những người nắm ví nhỏ thua lỗ, trong khi họ lại không thể đòi bồi thường.
Đáng kinh ngạc là, như chúng ta sẽ thấy, sự sụp đổ của Terra trực tiếp dẫn đến sự sụp đổ của nhiều quỹ phòng hộ tiền mã hóa và các nền tảng khác. Những quỹ này nắm giữ quá nhiều "stablecoin" (một stablecoin thuật toán), hành vi đầu tư rủi ro cao này khiến hàng triệu người dùng mất tiền.
Tuy nhiên, ảnh hưởng của sự sụp đổ Terra không thể đổ lỗi hoàn toàn cho nó; các tổ chức cho vay lớn và nhà đầu tư trên thị trường tiền mã hóa cũng phải chịu trách nhiệm vì thiếu thận trọng.
3. Celsius Network (sự sụp đổ của một sàn giao dịch tiền mã hóa)
Sàn giao dịch tiền mã hóa nổi tiếng Celsius Network đã nộp đơn phá sản tại Hoa Kỳ. Ngày 12 tháng 6, Celsius đóng băng tài khoản của nhà đầu tư, và sau một tháng bất ổn, công ty gần như tuyên bố phá sản mà không cảnh báo trước, do thanh khoản quá kém.
Lý do Celsius không thể đáp ứng yêu cầu rút tiền của nhà đầu tư vẫn chưa rõ, dường như là do đòn bẩy quá cao (và dự trữ không đủ), quyết định sai lầm từ các cá nhân liên quan, và khả năng xảy ra hành vi tắc trách từ những người nắm giữ tài sản tiền mã hóa lớn và các lãnh đạo Celsius.
3.1. ETH và STETH
Để hiểu rõ sự sụp đổ gần đây của Celsius và token CEL liên quan, dưới đây tôi sẽ giải thích ngắn gọn hành vi stake của Celsius.
Celsius đầu tư mạnh vào stETH, một token đại diện cho ETH (token mạng Ethereum), được stake trên chuỗi Beacon của Ethereum 2.0—phiên bản nâng cấp "thứ cấp" của blockchain Ethereum sử dụng phương pháp xác thực khác. Mục tiêu của stETH là kiếm phần thưởng trong quá trình "nâng cấp" nền tảng ETH. Việc hợp nhất Ethereum sẽ chuyển mạng Ethereum hiện tại từ cơ chế đồng thuận Proof-of-Work sang Proof-of-Stake. Về cơ bản, stETH là ETH bị khóa trong hợp đồng thông minh phi tập trung, giúp nhà đầu tư dài hạn kiếm phần thưởng. Để kiếm phần thưởng, người dùng stake stETH vào các bể thanh khoản trên các mạng, nơi giá stETH được neo với giá ETH. Như vậy, họ có thể nhận phần thưởng theo giá trị tương lai của ETH trên mạng mới.
Người dùng Celsius giao chìa khóa ETH của họ cho Celsius, sau đó Celsius stake các token này thành stETH dưới dạng hợp đồng thông minh. Khi Celsius muốn rút ETH, họ bán stETH trên bể thanh khoản Curve để đổi lấy ETH. Giao dịch và rút stETH quá mức để đổi lấy ETH đã làm mất ổn định liên kết giá 1:1—nhu cầu tăng khiến giá ETH tăng. Nghĩa là, khi bể Curve cạn kiệt, Celsius không còn đủ ETH để đáp ứng yêu cầu rút tiền của khách hàng. Lần đầu tiên stETH mất neo tương tự như sự sụp đổ của Terra, khi người dùng lo sợ bất ổn và tìm cách giao dịch trở lại trên mạng chính. Báo cáo của Nansen cho thấy sự kiện thứ hai làm trầm trọng thêm tình trạng mất neo, khi các "cá mập" khác cố gắng bán vị thế stETH của họ.
Điều này dẫn đến hiện tượng rút tiền hàng loạt khỏi Celsius, người dùng hoảng loạn rút vốn, dẫn đến việc Celsius đóng băng hệ thống. Cuộc khủng hoảng thanh khoản sau đó khiến Celsius nộp đơn thanh lý vào ngày 17 tháng 7 năm 2022.
3.2. Anchor Protocol
Celsius đầu tư một lượng lớn tiền của người dùng vào Anchor Protocol của Terra. Mặc dù đã rút phần lớn vốn trước khi Terra sụp đổ, điều này cũng chứng tỏ là con dao hai lưỡi. Việc rút vốn gây áp lực lên sự mất neo của UST, người tiêu dùng lo lắng về sự bất ổn của thị trường tiền mã hóa—gây ra làn sóng rút vốn và giảm giá tiền mã hóa trên diện rộng.
Điều này cũng ảnh hưởng đến các đồng tiền khác mà Celsius nắm giữ, đặc biệt là Bitcoin, bị ảnh hưởng trực tiếp bởi nỗ lực của Terra nhằm ổn định UST (khiến giá Bitcoin giảm).
3.3. Khoản vay xấu
Trong đơn phá sản, Celsius công bố 30% khoản vay người dùng là nợ xấu—khoảng 310 triệu USD. Đây là các khoản vay mà người đi vay (từ Celsius) không thể hoàn trả, về cơ bản đã bị xóa sổ trên bảng cân đối kế toán của Celsius.
Celsius cũng tiết lộ rằng Three Arrows Capital còn nợ họ gần 40 triệu USD—với tình trạng phá sản của Three Arrows Capital, khả năng thu hồi khoản tiền này là rất thấp.
Tổng cộng, sàn giao dịch báo cáo thâm hụt gần 1,2 tỷ USD trên bảng cân đối kế toán—Giám đốc điều hành Mashinsky đổ lỗi cho "các khoản đầu tư sai lầm".
3.4. Bị cáo buộc tắc trách và thiếu quy định
Kể từ khi đóng băng tài khoản nhà đầu tư vào tháng 6 năm 2022, đã có nhiều vụ kiện chống lại Celsius Network, một số vụ cáo buộc công ty có hành vi gian lận rõ ràng.
Một số hành động mà Celsius chưa giải thích, chẳng hạn như thanh toán 320 triệu USD cho sàn FTX và vị thế đòn bẩy cao mà Celsius nắm giữ trước khi đóng băng tài khoản nhà đầu tư. Khoản thanh toán cho FTX diễn ra ngay trước khi đóng băng tài khoản khách hàng, được cho là để trả nợ vay. Trong thủ tục thanh lý thông thường, đây là hành vi ưu đãi chủ nợ khi công ty sắp phá sản. Thông thường, tòa án có thể ra lệnh hủy bỏ khoản thanh toán để các chủ nợ được đối xử công bằng theo cấp bậc—ngay cả khi chủ nợ không có lỗi trong việc nhận khoản thanh toán ưu tiên.
Thống kê ở trên là dữ liệu cuối cùng mà Celsius cung cấp trước khi đóng băng tài khoản khách hàng vào ngày 12 tháng 6. Tuần từ ngày 6 đến 12 tháng 5 cho thấy lượng tiền chảy ra lớn và lợi nhuận nắm giữ âm.
Về cơ bản, Celsius hoạt động như một ngân hàng nhưng lại thiếu khung thể chế hỗ trợ ngành ngân hàng. Việc nhận tài sản khách hàng (tiền mã hóa) trông rất giống với hoạt động huy động tiền gửi trong tài chính truyền thống—một hành vi bị kiểm soát chặt chẽ. Việc cho vay lại các khoản tiền gửi này bằng cách stake chúng vào các bể thanh khoản cũng giống như cách ngân hàng xử lý tiền gửi của khách hàng, nhưng lại không có bảo hiểm như trong tài chính truyền thống.
Trước khi Celsius sụp đổ, các bài đăng của CEO Alex Mashinsky trên Twitter có dấu hiệu cố ý đánh lạc hướng công chúng. Ít nhất thì đó là hành vi vi phạm trách nhiệm tín thác của ông đối với Celsius. Có thông tin cho rằng Mashinsky khẳng định thẳng thừng rằng Celsius có rất ít rủi ro với UST—trong thực tế, nó lại là một trong những ví lớn nhất ảnh hưởng đến sự mất neo của UST.
Thực tế là, ngay cả đến ngày 12 tháng 6, Celsius vẫn tích cực thu hút khách hàng mới, tung ra các chương trình khuyến mãi nhằm thu hút thanh khoản và tặng thưởng cho những ai chấp nhận khóa tiền trong sáu tháng.
Bài đăng của Mashinsky ngày 12 tháng 6 là phản hồi trước các câu hỏi của người dùng về rút tiền, và được cho là chức năng rút tiền đã không hoạt động bình thường trong vài ngày trước khi tài khoản bị đóng băng.
Vì tiền mã hóa hiện chưa được quy định như sản phẩm tài chính hay tiền pháp định, không thể nói Celsius đã vi phạm quy định. Tuy nhiên, họ có thể bị coi là có hành vi tắc trách, không thực hiện các biện pháp thận trọng và/hoặc cố ý đánh lừa người tiêu dùng.
Dù sao đi nữa, bây giờ Celsius đã nộp đơn phá sản, người tiêu dùng không khỏi tự hỏi họ còn biện pháp khắc phục nào không—câu trả lời là rất ít.
3.5. Quyền lợi người tiêu dùng trong phá sản
Vào tháng 7 năm 2022, Celsius nộp đơn phá sản theo Chương 11 tại Hoa Kỳ. Tại Mỹ, điều này cho phép công ty tái cấu trúc nợ để duy trì hoạt động kinh doanh.
Thông thường, phá sản theo Chương 11 sẽ ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ có đảm bảo, sau đó là chủ nợ không đảm bảo, và cuối cùng là cổ đông. Phần lớn người nắm giữ tài khoản Celsius là chủ nợ không đảm bảo, họ chỉ được thanh toán sau khi các chủ nợ có đảm bảo (thường là những người có khoản nợ chưa thanh toán cao nhất) đã được chi trả, và chỉ theo tỷ lệ dựa trên tài sản còn lại trong tài khoản Celsius.
Lý do là khi gửi tiền pháp định hoặc tiền mã hóa vào Celsius, tiền đó trở thành một phần của bể tiền được pha trộn ("commixtio") với tiền gửi của các người dùng khác. Do đó, người dùng không có quyền đòi lại một loại tiền pháp định hoặc tiền mã hóa cụ thể, mà chỉ có quyền đòi lại giá trị họ đóng góp, tuân theo thỏa thuận với Celsius, được mô tả chi tiết trong điều khoản và điều kiện. Các biện pháp bảo vệ và quyền sở hữu liên quan đến tiền gửi trong luật ngân hàng thông thường không áp dụng cho các sàn giao dịch tiền mã hóa, và thỏa thuận với sàn có thể miễn trách nhiệm cho họ nếu tiền gửi bị mất hoàn toàn.
Rủi ro mất toàn bộ tiền gửi tại Celsius đã được tiết lộ và miễn trừ trong điều khoản của Celsius:
"Bằng cách cho Celsius vay tài sản kỹ thuật số đủ điều kiện hoặc sử dụng dịch vụ theo cách khác, bạn sẽ không có quyền nhận bất kỳ lợi nhuận hoặc thu nhập nào mà Celsius có thể tạo ra từ việc sử dụng tiếp theo (hoặc theo cách khác) bất kỳ tài sản kỹ thuật số nào, và bạn cũng sẽ không phải chịu bất kỳ tổn thất nào mà Celsius có thể gặp phải do đó. Tuy nhiên, bạn sẽ phải đối mặt với khả năng Celsius không thể hoàn trả một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ nợ của mình, trong trường hợp này, tài sản kỹ thuật số của bạn có thể bị rủi ro."
Đáng chú ý là, việc gửi tiền pháp định ở đây không khác gì gửi tài sản kỹ thuật số. Thông thường, khi cho tài sản vay, chủ sở hữu vẫn giữ quyền sở hữu. Chủ sở hữu sẽ có quyền yêu cầu giao tài sản của họ (để chứng minh quyền sở hữu). Trường hợp này lại khác, vì người gửi tiền đã từ bỏ quyền sở hữu tài sản mã hóa của họ và chỉ có quyền không đảm bảo đối với giá trị đóng góp của họ.
"Tuân thủ luật pháp áp dụng, trong thời gian bạn chọn sử dụng tài sản kỹ thuật số đủ điều kiện trong Dịch vụ Kiếm tiền (nếu bạn có quyền sử dụng), bằng cách cho những tài sản kỹ thuật số đủ điều kiện đó vay cho chúng tôi thông qua tài khoản Celsius của bạn, hoặc làm tài sản đảm bảo trong Dịch vụ Vay (nếu bạn có quyền sử dụng), bạn cấp cho Celsius mọi quyền và lợi ích đối với những tài sản kỹ thuật số đủ điều kiện đó, bao gồm quyền sở hữu, cũng như quyền nắm giữ tài sản kỹ thuật số đó trong ví ảo của Celsius hoặc nơi khác mà không cần thông báo thêm cho bạn, và quyền thế chấp, tái thế chấp, thế chấp ba lần, đa thế chấp, bán, cho vay hoặc chuyển nhượng hoặc sử dụng tài sản kỹ thuật số đó theo cách khác, riêng lẻ hoặc cùng với tài sản khác, và mọi quyền sở hữu gắn liền, trong suốt thời gian sở hữu đó."
Khi quy định ngành công nghiệp tiền mã hóa, các sàn giao dịch sẽ là điểm đầu tiên mà các cơ quan quản lý cần kiểm soát. Dù chúng ta đề cao đặc tính phi tập trung của tài chính phi tập trung, nhưng các sàn giao dịch này thực chất lại tập trung—là điểm truy cập tập trung vào thị trường tiền mã hóa. Nhà đầu tư vào các sàn giao dịch tiền mã hóa không có quyền gì đối với "tiền gửi" của họ, trong khi trong tài chính truyền thống, tiền gửi được pháp luật bảo vệ đặc biệt. Tài chính truyền thống còn cung cấp mức độ minh bạch nhất định cho người gửi tiền, điều mà các sàn giao dịch tiền mã hóa không có. Việc chuyển quyền kiểm soát tiền mã hóa khỏi tay nhà đầu tư và thiếu minh bạch này hoàn toàn bóp méo mục đích của blockchain và tài chính phi tập trung, khiến nhà đầu tư nghi ngờ lý do ban đầu họ chọn phi tập trung thay vì tài chính truyền thống. Tôi sẽ thảo luận sâu hơn về một số quy định tiềm năng dưới đây, nếu được thực hiện đúng, không chỉ có thể bảo vệ ngành này mà còn thúc đẩy sự phát triển của nó.
4. Three Arrows Capital (quỹ phòng hộ tiền mã hóa)
Vào giữa năm 2022, sự sụp đổ của Three Arrows Capital (viết tắt là 3AC, Tam Tiễn Tư Bản) khiến nhiều người trong ngành bất ngờ. 3AC là một quỹ phòng hộ tài sản mã hóa, được thành lập năm 2012 và bắt đầu đầu tư vào tài sản mã hóa từ năm 2017. Chiến lược của 3AC chủ yếu liên quan đến các phái sinh mã hóa, nhưng danh mục đầu tư cũng bao gồm các công ty phát triển sản phẩm và công nghệ mã hóa. Quy mô tài sản quản lý của 3AC từng đạt đỉnh 10 tỷ USD.
Sự sụp đổ của 3AC liên quan đến mức độ rủi ro với Terra. 3AC từng mua 10,9 triệu LUNA với giá 500 triệu USD, sau đó khóa các đồng coin này để stake. Khi Terra sụp đổ, giá trị đồng coin mà 3AC nắm giữ giảm mạnh, lượng LUNA hiện tại chỉ còn trị giá 670 USD.
3AC cũng nắm giữ lượng lớn Grayscale Bitcoin Trust ("GBTC"), kể từ khi các ETF mã hóa nổi lên, quỹ này luôn giao dịch với mức chiết khấu. Sau khi Terra sụp đổ, chiến lược chính của 3AC là chênh lệch giá GBTC, hy vọng GBTC sẽ được phê duyệt chuyển đổi thành ETF, lúc đó mức chiết khấu sẽ đảo ngược. Điều này không xảy ra, giá Bitcoin giảm khi Terra bán dự trữ Bitcoin của mình, tiếp tục làm giảm giá trị các tài sản khác của 3AC. 3AC còn sử dụng cổ phần GBTC để mua stablecoin, quay lại việc mua Terra, nhằm trả các khoản vay Bitcoin. 3AC không còn là người nắm giữ GBTC, đã bán toàn bộ vị thế vào một thời điểm chưa tiết lộ—ước tính là thua lỗ.
Giống như Celsius, 3AC cũng bị ảnh hưởng bởi stETH—khi stETH mất giá, 3AC cũng mất giá trị. Ngoài ra, theo báo cáo, 3AC là người vay lớn đối với tài sản mã hóa—đặc biệt là Bitcoin—các chủ nợ này có thể xuất hiện các khoản nợ xấu tương ứng trên bảng cân đối kế toán. Voyager Digital là một trong những chủ nợ này, đã cho 3AC vay khoản vay 660 triệu USD không đảm bảo. Hiện tại, Voyager Digital cũng đã nộp đơn phá sản.
3AC là ví dụ điển hình nhất cho thấy tính liên kết trong thị trường tiền mã hóa, khi một cú sốc nhỏ có thể gây ra tác động lớn hơn trong một hệ sinh thái đòn bẩy quá mức và dự trữ không đủ. Terra dù chỉ là một trong nhiều sàn giao dịch và hệ thống, không thể tách biệt với các sàn khác. Tuy nhiên, các nhà phê bình chỉ ra rằng 3AC đã tiếp cận quá nhiều chủ nợ, trong đó nhiều người huy động tiền gửi từ dân thường, khiến nợ của họ tăng đến mức không thể gánh nổi. Như vậy, các quyết định đầu tư của 3AC không chỉ ảnh hưởng đến khách hàng tổ chức mà còn ảnh hưởng đến người dân thường, lan rộng đến người dùng mạng lưới bình thường đã cung cấp khoản vay xấu cho 3AC.
Ngoài các quyết định đầu tư tồi, 3AC còn bị cơ quan chức năng Singapore lên án vì đã cung cấp thông tin sai lệch và giả mạo cho các chủ nợ để vay thêm—nghi ngờ gian lận.
Như Decrypt đã nói:
“Trong bản khai có tuyên thệ được nộp ngày 26 tháng 6, Charles McGarraugh, Giám đốc Chiến lược của Blockchain.com, tiết lộ rằng đồng sáng lập 3AC Kyle Davies nói với ông vào ngày 13 tháng 6 rằng Davies muốn vay thêm 5.000 Bitcoin từ Genesis, trị giá khoảng 125 triệu USD lúc đó, ‘để trả tiền ký quỹ bổ sung cho một chủ nợ khác’. Hành vi này rất phổ biến trong các mô hình Ponzi, tức là dùng tiền của nhà đầu tư sau để trả cho nhà đầu tư trước.”
Điều này làm nổi bật vấn đề thiếu giám sát thận trọng đối với các khoản vay tài sản mã hóa, ngành công nghiệp đã không kiểm tra các hành vi mạo hiểm của các "cá mập" để đạt được lợi nhuận nhanh chóng.
5. Ảnh hưởng cơ bản đến thị trường
Do tình hình kinh tế toàn cầu hiện tại ảm đạm, sự sụp đổ của tiền mã hóa trở nên nghiêm trọng hơn. Lãi suất tăng, chiến tranh, và thiếu hụt năng lượng, lương thực đều thúc đẩy kỳ vọng của người tiêu dùng—ảnh hưởng đến hành vi thị trường, thậm chí ảnh hưởng đến tài sản mã hóa.
Khi triển vọng tài chính toàn cầu u ám hơn, người tiêu dùng muốn giảm rủi ro, tìm kiếm các khoản đầu tư an toàn hơn, bao gồm cả đầu tư mã hóa và truyền thống an toàn hơn. Điều này bao gồm đầu tư vào các sản phẩm mã hóa ít rủi ro hơn, như ETH thay vì stETH.
Nếu người tiêu dùng không có bất kỳ sự bảo đảm nào đối với tiền gửi trong tiền mã hóa, điều này sẽ thúc đẩy tâm lý hoảng loạn đối với các sàn giao dịch và bể stake—chính xác là những gì Celsius và Anchor đã trải qua. Các cơ quan quản lý ngày càng rõ ràng về hành vi thao túng thị trường, cho thấy nhu cầu thiết lập cơ chế kiểm soát đối với các vai trò tổ chức chính trong thị trường tiền mã hóa. Sự không chắc chắn về quy định làm gia tăng thêm kỳ vọng tiêu cực của người tiêu dùng, thúc đẩy thị trường chuyển sang các khoản đầu tư được coi là an toàn hơn.
Thị trường tiền mã hóa là một phần của nền kinh tế toàn cầu, do đó cũng trải qua thăng trầm tùy theo cảm nhận của người tiêu dùng thông thường. Tuy nhiên, mặc dù vậy, chu kỳ lên xuống của ngành này có thể được giải quyết thông qua can thiệp quy định, do đó các cú sốc đối với hệ thống sẽ không gây ra tác động thảm khốc như gần đây.
6. Nhu cầu cải cách quy định
Các nhà kinh tế có những quan điểm trái ngược về lý do và thời điểm cần quy định. Những lý thuyết này không chỉ áp dụng cho ngân hàng mà còn cho các sàn giao dịch tiền mã hóa và các tổ chức cung cấp dịch vụ tương tự ngân hàng—huy động tiền gửi, tạo lãi và cho vay. Những lý thuyết này thường đề cập đến độc quyền, bất cân xứng thông tin và ngoại tác.
Ngoại tác tiêu cực là chi phí mà bên thứ ba phải gánh chịu do giao dịch kinh tế. Trong ngành ngân hàng, ví dụ bao gồm: (i) hiện tượng rút tiền hàng loạt khỏi ngân hàng có khả năng thanh toán; (ii) khó khăn kinh tế hoặc sụp đổ do ngân hàng phá sản; và (iii) chi phí bảo hiểm tiền gửi do chính phủ cung cấp tăng lên.
Tình trạng độc quyền trong ngân hàng dẫn đến sự bất công đối với người tiêu dùng, vì các "cá mập" lớn không có đối thủ cạnh tranh thách thức, do đó có thể thao túng thị trường.
Bất cân xứng thông tin liên quan đến việc khai thác người tiêu dùng do thiếu minh bạch, khiến người tiêu dùng đưa ra quyết định bất lợi. Người tiêu dùng thường không am hiểu bằng ngân hàng về đầu tư và rủi ro, họ cần được bảo vệ.
Các cú sốc gần đây ảnh hưởng đến thị trường tiền mã hóa đã cho thấy rõ ràng cả ba vấn đề trên. Sau khi nhiều sàn giao dịch và quỹ đầu tư tiền mã hóa sụp đổ, thị trường rõ ràng đã trải qua khó khăn kinh tế. Thị trường tập trung vào một vài "cá mập", cho thấy khả năng thao túng thị trường của họ dù là trên chuỗi hay qua mạng xã hội (hãy nghĩ đến vài ví đã làm mất ổn định Anchor Protocol). Tính liên kết của thị trường cũng khiến việc cách ly các bên tham gia khác khi một bên phá sản là không thể. Các sàn giao dịch và quỹ đầu tư này thiếu minh bạch—người tiêu dùng thực tế không biết tiền của họ đi đâu, hoặc không hiểu thông tin họ nhận được—rõ ràng là một vấn đề bất cân xứng thông tin.
Tất cả những vấn đề này cung cấp lý do vững chắc để quy định ngành này tương tự như tài chính truyền thống, nhằm vừa bảo vệ người tiêu dùng, vừa cung cấp biện pháp khắc phục khi họ chịu tổn thất.
6.1. Biện pháp khắc phục trong tài chính truyền thống
6.1.1. Bảo hiểm ngân hàng trung ương
Sau Đại suy thoái, nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới đã áp dụng biện pháp bảo hiểm bắt buộc, buộc các ngân hàng mua bảo hiểm tiền gửi tối thiểu, đảm bảo người tiêu dùng được bảo vệ khi ngân hàng phá sản.
Điều này cung cấp sự an toàn cho người gửi tiền và tăng niềm tin vào ngân hàng trong thời kỳ khó khăn tài chính, giảm hiện tượng rút tiền hàng loạt. Ở các quốc gia không có chương trình bảo hiểm tiền gửi rõ ràng, ngân hàng trung ương cũng có thể hành sử quyền tự quyết để bồi thường cho người tiêu dùng mất tiền gửi tại ngân hàng phá sản—tùy từng trường hợp cụ thể.
Lưới an toàn bảo hiểm tiền gửi là biện pháp khắc phục mà người tiêu dùng có thể hưởng trong ngân hàng truyền thống, nhưng người gửi tiền tại các sàn giao dịch tiền mã hóa (như Celsius) lại không được hưởng.
6.1.2. Quản lý thận trọng
Trong tài chính truyền thống, ngân hàng chịu sự kiểm soát của ngân hàng trung ương và quản lý thận trọng—về cơ bản đảm bảo ngân hàng hoạt động hợp pháp. Nếu ngân hàng trung ương cung cấp bảo hiểm cho các ngân hàng tư nhân tham gia vào hoạt động rủi ro cao và phải dùng tiền thuế để bồi thường khi các ngân hàng tư nhân gặp sự cố buộc phải đóng cửa, thì đó là hành vi thiếu trách nhiệm.
Một hệ thống quy định mạnh mẽ vừa đặt ra quy tắc cho việc huy động tiền gửi công chúng, vừa giám sát việc sử dụng các khoản tiền gửi này, có thể giảm thiểu nguy cơ phá sản ngân hàng và tăng niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng.
Nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới quy định các ngân hàng tư nhân dựa trên các yếu tố: vốn, chất lượng tài sản, năng lực quản lý, lợi nhuận, thanh khoản và độ nhạy rủi ro (nếu rủi ro được quản lý tốt). Những yếu tố này cũng có thể áp dụng cho các khoản đầu tư và sàn giao dịch tiền mã hóa.
6.2. Biện pháp khắc phục dành cho người tiêu dùng
Trong lĩnh vực tài chính truyền thống, hầu hết người tiêu dùng khi bị tổn hại do hành vi thiếu thận trọng (hoặc bất hợp pháp) của ngân hàng có thể tìm đến cơ quan quản lý liên quan để được hỗ trợ.
Hiện tại, ở hầu hết khu vực pháp lý, khi một sàn giao dịch hoặc công cụ đầu tư nộp đơn phá sản, người tiêu dùng chỉ có quyền như chủ nợ không đảm bảo. Như đã nêu, họ thường đứng cuối danh sách dài các chủ nợ, nghĩa là khả năng được thanh toán rất thấp.
Người tiêu dùng cũng cần xem xét hợp đồng của họ với sàn giao dịch hoặc công ty đầu tư để tìm biện pháp khắc phục phù hợp. Thật không may, nhiều hợp đồng (đặc biệt là các điều khoản nhỏ) rất rộng rãi và từ chối bồi thường cho tổn thất mà người tiêu dùng có thể gặp phải. Hiện tại, người tiêu dùng nên đọc kỹ tất cả các điều khoản áp dụng cho khoản đầu tư của mình, trừ khi họ hài lòng với kịch bản bất lợi nhất được đề cập trong các điều khoản đó, nếu không thì đừng đầu tư.
Tất nhiên, nếu có yếu tố gian lận trong giao dịch của bất kỳ công ty nào khiến người tiêu dùng thua lỗ, họ có thể được bồi thường tại tòa án dân sự. Tuy nhiên, đây là một quá trình dài và tốn kém, không đáng để hầu hết người tiêu dùng bỏ thời gian và chi phí.
Giống như hầu hết các ngành khác, rủi ro an ninh luôn tồn tại. Vì các giao dịch tiền mã hóa thường vô chủ quyền và ẩn danh, rất khó truy vết các hacker. Đây là vấn đề mà các cơ quan quản lý cần cân nhắc khi áp dụng quy định tối thiểu, có thể khiến các sàn giao dịch chịu trách nhiệm về tổn thất ví người dùng.
7. Quy định đang chờ đợi
Hầu hết các khu vực pháp lý trên thế giới đều có kế hoạch quy định tiền mã hóa. Một số muốn tuyên bố nó là hàng hóa, một số là tiền pháp định, một số là sản phẩm tài chính.
Tại EU, các quy định chống rửa tiền yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải có giấy phép để cung cấp dịch vụ. Điều này khác với giấy phép cung cấp dịch vụ tài chính và không đi kèm các tiêu chuẩn báo cáo tương đương. Dự luật Thị trường Tài sản Mã hóa (MiCA) đã được đệ trình lên Nghị viện châu Âu, dự kiến sẽ được thông qua vào năm 2024—nó giúp các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tiến gần hơn đến ngành tài chính.
MiCA có các mục tiêu sau:
1. Cung cấp tính minh bạch pháp lý cho các tài sản mã hóa chưa được bao gồm trong luật dịch vụ tài chính hiện tại của EU, hiện đang có nhu cầu rõ ràng.
2. Thiết lập các quy tắc thống nhất cho các nhà cung cấp và phát hành dịch vụ tài sản mã hóa trên toàn EU.
3. Thay thế các khuôn khổ quốc gia hiện tại áp dụng cho tài sản mã hóa bằng các quy định dịch vụ tài chính của EU; và
4. Thiết lập các quy tắc cụ thể cho các "stablecoin", bao gồm cả tiền điện tử.
Các tài sản mã hóa đã được định nghĩa là công cụ tài chính hoặc tiền điện tử theo Quy định về Thị trường Công cụ Tài chính (MiFID) và Quy định về Tiền Điện tử (EMD) sẽ không thuộc phạm vi của MiCA. Mục đích của MiCA là điều phối quy định và "bắt giữ" các hoạt động tài sản mã hóa chưa thuộc các quy định hiện có.
Dự luật đặc biệt quy định yêu cầu cấp phép cho các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và yêu cầu dự trữ đối với stablecoin. MiCA không đề cập đến mọi khía cạnh của thế giới mã hóa, nhưng nó giải quyết một số vấn đề lớn trong thị trường—đặc biệt là các dịch vụ do các sàn giao dịch tiền mã hóa cung cấp—và đặt ra trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng.
Trên toàn cầu, ngành công nghiệp mã hóa sẽ được hưởng lợi từ việc quy định tài sản mã hóa, vừa áp đặt các tiêu chuẩn thận trọng (quy định ngưỡng và báo cáo hoạt động an toàn), vừa cung cấp con đường rõ ràng cho người tiêu dùng thực thi quyền lợi và có cơ quan quản lý rõ ràng để bảo vệ. Những quy định này có thể ngăn chặn việc theo đuổi tài sản rủi ro quá mức, tăng niềm tin của thị trường vào ngành.
8. Kết luận
Sự suy giảm gần đây của thị trường tiền mã hóa cho thấy các thiếu sót hệ thống, cần có quy định để kiềm chế hành vi thiếu trách nhiệm và bảo vệ người tiêu dùng.
Sự sụp đổ của Terra không phải là sự kiện cô lập, mà là bước ngoặt của các quỹ phòng hộ và sàn giao dịch mã hóa đòn bẩy quá mức. Celsius là một trong số đó, không chỉ đầu tư quá nặng vào Terra mà còn là một trong những tác nhân chính thúc đẩy việc rút tiền khỏi Anchor Protocol. Rủi ro với stETH, một công cụ khác mất neo, làm trầm trọng thêm tổn thất của Celsius.
3AC có lẽ là ví dụ điển hình nhất cho thấy tác động dây chuyền trong toàn ngành. Là một người vay lớn, đối mặt với các khoản nợ xấu trên bảng cân đối của các sàn giao dịch, vị thế đòn bẩy quá mức của 3AC dẫn đến thanh lý. Đằng sau mọi biến động, là hành vi thiếu trách nhiệm của các lãnh đạo quỹ và sàn giao dịch này, khi họ đánh bạc bằng tiền của người khác mà không phải chịu hậu quả nghiêm trọng.
Các bên tham gia trong thị trường tiền mã hóa có thể là doanh nghiệp tư nhân như quỹ phòng hộ, nhưng vẫn ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường vì họ nắm giữ tỷ lệ lớn tài nguyên thị trường. Như chúng ta đã thấy gần đây, việc quy định tất cả những ai có khả năng làm mất ổn định thị trường có thể cung cấp sự bảo vệ thiết yếu cho người tiêu dùng và hỗ trợ đạt được sự ổn định thị trường dài hạn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@AndreCronjeTech
