Phân khúc dịch vụ: Những dự án L1, L2 nào đáng chú ý?

    Xuất bản bởi: LD Capital Research

    Tác giả: Noise Zhou

Lời mở đầu

Quay lại thời điểm năm 2020, khi thị trường tăng trưởng mạnh mẽ, số lượng người dùng Web3 trên chuỗi gia tăng cùng sự xuất hiện liên tiếp của Uniswap, Opensea và nhiều DApp liên quan đến Defi, NFT, các blockchain công cộng như Ethereum bắt đầu quá tải. Phí gas tăng vọt, mạng lưới tắc nghẽn và nạn MEV do bot giao dịch hoành hành khiến trải nghiệm người dùng Web3 trở nên cực kỳ kém.

Đúng lúc này, một số blockchain hoặc cơ sở hạ tầng độc lập đã tìm ra hướng đi mới, cố gắng thoát khỏi tình trạng bế tắc của Ethereum và các blockchain công cộng khác, phát triển theo phong cách riêng.

Ví dụ như Terra tập trung vào stablecoin thuật toán, FLOW chuyên về NFT, Cosmos và Polkadot cốt lõi là đa chuỗi và liên chuỗi, Avalanche đổi mới với kiến trúc ba lớp mạng X, P, C, NEAR đạt tốc độ cao hơn nhờ phân mảnh. Tất cả những blockchain này đều đang thách thức tam giác bất khả thi trong blockchain, nhằm đạt được khả năng mở rộng tốt hơn, bảo mật cao hơn, phi tập trung hơn, an toàn hơn, hoặc tập trung giải quyết các vấn đề cụ thể để mang lại trải nghiệm tốt hơn cho người dùng.

Đến năm 2022, cùng với sự phát triển công nghệ, Layer2, ZKEVM, ngôn ngữ MOVE, sidechain, chuỗi chuyên dụng... đã có những cập nhật mới, các blockchain theo phân khúc chuyên biệt cũng bắt đầu nghiên cứu và định hướng phát triển mới.

Tập trung tạo nên thay đổi

Blockchain về cơ bản được chia thành blockchain công cộng (public blockchain), blockchain liên minh (consortium blockchain) và blockchain riêng tư (private blockchain). Trong đó, Ethereum là blockchain công cộng có TVL và lượng người dùng lớn nhất. Ngoài Ethereum, các blockchain công cộng khác cũng có những định vị, đặc điểm phân khúc khác nhau, cạnh tranh với Ethereum thông qua sự khác biệt hóa.

Bài viết trước chủ yếu đề cập đến các blockchain nổi bật với kiến trúc đổi mới như mô-đun hóa, còn bài viết này sẽ tập trung vào các blockchain phục vụ phân khúc chuyên biệt, giới thiệu một số dự án đang tiến triển nhanh gần đây, bao gồm cả blockchain Layer1, Layer2 và chuỗi ứng dụng.

Canto | Blockchain Defi dựa trên Cosmos

Canto là một blockchain Layer1, với tầm nhìn biến hệ thống tài chính trở nên công khai, minh bạch, miễn phí, không cần giấy phép và phi tập trung thông qua Defi/hợp đồng thông minh. Canto là một dự án cộng đồng do @scott_lew_is (Twitter) khởi xướng. Gitbook của dự án cho biết mọi thành viên cộng đồng đều có thể tự do tạo tài nguyên, kênh, hình ảnh,... Trang web chính thức không đề cập đến thông tin thành viên nhóm hay gọi vốn.

Nguồn dữ liệu: Canto.io

Sau khi quan sát sự phát triển của DeFi, nhóm đưa ra kết luận: từ cuối năm 2017 khi DAI ra mắt, đến sự bùng nổ của nhiều dự án DeFi vào 2020/2021. Hệ sinh thái DeFi có ba yếu tố cốt lõi: DEX, cho vay và stablecoin phi tập trung. Và khi hệ sinh thái phát triển, các dự án này cuối cùng đều đưa ra cùng một quyết định: phát hành token quản trị.

Do đó, Canto đưa ra một khái niệm táo bạo: các yếu tố cốt lõi của DeFi nên tồn tại như một cơ sở hạ tầng công cộng tự do, không cần giấy phép (Free Public Infrastructure), nhằm thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái.

Là một blockchain Defi, đội ngũ chính thức đã ra mắt ba Dapp: Canto DEX, Canto Lending Market (CLM) và token $NOTE.

• Canto DEX

DEX chính thức, giống như phần lớn DEX khác, Canto sử dụng AMM (nhà tạo lập thị trường tự động) để định giá tài sản. Để ngăn chặn hành vi thu lợi bất chính, DEX sẽ luôn hoạt động mà không thu bất kỳ phí nào, không thể nâng cấp, không chịu sự quản trị, cũng sẽ không phát hành token hay áp thêm phí theo thời gian.

• Canto Lending Market (CLM)

Nền tảng cho vay fork từ Compound v2, CLM cho phép LP token của Canto DEX được dùng làm tài sản thế chấp. Tài sản thế chấp có thể gửi vào thị trường cho vay, nhưng người dùng không được phép vay LP token. CLM do những người stake token Canto quản trị. Vì lợi ích chung nhằm phát triển hệ sinh thái và nuôi dưỡng người dùng, những người stake token Canto sẽ không thu phí ở lớp ứng dụng.

• Token $NOTE

$NOTE là một token được đảm bảo vượt mức, là cốt lõi của blockchain Canto. Giá trị của nó được ổn định ở mức 1 USD thông qua lãi suất thuật toán. Đặc điểm: đảm bảo vượt mức, hiệu quả vốn cao, phi tập trung, hoàn toàn tự động.

Kênh duy nhất để có được $NOTE là vay từ CLM, lãi suất vay được dùng cho hệ sinh thái, do Canto DAO quản lý.

Phương pháp kiểm soát giá ổn định của token NOTE là điều chỉnh lãi suất hợp đồng để ảnh hưởng đến nguồn cung lưu hành. Hợp đồng điều chỉnh mỗi 6 giờ: khi giá NOTE thấp hơn 1 đô la Mỹ, hợp đồng sẽ tăng lãi suất tiền gửi NOTE; ngược lại khi giá NOTE cao hơn 1 đô la Mỹ, hợp đồng sẽ giảm lãi suất tiền gửi NOTE.

Canto tập trung sâu vào Defi, cung cấp cơ sở hạ tầng miễn phí, tự do và stablecoin thuật toán bài bản để thu hút người dùng, từ đó thu hút sự chú ý và ủng hộ trong phân khúc thị trường Defi.

Aztec Network | Layer2 riêng tư sử dụng zk Rollup

Aztec là zk-rollup riêng tư đầu tiên trên Ethereum, thông qua cơ chế chứng minh Plonk ở tầng dưới, thực hiện giao dịch ẩn danh giữa các tài khoản, và tương tác riêng tư với các dự án Defi thông qua Aztec Connect.

Plonk do Ariel Gabizon và Zac Williamson – thành viên của Aztec – phát triển, là một phương án chứng minh kiến thức không tiết lộ (zk-SNARK) sáng tạo.

Nguồn dữ liệu: aztec.network

Nhóm tin rằng việc phân quyền phải đặt trên nền tảng quyền cá nhân, nếu không có quyền riêng tư, khả năng lựa chọn cuộc sống và kiếm sống của chúng ta sẽ bị tổn hại.

Do đó, nhóm lấy riêng tư làm trọng tâm, với mục tiêu: riêng tư (sử dụng zk-rollup ưu tiên riêng tư, truy cập Dapp Ethereum một cách kín đáo), dễ sử dụng (giảm chi phí tương tác với Dapp qua Aztec nhưng vẫn giữ tính riêng tư), tuân thủ (ngôn ngữ lập trình riêng tư hỗ trợ kiểm toán và tuân thủ).

Hiện tại đã ra mắt zk.money và Aztec Connect. Sắp tới sẽ ra mắt noir: một ngôn ngữ lập trình riêng tư dựa trên Rust do Aztec Network tạo ra, cho phép nhà phát triển xây dựng hợp đồng thông minh bảo vệ riêng tư một cách an toàn và hoàn hảo trên Aztec.

• zk.money

zk.money là một ứng dụng riêng tư Layer2 xây dựng trên mạng Aztec, sử dụng Plonk (zk-SNARK) để đảm bảo tính ẩn danh khi gửi và nhận token, không công bố bất kỳ dữ liệu giao dịch nào. Người dùng Ethereum có thể dùng nó để bảo vệ dữ liệu giao dịch không bị lộ. Hiện tại, thông qua chức năng Aztec Connect, zk.money đã có thể tương tác với các dapp như Lido, AAVE, Curve, UNISWAP và Liquity.

• Aztec Connect

Aztec Connect là một bộ công cụ kết nối các giao thức Defi Ethereum với Aztec, cho phép thực hiện các thao tác Defi riêng tư, có thể kết hợp trên Ethereum. Công cụ riêng tư hiện tại gồm hợp đồng cầu nối (Bridge Contracts – giao diện kết nối hợp đồng thông minh Ethereum với Aztec) và SDK (gói công cụ phía trước, hỗ trợ giao diện Web truy cập tích hợp Aztec Connect).

Nói đơn giản, Aztec Connect giống như một chiếc thang, dùng hợp đồng rollup làm đại diện để tương tác giữa mạng Aztec và các Dapp Ethereum, đồng thời giúp người dùng tiết kiệm phí gas.

Aztec tích hợp thao tác với mạng chính Ethereum, người dùng không cần thực hiện thao tác phức tạp trên chuỗi riêng tư để đổi lấy quyền riêng tư. Người dùng vừa có thanh khoản Defi Layer1, vừa có thao tác riêng tư từ Aztec, giải quyết được nỗi đau về nhu cầu riêng tư của một bộ phận người dùng.

Shimmer | Mạng lưới mô-đun tiền thân của IOTA2.0

Shimmer là một mạng lưới Layer1, giao thức này dựa trên DAG (Directed Acyclic Graph - Đồ thị hướng không vòng) song song của IOTA ("Tangle" của IOTA), qua một loạt bản nâng cấp và bổ sung chức năng mới (ví dụ như token gốc, loại đầu ra, Layer2, phi tập trung...). Shimmer và IOTA đang cùng xây dựng một kiến trúc phân tán mới, sẽ trở thành một blockchain phi tập trung, mở rộng và mô-đun hóa, thông qua phát triển đột phá để kiểm nghiệm công nghệ đổi mới trước khi triển khai trên mạng chính IOTA.

Shimmer sẽ sử dụng giao thức Stardust, là phiên bản nâng cấp của IOTA 1.5 (còn gọi là Chrysalis), giúp IOTA trở thành một blockchain công cộng phân tán hỗ trợ đa tài sản và chạy hợp đồng thông minh.

Stardust đóng vai trò là tầng cơ sở hạ tầng cho chuỗi hợp đồng thông minh, so với IOTA có thêm các chức năng: giới thiệu token tùy chỉnh, chuyển khoản có điều kiện, NFT có thể lưu trữ token như ví, cải tiến giao thức bảo vệ tài nguyên nút, loại bỏ giả định tin cậy ở phía client và nâng cao khả năng cân bằng tải của mạng.

Nguồn dữ liệu: shimmer.network

• Giới hạn dữ liệu/phí byte: Vì dung lượng lưu trữ là tài nguyên hữu hạn đối với mọi blockchain, Stardust sẽ thiết lập giới hạn dữ liệu trong giao dịch, giới hạn này có thể mở rộng khi số lượng token trong giao dịch tăng lên. Điều này đảm bảo không gian sử dụng được phân bổ công bằng, đồng thời giữ cho Shimmer không bị ảnh hưởng và kích thước khối không tăng mất kiểm soát như đa số blockchain. Kích thước khối tối đa bị giới hạn bởi số lượng token hiện có, hạn chế khả năng lưu trữ dữ liệu vô thời hạn trong khối, buộc giá trị token gắn liền với giao dịch – gọi là “phí byte”.

• Ngăn chặn tấn công bụi bẩn (dust attack): Nhờ phí byte, dữ liệu muốn lưu lại trong khối Shimmer phải khóa token. Chỉ khi kẻ tấn công bụi bẩn sẵn sàng trả phí, mới có thể gửi tin rác làm phình to khối.

• Điều kiện mở khóa đầu ra: Khi người dùng chuyển token tùy chỉnh, phải gửi kèm một lượng token gốc nhất định để hỗ trợ lưu trữ dữ liệu trong khối.

  Do đó, Stardust giới thiệu một điều kiện mở khóa đầu ra: nếu người gửi cung cấp khoản ký quỹ token cần thiết, có thể thiết lập yêu cầu người nhận phải thay thế ký quỹ của người gửi bằng ký quỹ của chính mình khi nhận token tùy chỉnh, sau khi hoàn tất, ký quỹ token của người gửi sẽ tự động hoàn trả. Người gửi cũng có thể thiết lập thời hạn để người nhận hoàn thành việc thay thế ký quỹ, nếu người nhận không hoàn thành trong thời gian quy định, token hoặc NFT sẽ tự động hoàn trả cho người gửi.

• Mô-đun hóa: Sau này, khi kiến trúc hợp đồng thông minh Assembly phát triển, các chuỗi ứng dụng được xây dựng trên đó có thể kết nối với IOTA2.0 và Shimmer làm tầng thanh toán, tạo ra nhiều khả năng kết hợp.

Shimmer và IOTA tương tự như mối quan hệ giữa Kusama và Polkadot, Shimmer sẽ là mạng thử nghiệm tiên phong của IOTA, các đổi mới công nghệ mới sẽ được triển khai trước trên Shimmer. Do đó, người dùng có thể trải nghiệm trước các đổi mới so với IOTA2.0, và các chức năng mô-đun hóa như chuỗi ứng dụng do Assembly tạo ra ở Layer2 cũng sẽ được sử dụng trước trên Shimmer.

Fuel | Tầng thực thi mô-đun tốc độ cao

Ban đầu Fuel V1 là Layer2 của Ethereum, sử dụng Optimistic Rollup và triển khai cuối năm 2020, hiện tại Fuel đang thực hiện kế hoạch V2 – tầng thực thi mô-đun tốc độ cao.

Nhóm cho rằng kiến trúc Layer1 đang chuyển đổi, từ thiết kế tổng thể kết hợp chặt chẽ giữa đồng thuận, tính sẵn có dữ liệu và thực thi (ví dụ như Ethereum) sang phát triển mô-đun hóa, tách riêng thực thi khỏi tính sẵn có dữ liệu và đồng thuận (ví dụ như tầng thực thi và tầng đồng thuận của Ethereum trong tương lai hoặc Celestia). Sự tách biệt này cho phép chuyên môn hóa ở tầng cơ sở, tăng dung lượng băng thông, và thiết kế của Fuel có thể tận dụng băng thông bổ sung này. Fuel là tầng thực thi của blockchain mô-đun, cung cấp độ an toàn cao, thông lượng linh hoạt và hỗ trợ hợp đồng thông minh Turing-complete có thể tương tác.

Nguồn dữ liệu: fuel.network

• Giao dịch song song: Sử dụng mô hình UTXO, thông qua danh sách truy cập trạng thái nghiêm ngặt và thực thi giao dịch song song, cung cấp khả năng xử lý vượt trội.

• FuelVM: Sử dụng FuelVM, nhằm giảm thiểu lãng phí xử lý trong kiến trúc máy ảo blockchain truyền thống, đồng thời mở rộng đáng kể không gian thiết kế tiềm năng cho nhà phát triển.

• Trải nghiệm phát triển tuyệt vời: Sử dụng Sway và Forc (Fuel Orchestrator) do chính nhóm phát triển để cung cấp môi trường phát triển tốt hơn cho nhà phát triển. Sway là ngôn ngữ chuyên biệt (domain-specific language) cho FuelVM, được phát triển dựa trên Rust, là máy ảo tối ưu hóa dành riêng cho blockchain Fuel.

Fuel phát triển ổn định kể từ khi thành lập, website cho biết nhóm đóng góp gần 50 người và đã nhận được đầu tư từ các tổ chức uy tín. Là nhóm thành lập từ năm 2019, việc triển khai Fuel V2 sẽ tương đối thuận lợi, tuy nhiên sự phát triển hệ sinh thái sau này ngoài tiến độ nhóm còn cần một tầng đồng thuận tốt làm nền tảng mô-đun hóa.

Tổng kết

Cùng với việc Ethereum sắp chuyển sang Merge và sự phát triển của Layer2, một số nhà phát triển nhận ra rằng chỉ đơn thuần sao chép thiết kế tổng thể của Ethereum sẽ không thể nổi bật giữa hàng loạt blockchain công cộng khác.

Do đó, một số nhóm chuyển hướng sang các thị trường blockchain chuyên biệt hơn để giành được thiện cảm từ người dùng chính thống, nhà phát triển và người dùng bản địa blockchain.

Hiện nay có FLOW kiên trì phát triển hệ sinh thái NFT, thu hút người dùng thông qua IP dành cho giới trẻ và IP phổ thông, cũng như các dự án được nhắc đến trong bài như Canto, Aztec, Shimmer, Fuel và nhiều blockchain khác phát triển theo hướng mô-đun hóa, riêng tư, thân thiện với nhà phát triển & người dùng, NFT, Layer2.

Chắc chắn rằng sự kết hợp giữa các blockchain phục vụ phân khúc chuyên biệt và các blockchain lớn như Ethereum cuối cùng sẽ mang lại cho người dùng WEB3, nhà phát triển và người dùng đại chúng trong tương lai một blockchain an toàn hơn, riêng tư hơn, nhanh hơn và gần gũi với đời sống hơn.

So với các blockchain mới có định giá vẫn cao trong thị trường gấu, chúng ta cũng không nên bỏ qua những blockchain đặc sắc đang trong quá trình xây dựng với định giá hợp lý hơn, dù là đang phát triển hay thậm chí chưa tồn tại, kẻ chiến thắng Ethereum có lẽ không phải là một bản sao của Ethereum, mà là những blockchain thực sự đột phá, có thể giúp Web3.0 trưởng thành.

【Tài liệu tham khảo】

[1]https://canto.io

[2]https://docs.canto.io/overview/about-canto

[3]https://canto.mirror.xyz

[4]https://aztec.network

[5]https://medium.com/aztec-protocol

[6]https://shimmer.network

[7]https://blog.shimmer.network/

[8]https://fuel-labs.ghost.io/