CIG Labs buổi thảo luận dài dòng | StarkNet: Mật mã tạo ra của cải ẩn mình trong mùa thị trường gấu
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
CIG Labs buổi thảo luận dài dòng | StarkNet: Mật mã tạo ra của cải ẩn mình trong mùa thị trường gấu
StarkNet đang dần trở thành viên ngọc sáng nhất trong trò chơi săn đuổi này.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Lão Đa Daniel, Nhà nghiên cứu CIG (Twitter @LaoDuoEth)
Biên tập: Arain, thành viên cốt lõi CIG (Twitter @arainqinqin)
CIG Labs phát hành
Các giải pháp mở rộng Layer 2 của Ethereum, từ Optimistic Rollup đến ZK Rollup, từ Optimism, Arbitrum đến zkSync và StarkNet, luôn thu hút sự theo đuổi của các tổ chức đầu tư, các nhà sáng lập Web3, giới truyền thông và những người săn airdrop. Trong đó, StarkNet đang dần trở thành viên ngọc sáng nhất trong cuộc chơi này.
Vào lúc 20h ngày 1 tháng 9, Lão Đa Daniel đã khởi xướng và chủ trì chuỗi hội thảo "Web3 Alpha" trên Twitter Space thuộc CIG DAO, với chủ đề ""StarkNet: Mật mã tiềm ẩn về của cải trong thị trường gấu"", mời một số diễn giả tham gia thảo luận, bao gồm: Guo Yu – lập trình viên nghỉ hưu từ ByteDance, đồng sáng lập CodeforDAO & Checks Finance; Bill – Đồng sáng lập MCN Ventures; và Leo Young – người sáng lập cộng đồng "StarkNet Tiếng Trung".
Vì chủ đề là "mật mã tiềm ẩn về của cải trong thị trường gấu", vậy làm thế nào để mở khóa mật mã này trên StarkNet? Hy vọng sau khi đọc bài viết hôm nay, bạn sẽ có câu trả lời rõ ràng hơn.
StarkNet là một ZK Rollup (Zero-Knowledge Proof Rollup) phi tập trung, không cần cấp phép, cũng là một giải pháp mở rộng Layer 2 cho Ethereum, nhằm giúp giải quyết các vấn đề như khả năng mở rộng hạn chế, tốc độ giao dịch chậm và chi phí vận hành cao trên Ethereum.
Đội ngũ đứng sau đã huy động được hơn 200 triệu USD, khoản gần đây nhất là vào tháng 5 năm nay khi gọi vốn 100 triệu USD ở vòng Series D với định giá 8 tỷ USD. Vòng hạt giống có sự tham gia đầu tư của Vitalik Buterin (V神), còn các tổ chức hàng đầu trong lĩnh vực đầu tư Crypto và Web3 như A16Z, Paradigm, Binance Labs và Alameda đều không vắng mặt.
Trước khi ra mắt giải pháp mở rộng Layer 2 mang tên StarkNet, Starkware đã chọn phát triển trước StarkEx – một công cụ mở rộng thương mại. Đây là sản phẩm dạng B2B, cung cấp một loạt thành phần cơ bản như một công cụ mở rộng, phục vụ các dApp trên chuỗi Ethereum, ví dụ như sàn giao dịch phái sinh dYdX và thị trường NFT Immutable X hay Sorare đều được xây dựng dựa trên StarkEx.
Thành công của loạt dự án trên StarkEx càng khơi dậy kỳ vọng lớn lao đối với StarkNet.
Dưới đây là nội dung tóm tắt buổi phỏng vấn “Web3 Alpha”:
Định giá 8 tỷ đô la Mỹ, StarkNet có tiềm năng trở thành L2 mạnh nhất
Guo Yu chia sẻ rằng ông biết đến StarkWare vì TikTok Top Moments chọn phát hành trên Immutable X – một trong những sản phẩm thành công trên nền tảng StarkEX. “Dù sao thì, StarkWare cũng bắt đầu từ StarkEx để kiểm chứng tính khả thi của sản phẩm mạng thương mại trước khi triển khai mạng công cộng StarkNet. Vì vậy, dù StarkNet mới chỉ tồn tại vài tháng và vẫn ở giai đoạn rất sơ khai, nhưng thành công của StarkEX đã chứng minh rõ ràng rằng đội ngũ Starkware hoàn toàn có thể tạo ra sản phẩm mở rộng dạng ZK Rollup — thành tựu này đã tăng đáng kể niềm tin của các nhà đầu tư.”
Stark EX đã mở đường tiên phong, cho thấy tiềm năng mở rộng thực sự của ZK Rollup. Một số nhóm phát triển công cụ gốc trong hệ sinh thái Ethereum trước đây cũng đã gia nhập phát triển cùng StarkWare. Consensys hiện cũng đang hợp tác với đội ngũ StarkWare để phát triển Metamask Snap – ví tương thích với StarkNet.
Nếu xét từ góc độ nhà phát triển khi lựa chọn blockchain để xây dựng ứng dụng, Guo Yu cho rằng yếu tố đầu tiên là phải giảm chi phí giao dịch xuống mức thấp nhất, đồng thời đảm bảo mạng lưới minh bạch, đáng tin cậy và công khai, cũng như có đủ độ an toàn. Khi cân nhắc kỹ lưỡng, ông nhận thấy chỉ Layer 2 mới đáp ứng được đầy đủ yêu cầu này.
Hơn nữa, công ty Starkware có nhiều suy nghĩ dài hạn, và những suy nghĩ này được thể hiện rõ qua trải nghiệm dành cho nhà phát triển.
Ví dụ như lý do họ chọn sử dụng ngôn ngữ Cairo để viết hợp đồng. Cairo cho phép môi trường chạy offline cục bộ giống như Python, điều này có thể là bước chuẩn bị ban đầu để trong tương lai họ sẽ mã nguồn mở các nút xác minh (verifier).
Đáng chú ý, tầm nhìn dài hạn của Starkware còn thể hiện ở việc họ không chạy theo xu hướng chọn ZK EVM. Việc hỗ trợ ZK EVM đương nhiên là tích cực, vì nó kế thừa tài nguyên hệ sinh thái Ethereum, tương thích với toàn bộ tập lệnh Solidity, giúp nhà phát triển nhanh chóng triển khai mà không cần học ngôn ngữ mới. Tuy nhiên, ZK EVM cũng đặt ra một số giới hạn, khiến sự tương thích EVM trở thành gánh nặng lịch sử. Chẳng hạn, nhà phát triển không thể dùng Solidity để viết logic cho Prover – bộ xác minh toán học, nhưng Cairo lại cho phép điều này, đồng thời giúp nhà phát triển thoát khỏi những gánh nặng liên quan đến EVM. Do đó, Guo Yu cho rằng các chức năng mà Starkware muốn hiện thực hóa bằng ZK VM đang đi trước so với ZK EVM.
Bill nhận định, xét từ góc độ nhà đầu tư đánh giá công ty StarkWare, trước hết, công nghệ bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) không phải thứ công ty nào cũng làm được – độ khó kỹ thuật rất cao.
Xét ngắn hạn, các chuỗi tương thích EVM như Optimistic Rollup có thể phát triển nhanh hơn nhờ kế thừa hệ sinh thái Ethereum. Nhưng về dài hạn, ZK Rollup có khả năng thắng cao hơn. Công nghệ Snark đã khá trưởng thành nên zkSync có thể ra mắt sớm hơn, tuy nhiên Snark không kháng được tấn công lượng tử. Trong khi đó, công nghệ Stark chưa thật sự trưởng thành, mô hình toán học phức tạp hơn nên thời gian phát triển lâu hơn, nhưng lại có khả năng chống lại tấn công lượng tử. Vì vậy, khi Stark phát triển hoàn thiện, nó vẫn giữ lợi thế kỹ thuật.
Thứ hai, Bill đánh giá cao năng lực đội ngũ Starkware, với các nhà sáng lập đều là các nhà khoa học hàng đầu thế giới. Eli Ben-Sasson là nhà khoa học mật mã học hàng đầu thế giới, đồng phát minh ra hai hệ thống bằng chứng không kiến thức phổ biến nhất hiện nay là SK-SNARKs và ZK-STARKs, đồng thời cũng là nhà khoa học sáng lập dự án Zcash – một sản phẩm rất thành công trong lĩnh vực bằng chứng không kiến thức.
Xét về mặt tài chính, các quỹ VC hàng đầu thế giới đều đã rót vốn vào Starkware. Điều này có nghĩa là trong tương lai, Starkware sẽ tiếp tục nhận được sự hỗ trợ về tài nguyên từ các VC hàng đầu này, bao gồm cả hệ sinh thái mà các quỹ này đã đầu tư trước đó, có thể hỗ trợ về kết nối dự án và nhân sự.
Tóm lại, với đội ngũ, con người, tiền bạc và công nghệ đều đầy đủ, Bill tin rằng Starknet có thể trở thành L2 lớn nhất trong hệ sinh thái Ethereum.
Leo chỉ ra rằng ngoài Eli Ben-Sasson, một thành viên khác trong đội ngũ, CEO Uri Kolodny, cũng là một doanh nhân liên tục khởi nghiệp, phụ trách mảng kinh doanh và phối hợp tốt với Eli. “Hiện tại đội ngũ Starware có hơn 70 người, trong đó hơn 50 người là kỹ sư. Do đó, năng lực hiện thực hóa công nghệ của đội ngũ này rất mạnh.”
Những tiến triển và dự án trong hệ sinh thái StarkNet đáng chú ý
Leo đã điểm lại những tiến triển đáng chú ý trong hệ sinh thái StarkNet:
Tháng 6/2021, StarkNet ra mắt mạng thử nghiệm, tháng 11 ra mắt mainnet – tuy nhiên các dự án cần đăng ký trước mới được triển khai hợp đồng. Đến tháng 4 năm nay, cầu nối liên chuỗi phi tập trung StarkGate được ra mắt.
Tiếp theo, quý IV năm nay sẽ có một cột mốc quan trọng: reset trạng thái – tương đương khởi động lại mainnet, dọn dẹp mã dư thừa để mainnet hoạt động trơn tru hơn.
Tại thời điểm này, các dự án cần di chuyển hợp đồng và người dùng cần chuyển tài sản một cách an toàn. Sau nâng cấp, khả năng mở rộng sẽ đạt hơn 10 lần so với Ethereum.
Việc phi tập trung hóa vào năm tới sẽ được thực hiện thông qua cơ chế thưởng token, bao gồm cả sequencer và Prover, nhằm tránh kiểm duyệt và quản lý tập trung trong tương lai.
Tuy nhiên, Bill cho rằng các dự án trên StarkNet vẫn còn quá sơ khai, cơ sở hạ tầng DeFi như DEX, cho vay và stablecoin vẫn chưa hoàn thiện.
Hơn nữa, vấn đề phải sử dụng ngôn ngữ mới là Cairo khiến các dự án cơ sở hạ tầng DeFi gốc Ethereum như Uniswap, Compound, MakerDAO,... hiện chưa di chuyển sang StarkNet.
Nhìn chung, hệ sinh thái StarkNet vẫn đang ở giai đoạn phát triển sơ khai.
“AAVE, MakerDAO và các dự án cơ sở hạ tầng Ethereum khác đã hoàn tất thiết kế hợp đồng với StarkNet, và sẽ triển khai sau khi mainnet được reset. Trong lĩnh vực DEX, nhiều dự án hiện đang trong giai đoạn thử nghiệm. Thực tế, StarkNet luôn khuyến khích sự đổi mới và phát triển của các dự án gốc L2, chứ không nhất thiết phải sao chép các dự án hiện có trong hệ sinh thái Ethereum,” Leo bổ sung.
Bill đặc biệt quan tâm đến phân nhánh game trên StarkNet, bởi vì game là loại hình tương tác tần suất cao, tạo ra lượng dữ liệu lớn, và StarkNet lại có ưu thế về thông lượng lớn – có thể thực hiện khối lượng tính toán khổng lồ bên ngoài chuỗi và chỉ cần xác minh trên chuỗi, từ đó rõ rệt giảm chi phí và cải thiện trải nghiệm người chơi.
Một số dự án đáng chú ý: Isaac do Topology phát triển – trò chơi được chuyển thể từ tác phẩm của Lưu Từ Hân; MatchBox DAO và một số đội phát triển game đang hợp tác xây dựng các công cụ cơ sở hạ tầng như plugin ví hợp đồng.
Theo Guo Yu, dù là Arbitrum đang dẫn đầu, hay Optimism đã phát airdrop, hay StarkNet hiện tại chưa có mấy dự án lên mainnet, thì lượng người dùng hoạt động hàng ngày đều rất ít – có thể mỗi dự án chỉ vài trăm đến vài nghìn người dùng hàng ngày. Con số này nếu so với các dự án Web2 là cực kỳ thấp. “Trong Web2.0, nếu một dự án không đạt DAU hàng triệu người, hầu như sẽ không nhận được sự hỗ trợ và chú ý từ công ty. Tôi mong muốn thấy các dự án Web3 có thể gần gũi hơn với thế giới thực, hiểu được nhu cầu thực tế của đại chúng, xuất phát từ việc giải quyết các điểm đau thực tế trong đời sống người dùng để hình thành phân nhánh và xây dựng dự án.”
Dự đoán về việc phát hành token và airdrop của StarkNet
Trong bốn ông lớn L2, Optimism đã đi trước một bước.
StarkNet đã chính thức đề cập trong loạt bài trên Medium rằng sẽ phát hành TOKEN, token này sẽ thay thế Ethereum để thanh toán phí giao dịch, đồng thời dùng để stake và biểu quyết quản trị.
Theo phân tích của Bill, ban đầu StarkNet sẽ phát hành 10 tỷ token, dành cho nhà đầu tư, đội ngũ, nhà phát triển, người đóng góp và người dùng. StarkNet sẽ dựa trên chi phí mà người dùng tạo ra trong các dự án để xác định mức thưởng token, và phần thưởng này nhiều khả năng sẽ không vượt quá chi phí mà người dùng bỏ ra. Ngoài ra, giống như các blockchain khác, StarkNet cũng sẽ cấp riêng phần thưởng token để hỗ trợ một số dự án nhất định trong hệ sinh thái.
“Đối với người dùng, việc tham gia tương tác với các dự án trong hệ sinh thái có thể nhận được airdrop. Tuy nhiên, phía chính thức cho biết sẽ áp dụng các biện pháp chống Sybil, do đó chỉ những hành vi người dùng thật mới được thưởng. Chỉ những người dùng trung thành có khối lượng và giá trị giao dịch cao trong hệ sinh thái mới nhận được airdrop,” Bill nói.
Leo bổ sung, đề xuất phi tập trung trước đây bao gồm hai khía cạnh: Quỹ và Token. Quỹ sẽ hoạt động như một tổ chức phi lợi nhuận nhằm duy trì StarkNet như một sản phẩm công cộng. Lượng phát hành token ban đầu là 10 tỷ, dùng cho quản trị và phí giao dịch. Các L2 khác hiện tại đều dùng ETH làm phí giao dịch, nhưng StarkNet trong tương lai sẽ dùng token riêng. Ngoài ra, token cũng sẽ được dùng để thưởng cho cơ chế đồng thuận – tức là thưởng cho sequencer và prover phi tập trung trong tương lai, vì vai trò của họ rất quan trọng đối với việc phi tập trung hóa mạng lưới.
Airdrop của StarkNet có thể vẫn sẽ tập trung vào việc thưởng cho nhà phát triển. Bởi hiện tại cần khuyến khích nhà phát triển tham gia hệ sinh thái để đổi mới và phát triển các dự án tốt. Nếu dành quá nhiều phần thưởng cho người dùng, họ lấy token rồi bán và rời đi, điều này sẽ không có lợi cho sự phát triển lâu dài của hệ sinh thái.
Về phần thưởng cho người dùng, dự kiến sẽ có tỷ lệ airdrop nhất định cho người dùng sớm. Mặt khác, 9% sẽ dùng để hoàn lại một phần phí mà người dùng phải trả khi chuyển tiền từ Ethereum sang StarkNet – hiện tại quy tắc hoàn lại cụ thể chưa được công bố. Cuối cùng, còn 8,1% tỷ lệ chưa phân bổ, tạm thời chưa được quyết định, chờ đề xuất từ cộng đồng.
Bạn nào quan tâm đến phân bổ cụ thể tokenomics của StarkNet có thể nhấn vào liên kết gốc để xem chi tiết.
Cuối cùng, Lão Đa Daniel và các vị khách mời cũng đã thảo luận một số chiến lược tương tác cụ thể liên quan đến airdrop. Sau đó chương trình bước vào phần AMA, trả lời một số câu hỏi cụ thể từ người nghe. Nếu bạn cũng quan tâm đến chủ đề này và muốn tìm hiểu sâu hơn về chi tiết hệ sinh thái và lộ trình phát triển hiện tại của StarkNet, hãy nghe lại bản ghi âm Twitter Space này. Mời bạn vào tài khoản Twitter chính thức @CIG_DAO để tìm bản ghi âm hoặc nhấn vào liên kết.
Lão Đa cho rằng, hiện tại các L2 lớn đang ở giai đoạn khởi đầu, và hệ sinh thái tổng thể của StarkNet có lẽ phải đợi đến sau khi mainnet được reset vào quý IV năm nay mới thấy được hình hài rõ rệt. Cuối cùng, xin nhắc lại chuỗi hội thảo phi lợi nhuận Web3 Alpha do Lão Đa chủ trì được tổ chức vào mỗi thứ Năm, chào đón mọi người để lại chủ đề mình quan tâm trên Twitter của Lão Đa.
Thông báo miễn trừ trách nhiệm: Toàn bộ nội dung thảo luận trong bài viết này chỉ nhằm mục đích trao đổi học thuật, không cấu thành lời khuyên đầu tư tài chính.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
