Sâu vào ERC-3525: Cơ hội, hiện trạng và tương lai của giao thức mới
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Sâu vào ERC-3525: Cơ hội, hiện trạng và tương lai của giao thức mới
Một tiêu chuẩn token mới + một trường hợp sử dụng mới, liệu ERC-3525 có cũng tạo nên thành công cho các SFT?
Chuyên sâu báo cáo Web3
Khi nói đến NFT, ấn tượng đầu tiên của bạn là gì?
Một bức ảnh đại diện hiếm có, hay một bộ sưu tập kỹ thuật số? Thực tế, phần lớn sự công nhận về giá trị của chúng xuất phát từ chính ý nghĩa của NFT: Non-fungible Token – token không thể thay thế, mỗi cái đều khác biệt.
Trong lĩnh vực văn hóa sáng tạo và sưu tầm kỹ thuật số, mỗi NFT đều độc đáo và không thể chia nhỏ. Tất cả bắt nguồn từ mùa đông năm 2017 với CryptoKitties – được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn ERC-721:
Một tiêu chuẩn token + một hợp đồng thông minh đã tạo nên token phi đồng nhất. Đồng thời, ERC-721 cũng mở ra "chiếc hộp Pandora", góp phần tạo nên thành công của nhiều tài sản NFT như Bored Ape ngày nay.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực tài chính, tình hình đang dần thay đổi.
Một dạng tài sản mới khác biệt so với NFT – SFT (Semi-fungible Token), hay còn gọi là token bán đồng nhất, đang dần nổi lên và ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong các kịch bản tài chính Web3. Giao thức tiêu chuẩn dành riêng cho loại tài sản SFT mới này – ERC-3525 – cũng sắp sửa được công bố.
Một tiêu chuẩn token mới + một trường hợp sử dụng mới, liệu ERC-3525 có tạo nên thành công cho các SFT?
Trước khi trả lời, hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về ERC-3525 và SFT. Bởi vì điều kiện tiên quyết để nắm bắt xu hướng chính là hiểu đúng xu hướng đó.
NFT tài chính, vùng xanh mới dưới lòng băng
Trước khi đi sâu vào chi tiết, cần làm rõ lý do tại sao chúng ta cần ERC-3525.
Trong khi NFT sưu tầm dựa trên ERC-721 đang rất sôi động, thì đã có những người sớm khám phá ứng dụng NFT trong lĩnh vực tài chính:
Vào tháng 5 năm ngoái, Uniswap ra mắt phiên bản V3, bổ sung chức năng LP NFT – một “chứng chỉ làm thị trường”, xác nhận quyền cung cấp thanh khoản của người dùng trong một khoảng giá nhất định. Người dùng có thể dựa vào LP NFT để nắm giữ quyền sở hữu và quyền rút vốn;
Trong khi đó, nền tảng Centrifuge, chuyên ánh xạ tài sản ngoài chuỗi vào chuỗi, sau khi xác minh tài sản thực tế sẽ tạo ra một chứng từ dưới dạng NFT trên chuỗi, bao gồm các thông tin như mã số, giá trị tài sản, ngày đáo hạn. Chủ sở hữu tài sản có thể dùng chứng từ NFT này để thế chấp và huy động vốn trên chuỗi.
Hình 1: Thực tiễn sản phẩm NFT tài chính của Uni V3 và Centrifuge
Trong các ví dụ trên, NFT đại diện cho quyền sở hữu duy nhất đối với một tài sản tài chính nhất định. Hơn nữa, khi chúng ta thiết lập các quy tắc tài chính bằng hợp đồng thông minh và biểu thị các quyền lợi theo quy tắc đó bằng NFT, khái niệm NFT tài chính dần hiện rõ.
Dưới mặt nước, tiềm năng khám phá còn lớn hơn nhiều:
Khả năng biểu thị các công cụ tài chính nâng cao hơn bằng NFT. Đối với DeFi, các công cụ như tiền gửi có kỳ hạn, trái phiếu, quyền chọn và hối phiếu trong tài chính truyền thống đều có thể áp dụng, bởi chúng đều tuân theo quy tắc tài chính xác định (điều kiện nắm giữ/điều kiện thanh toán), và cần một chứng từ để biểu thị quyền sở hữu/quyền rút vốn – rất phù hợp để được mang dưới dạng NFT tài chính. Ví dụ, một trái phiếu kỳ hạn 1 năm ở dạng NFT (quy tắc), chủ sở hữu có thể thu hồi gốc và lãi sau 1 năm (quyền lợi).
Trong cách biểu đạt này, NFT đặt ra yêu cầu mới: khi đại diện cho quyền sở hữu sản phẩm tài chính, chúng ta mong muốn nó là duy nhất; nhưng khi dùng để chuyển nhượng và tính toán tài sản, lại mong muốn nó có thể chia nhỏ và tính toán được – từ hoàn toàn không đồng nhất (NFT) dần chuyển sang bán đồng nhất (SFT).
May mắn thay, thị trường NFT tài chính chưa đông đúc như NFT hình ảnh nhỏ, do đó còn rất nhiều không gian tưởng tượng. Nhưng không gian này cần một giao thức tiêu chuẩn phù hợp để hỗ trợ. Cũng giống như cách ERC-721 từng hỗ trợ mỗi chú mèo CryptoKitties độc đáo.
Và ERC-3525 mới xuất hiện có thể trở thành "lòng biển" đỡ lấy vùng xanh NFT tài chính.
Hình 2: Vùng xanh ứng dụng NFT và sự hỗ trợ của giao thức
ERC-3525, dùng SFT để hiện thực hóa các kịch bản tài chính nâng cao
Chúng ta có thể phân tích kỹ hơn các yêu cầu về NFT tài chính đã đề cập ở trên.
1. SFT (token bán đồng nhất) và ERC-3525 là gì?
Trong các kịch bản tài chính, vừa cần dùng ID để xác định tính duy nhất của NFT, vừa cần các NFT cùng loại có số lượng và có thể tính toán (chia nhỏ, cộng dồn, hợp nhất tài sản).
Hiểu đơn giản, tôi cần trái phiếu NFT mệnh giá 100 tệ này chỉ thuộc về tôi, nhưng đồng thời mệnh giá 100 đó phải có thể chia thành 2 phần 50 để thuận tiện chuyển nhượng và quản lý.
Bạn thấy điểm tinh tế chưa? Trái phiếu này nằm giữa NFT và FT: vừa đảm bảo tính độc lập của mỗi trái phiếu, vừa có thể chia nhỏ về mệnh giá.
Về mặt kỹ thuật, khu vực trung gian này gọi là “token bán đồng nhất” (Semi-fungible Token, SFT): mỗi trái phiếu đều khác nhau, nhưng hai trái phiếu mệnh giá 50 thì có cùng số lượng.
Tuy nhiên, các tiêu chuẩn ERC phổ biến gần như không được thiết kế riêng cho trường hợp "bán đồng nhất", khó có thể phù hợp hoàn hảo với trái phiếu này:
-
ERC-20: token trong giao thức này có thể chia nhỏ, nhưng tất cả đều giống nhau. Ví dụ, 1 ETH trong tay bạn và tôi là như nhau, không đáp ứng được yêu cầu cá nhân hóa sản phẩm tài chính và quyền sở hữu duy nhất;
-
ERC-721: Mỗi token đều khác biệt (100 con Bored Ape khác nhau). Nhưng mỗi token lại không có thuộc tính số lượng (mặc định mỗi con chỉ có 1), không thể chia nhỏ hay chuyển nhượng lẫn nhau. Bạn khó có thể tưởng tượng việc chia con Bored Ape số 001 thành hai nửa và chuyển nửa bên phải cho con số 002;
-
ERC-1155: Mỗi token đại diện cho một loại NFT, và có thuộc tính số lượng. Nhưng các đối tượng cùng ID token không thể phân biệt. Ví dụ, trong game blockchain, token số 001 đại diện cho thuốc ma thuật, bạn có thể có 100 bình, nhưng tất cả đều giống hệt nhau – 50 bình bên tay trái và 50 bên tay phải là như nhau. Ngoài ra, khái niệm số lượng trong ERC-1155 chủ yếu là "số lượng đơn vị", thiếu thuộc tính tài chính (ví dụ: số không nguyên, tính toán thập phân chính xác).
Trong bối cảnh tài chính, chúng ta vẫn cần một giao thức riêng biệt, thỏa mãn đồng thời các đặc điểm của token bán đồng nhất (SFT): quyền sở hữu duy nhất, khả năng chia nhỏ, và khả năng chuyển nhượng giữa các token.
Và ERC-3525 được thiết kế chính cho mục đích này. Bảng dưới đây minh họa qua ví dụ trái phiếu dựa trên ERC-3525, cho thấy rõ ưu thế vượt trội của nó trong các kịch bản tài chính so với các giao thức khác:
Bảng 1: So sánh các giao thức ERC về đặc điểm, kịch bản và loại tài sản hỗ trợ
Có thể thấy, ERC-3525 hỗ trợ tốt hơn cho token bán đồng nhất (SFT), phù hợp hơn với các kịch bản sử dụng NFT tài chính.
Tuy nhiên, để hiểu sâu hơn cách 3525 hiện thực hóa các chức năng trên, cần đưa vào một chút ngôn ngữ kỹ thuật. Dưới đây chúng tôi cố gắng giải thích bằng ví dụ đơn giản để giúp bạn nhanh chóng nắm bắt thiết kế cốt lõi của ERC-3525 và cách nó hỗ trợ SFT.
2. Triết lý thiết kế và ứng dụng của ERC-3525
Tiếp tục lấy ví dụ trái phiếu 100 tệ kỳ hạn 1 năm. Thực tế, ERC-3525 không quá phức tạp, về mặt kỹ thuật sử dụng cấu trúc thiết kế “id - slot - value” để hỗ trợ tài sản bán đồng nhất:
-
id: Mã tài sản, xác định duy nhất quyền sở hữu tài sản. Ví dụ, trái phiếu bạn nắm giữ có mã 001, còn tôi có mã 002. Hai trái phiếu khác nhau về quyền sở hữu – một cái thuộc về bạn, một cái thuộc về tôi;
-
slot: Cách phân loại sáng tạo, dùng để phân biệt loại tài sản, đồng thời cho phép chuyển nhượng giữa các token. Ví dụ, trái phiếu kỳ hạn 1 năm, ngày phát hành 5/8/2021, ngày đáo hạn 5/8/2022, lãi suất 1%. Miễn là ngày phát hành, ngày đáo hạn và lãi suất giống nhau, thì trái phiếu mệnh giá 100 tệ của bạn và trái phiếu mệnh giá 200 tệ của tôi về bản chất là cùng loại tài sản NFT, có thể chia nhỏ, chuyển nhượng, hợp nhất lẫn nhau.
-
value: Giá trị tài sản/số lượng, dùng để tính toán cụ thể. Ví dụ, trái phiếu 100 tệ của bạn có thể chia thành 2 trái phiếu 50 tệ; còn tôi có 2 trái phiếu 20 và 30 tệ, có thể hợp nhất thành 1 trái phiếu mệnh giá 50 tệ.
Hình 3: Minh họa thiết kế Id-Slot-Value
Thông qua thiết kế cốt lõi “id - slot - value”, ERC-3525 dùng id để đảm bảo mỗi tài sản NFT có mã số duy nhất, còn việc đưa vào slot và value cho phép các tài sản cùng quy tắc kinh doanh có thể chuyển nhượng và tính toán lẫn nhau – đặc biệt phù hợp với các kịch bản như chia nhỏ, hợp nhất, cộng dồn và chuyển nhượng tài sản tài chính. Trên phạm vi rộng hơn, ERC-3525 phù hợp với mọi kịch bản kinh doanh sử dụng hợp đồng thông minh làm điều kiện, kết hợp thuộc tính số lượng và yêu cầu tính toán.
Đáng chú ý hơn, ERC-3525 tương thích ngược với ERC-721. Điều này có nghĩa là ERC-3525 có thể trực tiếp sử dụng mọi cơ sở hạ tầng hỗ trợ NFT, việc thiết kế sản phẩm dựa trên ERC-3525 cũng không cần thêm chi phí phát triển, rất thân thiện với các dự án.
Hơn nữa, dưới sự hỗ trợ của giao thức ERC-3525, dữ liệu siêu (metadata) trong token cũng có khả năng hiển thị tốt hơn, các logic tài chính phức tạp có thể được trình bày trực quan và linh hoạt hơn. Ví dụ, Solv Protocol – tác giả đề xuất giao thức ERC-3525 – đã ra mắt một sản phẩm trái phiếu dựa trên ERC-3525 trong thị trường NFT tài chính do họ thiết kế:
Số #4 ở góc trên bên phải là mã chứng từ (id); 3.000 USDC ở góc trên bên trái là mệnh giá trái phiếu (value); còn giá chuyển đổi và thời gian đáo hạn ở dưới chứng từ biểu thị loại hình kinh doanh (slot): cho biết trái phiếu đáo hạn vào 1/2/2023 và kèm theo quyền chọn mua 1 SOLV = 3,00 USDC tại thời điểm đáo hạn.
Hình 4: Ví dụ thiết kế sản phẩm trái phiếu của Solv Protocol
Rõ ràng đây là một sáng kiến tài chính trong thế giới Web3. Các dự án cần huy động vốn có thể phát hành vé dựa trên ERC-3525, nhà đầu tư mua vé này, quy tắc mở khóa token được thỏa thuận qua hợp đồng thông minh, token sẽ được giải phóng đúng thời điểm đã định, tránh được áp lực bán tháo do nắm giữ token trước thời hạn; đồng thời các vé này cũng có thể chia nhỏ về hạn mức để chuyển nhượng một phần cho người khác – tức đặc tính SFT đã đề cập.
Chỉ là sự đổi mới này đang diễn ra rất lặng lẽ.
Solv Protocol đã nộp tiêu chuẩn ERC-3525 cho Ethereum từ tháng 7 năm ngoái, và được thông qua sơ bộ vào tháng 10 cùng năm. Trong suốt 1 năm qua, Solv Protocol liên tục phát triển các sản phẩm NFT tài chính dựa trên ERC-3525, đồng thời tối ưu hóa đề xuất ban đầu. Đến tận bây giờ, ERC-3525 mới chính thức lộ diện.
Làm sản phẩm trước, xây dựng hệ sinh thái sau, từng bước tăng nhận thức và hiểu biết về NFT tài chính, cuối cùng ERC-3525 ra đời sẽ không chỉ là một tài liệu kỹ thuật trừu tượng và khó hiểu.
Quá trình xây dựng giao thức dài lâu chắc chắn đã trải qua nhiều thử sai và cân nhắc, đồng thời cũng mở ra khả năng hỗ trợ các ứng dụng khác.
Không chỉ dừng ở tài chính, sự ăn ý giữa ERC-3525 và SBT
Vai trò của giao thức nền tảng là khái quát tính chất chung và hỗ trợ các đối tượng phù hợp với tính chất đó. Ngoài NFT tài chính, ERC-3525 dường như còn có thể hỗ trợ các ứng dụng mới, trong đó có SBT (Soul-bound Token).
Tháng 5 năm nay, bài luận "Xã hội phi tập trung: Tìm kiếm linh hồn của Web3" do Vitalik Buterin đồng tác giả đã giới thiệu khái niệm token gắn liền với linh hồn (SBT), ngay lập tức trở thành "sinh vật" mới được quan tâm.
Khi bàn về việc dùng SBT để xác minh danh tính xã hội, một câu hỏi cơ bản hơn đặt ra là: SBT nên dùng giao thức nào để hỗ trợ?
Nếu coi đơn giản SBT là NFT không thể chuyển nhượng hay chia nhỏ, thì tiêu chuẩn ERC-721 có thể dùng để tạo SBT. Nhưng thực tế, loại hình SBT có thể phức tạp hơn. Nếu tồn tại một SBT kiểu điểm tín dụng Sesame, dùng điểm số để đánh giá uy tín của một địa chỉ ví, thì dùng ERC-721 – vốn không có thuộc tính số lượng – làm sao đo lường sự thay đổi điểm tín dụng?
Về mặt số liệu, một người dùng 0 điểm khác hoàn toàn với người chưa từng được cấp điểm tín dụng SBT. Người đầu có thể có nhiều tiền án, trong khi người sau thậm chí chưa từng được phát hành SBT.
Hình 5: Tưởng tượng về việc ERC-3525 hỗ trợ các ứng dụng SBT khác nhau
Trước các SBT dạng số, có thể tính toán và cần quản lý, ERC-3525 dường như vô tình giải quyết hoàn hảo vấn đề.
Do ERC-3525 có sẵn thuộc tính số lượng (value), nó dễ dàng thích ứng với kịch bản "điểm tín dụng"; và do các NFT cùng loại (slot) có thể thực hiện phép tính số lượng, việc tăng giảm điểm tín dụng cũng được thực hiện một cách tự nhiên.
Tuy nhiên, khái niệm SBT vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, viễn cảnh xã hội phi tập trung mà Vitalik Buterin vẽ ra chưa thành hiện thực.
Nhưng hướng tới tương lai, khi nhận ra ERC-3525 có thể ăn ý hỗ trợ SBT, chúng ta thực sự nhìn thấy không gian tưởng tượng lớn hơn của ERC-3525:
Một sản phẩm giải quyết một vấn đề, còn một giao thức giải quyết cả một lớp vấn đề. SBT là loài mới, nhưng lại rơi đúng vào khoảng mà 3525 có thể giải quyết.
ERC-3525 ra đời trước, SBT xuất hiện sau, vẻ ngoài là sự trùng hợp kỳ diệu, nhưng thực chất là tất yếu về độ phủ ứng dụng của giao thức nền tảng.
Hướng tới tương lai, vai trò của thị trường Solv trong thế giới Web3
Vai trò của giao thức nền tảng cuối cùng phải thể hiện ở ứng dụng.
Solv Protocol – đơn vị đề xuất ERC-3525 – cũng đã xây dựng một thị trường hỗ trợ tạo, hiển thị và giao dịch NFT tài chính: Solv Market.
Trên thị trường này, chúng ta có thể thấy nhiều loại NFT tài chính do các giao thức DeFi và DAO xây dựng, bao gồm vé khóa tài sản, trái phiếu chuyển đổi, quyền chọn mua, v.v.
Hình 6: Ví dụ sản phẩm trên Solv Marketplace
Các NFT tài chính này đều được tạo dựa trên ERC-3525. Hiện tại, Solv Market có thể đóng vai trò nền tảng cơ sở hạ tầng NFT tài chính cung cấp quy tắc và công cụ, giúp các dự án Web3 huy động vốn hiệu quả hơn và thúc đẩy sáng tạo tài chính.
Trong các kịch bản tương lai, xét đến việc xây dựng SBT và xã hội phi tập trung, Solv Market có thể đóng vai trò bên thứ ba minh bạch, vì nhu cầu kinh doanh riêng, phát hành SBT cho các bên tham gia thị trường để thể hiện uy tín của một dự án hoặc người dùng; đồng thời, thị trường cũng có thể hưởng lợi từ các SBT do bên thứ ba khác phát hành để đánh giá rủi ro tín dụng của dự án/người dùng tiềm năng.
Tất cả đều bắt nguồn từ việc Solv Protocol khi xây dựng sản phẩm DeFi, một cách tự nhiên đã đưa ra giao thức ERC-3525.
Xét ở góc độ vi mô, sự kết hợp sản phẩm + giao thức giúp củng cố lợi thế cạnh tranh và tăng kết nối hệ sinh thái; xét ở góc độ vĩ mô hơn, việc mở mã nguồn giao thức và phổ biến rộng rãi giống như một động lực mạnh mẽ thúc đẩy ngành phát triển và đóng góp bền vững.
Muôn trượng cao lầu bắt đầu từ mặt đất, mỗi bước tiến nhỏ như ERC-3525 cũng sẽ góp phần phác họa nên bản đồ hùng vĩ của thế giới Web3.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
CryptoDada
